Lift 2 KathOndVla (A-stroom) - Leerwerkboek (ed. 2026)

De onderneming in de samenleving A-stroom

Katholiek Onderwijs Vlaanderen

Starten met Lift

Welkom bij Lift. We leggen graag even uit hoe je met dit leerpakket aan de slag gaat.

1 OP WEG MET LIFT

Het leerwerkboek bestaat uit zes thema’s en ICT-fiches. Elk thema is op dezelfde manier opgebouwd.

In totaal zul je vijf thema’s doorlopen: De onderneming in de samenleving, De consument in de samenleving, De overheid en de samenleving, Dataeconomie en Ondernemend project. Elk thema heeft een Themapagina.

Elk thema begint met een Step-in. Daar maak je kennis met de rode draad doorheen het thema.

Je doorloopt per thema verschillende Levels, waarbij je telkens een centrale onderzoeksvraag beantwoordt. Je verkent de onderzoeksvraag aan de hand van verschillende opdrachten, onder de noemer Explore

Bij verschillende opdrachten kun je kiezen uit twee of meerdere Opties. De opties geven je de keuze of je graag een uitdaging wilt aangaan of liever meer ondersteuning wenst. Het kan ook zijn dat je kunt kiezen volgens je interesse.

TO THE POINT

De verworven leerstof is gebundeld in To the point. Daarin staat wat je moet onthouden uit het Level. Je vindt er ook een overzichtelijke mindmap.

Nu is het tijd om je opgedane kennis in te oefenen aan de hand van verschillende Actions.

witte gids

Elk thema sluit af met een Step-up die je uitdaagt om je kennis toe te passen in een grotere opdracht.

Aan het einde van elk Level sta je stil bij de actualiteit omtrent de inhoud van dat Level in de rubriek Breaking News. Op iDiddit vind je de bijbehorende artikels of filmpjes en de opdrachten.

Elk Level eindigt met een Checklist. Het is een hulpmiddel om te beoordelen of je de doelen van dat Level onder de knie hebt.

Een Action More bevat een verbreding van het leerplandoel. Het is niet verplicht die Action te maken om het leerplandoel te behalen. De Action More biedt je de mogelijkheid om (als je voor de anderen klaar bent) je kennis van het leerplandoel te verruimen en dat doel in een breder kader te situeren. De Action More maakt ook differentiatie in interesse mogelijk. 3

De ICT-fiches vind je op iDiddit. Ze helpen je om zelfstandig met een tekstverwerker, een rekenblad of een presentatiepakket aan de slag te gaan; infographics te creëren, foto’s en video’s te monteren en online samen te werken.

ICT-fiches

b Werk per twee. Wat is het verschil tussen een schreeflettertype en een schreeflooslettertype. Gebruik het internet. Vergelijk je antwoord met dat van je buur en werk samen een omschrijving uit.

© Shutterstock / Aksoyvol

2 HANDIG VOOR ONDERWEG

In elk thema vind je dezelfde hulpmiddelen.

Doorheen het thema vind je de belangrijkste zaken op een rijtje in de rode kenniskaders. Moeilijke woorden vallen op door de stippellijn.

© Shutterstock / de-nue-pic

Explore 5— Hoe wordt de inkomende e-mail verwerkt?

Keuze huisstijlkleuren

c Staat de zin in een schreeflettertype of een schreeflooslettertype? Noteer.

Je kunt niet zomaar een kleur kiezen omdat je het mooi vindt. Elke kleur wekt een bepaalde emotie op. Ons brein is onbewust gevoelig voor kleuren.

Welk soort lettertype is dit? Welk soort lettertype is dit?

2 Neem er opnieuw de ontdekplaat bij en bestudeer het belang van kleur in de huisstijl. Beantwoord daarna de volgende vragen.

a Waaraan doen de kleuren jou denken? Wat roepen ze bij je op? Kies uit de onderstaande lijst. gezondheid

Je vindt die woorden aan het einde van elk Level en op iDiddit in het beeldwoordenboek.

d Welk soort lettertype zou jij gebruiken bij een jonge en hippe doelgroep? Waarom?

12 Verricht het ochtendgebed samen met een klasgenoot. Druk allebei de checklist op iDiddit af en controleer elkaar om na te gaan of jullie de volgorde, houding en uitspraken juist uitvoeren. Zo ja, zet dan een kruis in de kolom ‘goed’. Zo niet, zet dan een kruis in de kolom ‘groeipunt’. Zo help je elkaar om gericht te werken aan je gebedshandelingen.

WIST JE DAT

12 Verricht het ochtendgebed samen met een klasgenoot. Druk allebei de checklist op iDiddit af en controleer elkaar om na te gaan of jullie de volgorde, houding en uitspraken juist uitvoeren. Zo ja, zet dan een kruis in de kolom ‘goed’. Zo niet, zet dan een kruis in de ‘groeipunt’. Zo help je elkaar om gericht te werken aan je gebedshandelingen.

WIST JE DAT

Good to know

De metgezellen leerden hun gebed door naar de profeet Muḥammad te kijken. Sommigen plaatsten hun handen naast hun lichaam, anderen ter hoogte van hun borst of buik. Zo werd het gebed met al die verschillen eeuwenlang doorgegeven. Omdat het gebed van de profeet en zijn metgezellen komt, is het belangrijk om respectvol om te gaan met de verschillen.

De metgezellen leerden hun gebed door naar de profeet Muḥammad te kijken. Sommigen plaatsten hun handen naast hun lichaam, anderen ter hoogte van hun borst of buik. Zo werd het gebed met al die verschillen eeuwenlang doorgegeven. Omdat het gebed van de profeet en zijn metgezellen komt, is het belangrijk om respectvol om te gaan met de verschillen.

volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:

proefversie©VANIN

warmte passie energie

geluk vriendelijkheid natuur

1 E-mail vervangt een groot deel van de telefoongesprekken en brieven. Bij veel organisaties komt de inkomende e-mail binnen via een centraal adres (’info@’). Welke voordelen heeft elektronische post ten opzicht van de gewone post?

betrouwbaarheid

jeugdigheid kracht

luxe kalmte

In een Wist je dat? krijg je extra informatie over een item in het hoofdstuk.

ROOD GEEL BLAUW

De kleurkeuze van een onderneming vind je vaak zowel in het logo als in het drukwerk en in de bedrijfskleding. Het versterkt niet alleen het merkverhaal maar ook de herkenbaarheid.

In een Wist je dat? krijg je extra informatie over een item in het hoofdstuk.

ORANJE GROEN ZWART

2 Wat zijn de nadelen van communicatie via e-mail?

In de Good to know-kaders staan handige tips of weetjes bij de uitvoering van de opdrachten.

De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:

Je vindt op iDiddit extra (ondersteunend) materiaal.

Je vindt op iDiddit extra (ondersteunend) materiaal.

Je vindt op iDiddit een ontdekplaat.

Je vindt op iDiddit een ontdekplaat.

b Zoek voor elke kleur een bedrijfslogo dat die kleur duidelijk inzet om de eigenschap op te roepen. Verwerk de logo’s in een collage.

c Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

3 In het zakelijke leven kun je e-mails niet meer wegdenken. Wat als e-mails de enige vorm van communicatie waren? Bekijk het filmpje op iDiddit. Voer daarna een klasgesprek over de volgende vragen.

Forum

Welke indruk laat het filmpje op jou na?

Wat vind jij van het e-mailgebruik in onze maatschappij? Waar erger jij je aan bij het e-mailverkeer? Bespreek tips die ervoor zorgen dat e-mails gemakkelijk te verwerken zijn.

Als je dit icoon ziet, open dan de VAN IN Plus-app en scan de pagina. Je kunt dan extra materiaal bekijken.

Soms is het handig dat je extra lesinformatie of een video- of audiofragment zelf kunt bekijken of beluisteren op je smartphone. Als je dit icoon ziet, open dan de VAN IN Plus-app en scan de pagina.

Soms is het handig dat je extra lesinformatie of een video- of audiofragment zelf kunt bekijken of beluisteren op je smartphone.

Als je dit icoon ziet, open dan de VAN IN Plus-app en scan de pagina.

Download in de App Store

Download in de App Store Get it on Google Play

Get it on Google Play

In een Forum voer je in groepjes of met de hele klas een gesprek over een bepaalde stelling. Het is de bedoeling dat je luistert naar elkaars mening en leert hoe anderen denken, maar ook dat je je eigen mening leert onderbouwen met argumenten.

De volgende iconen helpen je ook nog een eind op weg:

Je vindt op iDiddit extra (ondersteunend) materiaal.

Het beeldfragment dat hierbij hoort, vind je op iDiddit.

Het luisterfragment dat hierbij hoort, vind je op iDiddit.

Je vindt op iDiddit een ontdekplaat.

Je moet iets bewaren in je portfolio.

Je oefent je ICT-vaardigheden.

Het onlineleerplatform bij Lift

proefversie©VANIN

Mijn lesmateriaal

Hier vind je alle inhouden uit het boek, maar ook meer, zoals filmpjes, audiofragmenten, extra oefeningen ...

Extra materiaal

Bij bepaalde stukken theorie of oefeningen kun je extra materiaal openen. Dat kan een bijkomend audio- of videofragment zijn, een woorden- of begrippenlijst, een extra bron of een leestekst. Kortom, dit is materiaal dat je helpt om de leerstof onder de knie te krijgen.

Opdrachten

Hier vind je de opdrachten die de leerkracht voor jou heeft klaargezet.

Evalueren

Hier kan de leerkracht toetsen voor jou klaarzetten.

Resultaten

Wil je weten hoever je al staat met oefenen, opdrachten en toetsen? Hier vind je een helder overzicht van al je resultaten.

Notities

Heb je aantekeningen gemaakt bij een bepaalde inhoud? Via je notities kun je ze makkelijk terug oproepen.

Meer weten?

Ga naar www.ididdit.be

De onderneming in de samenleving 1 proefversie©VANIN

THEMA

STEP-UP

Onderzoek: hoe supermarkten klanten aantrekken

LEVEL 7 Hoe probeert een onderneming succesvol te zijn?

LEVEL 6 Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?

Hoe speelt een onderneming in op maatschappelijke trends?

LEVEL 4 Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?

LEVEL 3 Wat zijn de motieven om een onderneming te starten?

LEVEL 2 Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?

LEVEL 1 Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?

143

105

53

36

26

11

65 LEVEL 5 STEP-IN

STEP-IN

1 De afbeeldingen bij deze vraag hebben te maken met ondernemingen. Op deze bladzijde zie je de ondernemingen van vroeger en vandaag. Op de rechterbladzijde staan de ondernemingen van de toekomst.

proefversie©VANIN

VROEGER EN VANDAAG

DE TOEKOMST

proefversie©VANIN

2 Noteer vijf belangrijke verschillen tussen de ondernemingen van vroeger en vandaag enerzijds en de onderneming van de toekomst anderzijds.

proefversie©VANIN

3 In dit thema doorloop je zeven Levels waarin je leert ...

1 welke weg goederen of diensten afleggen voor ze bij de consument komen;

2 welke sectoren en bedrijfstakken er zijn;

3 wat de motieven zijn om een onderneming te starten;

4 welke verantwoordelijkheid de onderneming heeft ten opzichte van de stakeholders;

5 hoe de onderneming op maatschappelijke trends inspeelt;

6 wanneer een onderneming winst of verlies maakt;

7 hoe een onderneming probeert succesvol te zijn.

4 Elk Level biedt je een stukje kennis dat je nodig hebt om de opdracht van de Step-up uit te voeren. Daarin onderzoek je hoe een supermarkt de klanten probeert te verleiden.

LEVEL 1

Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?

INTRO

1 Saar gaat minstens twee keer per maand met haar beste vriendinnen Noor en Ischa naar de bioscoop. Daar hoort een grote zak chips en een beker Coca-Cola bij, al vraagt ze zich wel af hoe de zakken chips in de winkel van de bioscoop terechtkomen. Heb jij een idee?

proefversie©VANIN

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?

Explore 1 — Wat is een bedrijfskolom?

1 Bekijk schema 1.

Schema 1: Bedrijfskolom van chips

landbouwer

opkoper van aardappelen

chipsfabrikant groothandel kleinhandel consument

transportfirma

transportfirma

transportfirma

transportfirma

2 Wat is het verschil tussen een groothandel en een kleinhandel? Gebruik het internet.

3 Noteer een synoniem voor:

a een groothandel:

b een kleinhandel:

4 Noteer twee voorbeelden van groothandelaars en twee van kleinhandelaars van chips.

a groothandelaars

b kleinhandelaars

5 Lees de definitie van een bedrijfskolom. Omkader daarna bij vraag 1 de onderdelen die deel uitmaken van de bedrijfskolom van chips.

Bedrijfskolom en consument

Een bedrijfskolom is een schema met alle stappen die een product doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het goed of de dienst aan de consument wordt aangeboden.

Bij iedere stap wordt er waarde aan het product toegevoegd. De consument is altijd de laatste stap in een bedrijfskolom. Aangezien de consument de enige schakel is die geen waarde toevoegt aan het product, en dus geen actief deel uitmaakt van de bedrijfskolom. Een consument koopt goederen of diensten maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor de verkoop.

Enkel de bedrijven die eigenaar worden van het product, maken deel uit van de bedrijfskolom. Logistieke bedrijven, zoals transportbedrijven, worden meestal geen eigenaar van het product maar verlenen enkel een dienst aan een andere onderneming. Daardoor maken ook zij geen deel uit van de bedrijfskolom.

Maak Action 1 en 2.

proefversie©VANIN

Explore 2 — Welke wijzigingen kunnen zich in de bedrijfskolom voordoen?

1 Een bedrijfskolom kan wijzigen. Bedrijven fuseren, nemen er activiteiten bij, of omgekeerd stoten er af. Ga naar het onlinelesmateriaal. Bestudeer de ontdekplaat en verken wat integratie, differentiatie, parallellisatie en specialisatie inhouden.

2 Maak de oefening op iDiddit. Gaat het in deze situaties om integratie, differentiatie, parallellisatie of specialisatie?

Explore 3 — Kies je voor de korte of de lange keten?

Lange keten en korte keten

proefversie©VANIN

Bij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel en een kleinhandel. De korte keten is de kortste weg tussen producent en consument. Bijvoorbeeld: een fruitkweker biedt in zijn eigen winkel of automaat appels aan.

1 Kies je voor de korte of de lange keten? Werk per twee. Zoek de voordelen van de korte keten voor de consument, de producent en de planeet. Je kunt kiezen uit drie opties. Kies optie 1 als je graag wat ondersteuning wilt. Kies optie 2 als je uitdaging wenst. Kies optie 3 als de uitdaging nog iets pittiger mag zijn.

Optie 1 Filmpje de korte keten

Optie 2 Filmpje buurderij

Optie 3 Websites korte keten

2 Verwerk de voordelen van de korte keten in een onlinedocument. Raadpleeg de ICT-fiches voor online samenwerken.

3 Bewaar het bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam zoals ‘Korte_keten’.

4 Gebruik opmaakelementen om de tekst overzichtelijk te maken.

5 Vul het document verder aan indien je na de klasbespreking andere voordelen hebt gehoord die nog niet in je document was opgenomen.

6 Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

7 Surf naar rechtvanbijdeboer.be. Noteer twee verkooppunten uit jouw buurt.

Maak Action 3.

Explore 4 — Hoe ziet de toekomst van de fysieke winkel eruit?

Fysieke winkel, onlineplatform en branche

Goederen en diensten kunnen aangekocht worden in een fysieke winkel. Dit is een gebouw waar de verkoper tweedehandse of nieuwe artikelen aanbiedt aan klanten. We merken wel dat steeds meer goederen en diensten verkocht worden via een onlineplatform. Dit is een website waarop producten verkocht worden. Er zijn wel verschillen in de tendensen per branche of bedrijfstak. Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden. Bv. de branche fashion.

1 Meer en meer goederen en diensten worden via onlineplatformen verkocht. Dat heeft invloed op de toekomst van de fysieke winkel.

a Bekijk in tabel 1 aandachtig de resultaten van een onderzoek naar de tendens in de online aankopen per branche.

Tabel 1: Aandeel online aankopen per branche

proefversie©VANIN

Cijfers gebaseerd op: Becom – Belgische e-commerce federatie, FOD Economie – Digitale economie in cijfers, Statbel & Statistiek Vlaanderen, Statista – E-commerce in Belgium

b Beantwoord de vragen.

ƒ Zoek op het internet waarvoor de afkorting FMCG staat.

proefversie©VANIN

ƒ Geef vier voorbeelden van FMCG-producten.

ƒ Geef twee mogelijke producten die vallen onder de branche media en entertainment.

2 Werk in twee groepen. Onderzoek de voordelen van fysieke winkels of onlineplatformen.

a Elke groep voert de opdracht van zijn thema uit. Gebruik eventueel de ICT-fiche_C_01 en fiche_S_01.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

THEMA

Groep 1 De fysieke winkelsVerzamel de voordelen van fysieke winkels een infographic een storyboard

Groep 2 OnlineplatformenVerzamel de voordelen van online platformen een infographic een storyboard

Forum

Is een fysieke winkel volgens jou nog nodig?

Maak Action 4.

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Fysieke winkel Onlineplatform

Korte keten Lange keten

Winkelvormen Welke weg leggen goederen of diensten af voor ze bij de consument komen?

De bedrijfskolom is een schematische voorstelling van alle stappen die een product doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het eindproduct aan de consument wordt aangeboden. Elke schakel voegt waarde aan het goed of de dienst toe. Zo wordt dat goed of die dienst almaar beter geschikt voor gebruik door de consument. Die consument voegt geen waarde meer toe en maakt dus geen deel uit van de bedrijfskolom.

Bepaalde ondernemingen, zoals transportfirma’s, werken ook met de goederen, maar toch behoren zij niet tot de bedrijfskolom omdat ze geen eigenaar zijn van de goederen of diensten.

Bij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel, een kleinhandel …

Maar de laatste tijd zien we dat ondernemingen meer en meer kiezen voor de korte keten. Dit is de kortste weg tussen producent en consument. Bv. Een fruitkweker die appels aanbiedt in zijn eigen winkel of automaat.

De consument koopt zijn goederen en diensten niet enkel meer in de fysieke winkel, maar hij koopt steeds vaker op onlineplatformen zoals Bol.com of Zalando. Er zijn wel verschillende tendensen per branche of bedrijfstak.

proefversie©VANIN

Action 1 — Kun jij een bedrijfskolom van een tijdschrift of sportschoenen samenstellen?

Kies, afhankelijk van je interesse, de oefening met de sportschoenen of het tijdschrift. Vink de gekozen optie aan.

Optie 1 Sportschoenen

a Hoe verandert rubber in een sportschoen voor de consument? Zet de schakels in de juiste volgorde. De grondstof is rubber.

Decathlon – klant – Nike – rubberfabrikant – schoenenfabrikant – schoenzolenfabrikant

Optie 2 Tijdschrift

a Hoe verandert hout in een tijdschrift voor de consument? Zet de schakels in de juiste volgorde. De grondstof is hout.

boekengroothandel – boomkwekerij – dagbladhandel – drukkerij – houtzagerij – klant – papierfabriek

proefversie©VANIN

b Omkader in vraag a de bedrijfskolom.

Action 2 — Kun jij de bedrijfskolom van presenteren?

1 In deze Action ga je aan de slag om een bedrijfskolom te ontwerpen van een zelf gekozen product. Vul de titel van de Action aan met de naam van het product.

3 Bewaar het resultaat in je portfolio. Tip:

Kies een eenvoudig product waarvan de verschillende stappen van de bedrijfskolom niet te complex zijn, bijvoorbeeld: een jeansbroek, kaas, brood, chocolade of appelsap.

2 Duid aan of je de bedrijfskolom wilt samenstellen op basis van: berichten of korte zinnen. Raadpleeg ICT-fiche_P_10. afbeeldingen. Raadpleeg ICT-fiche_P_08. beeldfragmenten. Raadpleeg ICT-fiche_P_15.

Action 3 — Van boerderij tot bord: wie zit ertussen?

1 Werk per twee. Kies samen een voedingsproduct, bijvoorbeeld aardbeien, eieren, melk, kaas of brood. Welk product heb je gekozen?

2 Teken op een groot blad of digitaal de weg die het product aflegt van product bij de boer tot op het bord. Leerling 1 tekent de lange keten van het product. Leerling 2 tekent de korte keten van het product.

Tip:

Vermeld alle tussenstappen.

3 Evalueer de ketens

a Welke keten is milieuvriendelijker? Leg uit.

b Welke keten is goedkoper voor de boer? Leg uit.

c Welke keten is gemakkelijker voor de consument? Leg uit.

Action 4 — Hoe ziet de winkel van de toekomst eruit?

De winkel van de toekomst is niet zomaar een plek om iets te kopen. Het is een ervaring met slimme technologie, robots en persoonlijke service. Lees de tekst en beantwoord de vragen.

a Wat is een voorbeeld van een persoonlijke ervaring in de winkel van de toekomst?

b Waarom gebruiken winkels robots?

c Wat doet kunstmatige intelligentie (AI) in een winkel?

d Wat is een voordeel van een virtuele spiegel?

proefversie©VANIN

e Waarom willen winkels van de toekomst meer dan alleen spullen verkopen?

De winkel van de toekomst wordt een digitale en emotionele bestemming

De fysieke winkel van de toekomst moet vol zijn met technologie als die wil overleven. De winkel van de toekomst is heel anders dan de winkels die we nu kennen. Het is niet alleen een plek om iets te kopen, maar ook een plek waar je iets kunt beleven. In die winkels gebruiken ze veel nieuwe technologie zoals: – slimme spiegels die laten zien hoe kleding of make-up je zouden staan; – robots die rekken scannen of de vloer schoonmaken; – kunstmatige intelligentie (AI) die producten kan aanraden op basis van wat jij leuk vindt.

Hoewel de weg naar de toekomst een weg is van veel vallen en opstaan, zijn er op vlak van winkelervaring veel gebieden die zeker aandacht moeten krijgen.

1 Personalisatie

Winkels willen dat jij je speciaal voelt. Bijvoorbeeld in een Puma-winkel kun je zelf schoenen en kleren ontwerpen met kleuren, prints en borduurwerk. Er zijn zelfs spiegels waar je een selfie kunt maken om die meteen op sociale media te delen.

2 Extra service met technologie

Sommige winkels hebben virtuele spiegels. Daar kun je zien hoe je eruitziet met een andere haarkleur of een bril, zonder dat je het echt hoeft te proberen. Die technologieën in combinatie met een persoonlijke digitale assistent kunnen advies geven op basis van klantinformatie en huidige promoties in de winkel. Slimme paskamers kunnen klanten verder

aanmoedigen om het product aan te raken en te voelen, terwijl je virtueel de kleuren en maten kunt aanpassen en op je lichaam te zien krijgt.

3 Slimme computers (AI) Computers kunnen voorspellen wat jij misschien wilt kopen.

Bijvoorbeeld bij Walmart helpen slimme camera’s en computers om: – te zien wat bijna uitverkocht is; – ervoor te zorgen dat kassa’s open zijn; – dat winkelwagentjes klaarstaan.

4 Robots in de winkel

Robots kunnen in winkels helpen door: – de vloer schoon te maken, – te controleren of producten op hun plek staan, – te melden als iets bijna op is.

Sommige robots kunnen zelfs vragen van klanten beantwoorden.

Conclusie

De winkel van de toekomst is digitaal én leuk om te bezoeken. Je kunt er dingen uitproberen, advies krijgen van computers of robots, en winkelen voelt meer als een ervaring dan alleen iets kopen.

Naar: oxida.be

Action 5 — Ken je de begrippen van dit Level?

proefversie©VANIN

Horizontaal 

2 De … verkoopt producten aan consumenten of particulieren.

4 Bij een …. keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels.

6 Dit is een schematische voorstelling van alle stappen die een product doorloopt om tot bijd e consument te geraken.

8 De … koopt goederen of diensten maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor verkoop.

Verticaal 

1 Bij een … keten worden de producten rechtstreeks aan de consument verkocht.

3 Dit is een onderneming die grote partijen inkoopt bij een of meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen door te verkopen.

5 Verschillende bedrijven die allemaal samen een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden.

7 Een website waarop goederen of diensten verkocht worden.

9 Een gebouw waar de verkoper tweedehands of nieuwe artikelen aanbiedt aan klanten.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

proefversie©VANIN

1 Ik kan de weg van een goed of een dienst tot bij de klant illustreren.

2 Ik kan een bedrijfskolom voor een goed of dienst samenstellen.

3 Ik kan het verschil tussen een groothandel en een kleinhandel toelichten.

4 Ik kan de voordelen van een onlineplatform ten opzichte van een fysieke winkel toelichten.

5 Ik kan resultaten van een opdracht in een infographic weergeven.

6 Ik kan resultaten van een opdracht met tekstverwerker verwerken.

7 Ik kan resultaten van een opdracht in afbeeldingen verwerken.

8 Ik kan resultaten van een opdracht in beeldfragmenten verwerken.

9 Ik kan online samenwerken aan een document.

10 Ik kan de voordelen van een korte keten ten opzichte van een lange keten toelichten.

Beeldwoordenboek Level 1

Explore 1 — Wat is een bedrijfskolom? 1

BEGRIP

VERKLARING

bedrijfskolomDe bedrijfskolom is een schematisch overzicht van alle stappen die een goed of dienst doorloopt. Het schema start bij de producent van grondstoffen en eindigt zodra het eindproduct aan de consument aangeboden wordt.

branche of bedrijfstak

Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden. bv. de branche fashion (mode)

consumentEen consument koopt goederen of diensten, maar heeft niet de bedoeling die te verkopen of te verwerken voor de verkoop.

detailhandel, kleinhandel of retailer

Een detailhandel verkoopt goederen aan consumenten (particulieren).

AFBEELDING

proefversie©VANIN

fysieke winkelEen fysieke winkel is, in tegenstelling tot een onlineplatform, een gebouw waar de verkoper tweedehandse of nieuwe artikelen aanbiedt aan klanten.

Een groothandel is een onderneming die grote hoeveelheden

meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen

Een kleinhandel is een onderneming die goederen aan consumenten (particulieren) detailhandel / retailer

BEGRIP

VERKLARING

groothandel of grossier Een groothandel is een onderneming die grote partijen inkoopt bij een of meerdere producenten om die in kleinere hoeveelheden aan andere ondernemingen door te verkopen.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

korte keten De korte keten is de kortste weg tussen producent en consument.

bv. Een fruitkweker biedt appels aan in zijn eigen winkel of automaat.

lange ketenBij een lange keten worden de producten niet rechtstreeks aan de consument verkocht maar zijn er tussenschakels zoals een groothandel, een kleinhandel …

onlineplatform Een onlineplatform of webwinkel is een website waarop producten verkocht worden.

LEVEL 2

Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?

proefversie©VANIN

INTRO

1 Bekijk de afbeeldingen van ondernemingen. Welke ondernemingen horen volgens jou bij elkaar? Bespreek klassikaal.

Explore 1— Tot welke sectoren behoren de ondernemingen?

1 Op basis van het type activiteit en het product dat bedrijven leveren, worden ze in vier economische sectoren ingedeeld. Omschrijf elke sector in je eigen woorden. Gebruik het internet.

a primaire sector

proefversie©VANIN

b secundaire sector

c tertiaire sector

d quartaire sector

2 Plaats de ondernemingen uit de Intro in de juiste sector.

PRIMAIRE SECTOR

Maak Action 1 tot en met 4.

SECTOR

Explore 2 — Tot welke bedrijfstakken behoren de ondernemingen?

Bedrijfstak of branche

Naast de indeling van ondernemingen in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector kun je ondernemingen ook onderbrengen in bedrijfstakken. Een bedrijfstak of branche omvat een aantal ondernemingen die hetzelfde soort goederen en / of diensten aanbieden. Belangrijke bedrijfstakken zijn bouw, toerisme, metaal, textiel, transport en de gezondheidszorg.

1 Tot welke bedrijfstak behoren de volgende bedrijven?

Bedrijfstak:

Bedrijfstak:

proefversie©VANIN

Bedrijfstak:

2 Verken de bedrijfstakken aan de hand van een dominospel.

a Werk in groepen van drie of vier leerlingen.

b Ga naar iDiddit en lees de spelregels.

c Zoek indien nodig de activiteit van een onderneming op internet op.

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

Een schoenfabriek, een autofabriek

proefversie©VANIN

Begrip

Begrip

Voorbeelden

Secundaire sector

Voorbeelden

Een woonzorgcentrum, onderwijs, defensie

Quartaire sector

Welke sectoren en bedrijfstakken zijn er?

Primaire sector

Een landbouwer, een visser, een zandgroeve

Tertiaire sector

Voorbeelden

Begrip Wat?

Voorbeelden

Een schoenwinkel, een kapsalon een reisbureau

Begrip

Branche of bedrijfstak

Voorbeelden

Horeca, chemie, technologie, logistiek, distributie

Bedrijven worden enerzijds in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector en anderzijds in bedrijfstakken ingedeeld.

De primaire sector is de economische sector die grondstoffen wint die dan in de secundaire sector verwerkt worden. Tot de primaire sector behoren de landbouw, de jacht, de visserij en de delfstoffenwinning.

proefversie©VANIN

De secundaire sector is de economische sector met alle bedrijven die de grondstoffen van de primaire sector verwerken. De producten worden doorgaans door de tertiaire sector aan de consument doorverkocht.

De tertiaire sector is de economische sector waarin bedrijven met de verkoop van hun goederen of diensten winst willen maken.

De quartaire sector omvat de niet-commerciële dienstverlening zoals bijvoorbeeld defensie, onderwijs, gezondheidszorg, openbare orde of brandweer. Die diensten zijn voornamelijk gericht op het welzijn van de burger.

Een bedrijfstak of branche bestaat uit bedrijven die hetzelfde soort goederen en / of diensten voortbrengen. Belangrijke bedrijfstakken zijn bouw, horeca en toerisme, chemie, metaal, textiel, groot- en kleinhandel, logistiek, transport, technologie en de gezondheidszorg.

Action 1 — Tot welke sector behoren deze ondernemingen?

Plaats de ondernemingen bij de juiste sector.

bosbouwbedrijf Van der Velden – bouwonderneming Maes – brandweer Londerzeel –fietsenfabriek Cycletech – kapsalon Carré – kinderdagverblijf De Pagadder –landbouwbedrijf Vandriessche – rusthuis Avondrood – schoenenproducent Ambiorix –transportbedrijf H.Essers – verzekeringsmaatschappij Baloise – visserij Desmit

Action 2 — Kun jij nagaan tot welke sector de ondernemingen behoren?

1 Speel in groepjes het kwartetspel over de bedrijfssectoren. Door slim te spelen en goede vragen te stellen, probeer je setjes van vier kaarten, een kwartet, te verzamelen. Let goed op, want zo kun je ontdekken wie al welke kwartetkaarten heeft.

2 Lees vooraf nog even de spelregels door. Je vindt ze op iDiddit.

Action 3 — Ken je de bedrijfskolom van een product?

1 Reconstrueer de bedrijfskolom van een fles melk door de tweede kolom in te vullen.

2 Koppel elke stap van de bedrijfskolom aan de juiste sectoren en geef telkens een voorbeeld van een onderneming. Vervolledig de tabel met de bedrijfskolom van melk.

a Beschrijf in de tweede kolom elke stap van de keten.

b Noteer in de derde kolom in welke sector die stap plaatsheeft.

c Welke onderneming voert die stap van de keten uit. Noteer in de vierde kolom.

3 Gebruik het schema om de tabel te reconstrueren.

BEDRIJFSKOLOM MELK

STAP IN KETEN BESCHRIJVING

Grondstof

Verwerking

Verkoop

Dienstverlening

proefversie©VANIN

4 Verwerk dit schema creatief in een stripverhaal of een podcast. Op iDiddit vind je stappenplannen en mogelijke tools.

5 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Action 4 — Kun je je eigen mini-economie bouwen?

Ontdek aan de hand van een rollenspel welke impact beslissingen van ondernemingen kunnen hebben op de andere ondernemingen in de keten.

a Werk in vier groepen. Iedere groep neemt een rol op.

proefversie©VANIN

Groep 1De cacaoboer

Groep 2De chocoladefabrikant

Groep 3De supermarkt

Groep 4De school

b Bespreek de volgende scenario’s met je groep.

ƒ Scenario 1: De cacaoboer verhoogt zijn prijzen. Hoe reageren andere ondernemingen in de keten?

ƒ Scenario 2: De werknemers van de chocoladefabriek staken. Wat zou dit kunnen betekenen voor de winkels?

ƒ Scenario 3: De school lanceert een project over gezonde voeding. Hoe kan de supermarkt daarop inspelen?

c Bespreek de scenario’s klassikaal.

d Wat gebeurt er als er één sector wegvalt? Bespreek klassikaal.

e Welke sector is volgens jou het meest afhankelijk van de anderen? Bespreek klassikaal.

Action 5 — Hoe worden ondernemingen ingedeeld in sectoren en bedrijfstakken?

Het is belangrijk dat je zelf voorbeelden van ondernemingen uit een bepaalde sector en bedrijfstak kunt geven.

a Ga naar iDiddit en bestudeer de ontdekplaat. Open het werkblaadje en vul het aan.

b Geef het werkblaadje een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Action 6 — Kun je de bedrijven vinden en bij de juiste sector plaatsen?

proefversie©VANIN

1 Zoek de volgende woorden in de woordzoeker. Ze kunnen zowel horizontaal, verticaal, diagonaal, van links naar rechts als van rechts naar links staan.

bank – bibliotheek – bioscoop – boerderij – brandweer – brouwerij – fruitteler – industriële bakkerij –jeugdbeweging – kapster – koffiebranderij – melkveebedrijf – NMBS – plukboerderij – staalfabriek –supermarkt – universiteit – visserijbedrijf – webwinkel – wijngaard – ziekenhuis

2 Plaats de woorden in de juiste kolom.

PRIMAIRE SECTORSECUNDAIRE SECTORTERTIAIRE SECTORQUARTAIRE

proefversie©VANIN

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

1 Ik kan ondernemingen indelen in de primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector.

2 Ik kan ondernemingen indelen in bedrijfstakken.

3 Ik kan voorbeelden geven van ondernemingen die tot een bepaalde sector of bedrijfstak horen.

4 Ik kan een stripverhaal of podcast van een bedrijfskolom maken.

Beelwoordenboek Level 2

BEGRIP

branche of bedrijfstak

VERKLARING

Een branche bestaat uit bedrijven die in een bepaalde groep goederen of diensten aanbieden.

bv. de branche fashion (mode)

AFBEELDING

primaire sector

proefversie©VANIN

quartaire sector

secundaire sector

Dat is de economische sector die grondstoffen en voedsel levert. Die worden dan in de secundaire sector verwerkt. Tot de primaire sector behoren de landbouw, de jacht, de visserij en de delfstoffenwinning, zoals een zandgroeve, steenkoolmijn of zoutmijn.

Daartoe behoren bedrijven en organisaties die niet als doel hebben om winst te maken. Ze leveren een niet-commerciële dienstverlening.

bv. defensie (leger), onderwijs, zorg (ziekenhuizen of rusthuizen), openbare orde (politie)

Dat is de economische sector met alle bedrijven, zoals fabrieken (een autofabriek, kaasfabriek) die de grondstoffen van de primaire sector verwerken. De producten van die bedrijven worden meestal door de tertiaire sector aan de consument doorverkocht.

tertiaire sector De tertiaire sector bevat bedrijven die met de verkoop van hun goederen of diensten aan consumenten winst willen maken.

bv. een schoenenwinkel, een kapsalon

LEVEL 3

Wat zijn de motieven om een onderneming te starten?

INTRO

Kapper / kapster

Functieomschrijving

Verwacht: gemotiveerde kapper / kapster voor funky salon in volle groei

Vereisten: enthousiast, verantwoordelijk, stipt, gemotiveerd

Sollicitatie

Werkgever: WAKKO HAIRDRESSERS

Plaats: Gent (Oost-Vlaanderen)

Vacaturestatus: Voltijds

Jobreferentie:

00370667-228751D9.1-R

Contracttype: Onbepaalde duur

proefversie©VANIN

Bel Jeroen 0475 12 34 56 of mail naar jeroen.wakko@ telenet.be

OVER TE NEMEN

Volledig vernieuwde broodjeszaak / snackbar

Commerciële topligging in hartje Brugge

Bestaande uit: zaal van 90 m² met 50 zitplaatsen, open keuken, bar, toonbank, kelder en groot terras met 20 zitplaatsen.

PERSONAL ASSISTANT + is ruim 15 jaar de nummer één voor de selectie, rekrutering, uitzending en opleiding van meertalige secretarissen en secretaresses. Personal Assistant + vindt voor jou de ideale functie die overeenstemt met je kwalificaties en ervaring.

FUNCTIEBESCHRIJVING

Je werkt in een klein team waardoor de jobinhoud uitgebreid en gevarieerd is. Tot je takenpakket behoren o.a.:

– klassement en de algemene postbehandeling,

– de correspondentie,

– sporadische vervanging van de vaste receptioniste.

PROFIEL

– Je hebt een zeer goede kennis van het Nederlands en Engels en goede basiskennis van Frans.

– Je kennis van Ms Office is uitstekend.

– Je bent flexibel qua takenpakket.

– Je hebt bij voorkeur relevante ervaring met administratief werk.

AANBOD

– Je werkt enkel op woensdagvoormiddag, donderdag en vrijdag.

– De plaats van tewerkstelling is vlot bereikbaar, ook met het openbaar vervoer.

– Je salaris is afhankelijk van je ervaring en competenties.

2 Lees de korte omschrijving van deze personen

Aline alleenstaande moeder met twee kinderen

Maalik pas afgestudeerd en heel creatief

Axelle en Timo op zoek naar een uitdaging

3 Wie is volgens jou het meest geschikt voor de verschillende advertenties? Leg uit.

4 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Wat zijn de motieven om een onderneming te starten?

Explore 1— Waarom

kiest iemand ervoor om te werken als werknemer of als zelfstandige?

proefversie©VANIN

1 Niet iedereen werkt voor een werkgever. Sommigen werken voor eigen rekening en zijn dus zelfstandige.

a Combineer de beroepscategorieën uit de linkerkolom met de omschrijvingen uit de rechterkolom.

CATEGORIE

1 arbeider

2 bediende

3 ondernemer

4 ambachtsman

5 vrij beroep

OMSCHRIJVING

A Die persoon verkoopt goederen of diensten met als doel er winst en een inkomen uit te halen. Hij werkt voor eigen rekening en maakt er zijn beroep van.

B Die persoon mag zijn job enkel uitoefenen op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen. Hij werkt voor eigen rekening.

C Die persoon verricht prestaties waarbij geen of slechts toevallig goederen geleverd worden. Hij werkt voor eigen rekening.

D Die werknemer verbindt zich via een arbeidsovereenkomst om tegen betaling van een loon hoofdzakelijk handenarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

E Die werknemer verbindt zich via een arbeidsovereenkomst om tegen betaling van een salaris hoofdzakelijk hoofdarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

b Markeer de kernwoorden in de omschrijvingen.

Good to know

Om begrippen in eigen woorden te omschrijven, maak je steeds gebruik van de kernbegrippen.

c Welke van de bovenstaande beroepscategorieën werken als zelfstandige? Leg ook uit wat dat betekent.

2 Noteer de letter van de beroepscategorie op de tekening. Vul naast elke categorie de beroepen in.

BEROEPSCATEGORIE

Aarbeider

Bbediende

Condernemer

Dambachtsman

Evrij beroep

BEROEP

proefversie©VANIN

Explore 2— Waarom kiest iemand al dan niet voor het ondernemerschap?

Als zelfstandige beginnen in plaats van in loondienst te gaan, is een grote uitdaging.

a Lees hoe deze mensen daarover denken.

b Markeer:

ƒ de voordelen van het ondernemerschap in het groen,

ƒ de nadelen van het ondernemerschap in het rood.

Nadat ik enkele jaren bij een kapperszaak ervaring had opgedaan, heb ik vorig jaar een eigen zaak geopend. Ik werk graag zelfstandig en ben graag mijn eigen baas.

proefversie©VANIN

Ik wilde geen eigen bedrijf beginnen.

Mijn ouders hebben er een en ze werken elke dag twaalf tot veertien uur.

Ik start eind dit jaar een eigen onderneming om mijn droom te kunnen waarmaken.

Ik ben al jaren bezig met het ontwerpen van juwelen. In mijn eigen onderneming kan ik mijn creativiteit de vrije loop laten.

Ik heb nooit zin gehad om een eigen onderneming te beginnen. Als zelfstandige moet je jezelf kunnen verkopen en dat lukt me niet.

Mijn grootste hobby is bakken maar ik durf niet voor een eigen zaak te gaan. Ik weet niet of mijn ideeën sterk genoeg zijn en of ik voldoende klanten zal hebben om ervan te kunnen leven.

Ik zou geen eigen zaak willen starten. Je moet met zoveel regels rekening houden en er komt veel papierwerk bij te pas. Dat zou me te veel stress bezorgen.

Ik heb er geen spijt van dat ik een eigen schoonheidssalon begonnen ben. De voldoening is groot. Natuurlijk is het plezant om op je werk een complimentje te krijgen van je baas, maar lof van klanten die tevreden zijn over een behandeling, doet nog veel meer deugd.

proefversie©VANIN

Forum

Wat wil je later doen? Wil je het liefst aan de slag als werknemer of zou je graag een eigen zaak opstarten?

Explore 3— Wat zijn de motieven van starters?

Ga naar iDiddit. Je vindt er het verhaal van zeven startende ondernemers.

a Werk per twee. Kies het verhaal dat jullie het meest interesseert.

Satenik Vardazaryan zelfstandig visagiste

proefversie©VANIN

Jurn Meisters gespecialiseerd in lasercutten en graveren om te personaliseren

Michel Sequaris en Jeff Luyten delen hun passie voor virtual reality

Tim Vervoort ontwikkelaar van een nieuwswebsite

Jelle Lemmens maker van exclusieve handgemaakte longboards

Michiel Kempen softwareontwikkelaar

proefversie©VANIN

Mathies Gielen gespecialiseerd in webdesign

b Beantwoord de onderstaande vragen in een online gemeenschappelijk bestand. Je vindt een sjabloon op iDiddit. Raadpleeg eventueel de ICT-fiches van online samenwerken.

ƒ Hoe heet de onderneming?

ƒ Omschrijf de activiteit van de ondernemer.

ƒ Wat heeft de persoon / personen overtuigd om een onderneming te starten?

ƒ Wat is / was de fijnste ervaring als ondernemer?

ƒ Wat is zijn / hun droom op lange termijn?

ƒ Welke kwaliteit, kennis of ervaring vindt de starter belangrijk in ondernemerschap?

Maak Action 2, 3 en 4.

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Verricht een prestatie waarbij geen of slechts toevallig goederen worden geleverd. bv. schoenmaker Levert intellectuele diensten en mag dat beroep uitoefenen op basis van studies en wetgeving. bv. huisarts

Verkoopt goederen en diensten om winst te maken. bv. eigenaar schoenwinkel

Bereid zijn tot verantwoordelijkheid

Houden van zelfstandigheid

Houden van creativiteit Niet bang zijn voor onzeker inkomen

Zelfstandige

Werkt

Wat zijn de motieven om een onderneming te starten?

Werkt voor en ontvangt daar voor een vergoeding. Werknemer die vooral handenarbeid levert en daarvoor een loon ontvangt. Werknemer die vooral hoofdarbeid levert en daarvoor een salaris ontvangt.

Wanneer je afstudeert, moet je kiezen of je als werknemer of als zelfstandige aan de slag wilt gaan.

Een werknemer wordt op basis van een arbeidsovereenkomst door een werkgever tewerkgesteld. In ruil voor het geleverde werk ontvangt de werknemer een vergoeding.

proefversie©VANIN

Een arbeider is een werknemer die vooral handenarbeid levert. Hij krijgt daarvoor een loon

Een bediende presteert vooral hoofdarbeid en ontvangt daarvoor een salaris.

Een zelfstandige is niet verbonden door een arbeidsovereenkomst en werkt dus voor eigen rekening. Zowel ondernemers, ambachtsmannen, als vrije beroepen zijn zelfstandigen.

Vrijeberoepsbeoefenaars zijn zelfstandigen die vooral intellectuele goederen of diensten leveren en die dat beroep enkel en alleen mogen uitoefenen op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen, zoals huisartsen en kinesisten.

Een ondernemer heeft er zijn beroep van gemaakt om goederen of diensten te verkopen met de bedoeling winst te maken.

Een ambachtsman verricht arbeidsprestaties waarbij hij geen of slechts toevallig goederen of diensten levert, zoals schoorsteenvegers of schoenmakers.

Werken als zelfstandige is zeker iets voor jou wanneer: – je van zelfstandigheid en een uitdaging houdt; – je graag creatief bezig bent; – een onzeker inkomen jou niet afschrikt.

Niet iedereen is bereid om de verantwoordelijkheid van een eigen zaak te dragen. Sommige mensen werken liever onder leiding van anderen maar ook dan kun je heel ondernemend zijn.

Action 1— Is een zaak opstarten iets voor jou?

Ga naar iDiddit. Je vindt er een ontdekplaat en een bijbehorend werkblaadje.

a Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

b Vul het werkblaadje in.

c Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Action 2— Kun je als starter anderen overtuigen van je idee?

Werk in groepen. Bedenk een onderneming die je wilt oprichten en stel die voor aan de klas.

a Welke onderneming heb je verzonnen?

proefversie©VANIN

b Schrijf een pitch van maximaal twee minuten waarin je vertelt waarom je die onderneming wilt starten. Op iDiddit vind je een sjabloon om een pitch op te bouwen. Verwerk minstens een economisch, een persoonlijk en een maatschappelijk motief.

c Stel de pitch voor.

d Bespreek na elke pitch klassikaal welke motieven jullie herkennen.

Good to know

Een pitch is een kort en duidelijk praatje waarin je jouw idee aan anderen uitlegt. Stel je voor: je hebt maar twee minuten om iemand enthousiast te maken voor jouw plan, product of verhaal. Je vertelt: –wat je idee is; –waarom het belangrijk of leuk is; –wat je van de ander wilt (bijvoorbeeld: meedoen, steunen, kopen, luisteren). Het lijkt een beetje op reclame maken, maar dan met je eigen woorden en op een snelle en overtuigende manier.

Action 3— Wat zeggen ondernemers over hun zaak?

1 Werk per twee. Interview een ondernemer om kennis te maken met het ondernemerschap. Volg het stappenplan.

STAPPENPLAN Interview

Stap 1: Vraag een ondernemer of je hem mag interviewen. Je vertelt wie je bent en waarom je een interview wilt afnemen. Maak kort duidelijk waar het gesprek over zal gaan. Maak een afspraak.

Zorg dat je op tijd op de afspraak bent.

Stap 2: Bereid een aantal vragen voor. Bedenk goed wat je wilt weten, en wat anderen graag zouden willen horen: is het voor de luisteraars interessant? Je vindt hier een aantal voorbeelden.

ƒ Wanneer heeft u uw zaak opgericht?

ƒ Heeft u voordien iets anders gedaan?

ƒ Waarom bent u met een eigen zaak begonnen?

ƒ Wat vindt u het leukst / minst leuk aan uw job?

ƒ Wat doet u precies?

ƒ In welke sector bent u actief?

ƒ Hoe komt u te weten wat de klant precies wil?

ƒ Hoe probeert u uw concurrenten steeds een stap voor te blijven?

ƒ Zou u de dingen anders aanpakken indien u opnieuw kon beginnen?

ƒ Hebt u een goede raad voor toekomstige ondernemers?

Stap 3: Voeg nog een aantal originele vragen toe. Zet de vragen in een logische volgorde.

Stap 4: Spreek met je partner af wie welke vragen stelt en wie notities maakt. Vraag eventueel aan de ondernemer of je het interview mag opnemen.

Stap 5: Stel de voorbereide vragen. Ga niet te snel door je vragenlijst, maar maak er een echt gesprek van. Vraag of je foto’s mag nemen om het verslag van het interview te illustreren.

Stap 6: Bedank de geïnterviewde voor de medewerking.

Stap 7: Maak een duidelijk verslag van het interview. Laat het eerst nalezen door de geïnterviewde. Eventuele vergissingen kun je er dan nog uithalen. Vraag of je het verslag mag publiceren op de website van de school of in de schoolkrant.

2 Verwerk de antwoorden in een presentatie van maximaal tien minuten.

a In de presentatie stel je de zelfstandige ondernemer voor. Illustreer de presentatie met minstens drie foto’s: een foto van de buitenkant van de zaak, een foto van de binnenkant en eentje van jullie samen met de ondernemer. Raadpleeg ICT-fiche_P_08 als je ondersteuning nodig hebt om afbeeldingen in je presentatie in te voegen.

b Zorg voor een gepaste lay-out en vermijd taalfouten. Ga naar iDiddit. Je vindt er tips voor een goede presentatie.

3 Evalueer.

proefversie©VANIN

Productevaluatie: Ben je tevreden met het interview? Waarom (niet)?

Procesevaluatie: Ben je tevreden over de manier waarop je te werk gegaan bent? Waarom (niet)?

Procesevaluatie: Wat ga je de volgende keer anders doen?

EVALUATIEFICHE

INTERVIEW MET EEN ONDERNEMER

proefversie©VANIN

Inhoud

Voorstelling van de ondernemer

Voorstelling van de onderneming

Aanwezigheid van drie foto’s

Mondelinge presentatie

Oogcontact

Gepaste houding

Tekst wordt niet afgelezen

Goede tijdsindeling

Extra mondelinge uitleg bij dia’s

Elektronische presentatie

Algemene structuur

Animatie-effecten

Leesbaarheid van de tekst

Spelling

TOTAAL

Max. Score Opmerkingen

Action 4— Weet jij welk begrip bedoeld is?

Noteer het juiste begrip bij elke omschrijving. Kies uit:

ambachtsman – arbeider – arbeidsovereenkomst – bediende – loon – ondernemer – salaris –vrij beroep – werkgever – werknemer – zelfstandige

proefversie©VANIN

OMSCHRIJVING

Dat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een salaris hoofdzakelijk hoofdarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

Die persoon verkoopt goederen of diensten met als doel er winst en zodoende een inkomen uit te halen. Hij werkt voor eigen rekening en maakt daar zijn beroep van.

Die persoon verricht prestaties waarbij hij geen of slechts toevallig goederen levert. Hij werkt voor eigen rekening.

Deze persoon of dit bedrijf stelt een of meer mensen tewerk in het kader van een arbeidsovereenkomst.

Dat is de vergoeding die de werkgever aan een arbeider betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.

Dat is een overeenkomst waarbij een werknemer zich verbindt in dienst van een werkgever, tegen een bepaalde vergoeding gedurende een zekere tijd arbeid te verrichten.

Dat is een persoon die in dienst van een werkgever tegen een beloning arbeid verricht.

Dat is een persoon die niet in loondienst maar voor eigen rekening werkt. Hij heeft dus geen baas.

Dat beroep mag iemand alleen uitoefenen als hij bepaalde studies gedaan heeft en aan de wettelijke regels voldoet die de toegang tot het beroep bepalen. De beoefenaar werkt voor eigen rekening.

Dat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een loon hoofdzakelijk handenarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

Dat is de vergoeding die de werkgever aan een bediende betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

JA KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL

proefversie©VANIN

1 Ik kan de verschillende beroepscategorieën toelichten.

2 Ik kan de voor- en nadelen van ondernemerschap toelichten.

3 Ik kan de motieven van starters achterhalen via een onderzoek.

4 Ik kan de resultaten van het onderzoek naar motieven van starters presenteren.

5 Ik kan op een professionele manier een interview afnemen.

6 Ik kan online samenwerken aan een bestand.

7 Ik kan een presentatie maken van een interview.

Beeldwoordenboek Level 3

BEGRIP

VERKLARING

ambachtsmanEen ambachtsman verricht prestaties waarbij hij geen of slechts toevallig goederen levert. Hij werkt voor eigen rekening.

bv. een schoorsteenveger

arbeiderDat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een loon hoofdzakelijk handenarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

bv. een poetsvrouw, een metselaar

arbeidsovereenkomst

Dat is een overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen een bepaalde vergoeding gedurende een zekere tijd arbeid te verrichten.

bediendeDat is een werknemer die zich via een arbeidsovereenkomst verbindt om tegen betaling van een salaris hoofdzakelijk hoofdarbeid te verrichten onder het gezag van een werkgever.

bv. een verpleger, een boekhouder

loon Het loon is de vergoeding die de werkgever aan een arbeider betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

ondernemerEen ondernemer verkoopt goederen of diensten met als doel er winst en zodoende een inkomen uit te halen. Hij werkt voor eigen rekening en maakt daar zijn beroep van.

bv. een bakker, de eigenaar van kapsalon

arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever

ARBEIDSOVEREENKOMST werknemer werkgever

vergoeding betalen voor de verrichte arbeid

arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever

ARBEIDSOVEREENKOMST arbeider werkgever

loon betalen voor de verrichte arbeid

BEGRIP

VERKLARING

salaris Het salaris is de vergoeding die de werkgever aan een bediende betaalt in ruil voor het verrichten van arbeid.

vrij beroepEen vrij beroep mag enkel uitgeoefend worden op basis van studies en een aantal wettelijke regels die de toegang tot het beroep bepalen. De beoefenaar werkt voor eigen rekening. bv. een huisarts, een kinesist

werkgeverDie persoon of dat bedrijf stelt een of meer mensen tewerk in het kader van een arbeidsovereenkomst.

werknemerDie persoon verricht tegen een beloning arbeid in dienst van een werkgever.

AFBEELDING

ARBEIDSOVEREENKOMST bediende werkgever

arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever

proefversie©VANIN

zelfstandigeDie persoon werkt niet in loondienst, maar voor eigen rekening. Hij heeft dus geen baas.

salaris betalen voor de verrichte arbeid

arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever

ARBEIDSOVEREENKOMST werknemer WERKGEVER

vergoeding betalen voor de verrichte arbeid

arbeid verrichten onder het gezag van een werkgever

ARBEIDSOVEREENKOMST WERKNEMER werkgever

vergoeding betalen voor de verrichte arbeid

LEVEL 4

Welke verantwoordelijkheid

heeft

een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?

INTRO

1 Het schoolleven speelt zich niet af op een eiland.

a Met wie moet een school zoal rekening houden?

b Geef jouw antwoorden weer in een mindmap. Ga naar iDiddit. Je vindt er een overzicht van gratis tools om een mindmap mee te maken. Raadpleeg eventueel de ICT-fiche_MM_01.

c Geef de mindmap een duidelijke naam en bewaar die in je portfolio.

proefversie©VANIN

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders?

Explore 1— Wie heeft er belang bij de gang van zaken in een onderneming?

proefversie©VANIN

Stakeholders

Een stakeholder of belanghebbende is iemand die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van de werking van een onderneming of organisatie. Soms kan de stakeholder zelf invloed op de onderneming of organisatie uitoefenen.

1 Lees de krantenkoppen. Van welke stakeholders is er sprake? Noteer ze bij de juiste letter van het spindiagram.

Albert Heijn verlaagt prijzen van A-merken. Concurrent Colruyt reageert met extra kortingen.

Klanten van bol uiten frustratie over vertraging bij leveringen rond Black Friday

Vakbonden bij Lidl voeren actie voor lagere werkdruk en hogere lonen in de winkels

Werknemers van techbedrijf Proximus krijgen opleidingstraject voor digitale vaardigheden

Volvo Car Gent moet productie tijdelijk stilleggen door leveringsproblemen bij de toeleverancier van de batterijen

Buurtbewoners protesteren tegen uitbreiding van Brussels Airport: ‘Te veel lawaai en vervuiling’

Greenpeace protesteert tegen uitbreiding van oliewinning in natuurgebied

Vlaamse overheid kent groeipremie toe aan het duurzaam modemerk Komrads

KBC weigert krediet aan modeketen wegens onduidelijk businessplan

Stakeholders

proefversie©VANIN

Vakbonden en concurrenten

Vakbonden zijn groepen van werknemers die samen zorgen dat ze eerlijk behandeld worden op het werk. Bijvoorbeeld: als mensen vinden dat hun loon te laag is of dat het werk te zwaar is, dan kan de vakbond namens hen praten met de baas.

Concurrenten zijn bedrijven die ongeveer hetzelfde verkopen of aanbieden. Ze proberen klanten te winnen door bijvoorbeeld betere prijzen, kwaliteit of service te hebben dan de anderen.

2 Wat betekent het begrip ‘toeleverancier’? Gebruik het internet.

3 Geef twee voorbeelden van toeleveranciers in de auto-industrie (Volvo Car Gent).

Maak Action 1.

Explore 2— Hoe belangrijk is het voor een onderneming om haar stakeholders in kaart te brengen?

De rol en de houding van sommige stakeholders kunnen beslissend zijn voor het slagen van een onderneming. Als de onderneming de stakeholders niet in kaart brengt, kan ze met hun verwachtingen ook geen rekening houden. a b c

proefversie©VANIN

Explore 3— Hoe gaat een onderneming om met de tegenstrijdige belangen van stakeholders?

1 Lees de case.

Een supermarktketen voert in steeds meer winkels zelfscankassa’s in. Dat leidt tot bezorgdheid bij het winkelpersoneel over jobverlies, terwijl klanten en de directie juist tevreden zijn over de efficiëntie. De vakbonden vrezen een afbouw van vaste jobs, maar aandeelhouders zijn enthousiast over de kostenbesparing.

2 Werk in vier groepen.

a Elke groep vertegenwoordigt een stakeholder van de supermarktketen:

ƒ de directie,

ƒ het winkelpersoneel en de vakbonden,

ƒ de aandeelhouders,

ƒ de klanten.

b Elke groep bereidt een pitch van maximaal twee minuten voor. Ga naar iDiddit. Je vindt er een schrijfkader dat je kunt gebruiken. Beantwoord in je pitch de volgende vragen:

ƒ Wat willen jullie bereiken?

ƒ Waar zijn jullie bezorgd over?

ƒ Welke oplossing stellen jullie voor?

3 De directie moet een compromis voorstellen dat zoveel mogelijk belangen in balans houdt. Wat zou jij doen als je de CEO van de supermarktketen was? Noteer.

Maak Action 2 en 3.

TO

THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Omgeving bv. buurtbewoners

Overheid Vakbonden

Klanten

Typische stakeholders voor een onderneming

Welke verantwoordelijkheid heeft een onderneming ten opzichte van haar stakeholders? Begrip

Banken en andere investeerders

Eigenaars

Een stakeholder of belanghebbende is iemand die (positieve of negatieve) invloed ondervindt van of zelf invloed kan uitoefenen op een onderneming of een organisatie.

Belang Invloed

proefversie©VANIN

Belang gaat over de mate waarin de stakeholder belang heeft bij het handelen van de onderneming of organisatie.

Invloed gaat over de mate waarin de stakeholder invloed kan uitoefenen op de onderneming of organisatie.

Een onderneming of organisatie staat midden in de maatschappij. Het is dan ook belangrijk dat ze beslissingen neemt die zoveel mogelijk stakeholders tevredenstelt. Dat is geen eenvoudige opdracht want elke stakeholder heeft zijn eigen belangen en die kunnen onderling tegenstrijdig zijn. Het is dus heel belangrijk dat een onderneming of een organisatie de stakeholders in kaart brengt.

Typische stakeholders voor een onderneming zijn: de eigenaars, banken en andere investeerders, leveranciers, klanten, werknemers, vakbonden, concurrenten, de overheid, de omgeving van de onderneming, milieuorganisaties.

Action 1— Om welke stakeholder gaat het?

1 Lees de situaties.

a Bekijk de situatie vanuit het standpunt van stakeholder die gemarkeerd is.

b Om welke stakeholder gaat het? Noteer.

AHet personeel van drukkerij Govaert heeft zich akkoord verklaard met het sociaal plan waarbij veertien arbeiders en vijf bedienden het bedrijf moeten verlaten.

Stakeholder:

CVier winkels van Carrefour blijven maandag dicht door een staking. Met de staking protesteren de vakbonden tegen de plannen van Carrefour om alle winkels op zondag te openen en meer flexi-jobbers in te zetten.

Stakeholder:

E

In het kader van een onderzoek naar vermeende fraude met mineraalwater hebben de Franse autoriteiten donderdag een huiszoeking uitgevoerd op het hoofdkantoor van Nestlé nabij Parijs. De fabrikant zegt mee te werken met het onderzoek.

B

De Franse retailer Carrefour, een van Europa’s grootste winkelbedrijven, is al jaren op de sukkel. Dat levert niet alleen ontevreden aandeelhouders op, maar het maakt ook om de zoveel tijd een overnamedoelwit van Carrefour.

Stakeholder:

D

In juli gingen de deuren open van de nieuwste Belgische Jumbo-supermarkt aan de Hasseltweg in Genk. De Nederlandse keten vestigt zich er tussen vier andere supermarkten en dat is voor sommige buurtbewoners de spreekwoordelijke druppel.

Stakeholder:

F

proefversie©VANIN

Stakeholder:

De gemeenteraad keurde een nieuw verkeersplan goed dat zwaar verkeer in het centrum en in de ruime omgeving van de markt verbiedt. Dat heeft gevolgen voor de ondernemingen in de buurt van de markt.

Stakeholder:

2 Wat is een flexi-jobber? Gebruik het internet. Omschrijf in je eigen woorden.

Action 2— Hoe tegenstrijdig kunnen belangen zijn?

Werk per twee. Jullie zijn adviseurs van Tesla en moeten een plan bedenken waarbij Tesla zoveel mogelijk rekening houdt met alle stakeholders.

a Lees de case.

Tesla wil in een groene regio van Europa een nieuwe batterijfabriek bouwen. Dat zorgt voor gemengde reacties.

b Welke drie belangen vind je het belangrijkst? Kruis aan en leg kort uit waarom.

STAKEHOLDER

Overheid Economische groei en jobs

Greenpeace Bescherming van de natuur

Buurtbewoners Rust, gezondheid, leefkwaliteit

Werknemers Jobzekerheid

Banken Financiële winst en zekerheid

c Ontwerp een evenwichtig voorstel voor Tesla waarbij je een antwoord geeft op de volgende vragen:

ƒ Welke jobs kan Tesla creëren, en voor wie?

ƒ Wat kan Tesla doen om milieubezorgdheden weg te nemen?

ƒ Hoe zou Tesla buurtbewoners kunnen betrekken en geruststellen?

ƒ Hoe kan Tesla banken overtuigen dat het project winstgevend is?

d Verwerk je voorstel in een presentatie van maximaal tien dia’s. Gebruik de ICT-fiches van PowerPoint. Je presentatie bevat:

ƒ Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

EVALUATIEFICHE

INHOUD

Ik heb een titeldia met een afbeelding van Tesla-wagen of het logo van Tesla.

Ik heb elke vraag even grondig beantwoord.

Ik gebruik twee dia’s per vraag met maximaal vijf zinnen per vraag.

Ik gebruik concrete voorbeelden.

Mijn presentatie heeft een slotdia met besluit.

OPMAAK

Ik gebruik overal hetzelfde lettertype.

Ik maak gebruik van titels.

Ik schrijf in duidelijke zinnen.

Ik maak gebruik van afbeeldingen om mijn tekst te ondersteunen.

TOTAAL

proefversie©VANIN

UITGEVOERD

Action 3— Om welke stakeholder gaat het?

Werk per twee. Om de verschillende stakeholders van een onderneming of organisatie in te oefenen, speel je een dominospel. Ga naar iDiddit. Daar staan de spelregels.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

JA NEENEXTRA OEFENMATERIAAL

proefversie©VANIN

1 Ik kan het begrip ‘stakeholder’ in eigen woorden omschrijven.

2 Ik kan de verschillende stakeholders van een onderneming of organisatie opnoemen en hun belangen omschrijven.

3 Ik kan omschrijven waarom een onderneming met alle stakeholders rekening moet houden.

4 Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.

5 Ik kan een presentatie maken over de belangen van stakeholders.

Beeldwoordenboek Level 4

BEGRIP

VERKLARING

concurrentDat is een bedrijf dat hetzelfde wil bereiken als een ander bedrijf.

bv. Colruyt is een concurrent van Jumbo.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

leveranciersEen leverancier levert goederen of diensten in ruil voor geld.

stakeholderEen stakeholder of belanghebbende is iemand die invloed ondervindt (positief of negatief) of zelf invloed kan uitoefenen op een onderneming of een organisatie.

vakbondenDat is een organisatie die de individuele en collectieve belangen van aangesloten werknemers behartigt.

LEVEL 5

Hoe speelt een onderneming in op maatschappelijke trends?

INTRO

1 In de maatschappij zijn er telkens weer nieuwe trends. Trends zijn dingen die op een bepaald moment populair zijn of heel vaak gedaan, gedragen of gebruikt worden.

a Werk in twee groepen. Elke groep bekijkt het toegewezen filmpje.

proefversie©VANIN

Groep 1 Gevestigde ondernemer

Groep 2 Jonge starter

b Noteer in kernwoorden de belangrijkste trends.

c Verwerk je resultaten in een online gemeenschappelijk bestand. Gebruik de ICT-fiches van online samenwerken.

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Hoe speelt een onderneming in op maatschappelijke trends?

Explore 1— Hoe spelen de ondernemingen in op de toenemende diversiteit in de maatschappij?

proefversie©VANIN

Bekijk de afbeeldingen.

a Over welke vorm van toenemende diversiteit gaat het?

b Op welke manier spelen ondernemingen daarop in?

BEREIDE GERECHTEN VOOR ÉÉN PERSOON (400 g tot 580 g) IN DE ZELFBEDIENING VAN DE FIJNKOSTAFDELING

Shutterstock / www.hollandfoto.net

Maak Action 1 en 2.

Explore 2— Hoe spelen maatwerkbedrijven in op sociaalmaatschappelijke veranderingen?

Maatwerkbedrijven

Maatwerkbedrijven stellen mensen tewerk die niet in het normale arbeidscircuit terechtkunnen. Vroeger heetten maatwerkbedrijven beschutte werkplaatsen of ‘sociale werkplaatsen’.

1 Surf via iDiddit naar een website met getuigenissen van enkele maatwerkers. Wie zijn de werknemers van een maatwerkbedrijf?

Good to know

Traditionele bedrijven zoeken werknemers voor hun werk. Maatwerkbedrijven zoeken werk voor hun werknemers.

2 Verdiep je in het concept maatwerkbedrijven.

a Raadpleeg een van de volgende bronnen. Kruis aan welke bron je kiest.

een radiospot een filmpje

b Beantwoord de vragen.

ƒ Noteer de naam van de onderneming die met maatwerkbedrijven samenwerkt.

ƒ Beschrijf de activiteit die het maatwerkbedrijf voor die onderneming uitvoert.

ƒ Noteer de troeven van een maatwerkbedrijf.

3 Surf via iDiddit naar een onlinedatabank met maatwerkbedrijven. Zoek een maatwerkbedrijf in jouw provincie dat de volgende activiteit aanbiedt:

a groenzorg:

b horeca:

c textiel:

Maak Action 3.

Explore 3— Hoe gaan ondernemingen om met de circulaire economie?

Circulaire economie

De circulaire economie verwerkt grondstoffen tot een product dat na gebruik volledig wordt gerecycleerd om eventueel samen met nieuwe grondstoffen weer verwerkt te worden tot een product. Er is geen restafval.

1 Bekijk schema 1. Leg uit wat elke soort economie inhoudt.

a de lineaire economie

b de keteneconomie met recycling

proefversie©VANIN

c de circulaire economie

2 Presenteer hoe een bedrijf circulaire economie toepast. Werk in twee groepen.

a Elke groep bekijkt een filmpje over een onderneming.

ONDERNEMING

Groep 1Net-Works

Groep 2Coolrec

b Wat is de kernopdracht van de onderneming?

c Omschrijf het concept in verband met circulaire economie.

d Verwerk je bevindingen in een infographic of een beeldfragment. Raadpleeeg de ICT-fiches van Canva of van Moovly.

e Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Maak Action 4 en 5.

Explore 4— Wat houdt het concept deeleconomie in?

Deeleconomie

De deeleconomie of sharing economy omvat alle verdienmodellen gebaseerd op delen, (om)ruilen, of huren van producten. Dat verdienmodel komt tegemoet aan het groeiende bewustzijn dat ecologie en duurzaamheid belangrijk zijn.

proefversie©VANIN

1 De deeleconomie of sharing economy is in. Initiatieven daaromtrent schieten als paddenstoelen uit de grond.

a Werk per twee. Kies samen een van deze initiatieven.

goederen ruilen en delen voedsel ruilen of delen gedeeld wonen

gedeelde mobiliteit delen en ruilen op reis

b Surf via iDiddit naar de website.

c Beantwoord deze vragen in een onlinedocument. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar op een plaats waar jullie beiden toegang toe hebben. Gebruik de ICT-fiches van tekstverwerker en online samenwerken.

ƒ Welke goederen en / of diensten worden in het gekozen initiatief gedeeld of geruild?

ƒ Wat is het concept? Omschrijf bondig of stel kort voor aan de hand van afbeeldingen.

ƒ Wil het initiatief een bepaalde doelgroep bereiken? Zo ja, welke?

ƒ Waarom past dit initiatief binnen het streven naar duurzaamheid?

d Sla je document op en / of controleer of alles correct in je portfolio staat.

2 Initiatieven van de deeleconomie gebruiken vaak onlineplatformen. Combineer de initiatieven uit de linkerkolom met de onlineplatformen uit de rechterkolom.

INITIATIEF

1 gereedschap delen

2 gedeelde mobiliteit

3 delen en ruilen op reis

4 gedeelde werkruimtes

5 voedsel ruilen en delen

6 kinderkledingabonnement

ONLINEPLATFORM

A hulaaloop.com

B thuisafgehaald.be

C tournevie.be

D velo-antwerpen.be

E acospace.be

F gocampr.com

Een abonnementsmodel is een overeenkomst tussen een leverancier van een goed of dienst en een afnemer daarvan, de abonnee. Op basis van die overeenkomst wordt een bepaald goed of een bepaalde dienst periodiek (dagelijks, wekelijks, elke maand, halfjaarlijks …) geleverd in ruil voor een betaling door de abonnee.

1 Het bekendste abonnementsmodel is wellicht HelloFresh.

a Leg in maximaal vier zinnen het concept van HelloFresh uit. Gebruik indien nodig het internet.

b Hoe speelt HelloFresh in op sociaal-maatschappelijke veranderingen van de maatschappij?

proefversie©VANIN

2 Welk voordeel bieden abonnementsmodellen voor de ondernemers?

3 Noteer twee andere voorbeelden van abonnementsmodellen.

Explore 6— Hoe spelen ondernemingen in op de versnelde technologische ontwikkelingen en digitalisering?

Lees het artikel. Markeer:

a de voordelen voor Albert Heijn in het groen; b de voordelen voor de consument in het geel.

Albert Heijn brengt AI naar de winkelvloer

Albert Heijn zet een nieuwe stap in de digitalisering van haar supermarkten met de introductie van een AI-assistent voor winkelmedewerkers.

Slimme assistent, snellere service

De supermarktketen zei tijdens de jaarlijkse FoodTech Week dat de AI-assistent bedoeld is om het werk van ruim 80 000 medewerkers ‘makkelijker en leuker’ te maken. De nieuwe assistent, gebaseerd op kunstmatige intelligentie (AI), is ontworpen om winkelmedewerkers direct te ondersteunen bij hun dagelijkse taken.

De tool kan bijvoorbeeld snel antwoord geven op vaak gestelde vragen, zoals ‘Waar liggen de volkoren wraps?’ of ‘Hoeveel paprika’s zijn er nog op voorraad?’. Volgens het bedrijf is de kracht van deze oplossing de gebruiksvriendelijke interface in combinatie met een slimme koppeling aan bestaande data. Zo ontstaat een persoonlijke digitale assistent die medewerkers zelfstandig kunnen raadplegen, zonder tussenkomst van andere systemen of collega’s.

Albert Heijn noemt zich al langer een foodtech-bedrijf, maar benadrukt dat technologie pas waardevol is als ze de dagelijkse praktijk verbetert. Snellere antwoorden en een vlotte dienstverlening dragen immers bij aan een positieve winkelervaring. Tegelijkertijd speelt het bedrijf in op de krapte op de arbeidsmarkt en de toenemende druk op winkelmedewerkers door hen te ondersteunen met slimme technologie. De uitrol start in de komende maanden waarbij stapsgewijs extra functionaliteiten worden toegevoegd. Bron: retaildetail.be, 2025-06-05

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Versnelde technologische ontwikkelingen en digitalisering

Sociaal- maatschappelijke ontwikkelingen

Hoe speelt een onderneming in op maatschappelijke trends?

Aandacht voor ecologie en duurzaamheid

Toenemende diversiteit

Om als ondernemer te kunnen overleven in een snel wijzigende maatschappij is het noodzakelijk om in te spelen op allerlei trends.

De eerste trend is de toenemende diversiteit. Zorgwinkels komen tegemoet aan de behoeften van de groeiende groep ouderen en supermarkten breiden hun aanbod zo uit dat het consumenten met een andere nationaliteit aanspreekt en dat de hoeveelheden ook voor alleenstaanden aantrekkelijk zijn. Serviceflats maken het voor ouderen mogelijk om met een beetje hulp zo lang mogelijk zelfstandig te wonen. Sommige bedrijven bieden dan weer een interne kinderopvang aan, aangezien vaak beide ouders werken. En om de mobiliteitsproblemen te beperken ontstaan er initiatieven van stadsfiets- of stepverhuur.

Ook voor een aantal sociaal-maatschappelijke trends moeten ondernemingen een oplossing zoeken. Maatwerkbedrijven zorgen ervoor dat personen met een beperking actief kunnen deelnemen aan de maatschappij.

Dat consumenten zich almaar meer bewust zijn van het belang van ecologie en duurzaamheid is een derde belangrijke trend. Daardoor zijn er twee belangrijke ontwikkelingen: de circulaire economie en de deeleconomie.

De circulaire economie moet gezien worden in contrast met de lineaire economie. In de lineaire economie worden grondstoffen tot een product verwerkt. Zodra het product verkocht is, daalt de waarde van de grondstoffen, soms zelf zozeer dat je ervoor moet betalen om het weg te gooien.

In een circulaire economie daarentegen worden verschillende strategieën toegepast om materialen en producten zo lang mogelijk in te zetten. Ze worden hersteld, geüpgraded, uit elkaar gehaald en tot nieuwe producten omgevormd, ze hebben een hoge tweedehandswaarde, of de materialen zijn volledig recycleerbaar of afbreekbaar.

Met de deeleconomie verandert de manier van produceren en consumeren: je leent goederen in plaats van ze te kopen, je deelt een woonruimte, transportmiddelen of gereedschap. Je biedt jouw knowhow aan in ruil voor die van iemand anders. Goederen worden tweedehands verkocht. Dankzij de deeleconomie ontstaat er een milieuvriendelijkere en duurzamere productie en consumptie.

Ten slotte is er ook de tendens van de versnelde technologische ontwikkelingen en digitalisering. De technologische ontwikkelingen en de digitalisering hebben een impact op veel facetten van een onderneming. Dat gaat van orderverwerking en productie tot betaling. Daarin speelt artificiële intelligentie een steeds belangrijkere rol.

proefversie©VANIN

Action 1— Hoe kunnen ondernemingen inspelen op het toenemende aantal nationaliteiten van de bevolking?

proefversie©VANIN

1 Lees de tekst en bestudeer grafiek 1. Bespreek beide klassikaal.

Nederlanders grootste buitenlandse nationaliteitsgroep

De grootste buitenlandse nationaliteitsgroep werd begin 2025 gevormd door de Nederlanders. Het ging om bijna 155 000 personen, wat overeenkomt met afgerond 21 % van het totaal aantal personen met buitenlandse nationaliteit. Na de Nederlanders vormden de Roemenen en de Polen de grootste groepen met een niet-Belgische nationaliteit. De Oekraïners stonden op de 4e plaats. Daarna volgden de Bulgaren, Spanjaarden, Marokkanen, Italianen, Turken en Portugezen.

Grafiek 1: Top 10 buitenlandse nationaliteiten volgens aantal in het Vlaams Gewest in 2025

2 Hoe kunnen ondernemers in Vlaanderen op het grote aantal inwoners met de Nederlandse nationaliteit inspelen?

Action 2— Hoe spelen ondernemingen in op sociaalmaatschappelijke veranderingen?

Combineer de sociaal-maatschappelijke veranderingen uit de linkerkolom met mogelijke oplossingen uit de rechterkolom.

proefversie©VANIN

VERANDERING

1 Ouders van jonge kinderen willen allebei werken.

2 Bejaarden willen zolang mogelijk zelfstandig wonen.

3 Mensen willen geen tijd verliezen door parkeerproblemen in de stad.

4 De oudere bevolking wil actief blijven.

MOGELIJKE OPLOSSING

A serviceflats

B vrijwilligerswerk in bijvoorbeeld ziekenhuizen en kringloopwinkels

C kinderopvang in het bedrijf

D verhuur van stadfietsen en steps

Action 3— Hoe overtuig je ondernemingen om samen te werken met maatwerkbedrijven?

1 Bekijk het filmpje over het maatwerkbedrijf. Een samenwerking met een maatwerkbedrijf betekent een echte meerwaarde voor bedrijven. Welke voordelen komen in het filmpje voor? Noteer er vijf.

proefversie©VANIN

2 Ontwerp een poster waarmee je de samenwerking gaat promoten. Raadpleeg de ICT-fiches van Canva.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Action 4— Op welke manier past IKEA het concept van circulaire economie toe?

IKEA wil de overgang van een lineair naar een circulair bedrijf in 2030 afgerond hebben. Daarom biedt IKEA een aantal circulaire diensten aan. Een daarvan is de Tweedekanshoek. Surf naar de website en beschrijf in eigen woorden wat dat concept inhoudt.

Action 5— Hoe spelen winkeliers in op de aandacht van de consument voor duurzaamheid en ecologie?

Hoe kan een winkelier op de volgende nieuwe situaties reageren?

a Het is verboden om plastic zakjes voor eenmalig gebruik in de winkel aan te bieden.

proefversie©VANIN

b Frituurolie moet gerecycleerd worden.

c De hoeveelheid zwerfvuil moet sterk verminderen.

d De hoeveelheid CO2 die door vrachtwagens – van bijvoorbeeld leveranciers – uitgestoten wordt, moet verminderen.

e Mensen met een beperking moeten ook een kans krijgen op de arbeidsmarkt.

f Het aantal mensen dat in kansarmoede leeft, moet tot nul zakken.

1 Bestudeer het schema dat het systeem van Peerby toont. Surf via iDiddit naar de website.

Schema 2: Peerbysysteem

Bron: peerby.com

2 Wat is Peerby?

3 Wat is het voordeel van Peerby voor de consument?

4 Wat is het voordeel van Peerby voor de producent?

Action 7— Zou jij kopen of delen?

Je leerkracht leest een aantal stellingen voor waarbij je moet kiezen of je gaat kopen of delen.

a Je krijgt twee kaartjes. Op het ene kaartje staat ‘KOPEN’ op het andere ‘DELEN’.

b Luister naar de stellingen.

c Wat zou jij doen: kopen of delen? Steek het kaartje in de lucht.

d Zorg ervoor dat je je standpunt ook kunt onderbouwen met argumenten.

Action 8— Hoe gaan digitalisering en duurzaamheid hand in hand bij Decathlon?

1 Lees het artikel en beantwoord de vragen.

a Hoe probeert Decathlon het voor mensen zonder auto gemakkelijker te maken om toch snel sportproducten te kopen of af te halen?

proefversie©VANIN

b Waarom kiest Decathlon volgens jou voor kleinere winkels in de stad in plaats van grote winkels zoals vroeger?

Hoe Decathlon digitalisering versnelt en verduurzaamt dankzij stadssporters

proefversie©VANIN

Hoe de stadsklant zonder auto de digitalisering en verduurzaming bij Decathlon versnelt? ‘Door de combinatie van digitale technologie, compacte stadswinkels en een geoptimaliseerde logistiek, speelt de sportretailer in op een nieuwe consument’, vertelt Koen Tengrootenhuysen, director public affairs Europe.

De echte rol van digitaal

Verstedelijking is een belangrijke drijfveer geworden in hoe Decathlon zijn operaties en winkelconcepten herdenkt, merken we in gesprek met Tengrootenhuysen. ‘Je ziet dat steeds meer mensen in grotere steden wonen, minder gebruik maken van de auto en vaker vertrouwen op openbaar vervoer of alternatieve mobiliteit zoals fietsen en steps. Die trend heeft een directe impact op hoe we onze winkels en logistiek organiseren.’

In sterk verstedelijkte gebieden is het traditionele big box-model minder evident. Grote winkels zijn moeilijker te integreren in stadscentra, waar ruimte schaars en duur is. Daarom zet Decathlon meer in op kleinere winkelconcepten, aangevuld met digitale oplossingen. Dat is volgens Tengrootenhuysen waar digitalisering echt een rol speelt: die kleinere winkels hebben een beperkter fysiek aanbod, maar via het onlineplatform biedt de sportretailer toch een complete catalogus aan.

Binnen het kwartier

Een bijzonder voorbeeld is wat Decathlon in Singapore klaarspeelde: klanten kunnen er dankzij een uniek logistiek samenwerkingsmodel quasi elk product binnen de twee uur ontvangen. Binnen het kwartier moet je in de stad toegang kunnen hebben tot een afhaalpunt. ‘Dat model is natuurlijk sterk afgestemd op de lokale context – een compacte en verticaal gebouwde stad, hoog gebruik van openbaar vervoer, slechts 12 % autobezit. Maar de principes ervan nemen we zeker mee naar andere regio’s, aangepast aan de lokale realiteit.’

Dezelfde trend is immers ook al in Europa merkbaar.

Vooral jongere generaties hechten minder belang aan autobezit en willen dicht bij huis of via het

openbaar of alternatief vervoer toegang hebben tot producten en diensten, merkt de directeur. ‘In steden als Antwerpen, Brussel of Luxemburg zie je al duidelijke bewegingen in die richting. De stad Luxemburg biedt zelfs gratis openbaar vervoer aan, wat natuurlijk meehelpt aan die shift. Die evolutie stimuleert ons om meer digitaal te denken: kleinere stadswinkels gecombineerd met een sterk online aanbod en slimme logistiek.’

Marktplaats vangt op Digitalisering is de sleutel om dat alles mogelijk te maken. Tengrootenhuysen: ‘Enerzijds gebruiken we technologie om ons aanbod af te stemmen op de noden van elke locatie. Data-analyse en AI-tools helpen ons om beter te begrijpen welke producten waar relevant zijn. Anderzijds zorgen onze digitale kanalen – vooral via de marktplaats – ervoor dat we producten kunnen aanbieden die niet fysiek in de winkel beschikbaar zijn.’

De marktplaats speelt in die zin een cruciale rol: Decathlon verkoopt er niet alleen eigen producten, maar ook die van externe partners. Dat stelt de keten in staat om een veel breder assortiment aan te bieden dan wat in de winkel past. Als een klant een product niet in de fysieke winkel vindt, kan die het snel en gemakkelijk online bestellen – vaak met directe levering vanuit een winkel of magazijn.

Logistiek is fundament ‘Bij elke fysieke winkel nemen ook de digitale verkopen mee toe. Maar om die aanpak te ondersteunen, hebben we onze logistiek wel grondig hertekend. We hebben ons Europees distributienetwerk hertekend om onze klanten beter te kunnen dienen. Tegelijk investeren we volop in automatisering.’

In de toekomst blijft Decathlon verder optimaliseren op basis van data en klantgedrag. ‘Onze ambitie is om niet alleen producten aan te bieden, maar ook diensten die mensen helpen om hun sport te beleven. We sluiten daarom op tal van niveaus partnerships af, of het nu met voetballer Antoine Griezmann als

merkambassadeur is of met sportvakanties van reisaanbieders op ons platform. We blijven ons aanbod continu afstemmen op de noden van de hedendaagse consument.’

Naar: retaildetail.be, 2025-03-24

proefversie©VANIN

2 Wat zijn volgens jou de voordelen én nadelen van digitaal winkelen via een app of website, in plaats van in een grote winkel?

3 Denk je dat dit soort duurzame en digitale oplossingen ook zou werken in jouw buurt of stad? Waarom (niet)?

Action 9— Ken jij de begrippen over duurzaamheid?

Vul het kruiswoordraadsel

proefversie©VANIN

Horizontaal 

2 Een formule waarbij je elke maand of week betaalt om iets te gebruiken of krijgen.

4 In een … economie worden producten gemaakt, gebruikt en dan weggegooid.

6 Een systeem waarin mensen spullen of diensten met elkaar delen, vaak via apps.

8 Deze wetenschap onderzoekt hoe planten, dieren en mensen samenleven en elkaar beïnvloeden in de natuur.

Verticaal 

1 Manier van handelen die goed is voor mens, milieu en toekomst.

3 Een digitale plek waar mensen elkaar ontmoeten of diensten aanbieden.

5 Een bedrijf dat mensen tewerkstelt die niet in het normale arbeidscircuit terechtkunnen.

7 Het omzetten van informatie of processen naar digitale vorm.

9 In de … economie staat hergebruik en recyclage centraal.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

proefversie©VANIN

1 Ik kan met voorbeelden illustreren hoe een onderneming op de toenemende diversiteit in de maatschappij inspeelt.

2 Ik kan met voorbeelden illustreren hoe een onderneming op sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen in de maatschappij inspeelt.

3 Ik kan het verschil tussen de lineaire en de circulaire economie omschrijven.

4 Ik kan voorbeelden van circulaire economie geven.

5 Ik kan het concept van deeleconomie omschrijven.

6 Ik kan omschrijven welke invloed de aandacht van de consument voor duurzaamheid en ecologie heeft voor een onderneming.

7 Ik kan omschrijven welke impact de snelle technologische ontwikkelingen en digitalisering heeft voor een onderneming.

8 Ik kan gericht zoeken in een onlinedatabank.

9 Ik kan het resultaat van een opdracht weergeven in een online gemeenschappelijk bestand.

10 Ik kan het resultaat van een opdracht in een infographic weergeven.

11 Ik kan het resultaat van een opdracht in een collage van afbeeldingen weergeven.

12 Ik kan het resultaat van een opdracht in een beeldfragment weergeven.

Beeldwoordenboek Level 5

BEGRIP

circulaire economie

VERKLARING

In de circulaire economie staat het maximale hergebruik van producten en de waardevolle grondstoffen die erin verwerkt zijn, centraal om waardevernietiging te voorkomen en negatieve milieueffecten te minimaliseren.

deeleconomieDe deeleconomie omvat alle verdienmodellen gebaseerd op delen, (om)ruilen, handelen of huren van producten.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

duurzaamheidDuurzaamheid is een breed begrip. Het betekent dat de mens (people), het milieu (planet) en de economie (profit) met elkaar in evenwicht zijn, zodat de aarde niet wordt uitgeput.

lineaire economie

maatwerkbedrijf

In een lineaire economie worden grondstoffen omgezet in producten die na verbruik worden vernietigd.

Maatwerkbedrijven, de voormalige beschutte of sociale werkplaatsen, stellen mensen tewerk die niet in het normale arbeidscircuit terechtkunnen.

LEVEL 6

Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?

INTRO

1 Het kampeermateriaal van jouw jeugdvereniging heeft afgelopen zomer veel schade opgelopen door een storm. De leiding wil een actie opzetten om geld in te zamelen voor nieuw kampeermateriaal. Tijdens een brainstorm zijn deze twee acties uit de bus gekomen: een sponsorloop en een multiculturele avond.

a Werk per twee. Welke actie zal volgens jou het meeste geld opbrengen?

b Waarom denk je dat? Noteer minstens drie argumenten.

proefversie©VANIN

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Wanneer maakt een onderneming of organisatie winst of verlies?

Explore 1— Wat zijn de opbrengsten en de kosten van een plantenshop?

proefversie©VANIN

Opbrengst en kosten

Een opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.

Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een goed of dienst om iets te produceren of te verkopen.

Lees de case van Fleur en Dries en markeer:

a de kosten in het rood,

b de opbrengsten in het groen.

Fleur en Dries, een jong en dynamisch koppel, hebben het aangedurfd, een plantenshop op te starten. Hun zaak is gespecialiseerd in het kweken van Japanse hulst, een alternatief voor de buxusplant die zwaar te lijden had onder de buxusrups.

Omdat de verkoop van Japanse hulst seizoensafhankelijk is, kunnen Fleur en Dries niet in elk seizoen evenveel verkopen. Daarom verkopen ze enerzijds planten in kuipen (pot) en anderzijds scheuten. De planten in kuipen worden vrijwel het hele jaar door verkocht. De scheuten verkopen vooral in de lente en de herfst vlot.

De verkoopprijs van een plant met kuip bedraagt 14,00 euro. De gemiddelde verkoopprijs van een scheut bedraagt

2,25 euro.

De scheuten en de planten voor de kuipen worden door Fleur en Dries zelf gekweekt.

De aankoopkosten per stek bedragen

1,00 euro. De pot waarin de plant wordt verkocht, kost 2,00 euro per stuk.

Omdat Fleur en Dries nieuw zijn in de omgeving, willen ze zich graag bekendmaken. Ze voorzien daarvoor een reclamebudget van 9 500,00 euro. Daarvan investeren ze 6 000,00 euro in reclame bij het opstarten van de zaak (begin november). Het resterende bedrag besteden ze in de lente om de planten te promoten.

De kosten voor het jaarlijkse onderhoud van de serres bedragen 3 000,00 euro.

De verzekeringspremie van de serres en de machines bedraagt jaarlijks 1 800,00 euro.

Verder betalen ze jaarlijks voor:

– telefoon:

proefversie©VANIN

€ 700,00

– kantoorbenodigdheden: € 300,00

– boekhouder: € 520,00

– drukwerk: € 1 550,00

Ook aan de elektriciteit gaat er elk jaar een groot budget op:

– verlichting: € 375,00

– drijfkracht: € 1 200,00

Tot slot is het waterverbruik voor de bevloeiing in de serres een grote uitgavenpost, jaarlijks 3 200,00 euro.

Maak Action 1 en 2.

Explore 2— Hoe bereken je de omzet?

Afzet en omzet

De afzet is het aantal verkochte eenheden in een bepaalde periode. De omzet is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming in een bepaalde periode.

1 Hoe bereken je de omzet? Noteer de wiskundige formule.

2 Fleur en Dries willen graag weten hoeveel omzet hun plantenshop zal draaien.

a Lees de informatie over de afzet van de plantenshop.

Wat de afzet betreft, weten Fleur en Dries dat ze tijdens de herfst ongeveer 2 500 scheuten kunnen verkopen. Ook tijdens de lente worden nog scheuten verkocht, maar dan zijn dat er nog maar een 660-tal. De planten in kuipen worden tijdens drie seizoenen verkocht: lente, zomer en herfst. De lente is het beste seizoen. Dan zouden Fleur en Dries 3 500 planten kunnen verkopen. In de zomer is de verkoop iets minder, dan zou het om 2 500 planten gaan. Tijdens de herfst zouden dat er nog 1 500 zijn. De plant wordt altijd in een pot verkocht.

b Vul de tabel aan zodat je de afzet van de plantenshop in kaart kunt brengen.

AANTAL SCHEUTEN

Winter

Lente

Zomer

Herfst

3 Bereken met rekenblad de omzet per seizoen en per jaar.

AANTAL PLANTEN IN KUIP

proefversie©VANIN

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Volg het stappenplan

STAPPENPLAN

Stap 1: Voeg deze cellen samen: B1 tot en met D1; E1 tot en met G1; H1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_14).

Stap 2: Maak de cellen B1 tot en met H2 op.

– Geef alle cellen de juiste opvulkleur (ICT-fiche_R_13).

– Geef de tekst een witte kleur (ICT-fiche_R_11).

– Lijn de tekst van de cellen B1 tot en met H2 in het midden uit.

– Lijn de getallen van de cellen B3 tot en met H7 rechts uit (ICT-fiche_R_12).

Stap 3: Geef de cellen van B1 tot en met H2 een witte celrand (ICT-fiche_R_13).

SCHEUTEN

PLANTEN IN KUIP TOTALE

Winter

Lente

Zomer

Herfst

Totaal (jaar)

Tip:

Noteer de getallen volgens de NBN-normen. Gebruik een spatie als scheidingsteken bij de duizendtallen. Noteer bij de geldbedragen (verkoopprijs en omzet) het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).

Stap 4: Vul de verkoopprijs van de scheuten en de planten in kuip in door de vulgreep te gebruiken (ICT-fiche_R_17).

Stap 5: Vul de afzet in.

Stap 6: Bereken de omzet per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

Stap 7: Bereken de totale omzet per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

Stap 8: Bereken de totale omzet per jaar door een functie te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

d Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Explore 3— Hoe krijg je snel een beeld van de omzet van Pakzilla?

Pakzilla verkoopt geschenkartikelen. Bereken met rekenblad de omzet.

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Volg het stappenplan.

STAPPENPLAN

Stap 1: Bereken de omzet in kolom E door een gepaste formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

Tip:

Een formule begint altijd met een gelijkheidsteken (=).

Stap 2: Gebruik een gepaste formule om de totale omzet in cel E22 te berekenen (ICT-fiche_R_24).

Stap 3: Bereken de minimumomzet in cel E23 (ICT-fiche_R_24).

Stap 4: Bereken de maximale omzet in cel E24 (ICT-fiche_R_24).

Stap 5: Bereken de gemiddelde omzet in cel E25 (ICT-fiche_R_24).

d Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Explore 4— Hoe evolueert de afzet van Pakzilla?

Stel de afzet van Pakzilla grafisch voor.

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand met de afzet per productcategorie van Pakzilla voor 2024, 2025 en 2026.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Welke soort grafiek gebruik je om de evolutie van de afzet per productcategorie voor te stellen?

d Waarom kies je dat grafiektype?

proefversie©VANIN

e Stel de afzet per productcategorie in een grafiek voor. Raadpleeg indien nodig de ICT-fiche_R_28 en volgende en het bijbehorende filmpje.

ƒ Plaats de grafiek op een nieuw werkblad.

ƒ Voeg de grafiektitel ‘Evolutie van de afzet per productcategorie’ toe.

f Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Maak Action 3, 4 en 5.

Explore 5— Welke kosten heeft een onderneming?

Handelsgoederen

Een van de belangrijkste kosten voor een onderneming zijn de kosten voor de goederen die je aankoopt om te verkopen, ook wel je handelsgoederen genoemd.

1 Bereken met rekenblad de aankoopkosten van de plantenshop per seizoen en per jaar.

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Volg het stappenplan.

proefversie©VANIN

Fleur en Dries moeten zowel voor de scheuten als voor de planten in kuip stekken aankopen.

STAPPENPLAN

Stap 1: Voeg deze cellen samen: B1 tot en met D1; E1 tot en met G1; H1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_14).

Stap 2: Geef deze cellen de juiste opvulkleur: B1 tot en met H2 (ICT-fiche_R_13).

– Geef de tekst een witte kleur (ICT-fiche_R_11).

– Lijn de tekst van de cellen B1 tot en met H2 in het midden uit. Lijn de getallen van de cellen B3 tot en met H7 rechts uit (ICT-fiche_R_12).

Stap 3: Geef de cellen van B1 tot en met H2 een witte celrand (ICT-fiche_R_13).

Winter

Lente

Zomer

Herfst

Totaal (jaar)

Tip: Tip:

Noteer de getallen volgens de NBN-normen. Gebruik een spatie als scheidingsteken bij de duizendtallen. Noteer bij de geldbedragen (aankoopprijs en aankoopkosten) het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).

Stap 4: Vul de aankoopprijs van de stekken en de kuipen in door de vulgreep te gebruiken (ICT-fiche_R_10).

Stap 5: Vul de aantallen in.

Stap 6: Bereken de aankoopkosten per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

Stap 7: Bereken de totale aankoopkosten per seizoen door een formule te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

Stap 8: Bereken de totale aankoopkosten per jaar door een functie te gebruiken (ICT-fiche_R_24).

c Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

2 Daarbovenop zijn er ook de kosten die van belang zijn voor de goede werking van de onderneming. Dat kunnen geleverde diensten zijn zoals het onderhoud van de serres of de levering van elektriciteit.

a Bereken de andere kosten door de onderstaande tabel in te vullen.

RUBRIEK

Reclame

Elektriciteit

Verzekeringen

Onderhoud

Telefoonkosten

Bureelbenodigdheden

Boekhouder

Drukwerk

Water

Totaal

proefversie©VANIN

BEDRAG

b Bereken de totale kosten voor de plantenshop.

Maak Action 6.

Explore 6— Hoe bereken je het resultaat van een onderneming?

1 Welke formule gebruik je om het resultaat van een onderneming te berekenen?

2 Markeer het juiste antwoord.

a Er is sprake van winst wanneer de opbrengsten groter / kleiner zijn dan de kosten.

b Een onderneming lijdt verlies wanneer de opbrengsten groter / kleiner zijn dan de kosten.

3 Bereken het resultaat van de plantenshop.

4 Maakt de plantenshop winst of verlies? Waaruit leid je dat af?

Maak Action 7 en 8.

TO

THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

Begrip Totale kosten = aankoopkosten ( ) +andere kosten

Berekening

proefversie©VANIN

Kosten

Resultaat = Winst = totale opbrengsten totale kosten Verlies = totale opbrengsten totale kosten

Berekening

Resultaat

Het geld dat je voor het g ebruik van een goed of een dienst om iets te produceren of te verkopen.

Berekening

Wanneer maakt een onderneming winst of verlies?

Begrip Totale opbrengst (omzet) =

Het geld dat je voor de v erkoop van goederen of de levering van diensten.

Opbrengst

Een opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.

De afzet is het aantal verkochte producten in een bepaalde periode. De omzet is het geldbedrag dat je krijgt wanneer je de goederen verkoopt, of de diensten levert. De omzet bereken je door de verkoopprijs (p) te vermenigvuldigen met de afzet (q).

Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een goed of dienst om iets te produceren of te verkopen.

Het resultaat van een onderneming wordt berekend door de opbrengsten te verminderen met de kosten. Zijn de opbrengsten groter dan de kosten dan is er winst. Zijn de opbrengsten kleiner dan de kosten dan is er verlies.

Action 1— Wat zijn de kosten en opbrengsten van een dierenhotel?

Thorben heeft enkele jaren in een dierenspeciaalzaak gewerkt. Hij vond dat het tijd was om een nieuwe uitdaging aan te gaan en wil een dierenhotel beginnen. Hij is een fervent dierenliefhebber en vond niet gemakkelijk onderdak voor zijn golden retriever wanneer hij zelf op reis wilde gaan.

a Werk per twee. Noteer vier voorbeelden van opbrengsten van het dierenhotel. Zoek inspiratie op websites van bestaande dierenhotels.

b Noteer tien voorbeelden van kosten die de uitbating van een dierenhotel met zich meebrengt.

Action 2— Kun jij bepalen wat de kosten en wat de opbrengsten zijn?

Zijn deze verrichtingen van Sportswear kosten of opbrengsten? Kruis aan.

SPORTSWEAR ...

verkoopt trainingspakken aan voetbalclub FC Plein.

betaalt maandelijks interest op de autolening van de firmawagen.

ontvangt de elektriciteitsfactuur voor de maand januari.

plaatst een publiciteitsadvertentie in een regionale krant.

verkoopt vijf voetballen aan basisschool De Linde.

betaalt de maandelijkse huur voor het magazijn.

koopt voetbalschoenen bij Reebok Europe.

ontvangt interest op de zichtrekening.

betaalt de jaarlijkse premie van de autoverzekering van de firmawagen.

ontvangt een korting van leverancier Nike omdat de betaling van de factuur binnen zeven dagen gebeurde.

KOSTENOPBRENGST

Action 3— Hoe krijg je zicht op de omzet van Sportswear?

Bereken met rekenblad de omzetcijfers van Sportswear. Gebruik de gepaste functies.

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Gebruik de ICT-fiches van rekenblad.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Bereken:

ƒ de totale omzet,

ƒ de grootste omzet,

ƒ de kleinste omzet,

ƒ de gemiddelde omzet per jaar.

c Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Action

4— Hoe is de omzet van Sportswear over de verschillende sportcategorieën verdeeld?

Stel met rekenblad de verdeling van de omzet van Sportswear per productcategorie op een grafiek voor.

a Welke soort grafiek gebruik je om de omzet per productcategorie voor te stellen?

b Waarom kies je dat grafiektype?

c Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg ICT-fiche_R_31.

d Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

e Maak de grafiek.

ƒ Plaats de grafiek op een nieuw werkblad.

ƒ Noteer de grafiektitel ‘Omzet per sportcategorie’.

ƒ Geef de percentages per categorie weer.

f Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Action

5— Hoe stel je de evolutie van de omzet van Sportswear grafisch voor?

Stel met rekenblad de evolutie van de omzet van Sportswear per productcategorie in een grafiek voor.

a Welk soort grafiek gebruik je om de evolutie van de omzet per productcategorie voor te stellen?

b Waarom kies je dat grafiektype?

c Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg ICT-fiche_R_30 en volgende.

d Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

e Maak de grafiek.

ƒ Plaats de grafiek op een nieuw blad.

ƒ Noteer de grafiektitel ‘Evolutie omzet per sportcategorie’

f Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Action 6— Kun je dit vraagstuk oplossen?

1 Lees het vraagstuk van Kampeerservice.

proefversie©VANIN

Kampeerservice verkoopt tenten en in het bijzonder tenten voor bergbeklimmers. De onderneming koopt de tenten aan voor 250,00 euro en verkoopt de tenten voor 385,00 euro. Jaarlijks verkoopt de onderneming 1 500 tenten. De andere kosten bedragen 120 000,00 euro.

2 Bereken het resultaat van de onderneming Kampeerservice. Kies optie 1 als je graag een uitdaging wilt, kies optie twee als je liever wat ondersteuning wilt. Vink de gekozen optie aan.

Optie 1 In een rechte lijn

a Bereken het resultaat van de onderneming.

b Maakt ze winst of verlies? Waaruit leid je dat af?

Optie2 Met tussenstappen

a Bereken de omzet van Kampeerservice.

b Bereken de jaarlijkse aankoopkosten.

c Bereken de totale kosten voor Kampeerservice.

d Bereken het resultaat van de onderneming.

e Maakt ze winst of verlies? Waaruit leid je dat af?

Action 7— Kun je van je hobby je droomjob maken?

1 Lees het verhaal van Ella en Camille. Markeer:

a de kosten in het rood, b de opbrengsten in het groen.

proefversie©VANIN

Ella en haar vriendin Camille studeerden twee jaar geleden af als webdesigners. Zij wilden van hun hobby hun beroep maken en hebben samen Design2Joy opgericht. De onderneming ontwerpt webapplicaties en websites.

Om de kosten zo laag mogelijk te houden, bleven ze het eerste jaar in de studentenstudio die ze sowieso al huurden. De huurprijs van hun studio bedroeg 300,00 euro per maand. Dankzij corona had hun onderneming heel veel succes. Veel winkeliers wilden een webshop om hun producten online te verkopen. Zo moesten Ella en Camille voor het tweede jaar een bediende in dienst nemen waardoor zij noodgedwongen een kleine woning met kantoorruimte moesten huren. De maandelijkse huurprijs daarvoor is 750,00 euro. De jaarlijkse loonkosten van die bediende bedragen 50 000,00 euro.

Het eerste jaar was de omzet 75 000,00 euro. Het tweede jaar steeg de omzet naar 250 000,00 euro. Omdat dat hun enige inkomen is, zullen Ella en Camille zich elk een bezoldiging uitkeren van 25 000,00 euro in het eerste jaar, en van 62 500,00 euro in het tweede jaar.

Verder houden ze rekening met: publiciteit bij de start van hun onderneming

€ 1 500,00 elektriciteit, gas, water

€ 1 000,00 ( jaar 1)

€ 3 000,00 ( jaar 2) huur van de informatica-uitrusting

€ 2 500,00 (per jaar) verzekeringen

€ 1 350,00 ( jaar 1)

€ 2 450,00 ( jaar 2) telefoon

€ 2 500,00 ( jaar 1)

€ 2 900,00 ( jaar 2) factuur van de boekhouder

€ 2 000,00 ( jaar 1)

€ 2 500,00 ( jaar 2) kantoormateriaal

€ 2 750,00 ( jaar 1)

€ 2 250,00 ( jaar 2) diversen

€ 2 000,00 ( jaar 1)

€ 2 500,00 ( jaar 2)

Om de oprichting te financieren hebben ze een lening aangegaan op drie jaar, waarvoor in het eerste jaar 750,00 euro interest betaald wordt, en in het tweede jaar 500,00 euro.

2 Bereken het resultaat van Design2Joy.

a Ga naar iDiddit en download het basisbestand. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.

b Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

c Pas het basisontwerp aan volgens het stappenplan zodat het er als volgt uitziet:

STAPPENPLAN

Stap 1: Pas de breedte van kolom A aan naar 35 (ICT-fiche_R_16).

Stap 2: Pas de breedte van kolom B en C aan naar 12 (ICT-fiche_R_16).

Stap 3: Pas de arcering van rij 1, 4, 6, 20, 22 en 23 aan (ICT-fiche_R_13).

Stap 4: Geef de tekst van rij 1, 6 en 22 de juiste kleur (ICT-fiche_R_13).

Stap 5: Zet de tekst van rij 1, 4, 6, 20, 22 en 23 vetjes (ICT-fiche_R_13).

Stap 6: Breng de nodige randen aan (ICT-fiche_R_13).

proefversie©VANIN

Totaal

Totaal

Totaal

d Vul de tabel in. Volg het stappenplan.

STAPPENPLAN

Stap 1: Vul in kolom 1 de rubrieken van de opbrengsten en kosten in.

Stap 2: Verwijder overbodige rijen.

Stap 3: Vul in kolom B en C de bedragen in.

Stap 4: Noteer de getallen volgens de NBN-normen: gebruik een spatie als scheidingsteken na de duizendtallen, noteer het euroteken voor het getal en schrijf twee decimalen (ICT-fiche_R_06).

Stap 5: Bereken de totalen van de kosten en de opbrengsten aan de hand van een formule (ICT-fiche_R_24).

Stap 5: Bereken het resultaat in cel B21 en C21.

e Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

Action 8— Kun jij het kruiswoordraadsel oplossen?

het kruiswoordraadsel

proefversie©VANIN

Horizontaal 

2 Dat is het geval wanneer de opbrengsten kleiner zijn dan de kosten.

4 Dit is het geval wanneer de opbrengsten groter zijn dan de kosten.

6 De goederen die een ondernemer aankoopt en met winst doorverkoopt zonder daar iets wezenlijks aan toe te voegen.

8 Het aantal verkochte eenheden in een bepaalde periode.

Verticaal 

1 Dat is de winst of het verlies dat in een bepaalde periode is behaald.

3 Dat is het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een product of een dienst om iets te produceren of te verkopen.

5 Dat is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.

7 Dat is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming in een bepaalde periode.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

proefversie©VANIN

1 Ik kan het begrip ‘opbrengsten’ toepassen op een voorbeeld.

2 Ik kan het verschil tussen afzet en omzet omschrijven.

3 Ik kan de omzet berekenen in een concreet voorbeeld.

4 Ik kan het begrip ‘kosten’ toepassen op een voorbeeld.

5 Ik kan omschrijven hoe het resultaat wordt berekend.

6 Ik kan omschrijven wanneer een onderneming winst of verlies maakt.

7 Ik kan de winst of het verlies in een concrete situatie berekenen.

8 Ik kan de vulgreep toepassen.

9 Ik kan een tabel functioneel opmaken (randen, arceringen, uitlijnen, cellen samenvoegen).

10 Ik kan de gegevens in een tabel de juiste getallennotaties geven (getal, percentage, valuta, datum).

11 Ik kan data grafisch weergeven.

12 Ik kan het meest geschikte grafiektype kiezen voor een situatie.

13 Ik kan de formules som, gemiddelde, minimum, maximum toepassen.

KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL

Beeldwoordenboek Level 6

BEGRIP

afzet

VERKLARING

Dat is het aantal verkochte hoeveelheden in een periode.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

handelsgoederen

Dat zijn de goederen die een ondernemer aankoopt en met winst doorverkoopt zonder daar echt iets aan toe te voegen.

Kip 70

Zalm 55

kosten Kosten zijn het geld dat je moet betalen voor het gebruik van een product of dienst om iets te produceren of te verkopen. KOSTEN BROODJESZAAK – ingrediënten (broodjes, sla, tomaten, beleg ...) – verpakking – huur gebouw – elektriciteit – verwarming – water

omzet

Dat is het totaalbedrag van de verkopen van een onderneming.

opbrengstEen opbrengst is het geld dat je ontvangt voor de verkoop van goederen of de levering van diensten.

resultaatDat is de opbrengst van een onderneming verminderd met de kosten.

verlies Er is sprake van verlies wanneer de opbrengsten kleiner zijn dan de kosten.

BEGRIP

VERKLARING

winst Er is sprake van winst wanneer de opbrengsten groter zijn dan de kosten.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

LEVEL 7

Hoe probeert een onderneming succesvol te zijn?

proefversie©VANIN

INTRO

1 In het vorige Level hebben jullie nagedacht over welke actie het meeste geld zou opbrengen voor nieuw kampeermateriaal voor de jeugdvereniging.

a Werk per twee. Bedenk hoe jullie van die actie een groot succes kunnen maken.

b Maak een digitale mindmap van jullie ideeën. Raadpleeg ICT-fiche_MM_01.

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Wat zet een onderneming in om succesvol te zijn en om met anderen te kunnen concurreren?

Explore 1— Marketingmix — what?

1 Lees de definitie en markeer de kernwoorden.

proefversie©VANIN

Marketing

Marketing is onderzoek doen naar de behoeften van mensen, die behoeften vertalen in goederen en diensten en een geschikte strategie ontwikkelen om de verkoop van die goederen en diensten te stimuleren.

2 Niet alleen ondernemingen zetten marketing in om hun doelen te bereiken. Combineer de onderneming, de organisatie of de persoon met het doel.

1 De Warmste Week

2 een politieke partij

3 een deelnemer aan The Masked Singer

4 een tv-zender

5 een tennisclub

6 de overheid

7 een hogeschool

8 een bioscoop

A de verkiezingen winnen

B kijkers trekken

C studenten aantrekken

D geld inzamelen voor een goed doel

E mensen bewustmaken van het gevaar van vuurwerk

F in de finale geraken

G winst maken

H leden werven

3 Een van je beste vrienden is volgende week jarig. Je bent uitgenodigd op zijn verjaardagsfeest. Daarom ben je dringend op zoek naar een geschikt cadeau. Waarmee houd je rekening bij de keuze en de aankoop van het geschenk?

PRESENTATIE Marketingmix

Om succesvol te zijn moet een onderneming rekening houden met de factoren die het keuze- of aankoopgedrag van consumenten beïnvloeden. Daarom zet ze een combinatie van verschillende marketinginstrumenten of marketingtools in, de marketingmix. Die bestaat traditioneel uit de 6 P’s: product, prijs, plaats, promotie, presentatie en personeel.

PERSONEEL

Explore 2— Wat is het ideale product voor je doelgroep?

1 Ga naar iDiddit. Bestudeer de ontdekplaat en verken de marketingtool Product. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

Doelgroep

Een doelgroep is de specifieke groep mensen of organisaties waarop een bedrijf zich richt met zijn goederen of diensten. Het zijn de (potentiële) klanten die het meest waarschijnlijk interesse hebben omdat zij bepaalde kenmerken delen, zoals leeftijd, interesses, inkomen, woonplaats of gedrag.

2 Bekijk de vakantieaanbiedingen (1-4) en de doelgroepen (A-D).

Shutterstock / Alliance Images

3

Beantwoord de vragen.

a Combineer de vakantie met de doelgroep.

VAKANTIE 1

VAKANTIE 2

VAKANTIE 3

b Waarom biedt een reisbureau verschillende vakantietypes aan, denk je?

c Noteer in kernwoorden enkele kenmerken van de doelgroep.

VAKANTIE 4

Explore 3— Hoe breed en diep moet je assortiment zijn?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en omschrijf het begrip assortiment in eigen woorden.

Breedte en diepte van het assortiment

Breedte van het assortiment is hoeveel verschillende soorten producten of productgroepen een onderneming verkoopt. Bijvoorbeeld: een winkel die kleding, schoenen, tassen en accessoires verkoopt. Dat zijn verschillende productgroepen. Hoe meer verschillende productgroepen een onderneming heeft, hoe breder het assortiment.

Diepte van het assortiment is hoeveel varianten er zijn binnen één productgroep. Bijvoorbeeld: binnen de productgroep schoenen kan de winkel sportschoenen, laarzen, sandalen, sneakers en klassieke schoenen aanbieden. Hoe meer soorten of varianten binnen één productgroep, hoe dieper het assortiment.

ASSORTIMENT

2 Surf via iDiddit naar de website van TUI.

a Vul ‘breedte’ en ‘diepte’ in op de juiste plaats in de onderstaande tabel. b Vul de tabel aan met extra bestemmingen

proefversie©VANIN

VAN HET ASSORTIMENT

VLIEGVAKANTIES

Spanje

Turkije

Egypte

Verenigde Arabische Emiraten

Canarische eilanden

Noorwegen

Griekenland Griekse eilanden

Maak Action 2.

Explore 4— Wat is de ideale verkoopprijs?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en verken de marketingtool Prijs. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

PRIJSSTRATEGIE

Elke onderneming hanteert een eigen prijsstrategie. Sommige ondernemingen willen opvallen als de goedkoopste, terwijl andere hoge prijzen hanteren omdat ze dat willen linken aan een hoge kwaliteit.

2 Vergelijk de prijzen van deze producten. Kies voor het huismerk van iedere supermarkt.

a Voeg in de laatste kolom een supermarkt naar keuze toe.

b Surf naar de websites van Aldi, Colruyt, Delhaize, Albert Heijn en van de gekozen supermarkt.

c Noteer de prijzen per kilo of per liter van de producten van het huismerk uit de eerste kolom.

Good to know

proefversie©VANIN

Een huismerk is een product dat speciaal gemaakt is voor een winkelketen. Het heeft meestal de naam of stijl van die winkel en is vaak goedkoper dan bekende merken. Je vindt het alleen in die winkel. Bijvoorbeeld: Milsani van Aldi, Boni van Colruyt, Kleine leeuwtjes van Delhaize en huismerk (blauw label) van Albert Heijn.

1 liter halfvolle melk (brik)

200 g melkchocolade

1 kilogram zelfrijzende bloem

1 liter bruiswater

1 liter vloeibaar wasmiddel (gekleurde was)

Forum

Een hoge prijs betekent ook een hoge kwaliteit. Hoe denk jij daarover?

Maak Action 3.

Explore 5— Wat is de ideale vestigingsplaats voor je onderneming?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en verken de marketingtool Plaats. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

Vestigingsplaats

De plaats van een vestiging is een heel belangrijk instrument in de marketingmix. De centrale vraag is, waar en hoe koopt je doelgroep in?

2 Waar zou jij de volgende ondernemingen vestigen en waarom?

1 3 2 4

© Shutterstock / defotoberg

Explore 6— Welke distributie kies je voor je onderneming?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat. Omschrijf de begrippen directe en indirecte distributie in eigen woorden.

proefversie©VANIN

2 Zet de volgende distributiekanalen in de juiste kolom.

webwinkel – groothandelaar – foodtruck op festival – (auto)dealer – kleinhandel – invoerder van bananen – vertegenwoordiger in koffie – de automaat bij de fruitkweker

DIRECTE DISTRIBUTIE

INDIRECTE DISTRIBUTIE

3 Vervolledig de tabel.

a Noteer in de tweede kolom waar je de producten kunt kopen.

b Omschrijf de betekenis van deze woorden. Gebruik indien nodig een woordenboek of het internet.

ƒ intensieve distributie:

ƒ selectieve distributie:

proefversie©VANIN

ƒ exclusieve distributie:

c Noteer in de derde kolom het juiste soort distributie.

Good to know

Goedkope producten die je ook vaak nodig hebt en waar je niet lang naar moet zoeken, worden meestal intensief verkocht. Luxeproducten zijn meestal duur en worden exclusief verkocht omdat de klanten vaak persoonlijke aandacht en service vragen.

proefversie©VANIN

Explore 7— Welke promotie voer je om van je onderneming een succes te maken?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en verken de marketingtool Promotie. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

Promotievormen

Promotie maken voor je onderneming is één ding. De juiste promotievormen kiezen is een andere zaak. Hieronder zie je een overzicht van de verschillende promotievormen.

2 Bestudeer deze tabel en beantwoord de vragen.

a Wat betekent het begrip ‘direct mail’? Gebruik het internet. Noteer in je eigen woorden.

b Waarom is die promotievorm de laatste jaren zo populair geworden?

c Geef twee voorbeelden van promotievormen die je onder de categorie andere zou kunnen plaatsen.

Adverteren in huis-aan-huisfolders, verenigingsbladen bv. the right SIZE 66

Adverteren in dagbladen 27

Promotiemateriaal in de winkel 25 Direct mail 23

Adverteren in handels- en beroepengids (meer dan naamsvermelding) 20

Adverteren op lokale radio, lokale televisie … 13

Opendeurdagen, demonstraties, deelnemen aan beurzen … 12

11

3 Niet alleen de juiste promotievorm, maar ook het medium voor de verspreiding van de reclameboodschap is belangrijk.

a Via welke media zou je in de volgende gevallen reclame maken? Zet een kruisje in de juiste kolom en / of vul de kolom ‘Andere’ in. Bedenk een goed argument voor je keuze.

b Noteer in de laatste kolom de doelgroep. BOEK

proefversie©VANIN

Krant

Tijdschrift

Tv

Radio

Bioscoop

Affiche

Internet

Andere

Doelgroep

Forum

Vind jij reclame weggesmeten geld? Laat jij je erdoor beïnvloeden?

Maak Action 5.

Explore 8— Hoe kan de inrichting van de winkel de verkoop stimuleren?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en verken de marketingtool Presentatie. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

2 Bekijk het filmpje en noteer vijf trucs van IKEA die mensen aanzetten om iets te kopen.

proefversie©VANIN

Explore 9— Hoe zet je de juiste persoon op de juiste job?

1 Ga opnieuw naar de ontdekplaat en verken de marketingtool Personeel. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

proefversie©VANIN

Good to know

Goed personeel is het visitekaartje van je winkel. Zo zal een winkel die make-up verkoopt graag een schoonheidsspecialist(e) als verkoper hebben.

2 Je vindt hier drie jobadvertenties waarin de competenties staan die noodzakelijk zijn om de job goed te kunnen uitvoeren.

a Bestudeer de jobadvertenties.

b Noteer de jobtitel bij de juiste jobadvertentie.

kassamedewerker – magazijnmedewerker Torfs – verkoper Proximus

“Ben jij de persoon die we zoeken?”

Dankzij je inlevingsvermogen win je vlotjes het vertrouwen van klanten. Je ontdekt snel hun behoeften en kunt de gepaste oplossing voorstellen.

Je loopt over van energie en maakt met plezier deel uit van een team waarin de collega’s elkaar helpen en bijdragen aan een toffe sfeer.

Samen met je collega’s zet je ideeën om in concrete acties die de shop en het team beter doen draaien. Je hebt passie voor al wat nieuw is en werkt dan ook graag met onze digitale tools die je ondersteunen met informatie over de klant, zijn bestellingen, nieuwigheden en promoties ...

Je bent bereid om ook in het weekend te werken.

Wie zoeken we?

Iemand die:

∙ de bestellingen van de klanten op een correcte manier klaarzet in het magazijn;

∙ nauwkeurig werkt met aandacht voor veiligheid, orde en netheid;

∙ ervoor zorgt dat de chauffeurs tijdig kunnen vertrekken met de bestellingen;

∙ bereid is om in een wisselend ploegensysteem (6.00 – 14.00 u.; 14.00 – 22.00 u.) te werken;

∙ houdt van afwisselende taken en zin heeft voor initiatief;

∙ niet terugdeinst voor fysieke arbeid;

∙ goed zelfstandig en in team kan werken.

We zijn op zoek naar iemand op wie onze klant kan rekenen, letterlijk en figuurlijk ☺

– Je bent uiterst betrouwbaar.

– Je komt steeds met een glimlach voor de dag bij elke klant ook als het even wat minder meezit.

– Je hebt een sterk logisch redeneervermogen.

– Je bent van het principe ‘klant is koning’.

– Je bent een vlot, spontaan persoon.

– Je houdt de inkom en kassazone netjes en opgeruimd.

– Je zorgt ervoor dat de uitstallingen in de omgeving van de kassa aantrekkelijk ogen doorheen de dag.

Maak Action 6 en 7.

proefversie©VANIN

Explore 10— Wat is het verschil tussen de 6 P’s en de 4 C’s?

De 4 C’s

Voor hun marketing gebruiken ondernemingen traditioneel de 4 P’s (product, prijs, plaats en promotie) maar tegenwoordig denken bedrijven meer vanuit de klant in plaats van vanuit zichzelf. Daarom is er nu sprake van de 4 C’s:

– Customer solution (consumentenoplossing): wat wil de klant of wat heeft de klant nodig, in plaats van alleen ‘Welk product maken wij?’.

– Cost (kosten voor de klant): het gaat niet alleen om de prijs, maar ook om de moeite of tijd die de klant erin moet steken.

– Convenience (gemak): hoe makkelijk is het voor de klant om te kopen, in plaats van alleen ‘Waar verkopen wij?’.

– Communication (communicatie): praten met en luisteren naar de klant, in plaats van alleen reclame zenden.

1 Ga naar iDiddit, bestudeer de ontdekplaat en ontdek wat de verschuiving van de 6 P’s naar de 4 C’s inhoudt. Download het werkblaadje als je ondersteuning wilt.

2 Welke C zet een ondernemer in de kijker wanneer hij de volgende acties onderneemt?

ACTIE

De klant kan het parkeerticket aan de kassa valideren zodat hij de parking gratis kan verlaten.

De webshop is door verschillende personen getest op gebruiksvriendelijkheid zodat een bestelling heel snel geplaatst kan worden.

Een hotelgast kan op de Facebookpagina van het hotel een review posten.

De doe-het-zelfzaak heeft een YouTubefilmpje gemaakt zodat de klant snel ziet hoe hij de aangekochte machine moet gebruiken.

De klant die een bepaald product via de webshop heeft besteld, kan een leveringsadres dicht bij huis kiezen.

Een producent van tablets heeft een enquête gedaan om precies te achterhalen wat de consument van een dergelijk toestel verwacht.

De klantendienst is in het weekend bereikbaar zodat de consumenten er ook dan met hun vragen terechtkunnen.

Een producent heeft voor een bepaalde klant een rolstoel ontworpen op maat van de behoeften van die klant.

De kapperszaak heeft haar openingsuren verlengd tot 20.00 uur.

proefversie©VANIN

Maak Action 8 en 9.

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

Klanten moeten genoeg informatie kunnen vinden (bij voorkeur online), gemakkelijk klacht kunnen indienen en op een eenvoudige manier contact kunnen zoeken.

proefversie©VANIN

Dat is de juiste persoon een bepaalde taak geven.

Dat is hoe het product aan de consument gepresenteerd wordt, waar de producten zich in de winkel bevinden.

De moderne consument wil vooral gemak. Het aanbod is groot en de tijd van de consument is kostbaar.

Het gaat niet alleen om de prijs maar ook om alle andere kosten die de klant maakt om het product aan te schaffen.

Er wordt gedacht vanuit de behoefte van de klant en hoe het product een oplossing zou kunnen zijn.

4 C’s

Dat is hoe en via welke media de onderneming haar assortiment onder de aandacht wil brengen.

Dat beschrijft de keuze voor de vestigingsplaats en ook welke kanalen en hoeveel kanalen de onderneming gebruikt.

Dat gaat over hoeveel er voor het product gevraagd wordt en of er kortingen aangeboden worden.

6 P’s

Marketing

Hoe probeert een onderneming succesvol te zijn?

De onderneming moet een product aanbieden dat voldoet aan de behoefte van de klant.

Marketing is onderzoek doen naar de behoefte van mensen, die behoeften vertalen in goederen en diensten en een geschikte strategie ontwikkelen om de verkoop van die producten te stimuleren.

De marketingmix is een combinatie van verschillende instrumenten die een onderneming, een organisatie of een individu inzet om haar doelen te bereiken. Traditioneel bestaat die mix uit de 6 P’s: product, prijs, plaats, promotie, presentatie en personeel. Elk van de zes P’s is belangrijk maar soms focust een onderneming zich meer op de ene of de andere P.

proefversie©VANIN

PERSONEEL

PRESENTATIE

6 P’s

PRIJS PLAATS

Product: het goed of de dienst moet voldoen aan de wensen en de behoeften van de consument. Daarbij speelt niet alleen het product op zich een rol maar ook de verpakking, de kwaliteit, de service, de garantie, de merknaam en het ontwerp. Breedte van het assortiment is hoeveel verschillende soorten producten of productgroepen een onderneming verkoopt. Hoe meer verschillende productgroepen een onderneming heeft, hoe breder het assortiment.

Diepte van het assortiment is hoeveel varianten er zijn binnen een productgroep. Hoe meer soorten of varianten binnen een productgroep, hoe dieper het assortiment.

Prijs: dat gaat over hoeveel er voor het goed of de dienst gevraagd wordt. De verkoopprijs speelt een rol maar ook bijvoorbeeld de kortingen die aangeboden worden.

Plaats: dat instrument beschrijft de keuze van de vestigingsplaats maar ook hoe het goed of de dienst bij de klant terechtkomt. Het gaat om welke kanalen en hoeveel kanalen er gebruikt worden. Zo kan een onderneming kiezen om de producten intensief, selectief of exclusief te verkopen.

Bij intensieve distributie wordt het product op heel veel plaatsen verkocht, zodat je het bijna overal kunt kopen.

Bij selectieve distributie wordt het product in een beperkt aantal winkels verkocht.

Kiest een onderneming voor exclusieve distributie dan wordt het product in slechts één of enkele speciaalzaken verkocht.

Een onderneming kan ook kiezen voor directe of indirecte distributie.

Bij directe distributie verkoopt de producent rechtstreeks aan de klant.

Bij indirecte distributie verkoopt de producent via tussenpersonen zoals groothandels of winkels aan de klant.

Promotie: daarbij gaat het over hoe en via welke media het goed of de dienst onder de aandacht van consumenten gebracht wordt om de verkoop te stimuleren.

Presentatie: dat instrument beschrijft hoe het goed of de dienst aan de consument gepresenteerd wordt, waar de producten zich in de winkel bevinden

Personeel is een heel belangrijke factor. Niet iedereen is geschikt voor een bepaalde job. Het komt erop aan om de juiste persoon voor een bepaalde taak te vinden.

In de loop der tijd is de marketing veranderd. Zo staan de ondernemingen en de producten niet meer centraal maar de individuele consument en zijn welzijn. Bij die verandering hoort dus ook een andere invulling van de marketingmix. De marketinginstrumenten heten nu de 4 C’s.

Customer solution (consumentenoplossing): er wordt gedacht vanuit de consument.

Waarom is dit goed of deze dienst een oplossing voor de consument?

Cost (kosten): daarbij gaat het niet alleen meer om de prijs van het product of de dienst, maar ook om alles wat het de consument verder kost. Is de grondstof duurzaam verbouwd?

Wat kost het de consument om bij de winkel te komen? Heeft het goed of de dienst vervelende gevolgen voor het dagelijkse leven?

Convenience (gemak): de moderne consument wil vooral gemak. Het aanbod is groot en de tijd van de consument is kostbaar. Als een klant veel moeite moet doen om aan een goed of dienst te komen, haakt hij snel af.

Communication (communicatie): in de nieuwe marketingmix gaat het niet alleen om het promoten van het goed of de dienst. De klant wil inspraak. Klanten moeten genoeg informatie kunnen vinden (bij voorkeur online), gemakkelijk klachten kunnen indienen en op een laagdrempelige wijze contact kunnen zoeken.

CUSTOMER SOLUTION of consumentenoplossing

COSTS of kosten

Samengevat is de marketingmix als volgt veranderd:

Product wordt consumentenoplossing.

Prijs wordt kosten voor de consument.

Plaats wordt gemak van de klant. Promotie wordt communicatie.

CONVENIENCE of gemak

COMMUNICATION of communicatie

Action 1— Ben jij een succesvolle ondernemer?

1 Werk per twee. Bedenk samen een nieuw merk of product dat je aan jongeren van jouw leeftijd wilt verkopen.

2 Verwerk de antwoorden op de volgende vragen in een presentatie. Open een presentatie. Geef dat bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van PowerPoint of Canva.

a Wat bied je aan? Omschrijf je goed of dienst. Wat maakt het speciaal of anders?

b Voor wie is het bedoeld? Welke jongeren willen dat gebruiken? Waarom?

c Hoe bereik je je klanten? Op welke plekken of via welke media kunnen jongeren jouw product vinden of kopen?

d Hoe vertel je anderen over je merk? Welke originele ideeën bedenk je om je product bekend te maken?

e Waarom zouden jongeren dit kiezen en niet iets anders? Wat is jullie troef of voordeel?

3 Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

4 Presenteer jullie idee aan je klasgenoten.

EVALUATIEFICHE

PRESENTATIE VOOR DE KLAS

Max. Score Opmerkingen

Ik spreek duidelijk.

Ik kijk naar mijn publiek (oogcontact).

Ik gebruik geen stopwoorden.

Ik spreek niet te snel / te traag.

Ik spreek Algemeen Nederlands.

TOTAAL

Action 2— Welk assortiment biedt aan?

1 Je leraar geeft je een kaartje met de naam van een onderneming. Vul de naam aan in de titel van deze Action.

2 Surf naar de website van die onderneming.

3 Stel het assortiment van die onderneming in de breedte en diepte voor in een overzichtelijke tabel. Je kunt kiezen uit twee opties. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en vertrek van een leeg document. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Ga naar iDiddit en gebruik het sjabloon dat je daar vindt. Vink de gekozen optie aan.

Optie 1 Uitdagend

Optie 2 Met ondersteuning

a Noteer twee concurrenten van jouw onderneming.

proefversie©VANIN

b Loopt het assortiment van jouw firma gelijk met dat van beide concurrenten? Indien ja, geef een aantal voorbeelden.

c Wijkt het assortiment van jouw firma af van dat van beide concurrenten? Indien ja, geef een aantal voorbeelden.

d Noteer twee voordelen en twee nadelen van een breed en diep assortiment.

e Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Action 3— Gaan de supermarkten elkaar te lijf met scherpe prijzen?

Lees het artikel.

a Wat betekenen deze begrippen? Gebruik het internet. Noteer in je eigen woorden.

ƒ witte producten

proefversie©VANIN

ƒ een harddiscounter

b Supermarkten zoals Delhaize en Colruyt hadden vroeger erg goedkope merken zoals 365 en Everyday en moesten daarmee concurreren met winkels zoals Aldi en Lidl, maar dat lukte niet zo goed. Waarom niet? Noteer drie redenen.

c Wat is de nieuwe aanpak van Delhaize en Colruyt? Geef enkele voorbeelden.

d Waarom zijn Delhaize en Colruyt overgegaan tot die nieuwe aanpak?

e Surf naar de website van Albert Heijn en noteer twee Prijsfavorieten.

f Surf naar de website van Delhaize en noteer twee Kleine Leeuwtjes.

proefversie©VANIN

Waarom ‘witte producten’ falen in de strijd tegen harddiscounters

Met het afbouwen of inkrimpen van hun goedkoopste huismerken volgen Delhaize en Colruyt Group een internationale trend: eersteprijsmerken hebben jammerlijk gefaald in de strijd tegen harddiscounters als Aldi en Lidl.

Upgrade

Dat Delhaize zijn discountmerk 365 stilaan afbouwt, was al even bekend. Recente geruchten op sociale media over het mogelijke verdwijnen van het budgetmerk Everyday bij Colruyt Group brachten het onderwerp weer in de actualiteit.

Voor alle duidelijkheid: Everyday verdwijnt niet, maar wordt wel ‘herbekeken’, zegt Colruyt. De focus gaat naar het huismerk Boni.

Bij Delhaize verdwijnen de 365-producten evenmin: ze krijgen een upgrade. Voortaan worden ze in een nieuw jasje, met het Delhaizelogo, verkocht als Kleine Leeuwtjes. Dat assortiment basisproducten onder huismerk tegen scherpe prijzen werd gelanceerd in 2022. De overgang zal geleidelijk verlopen, naarmate de oude verpakkingen op raken.

Problematische kwaliteit

Delhaize en Colruyt wilden met een assortiment basisproducten tegen scherpe prijzen de concurrentie aangaan met de Duitse harddiscounters Aldi en Lidl, maar die strategie is om verschillende redenen problematisch gebleken. Kwaliteit is er één van. De budgetmerken kunnen op dat vlak niet concurreren met de huismerken van Aldi en Lidl. Want inderdaad: de harddiscounters bieden met hun eigen merken heel vaak de kwaliteit van A-merken, blijkt uit tests. Dankzij hun beperkt assortiment draaien harddiscounters gigantische volumes per product. En zo kunnen ze van hun leveranciers tegelijk een heel hoge kwaliteit én zeer scherpe condities eisen.

Lage marges

Imago is een bijkomende factor. De uitstraling van de verpakkingen oogt vandaag te goedkoop

en saai, terwijl discounters als Aldi en Lidl net hun assortiment opwaarderen. Het is bovendien efficiënter om alle inspanningen op één helder en scherp geprijsd huismerk te focussen. Zo kan de supermarktketen zijn prijsimago versterken.

Marge is tot slot een ander doorslaggevend argument. Doordat budgetmerken tegen (veel) lagere prijzen verkocht worden, genereren ze ook lagere marges en veroorzaken ze een daling van de winstgevendheid van hun categorie, wanneer meer shoppers voor het goedkoopste aanbod kiezen.

Prijskloof

Daarom bouwen veel Europese retailers hun aanbod eersteprijsmerken of ‘witte producten’ af. Het discountmerk AH Basic verdween al jaren geleden bij Albert Heijn, om plaats te maken voor de Prijsfavorieten onder huismerk – een voorbeeld dat Delhaize gevolgd heeft met zijn Kleine Leeuwtjes. Supermarktketens verlagen de prijzen van hun huismerken, om zo de discounters te beconcurreren met producten van een evenwaardige kwaliteit.

Bron: Retaildetail.be, 2025-07-29

Action 4— Hoe zet je een droom om in een markt?

1 Werk per twee. Bedenk samen een nieuw product dat jullie willen verkopen: een snack, gadget, kledingstuk of iets anders. Geef het product een naam en beschrijf kort wat het product is.

2 Waar en hoe zul je het product verkopen? Beantwoord de volgende vragen en verwerk die in een poster. Open een bestand. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio. Gebruik de ICT-fiches van Canva.

a Waar kan de klant jullie product kopen? (bv. supermarkt, webshop, festival ...)

b Hoe komt het product daar? (bv. direct van producent, via groothandel, enkel online ...)

d Gaat het om directe of indirecte distributie?

d Welke soort distributie gaan jullie gebruiken: intensief, selectief of exclusief?

3 Controleer of het bestand correct in je portfolio staat.

4 Presenteer jullie product en distributieplan aan de klas. De presentatie mag twee minuten duren.

5 Na alle presentaties stemt de klas op het idee dat het meest kans maakt om veel te verkopen.

EVALUATIEFICHE

OPMAAK POSTER DISTRIBUTIE

proefversie©VANIN

UITGEVOERD

Ik gebruik een duidelijk lettertype.

Ik gebruik kernwoorden en geen zinnen.

Ik voeg overzichtelijke afbeeldingen toe.

PRESENTATIE VOOR DE KLAS

Ik spreek duidelijk.

Ik kijk naar mijn publiek (oogcontact).

Ik gebruik geen stopwoorden.

Ik spreek niet te snel / te traag.

Ik spreek Algemeen Nederlands.

TOTAAL

Action 5— Hoe promoot je een nieuw product?

1 Bestudeer deze cartoon. Wat zou de cartoonist ermee willen zeggen?

proefversie©VANIN

2 Werk opnieuw samen met je medeleerling om jullie droomproduct van Action 4 te promoten.

a Beschrijf bondig jullie doelpubliek.

b Maak samen een reclamefilmpje van maximaal een minuut om het nieuwe product in de kijker te plaatsen. Wees creatief, maar zorg er ook voor dat het aanslaat bij je doelpubliek! Gebruik ICT-fiche_M_01 als ondersteuning bij het maken van het filmpje.

c Maak een bijbehorende affiche om het product te promoten. Gebruik ICT-fiche_C_01 als je hulp nodig hebt om de reclameaffiche te ontwerpen.

d Geef beide bestanden een duidelijke naam en sla ze op in je portfolio.

Action 6— Ken jij de elementen van de marketingmix?

Lees de situaties. Welke elementen van de marketingmix werden niet (correct) gebruikt? Noteer.

proefversie©VANIN

Een onderneming lanceert een nieuwe frisdrank met een grote publiciteitscampagne. Elk gezin ontvangt kortingsbonnen. De frisdrank is slechts te koop in een enkele warenhuisketen.

Een nieuw type gsm wordt gelanceerd. De gsm heeft een heel mooi design en de prijs is concurrentieel. Technisch staat het mobieltje nog niet op punt. Het regent klachten in de eerste maanden na de lancering.

Een onderneming brengt een nieuw jacht op de markt. De verkoopprijs bedraagt 163 000,00 euro. De onderneming maakt daarvoor reclame in Klasse, een tijdschrift voor leerkrachten.

Een fitnesszaak opent een nieuwe vestiging in de industriezone in de buurt van een zeehaven.

Action 7— Vind jij de perfecte match tussen bedrijf en marketingmix?

Een onderneming moet aandacht besteden aan elk van de 6 P’s, maar sommige ondernemingen hebben meer aandacht voor een of meerdere P’s.

a Bestudeer de marketingmix van een aantal ondernemingen.

b Welke marketingmix hoort bij welke onderneming?

Gucci – Colruyt – Porsche – Center Parcs – IKEA – Apple – Coca-Cola

c Noteer telkens waarom je die onderneming aan de marketingmix toewijst.

proefversie©VANIN

Onderneming:

Argument:

Onderneming:

Argument:

Onderneming:

Argument:

Onderneming:

Argument:

Onderneming: Argument:

proefversie©VANIN

Onderneming: Argument:

Onderneming: Argument:

Action 8— Kun jij de verschuiving van de P’s naar de C’s ontdekken?

Werk in vier groepen. Elke groep onderzoekt hoe zijn onderneming de 6 P’s in de 4 C’s omzet.

ONDERNEMING

Groep 1Pretpark Adventureland

Groep 2Lokale sportwinkel

Groep 3IJsjesfoodtruc Frosty

Groep 4Lokale frituur

a Lees de case van je groep en beantwoord de vragen.

b Verwerk de antwoorden in een presentatie. Open een presentatie. Geef dat bestand een goede naam en sla het op in je portfolio. Gebruik indien nodig de ICT-fiches van PowerPoint of Canva.

Groep 1 Pretpark AdventureLand

Probleem

Voorlopig komen er vooral gezinnen met jonge kinderen. Het park wil meer tieners aantrekken. Consumentenoplossing

Welke attracties of diensten vervullen tienerwensen?

Kosten

Behalve een ticket, wat kost een dagje pretpark nog?

Gemak

proefversie©VANIN

Hoe kan AdventureLand het bezoek zo makkelijk mogelijk maken? Communicatie

Hoe kunnen tieners feedback geven en het park online volgen?

Groep 2 Lokale sportwinkel

Probleemstelling

De winkel merkt dat jongeren vooral sneakers en sportkleding online kopen bij websites zoals Zalando.

Consumentenoplossing

Hoe kan de winkel een oplossing bieden voor een behoefte van de klant i.p.v. enkel schoenen verkopen?

Kosten

Welke verborgen kosten hebben jongeren als ze hier kopen in plaats van online bestellen?

Gemak

Hoe kan de winkel gemak vergroten?

Communicatie

Hoe kan er communicatie zijn die jongeren echt aanspreekt?

Groep 3 IJsjesfoodtruck Frosty

Probleemstelling

In de zomer rijdt de truck door de stad, maar jongeren weten vaak niet waar hij staat.

Consumentenoplossing

Hoe maak je ijsjes aantrekkelijker voor jongeren?

Kosten: Buiten de prijs van het ijsje, welke moeite kost het nu om er één te kopen?

Gemak

Hoe kan Frosty het nóg makkelijker maken?

Communicatie

Hoe kan de truck jongeren laten weten waar hij staat?

proefversie©VANIN

Groep 4 Lokale frituur

Probleemstelling

Een frituur in het dorp wil meer jongeren bereiken.

Consumentenoplossing

Hoe maak je het voor de jongeren aantrekkelijker?

Kosten

Hoe kun je voor de jongeren de kosten beperken?

Gemak

Hoe kun je het bezoek aan de frituur vergemakkelijken?

Communicatie

Hoe kan er communicatie zijn die jongeren echt aanspreekt?

© Shutterstock / Tobias Arhelger

Action 9— Ken je de kernbegrippen van de marketingmix?

Oefen per twee de begrippen van de marketingmix in. Ga naar iDiddit. Daar staat een dominospel.

a Knip de dominostenen uit het knipblad.

b Lees de spelregels aandachtig.

c Speel het spel!

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

1 Ik kan het resultaat van een brainstorm in een mindmap weergeven.

2 Ik kan het begrip ‘marketing’ en ‘marketingmix’ toelichten.

3 Ik kan het begrip ‘doelgroep’ met een voorbeeld illustreren.

4 Ik kan het begrip ‘assortiment’ in eigen woorden omschrijven.

5 Ik kan de begrippen ‘diepte van het assortiment’ en ‘breedte van het assortiment’ met een voorbeeld toelichten.

6 Ik kan gericht zoeken in onlinedatabanken.

7 Ik kan mijn eigen mening onderbouwen.

8 Ik kan de marketingtool prijs toelichten aan de hand van een voorbeeld.

9 Ik kan toelichten welke criteria een onderneming het best gebruikt bij de keuze van de vestigingsplaats.

10 Ik kan de begrippen ‘directe distributie’ en ‘indirecte distributie’ toelichten aan de hand van voorbeelden.

proefversie©VANIN

11 Ik kan toelichten welke distributiekanalen een onderneming gebruikt.

12 Ik kan toelichten of een onderneming voor een intensieve, een selectieve of een exclusieve distributie gaat.

13 Ik kan het belang van de presentatie van producten duiden aan de hand van voorbeelden.

14 Ik kan het belang van de juiste persoon voor de juiste job toelichten aan de hand van voorbeelden.

15 Ik kan de 4 C’s toelichten aan de hand van voorbeelden.

16 Ik kan een reclamefilmpje maken.

17 Ik kan een affiche maken om een product te promoten.

18 Ik kan online samenwerken aan een document.

19 Ik kan een tabel aanmaken met een tekstverwerker.

Beeldwoordenboek Level 7

BEGRIP

VERKLARING

assortimentHet assortiment is de verzameling van producten die een onderneming verkoopt.

AFBEELDING

breedte van het assortiment

proefversie©VANIN

communication (communicatie)

De breedte van het assortiment geeft het aantal verschillende productgroepen aan.

convenience (gemak)

In de nieuwe marketingmix gaat het niet alleen om het promoten van het product. Klanten moeten genoeg informatie (het liefst online) kunnen vinden, gemakkelijk klachten kunnen indienen en op een gemakkelijke manier contact kunnen opnemen.

De moderne consument wil vooral gemak. Als een klant veel moeite moet doen om aan een product te komen, haakt hij snel af.

cost (kosten)Bij costs gaat het niet alleen om de prijs van het product, maar ook om alles wat het de consument extra kost: wat kost het de consument om bij de winkel te komen? Heeft het product vervelende gevolgen voor het dagelijkse leven zoals heel veel verpakking?

BEGRIP

customer (consumentenoplossing)

VERKLARING

Daarbij wordt er gedacht vanuit de consument: waarom is dit product een oplossing voor de consument?

diepte van het assortiment

De diepte van het assortiment is het gemiddeld aantal producten en productvarianten binnen een bepaalde productgroep.

directe distributie

De producent verkoopt het product rechtstreeks aan de consument.

doelgroepDe doelgroep is een specifieke groep mensen die een organisatie of instelling wil bereiken met een bepaald aanbod.

exclusieve distributie De onderneming biedt haar producten op slechts een beperkt aantal plaatsen aan.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

indirecte distributie

De producent verkoopt het product niet rechtstreeks aan de consument.

© Shutterstock / Caracarafoto

landbouwer opkoper van aardappelen chipsfabrikant groothandel kleinhandel consument

BEGRIP

VERKLARING

intensieve distributie De ondernemer biedt zijn producten op zoveel mogelijk plaatsen aan.

marketingMarketing doet onderzoek naar de behoefte van mensen, vertaalt die behoeften in producten en diensten, en ontwikkelt een geschikte strategie met als doel om de verkoop van die producten en diensten te stimuleren.

AFBEELDING

marketingmixDe marketingmix is een combinatie van instrumenten die een onderneming inzet om rekening te houden met en in te spelen op het keuze- en aankoopgedrag van consumenten. Het helpt een onderneming om succesvol te zijn.

Traditioneel worden vaak de 6 P’s gebruikt: product, prijs, plaats, promotie, presentatie en personeel.

personeelPersoneel is een heel belangrijke factor, het visitekaartje van je winkel. Niet iedereen is geschikt voor een bepaalde job. Het komt erop aan om de juiste persoon voor een bepaalde taak te vinden.

plaats Dat instrument omschrijft de verschillende factoren die bepalen wat de ideale vestigingsplaats is.

proefversie©VANIN

presentatieDat instrument beschrijft hoe het goed of de dienst aan de consument gepresenteerd wordt, waar de producten zich in de winkel bevinden …

BEGRIP

VERKLARING

prijs Dat gaat over het bedrag dat voor het goed gevraagd wordt. Daarbij speelt niet alleen de prijs op het prijslabel een rol, maar ook de geboden kortingen.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

prijsstrategieElke onderneming hanteert een eigen prijsstrategie. Sommige ondernemingen willen zich presenteren als de goedkoopste, andere vragen hogen prijzen om de indruk van hoge kwaliteit te wekken.

product Dat zijn de goederen of diensten die een onderneming aanbiedt. Niet alleen het product op zich speelt een rol maar ook bijvoorbeeld de verpakking, de kwaliteit, de service, de garantie, merknaam en het ontwerp.

SERVICE

• Betaalmogelijkheden

• Leveringsmogelijkheden

• Click & collect

• Geschenkbon

• Planning

• Montage

• Retour

• Recyclage

promotiePromotie gaat over hoe het goed of de dienst onder de aandacht van consumenten gebracht wordt om de verkoop te stimuleren. Daarvoor zijn verschillende promotievormen te gebruiken, zoals tv-reclame, radiospots, tijdschriften, affiches, direct mails ...

promotievormen

Dat zijn de tools om het product onder de aandacht van consumenten te brengen om zo de verkoop te verhogen.

bv. tv-reclame, radiospot, tijdschriften, affiches

selectieve distributie

De ondernemer kiest waar hij zijn product aanbiedt. bv. enkel in boetieks

STEP-UP

1 Bezoek in groepen van drie of vier personen een supermarkt. Welke supermarkt gaat je groepje bezoeken?

proefversie©VANIN

2 Onderzoek hoe de gekozen supermarkt zijn klanten probeert te verleiden.

a Bekijk de onderstaande tabel. Schrijf in de eerste kolom op welke P van de marketingmix de vraag betrekking heeft.

Hoe probeert men de klanten tot impulsaankopen aan te zetten?

Hoe vlot is de supermarkt te bereiken?

Waar vind je wat op de plattegrond (vlees, groente en fruit, diepvriesproducten, dranken, suiker, bloem, magazines, speelgoed, verzorgingsproducten, kassa)? Waarom?

Welke voor- of nadelen heeft de ligging van de supermarkt?

Waar bevinden zich de producten die in promotie staan? Waarom?

Hoe breed is het assortiment van de supermarkt?

Hoe ziet de plattegrond van de supermarkt eruit?

Hoe schat je de prijzen van de supermarkt in (hoger dan gemiddeld, gemiddeld of lager dan gemiddeld)?

Hoe diep is het assortiment?

Hoe is de prijs van de producten op ooghoogte in vergelijking met de producten op het onderste rek? Waarom?

Welke huismerken heeft de winkel?

Hoe probeert men het winkelen eenvoudiger / efficiënter te maken voor de klanten?

Waar is de supermarkt gelegen?

Biedt de supermarkt veel merkproducten aan?

b Zoek tijdens je bezoek een antwoord op de vragen uit de tabel. Vraag aan de zaakvoerder of je foto’s mag maken voor je onderzoeksverslag.

3

Maak een onderzoeksverslag waarin je het antwoord op de vragen uit de tabel verwerkt.

a Noteer welke presentatievorm jouw groepje kiest (tekst, presentatie, fotocollage ... ).

proefversie©VANIN

b Maak in een onlinetoepassing een taakverdeling en een tijdschema zodat jullie er tegelijk aan kunnen werken.

ƒ Houd daarbij rekening met de talenten van de leden van jullie groepje.

ƒ In de eerste kolom noteer je wie wat opneemt.

ƒ In de tweede kolom noteer je de deadlines.

ƒ In de derde kolom neem je een afvinklijst op.

ƒ Gebruik indien nodig ICT-fiche_T_15.

De consument 2 proefversie©VANIN

THEMA

proefversie©VANIN

STEP-UP

Vergelijking van de situatie van de consument vroeger en nu

LEVEL 4

Wat zijn de gevolgen van technologische ontwikkelingen en digitalisering voor onze welvaart en ons welzijn?

LEVEL 3 Welke rol speelt België in de internationale handel?

55

LEVEL 2 Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument?

34

LEVEL 1 Hoe komt de prijs op de markt tot stand?

5

STEP-IN

1 Je hoort het de oudere generaties wel eens zeggen: ‘Vroeger was alles anders.’

Bekijk de filmpjes en beantwoord de vragen op iDiddit.

proefversie©VANIN

Forum

Is alles beter dan veertig jaar geleden?

2 In dit thema doorloop je vier Levels waarin je leert ...

1 hoe de marktprijs tot stand komt;

2 welke maatschappelijke trends de consument beïnvloeden;

3 waarom je voor binnenlandse of buitenlandse producten kiest;

4 wat de gevolgen van technologische ontwikkelingen en digitalisering voor onze wevaart zijn.

3 Elk Level biedt je een stukje kennis dat je nodig hebt om de opdracht van de Step-up uit te voeren.

Daarin vergelijk je de situatie van de consument van nu met de situatie van de consumenten van vroeger.

LEVEL 1

Hoe komt de prijs op de markt tot stand?

proefversie©VANIN

INTRO

1 Het gezin van Rafal en Kasia gaat verhuizen. Hun ouders maken van de gelegenheid gebruik om op te ruimen en wat ze niet meer nodig hebben te verkopen op de jaarlijkse rommelmarkt van de stad. Ook Rafal en Kasia willen een centje verdienen. Rafal houdt van schoenen en heeft wel 21 paar. Kasia houdt meer van gamen. Ze heeft een PlayStation en wel 27 spellen. Daar kunnen ze wel een paar van missen.

c Wat stel je vast?

a Stel je in de plaats van Rafal en Kasia. Hoeveel zou je per paar schoenen of per spel het liefst willen krijgen?

b Stel dat jij de koper bent van een paar schoenen of een PS5-spel. Hoeveel zou je ervoor willen betalen?

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Hoe komt de prijs op de markt tot stand?

Explore 1— Wat zijn goederen, diensten en behoeften?

1 Je kunt verschillende producten aankopen. Bij die aankoop kun je een onderscheid maken tussen een goed en een dienst.

Vul het schema aan. Kies uit:

diensten – goederen – niet-tastbare zaken – tastbare zaken

proefversie©VANIN

Dat zijn alle die je met geld kunt kopen.

2 Ga naar iDiddit.

a Neem de presentatie door. b Vul de onderstaande tekst aan.

Dat zijn alle die je met geld kunt kopen.

Je koopt goederen of diensten om een koopbehoefte te bevredigen. Een is het aanvoelen van een tekort, en het verlangen eraan te willen voldoen. Je koopt bijvoorbeeld een appel omdat je honger hebt. Je kunt behoeften indelen volgens de belangrijkheid voor de mens. Eten, drinken, kleding en een woning zijn voor de mens van levensbelang.

Dat zijn de behoeften, de basisbehoeften om te kunnen overleven. Die behoeften zijn voor iedereen gelijkaardig en iedereen probeert om eerst die behoeften te vervullen.

De behoeften zijn behoeften met een sociaal karakter. Die behoeften helpen jou om goed te integreren in de samenleving zoals de behoefte aan bijvoorbeeld ontspanning en cultuur.

Ten slotte zijn er de behoeften. Die behoeften voldoen aan een luxueuze invulling van de primaire en secundaire behoeften, zoals een reis, een drone of een VR-bril.

Omdat je veel behoeften hebt, maar daarnaast gebonden bent aan het beschikbare budget, moet je keuzes maken. Dat je niet altijd onmiddellijk kunt kopen wat je wilt, heet

Maak Action 1.

Explore 2— Wat is een markt?

1 Waaraan doet het begrip ‘markt’ je denken?

2 Welke twee soorten of groepen van personen kom je op de markt tegen?

proefversie©VANIN

3 Wat is een consument?

4 Wat is een producent?

Markt

In de economie is een markt een plaats waar kopers of vragers en verkopers of aanbieders van een goed of een dienst samenkomen en een prijs afspreken of onderhandelen over de prijs en de hoeveelheid die verkocht wordt.

Eigenlijk kun je stellen dat er voor elk goed en voor elke dienst een markt bestaat en dat er voor dat goed of die dienst op die markt kopers en verkopers zijn.

5 Geef enkele voorbeelden van markten in de economie.

Maak Action 2.

Explore 3— Hoe verloopt de vraag naar een product?

1 Je bevindt je op de markt van bloemen ofwel de bloemenmarkt.

a Bekijk in tabel 1 hoeveel bloemen er gekocht of gevraagd worden bij de verschillende prijzen per bloem.

b Wat kun je afleiden uit de gele rij?

Tabel 1: Vraag naar bloemen

GEVRAAGDE HOEVEELHEID BLOEMEN

2 Zet de gegevens van tabel 1 uit op grafiek 1.

a Zet de punten uit.

b Verbind de uitgezette punten met een lijn om de vraagcurve te tekenen.

c Noem de curve ‘V’.

Grafiek 1: Vraagcurve bloemen

0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 0 10 00020 00030 00040 00050 000 Prijs in euro Gevraagde hoeveelheid

3 De lijn die de punten met elkaar verbindt, is de vraagcurve of de vraag. Waarom verloopt de vraagcurve dalend?

Vraagcurve

De vraagcurve geeft het verband weer tussen de gevraagde hoeveelheid bij verschillende prijzen. De vraagcurve geeft weer hoeveel stuks de consumenten willen kopen bij verschillende prijzen. De vraagcurve verloopt dalend omdat hoe lager de prijs is, hoe meer de consument wil kopen. Hoe hoger de prijs, hoe minder de consument wil kopen.

proefversie©VANIN

Maak Action 3 en 4.

Explore 4— Hoe verloopt het aanbod van een product?

1 Je blijft nog even op de bloemenmarkt.

a Bekijk in tabel 2 hoeveel bloemen er verkocht of aangeboden worden bij de verschillende prijzen per bloem.

b Wat kun je afleiden uit de gele rij?

Tabel 2: Aanbod aan bloemen

2 Zet de gegevens van tabel 2 uit op grafiek 2.

a Benoem de x-as.

b Benoem de y-as

c Zet de punten uit.

d Verbind de uitgezette punten met een lijn om de aanbodcurve te tekenen.

e Noem de curve ‘A’.

Grafiek 2: Aanbodcurve bloemen

proefversie©VANIN

0,00

3 De lijn die de punten met elkaar verbindt, is de aanbodcurve of het aanbod. Waarom verloopt de aanbodcurve stijgend?

Aanbodcurve

De aanbodcurve geeft het verband weer tussen de aangeboden hoeveelheid en de verschillende prijzen. De aanbodcurve geeft weer hoeveel stuks de producenten of verkopers willen verkopen voor verschillende prijzen. Een aanbodcurve verloopt stijgend omdat producenten bij een hogere prijs meer willen verkopen en bij een lagere prijs minder willen verkopen.

Maak Action 5.

Explore 5— Welke prijs komt op de markt tot stand?

1 Je weet inmiddels dat kopers voor een lagere prijs meer willen kopen en dat ze voor een hogere prijs minder willen kopen. Verkopers daarentegen willen voor een hogere prijs meer verkopen en voor een lagere prijs minder.

a Wat zullen kopers en verkopers, als vragers en aanbieders,samen op de markt moeten doen om tot een aankoop of verkoop te komen?

proefversie©VANIN

b Bekijk tabel 3.

Tabel 3: Vraag naar en aanbod aan bloemen

2 Zet de gegevens van tabel 3 uit op grafiek 3.

a Maak een verdeling van de x-as. Schaal: 1 cm = 10 000 bloemen.

b Maar een verdeling van de y-as. Schaal: 1 cm = 0,50 euro.

c Zet de punten uit.

d Verbind de uitgezette punten met een lijn om de vraag- en aanbodcurve te tekenen.

e Benoem de curven.

Grafiek 3: Vraag- en aanbodcurve bloemen 0,50 1,00 1,50 2,00

0,00

010 00020 00030 00040 00050 00060 00070 00080 000

proefversie©VANIN

Evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid

Waar de vraagcurve en de aanbodcurve snijden, is het marktevenwicht. Voor die prijs zijn de gevraagde hoeveelheid en de aangeboden hoeveelheid gelijk.

In het snijpunt van vraag en aanbod komen de evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid overeen. De evenwichtsprijs of marktprijs is de prijs waartegen ze die bepaalde hoeveelheid willen aan- of verkopen. De evenwichtshoeveelheid is de hoeveelheid die ze willen aan- of verkopen tegen die prijs.

3 Vul de tekst aan.

a In het marktevenwicht, het snijpunt van vraag en aanbod, is er enerzijds

een van 30 000 bloemen en anderzijds

een van 1,00 euro per bloem.

b Trek op grafiek 3 een lijn vanuit het snijpunt naar de evenwichtshoeveelheid op de x-as en de evenwichtsprijs op de y-as.

c Noteer pe en qe

Symbolen

Net als in de wiskunde gebruikt het vak economie symbolen.

Gevraagde hoeveelheid: qv (‘q’ komt van quantity)

Aangeboden hoeveelheid: qa

Prijs: p

Evenwichtshoeveelheid: qe

Evenwichtsprijs: pe

Explore 6— Waarom is kennis van vraag en aanbod zo belangrijk?

proefversie©VANIN

1 Lees de krantenknipsels.

2 Wat leid je af uit het krantenknipsel? Markeer de juiste tendens.

AIn Polen staat vandaag 180 000 hectare aan appelboomgaarden, tegenover minder dan 5 000 hectare in ons land. Tot 2014 gingen die Poolse appels, waaronder veel jonagold, vooral naar Rusland. Toen dat land in 2014 een invoerverbod op Europese landbouwproducten afkondigde, vonden de appels hun weg naar Scandinavië en Groot-Brittannië. ‘Voor Belgische telers is het moeilijk om met een land als Polen te concurreren’, zegt ook Piet Porreye van het Limburgse Pipo Appelsappen. ‘We waren blij dat Polen en Oekraïners onze appelen kwamen plukken’, zegt hij, ‘maar ze hebben onze kennis mee naar huis genomen. Toen ik jaren geleden fruitbedrijven in Polen bezocht, zei ik al: die gaan ons ooit voorbijsteken. Ze hebben intussen hetzelfde materiaal als wij, de grond is er even goed en de loonkosten zijn veel lager.’

Naar: standaard.be, 2025-04-09

Wanneer het aanbod stijgt, zal de prijs dalen / stijgen. Wanneer de loonkosten dalen, zal het aanbod dalen / stijgen en de prijs dalen / stijgen. Extra invoer van een product zorgt voor minder / meer aanbod waardoor de prijs dus daalt / stijgt.

B

In vijf jaar werden projecten voor 25 000 studentenkoten gelanceerd, maar tegen 2030 zijn er nog eens 70 000 extra nodig. Dat melden De Tijd, Het Laatste Nieuws en L’Echo donderdag op basis van het Kotkompas .

‘De bouw van studentenkoten gaat dus veel te traag’, concludeert Frederik Boumans, partner bij Stadim. ‘Het tekort wegwerken is een uitdaging, maar is nodig om studentenkoten betaalbaar te houden’, zeggen Arne Hermans, de CEO van Diggit Student Life, en Boumans. De voorbije vijf jaar is de maandelijkse huurprijs met gemiddeld 100,00 euro gestegen naar 575,00 euro per maand, kosten inbegrepen.

Naar: hbvl, 2025-04-03

Wanneer er een tekort aan een product is, daalt / stijgt het aanbod. Daardoor daalt / stijgt de prijs van dat product. Wanneer de vraag dan ook nog eens daalt / stijgt, zal de prijs nog extra dalen / stijgen.

Vraag en aanbod in het dagelijkse leven

Kennis van het principe van vraag en aanbod is in het dagelijkse leven interessant omdat het helpt te begrijpen waarom prijzen veranderen. Of het nu gaat om boodschappen, huurprijzen of het kopen van een concertticket — vraag en aanbod bepalen vaak hoeveel je betaalt. Die kennis kan je helpen betere financiële keuzes te maken, koopmomenten slim te kiezen en economische ontwikkelingen beter te begrijpen.

proefversie©VANIN

Maak Action 7

Explore 7— Hoe maak je een vraag- en aanbodcurve met rekenblad?

Teken de vraag- en aanbodcurven van Explore 3, 4 en 5 met rekenblad.

a Ga naar iDiddit en download de werkmap.

b Bewaar het bestand in je portfolio. Maak een map voor elk thema en een submap voor elk Level. Geef die submap de naam ‘Level_1’. Geef het bestand een duidelijke naam zoals ‘Explore7_vraag_en_aanbod’.

c Teken de curven met behulp van het stappenplan en het instructiefilmpje op iDiddit.

d Sla je document op en controleer of alles correct in je portfolio staat.

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

Evenwichtshoeveelheid

proefversie©VANIN

Evenwichtsprijs

Vraag = aanbod

Niet-tastbaar

Tastbaar

Goederen en diensten

Behoeften > budget

Tertiair

Secundair

Primair

Op de y-as: gevraagde prijs

Op de x-as: aangeboden hoeveelheid

Aanbod

Op de x-as: gevraagde hoeveelheid

Vraagcurve

Op de y-as: aangeboden prijs

Hoe komt de prijs op de markt tot stand?

Je kunt je behoeften bevredigen door goederen of diensten te kopen. Goederen zijn tastbare zaken die je kunt kopen, diensten zijn niet-tastbare zaken die je kunt kopen.

Behoeften kun je indelen volgens hun belang voor de mens. Er zijn primaire behoeften, zoals eten en onderdak. Die bevredigen de levensnoodzakelijke behoeften. Vervolgens zijn er secundaire behoeften, zoals sport en vriendschap, die je sociale behoeften vervullen. Ten slotte zijn er de tertiaire behoeften, dat zijn luxebehoeften zoals verre reizen of een eigen boot.

Wanneer je niet alles kunt kopen wat je wilt, is er sprake van schaarste.

Net zoals de gekende wekelijkse markt in je buurt wordt die term in de economie gebruikt voor de plaats waar vragers (kopers) en aanbieders (verkopers) elkaar ontmoeten. De vragers laten zich beïnvloeden door de prijs. Ze zijn bereid een bepaalde prijs te betalen wanneer die in overeenstemming is met de kwaliteit. Zo niet zullen ze snel overstappen naar de concurrent.

Hoe hoger de prijs van het product, hoe lager de gevraagdehoeveelheid (qv) van de consumenten. Omgekeerd geldt uiteraard: hoe lager de prijs, hoe groter de gevraagde hoeveelheid. De vraagcurve (V) geeft weer hoeveel stuks de consument wil kopen tegen een bepaalde prijs.

De aanbieders of producenten produceren op basis van de bestellingen die ze gemiddeld binnenkrijgen. Ze zorgen ervoor dat de prijs die ze voor hun product vragen, hun kosten dekt.

Hoe hoger de prijs, hoe meer winst de producent kan maken. Bij een hogere prijs zullen ze dan ook meer willen aanbieden en zal de aangeboden hoeveelheid (qa) stijgen. Hoe lager de prijs, hoe minder ze zullen aanbieden.

De aanbodcurve (A) geeft weer hoeveel stuks de producent wil verkopen tegen een bepaalde prijs.

Op de markt komt dan de evenwichtsprijs of marktprijs (pe) tot stand. Bij die evenwichtsprijs hoort ook de evenwichtshoeveelheid (qe). Bij de evenwichtsprijs zijn qa en qv gelijk. Daar waar vraag en aanbod elkaar snijden, is het marktevenwicht.

Of het nu gaat om boodschappen, huurprijzen of het kopen van een concertticket — vraag en aanbod bepalen vaak hoeveel je betaalt. Kennis van vraag en aanbod kan je helpen betere financiële keuzes te maken, koopmomenten slim te kiezen en economische ontwikkelingen beter te begrijpen.

proefversie©VANIN

Action 1— Welke behoeften, goederen en

diensten

kun je onderscheiden?

1 Om welke behoefte gaat het? Kruis de juiste kolom(men) aan.

PRIMAIRSECUNDAIRTERTIAIR

proefversie©VANIN

Een boterham

Een zebrapad

Een winterjas

Een gouden ring

Gucci schoenen

Een bromfiets

WK voetbalwedstrijd op groot scherm kijken in de stad

Een eigen zwembad

Onderdak

Vriendschap

2 Bekijk de logo’s. Verkoopt het bedrijf goederen of diensten?

2 Vul de tabel aan.

a Noteer drie bedrijven die goederen verkopen.

b Noteer drie bedrijven die diensten verkopen.

GOEDEREN

proefversie©VANIN

DIENSTEN

Action 2— Kun je de markten benoemen?

Welke markt herken je op de afbeeldingen?

Action 3— Wat is de vraag van Kasia en Elisa?

Voor de volgende opdracht heb je de keuze. Kies, afhankelijk van je interesse, de oefening met de juwelen of met de games.

Optie 1 Juwelen

1 Elisa is gek op juwelen. Ze koopt er dan ook regelmatig. Bekijk in tabel 4.1 hoeveel juwelen Elisa zou kopen bij verschillende prijzen.

Tabel 4.1: Vraag naar juwelen Elisa

2 Teken op grafiek 4.1 de vraag naar juwelen van Elisa.

Grafiek 4.1: Vraagcurve juwelen van Elisa

Optie 2 Games

1 Kasia is een fervente gamer. Na haar schoolwerk speelt ze een uurtje Fifa of Call of Duty. Bekijk in tabel 4.2 hoeveel games Kasia zou kopen bij verschillende prijzen.

Tabel 4.2: Vraag naar games Kasia

2 Teken op grafiek 4.2 de vraag naar games van Kasia.

Grafiek 4.2: Vraagcurve games van Kasia

Action 4— Wat is de vraag van alle consumenten?

Je gaat verder met de optie die je gekozen hebt. Vink de gekozen optie aan.

Optie 1 Juwelen

1 Bekijk in tabel 5.1 de gevraagde hoeveelheid van alle vragers van juwelen bij verschillende prijzen.

Tabel 5.1: Vraag naar juwelen GEVRAAGDE

2 Teken op grafiek 5.1 de vraag naar juwelen van alle vragers.

Grafiek 5.1: Vraagcurve op de juwelenmarkt

Optie 2 Games

1 Bekijk in tabel 5.2 de gevraagde hoeveelheid van alle vragers van games bij verschillende prijzen.

Tabel 5.2: Vraag naar games

2 Teken op grafiek 5.2 de vraag naar games van alle vragers.

Grafiek 5.2: Vraagcurve op de gamesmarkt

Action 5— Het aanbod en de aanbodcurve van alle aanbieders

Ga verder met de optie die je gekozen hebt. Vink de gekozen optie aan.

proefversie©VANIN

Optie 1 Juwelen

1 Bekijk in tabel 6.1 de aanbieders van juwelen op de markt.

Tabel 6.1: Aanbod aan juwelen door alle aanbieders

2 Teken op grafiek 6.1 de aanbodcurve van juwelen van alle aanbieders.

Grafiek 6.1: Aanbodcurve van juwelen van alle aanbieders

Optie 2 Games

1 Bekijk in tabel 6.2 de aanbieders van games op de markt.

Tabel 6.2: Aanbod van games door alle aanbieders

proefversie©VANIN

2 Teken op grafiek 6.2 de aanbodcurve van games van alle aanbieders.

Grafiek 6.2: Aanbodcurve van games van alle aanbieders

Action 6— Wat gebeurt er wanneer vragers en aanbieders samenkomen?

Op een bepaald moment komen vraag en aanbod samen en vormt zich de evenwichtsprijs en evenwichtshoeveelheid. Ga verder met de optie die je gekozen hebt. Vink de gekozen optie aan.

a Open een lege werkmap. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

b Neem de cijfers en bedragen uit tabel 7.1 en 7.2 over.

c Teken de curven met behulp van het stappenplan of het instructiefilmpje op iDiddit.

Optie 1 Juwelen

Tabel 7.1: Vraag en aanbod van juwelen

Optie 2 Games

Tabel 7.2: Vraag en aanbod van games

Action 7— Wat hebben de vraag en schaarste met elkaar te maken?

Bestudeer de prijzen van de volgende vakantie. Waarom verschillen de prijzen per persoon?

HOTEL EVENIA OLYMPIC RESORT

AANBIEDING

2

AANBIEDING 1

1 juni 20xx –8 juni 20xx: 651,00 euro per persoon

27 juni 20xx –3 augustus 20xx: 906,00 euro per persoon

Action 8— Hoe goed ken je de nieuwe begrippen?

1 Combineer heb begrip met de juiste omschrijving.

BEGRIP

1 goed

2 dienst

3 behoefte

4 primaire behoefte

OMSCHRIJVING

A Iets wat je niet kunt vastpakken. bv. een knipbeurt of een concert

B Iets wat je wel kunt vastpakken. bv. een boek of een appel

C Luxe, zoals een dure reis of smartphone

D Zaken zoals sport, ontspanning of uitgaan

5 secundaire behoefteE Zaken zoals eten, drinken en slapen

6 tertiaire behoefte

F Als je iets mist en je wilt dat oplossen. 1 2 3 4

2 Vul de ontbrekende woorden in. Kies uit: aanbodcurve – consumenten – dienst – goed – markt – producenten – schaarste – vraagcurve

Op de komen en samen. Ze ruilen daar goederen of diensten. Een goed is iets tastbaars zoals een brood. Een is iets wat je niet kunt vasthouden, zoals een les of een taxirit. Omdat er is, moeten mensen kiezen. Er is niet van alles genoeg voor iedereen.

De en de tonen hoeveel er gevraagd en aangeboden wordt bij verschillende prijzen.

3 Kruis het juiste antwoord aan.

a Wat is een voorbeeld van een primaire behoefte?

op vakantie gaan iets eten een gsm kopen

b Wat betekent ‘marktevenwicht’?

Er zijn geen producten meer op de markt. De gevraagde hoeveelheid en aangeboden hoeveelheid zijn gelijk. Iedereen krijgt alles wat hij wil.

c Wie produceert goederen? de consument de leerkracht de producent

4 Bedenk zelf een voorbeeld voor elk begrip. Je mag tekenen of schrijven. goed

primaire behoefte

proefversie©VANIN

tertiaire behoefte

dienst

producent

consument

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

JA KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL

proefversie©VANIN

1 Ik kan verschillende soorten behoeften toelichten.

2 Ik kan verschillende soorten goederen en diensten toelichten.

3 Ik kan voorbeelden geven van een markt.

4 Ik kan een vraagcurve afleiden.

5 Ik kan een vraagcurve tekenen.

6 Ik kan een aanbodcurve afleiden.

7 Ik kan een aanbodcurve tekenen.

8 Ik kan het marktevenwicht aanduiden en toelichten.

9 Ik kan het belang van vraag en aanbod omschrijven.

10 Ik kan het verband tussen schaarste en vraag en aanbod beschrijven.

11 Ik kan een vraag- en aanbodcurve maken met een rekenblad.

Beeldwoordenboek Level 1

BEGRIP

VERKLARING

aanbiedersDat zijn de producenten of verkopers die producten aanbieden.

aanbodcurveDe aanbodcurve geeft het verband weer tussen de aangeboden hoeveelheid van de producent bij verschillende prijzen.

aangeboden hoeveelheid

Dat is de hoeveelheid die de producent aanbiedt bij een bepaalde prijs.

behoefteDat is het aanvoelen van een tekort en het verlangen eraan te willen voldoen.

consumentenDat is de groep in de economie die goederen en diensten consumeert.

evenwichtshoeveelheid

De evenwichtshoeveelheid is de hoeveelheid goederen of diensten die bij de evenwichtsprijs wordt verhandeld op de markt.

BEGRIP

VERKLARING

evenwichtsprijsDe evenwichtsprijs is de prijs waarbij de gevraagde hoeveelheid en de aangeboden hoeveelheid van een goed of dienst aan elkaar gelijk zijn.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

gevraagde hoeveelheid

Dat is de hoeveelheid die de consument bij een bepaalde prijs vraagt.

markt Dat is een plaats waar kopers of vragers en verkopers of aanbieders van een goed of een dienst samenkomen en een prijs afspreken.

marktevenwichtIn dat evenwicht is de gevraagde hoeveelheid gelijk aan de aangeboden hoeveelheid.

primaire behoefte

Dit zijn de basisbehoeften om te kunnen overleven.

producentenDat is de groep in de economie die goederen en diensten produceert of voortbrengt.

BEGRIP

VERKLARING

schaarsteDit verwijst naar de situatie waarin middelen beperkt beschikbaar zijn, terwijl de behoeften van mensen onbeperkt zijn. Omdat er niet genoeg middelen zijn om aan alle behoeften te voldoen, moeten keuzes worden gemaakt.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

secundaire behoefte

Dat is een behoefte met een sociaal karakter.

bv. ontspanning, cultuur

tertiaire behoefte

Die behoefte voldoet aan een luxueuze invulling van de primaire en secundaire behoefte.

bv. een reis, een computer

vraagcurveDe vraagcurve geeft het verband weer tussen de gevraagde hoeveelheid van de consument bij verschillende prijzen.

Prijs in euro

vragers Dit zijn de consumenten die producten vragen.

Aangeboden hoeveelheid

3 De lijn die de punten met elkaar verbindt, is de aanbodcurve of het aanbod. Waarom verloopt de aanbod-

De aanbodcurve verloopt stijgend omdat de producenten voor een lagere prijs, minder stuks van een goed of een dienst zouden verkopen en voor een hogere prijs

Aanbodcurve

De en de verschillende prijzen. De aanbodcurve geeft weer hoeveel stuks de producenten of verkopers willen verkopen voor verschillende prijzen. Een aanbodcurve verloopt stijgend omdat producenten bij een hogere prijs meer willen verkopen en bij een lagere prijs minder willen verkopen.

Maak Action 5.

LEVEL 2

Welke maatschappelijke trends beïnvloeden de consument?

INTRO

1 Bekijk de afbeeldingen van producten die nu vaker verkocht worden dan vroeger.

a Hoe heten die producten?

b Waarom zijn ze nu zo populair? Leg uit.

proefversie©VANIN

proefversie©VANIN

2 Er zijn nog meer moderne producten die aan een bepaalde vraag van nu voldoen.

a Noteer nog een voorbeeld.

b Waarom is de vraag naar dat product er nu en was die er vroeger niet?

3 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Hoe beïnvloeden trends in de samenleving ons aankoopgedrag?

Explore 1— Welke demografische trends zijn er in onze samenleving?

1 Wat betekenen de volgende begrippen? Gebruik het internet of artificiële intelligentie.

a Demografie

proefversie©VANIN

b Demografische trend

2 Je onderzoekt in vier groepen een bepaalde demografische trend.

a Zoek de betekenis op van de kernbegrippen van de toegewezen trend.

b Beantwoord minstens de hulpvragen.

proefversie©VANIN

TREND

Groep 1 Bevolkingsomvang, levensverwachting en vergrijzing

Groep 2 Huishoudens en singles

Groep 3 Migratie

Groep 4 Verstedelijking

3 Maak een presentatie van de gevonden informatie.

HULPVRAGEN

 Hoe ziet onze levensverwachting eruit?

 Sterven mensen nog altijd gemiddeld op 60 jaar of worden ze ouder?

 Daalt of stijgt de totale bevolking?

 Uit hoeveel personen bestaat een gemiddeld Belgisch gezin?

 Neemt het aantal eenpersoonshuishoudens toe of af?

 Is er veel migratie?

 Hoe is die evolutie?

 Zullen er in de toekomst meer of minder mensen in een stad wonen?

a Maak een titeldia voor de presentatie van jouw thema: plaats de naam van de trend, een passende afbeelding en de namen van de groepsleden op de titeldia.

b Plaats de verklaring van de betekenis op een tweede dia.

c Ga naar iDiddit en kies een van beide opties. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Voeg cijfergegevens toe aan je presentatie om de trends aan te tonen. Geef telkens een verklaring van de cijfers.

d Herlees de betekenis van het kernbegrip. Klopt die verklaring nog of moet je die aanpassen?

e Bewaar de presentatie op een gedeelde plaats zodat alle leerlingen er toegang toe hebben. Gebruik als naam de trend gevolgd door jullie namen. Let erop dat de andere leerlingen het bestand alleen kunnen lezen en niet kunnen bewerken.

4 Presenteer de vaststellingen van jouw groep aan de klas.

Explore 2— Welke invloed hebben de trends op het aankoopgedrag?

proefversie©VANIN

1 De demografische trends zorgen voor veranderingen in de maatschappij waardoor ook het aankoopgedrag van de mensen verandert. Werk in groepen rond de invloed van een bepaalde demografische trend op het aankoopgedrag. Neem de toegewezen trend grondig door.

a Voor deze opdracht heb je de keuze. Kies optie 1 als je een uitdaging wilt en de trend zelfstandig wilt onderzoeken. Kies optie 2 als je liever wat ondersteuning wilt. Vink de gekozen optie aan.

Optie 1 Zelfstandig

Optie 2 Met ondersteuning

b Ga naar iDiddit om de opdracht uit te voeren.

TREND

Groep 1Levensverwachting en vergrijzing

Groep 2Huishoudens en singles

Groep 3Migratie

Groep 4Verstedelijking

2 Maak een presentatie van jouw bevindingen met een tool naar keuze.

a Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

b Presenteer de vaststellingen van je groep aan de klas. Bewaar daarna de presentatie op een gedeelde plaats zodat alle leerlingen er toegang toe hebben. Let erop dat de andere leerlingen het bestand alleen kunnen lezen en niet kunnen bewerken.

Explore 3— Welke nieuwe mogelijkheden bieden technologische ontwikkelingen?

1 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje. Welke nieuwe, technologische mogelijkheden zouden er over twintig jaar kunnen zijn?

proefversie©VANIN

2 Noteer in de mindmap vijf voorbeelden van nieuwe technologieën die nu al bestaan.

NIEUWE TECHNOLOGIEËN

3 Zijn al die nieuwe technologieën nuttig en nodig?

a Kies een voorbeeld uit de mindmap

proefversie©VANIN

b Noteer een voordeel van die technologie.

c Noteer een nadeel van die technologie.

Explore 4— Met welke uitdagingen heeft de natuur te kampen en hoe pak je die aan?

1 Werk in vier groepen. Onze consumptiepatronen zijn veranderd omdat we tegenwoordig meer geld en spullen hebben in vergelijking met bijvoorbeeld onze grootouders. Dat heeft ook een effect op onze aarde. Elke groep werkt rond een uitdaging waarmee de natuur geconfronteerd wordt.

a Ga naar iDiddit en bestudeer het deel van de ontdekplaat dat over jouw uitdaging gaat.

b Beantwoord de vragen over jouw uitdaging in een online gemeenschappelijk bestand. Gebruik indien nodig de ICT-fiche_OSGD_06 of fiche_OSOD_05.

Groep 1 Waterschaarste

Is er een stijging van het aantal droge periodes? Zo ja, toon aan. Waar heerst er momenteel watertekort?

Hoe zal de waterschaarste naar verwachting evolueren?

Groep 2 Opwarming van de aarde

Welke oorzaken worden aangehaald voor de opwarming van de aarde? Hoeveel graden is de temperatuur gestegen? In welke periode is die stijging begonnen?

Is er een stijging van het zeeniveau? Zo ja, waarom en hoeveel is dat niveau gestegen tussen 1900 en 2020?

Groep 3 Grondstoffentekort

Welke grondstoffen zullen het snelst uitgeput zijn? Hoelang is er nog voorraad van olie, goud, koper en lood?

Groep 4 Plastic afval

Welke problemen veroorzaakt plastic afval?

proefversie©VANIN

2 Neem er opnieuw de ontdekplaat bij en beantwoord de vragen.

a Hoe kunnen we het probleem van waterschaarste, opwarming van de aarde en grondstoffentekort aanpakken?

b Welke aankopen helpen om rekening te houden met ecologie en duurzaamheid?

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Technologie en innovatie

Voorbeelden huidige trends

beïnvloeden de consument?

Welke maatschappelijke trends

Invloed op het consumentengedrag

Invloed op de aarde en haar grondstoffen

Oplossingen Problemen

De maatschappij verandert als gevolg van verschillende trends.

– Het bevolkingsaantal blijft toenemen omdat de levensverwachting stijgt. Het aantal oudere mensen stijgt waardoor de samenleving vergrijst.

– De samenstelling van huishoudens verandert. Er zijn meer eenpersoonshuishoudens.

– Wereldwijd wonen steeds meer mensen in de stad. Dat heet verstedelijking.

– Meer mensen immigreren naar landen die economisch sterker en / of veiliger zijn.

Deze trends hebben een invloed op het consumptiepatroon.

– Oudere mensen hebben nood aan andere producten zoals rollators, valdetectiesystemen, hoortoestellen of gebruiksvriendelijke smartphones.

– De grootte van de huishoudens bepaalt onder meer of mensen een voorkeur hebben voor grote of kleinere verpakkingen.

– Mensen die in de stad wonen kopen andere producten dan mensen die op het platteland wonen.

– Migratie zorgt ervoor dat we beïnvloed worden door andere culturen waardoor we kennis maken met nieuwe dingen en onze smaak verandert.

Technologie en innovatiezorgen voor nieuwe mogelijkheden zoals slimme apparaten die het leven makkelijker maken. Tegenwoordig hebben we meer spullen en geld om onze wensen te vervullen, maar daardoor hebben we ook andere consumptiepatronen. Daardoor kunnen nieuwe problemen ontstaan zoals klimaatverandering en ethische aspecten van hun toepassingen.

Er is een steeds groeiende aandacht voor ecologie en duurzaamheid. Denk daarbij al aan waterschaarste, de opwarming van de aarde, grondstoffentekort en plastic afval. Om die problemen te voorkomen passen consumenten hun consumentengedrag aan.

Action 1— Hoe verschillen generaties van elkaar?

1 Lees de onderstaande tekst.

Je hoort en leest vaak op sociale media, in kranten en tijdschriften dat jij tot generatie Z behoort. Behoor jij dan tot de laatste generatie? En wat is dat precies ‘generatie Z’?

Een generatie bestaat uit mensen die in eenzelfde periode geboren zijn en gemeenschappelijke kenmerken hebben. De meest recente generaties zijn generatie X, generatie Y en generatie Z. Tot generatie X behoort al wie geboren is tussen 1965 en 1980. Mensen geboren tussen 1980 en 1996 vormen generatie Y. Zij worden ook de millennials genoemd. Wie geboren is tussen 1996 en 2015 maakt deel uit van generatie Z. Op dit moment wordt generatie alfa geboren. Hun geboortejaar ligt tussen 2016 en 2030. Uiteraard zijn die generaties niet perfect afgebakend. Tussen opeenvolgende generaties is er een kleine overlap.

proefversie©VANIN

2 Werk een beschrijving van de generaties uit met artificiële intelligentie.

a Geef AI de volgende instructie. Pas indien nodig de leeftijd van je ouders of grootouders aan.

Ik ben een veertienjarige leerling die een beschrijving moet geven van mijn eigen generatie en die moet vergelijken met de generatie van mijn ouders die veertigers zijn en mijn grootouders die zestigers zijn. Kun je me daarbij helpen?

b Vergelijk de beschrijving van de verschillende generaties met de beschrijving bij vraag 1. Herken je je ouders en grootouders in de beschrijvingen?

c Stel de volgende bijkomende vraag aan AI:

Kun je me vertellen hoe het consumptiegedrag van de verschillende generaties verschilt?

d Kopieer dat antwoord naar een tekstbestand. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

e Ga je akkoord met het antwoord van de AI-tool? Maak nog eens de vergelijking en voeg verschillen die je zelf ondervindt toe aan de tekst.

f Sla het bestand op en controleer of alles correct in je portfolio staat.

3 Vergelijk jouw antwoord met het antwoord van je buur. Herkennen jullie jullie ouders en grootouders in de beschrijvingen? Waarom (niet)?

proefversie©VANIN

4 Leg je beschrijving eens voor aan iemand uit je omgeving die tot een andere generatie behoort (bijvoorbeeld een (groot)ouder). Klopt je beschrijving nog steeds? Waarom (niet)?

5 Op welke generatie zijn deze uitspraken van toepassing?

GENERATIE

Ze vervelen zich snel.

Ze hebben een korte aandachtsboog.

Het is een digitale generatie.

Deze generatie groeide op in een periode met sterke economische groei en technologische vooruitgang.

Ze kunnen snel informatie vinden en filteren.

Ze kregen te maken met economische crisis en jeugdwerkloosheid.

Het zijn digital natives.

Ze kunnen gemakkelijk multitasken: netflixen, whatsappen, huiswerk maken en Fortnite spelen.

Ze zijn beter opgeleid dan ooit.

Ze zijn materialistisch ingesteld.

Action 2— Welke impact hebben demografische trends op het aankoopgedrag van de

consument?

proefversie©VANIN

1 Werk in groepen van vier.

2 Elke groep onderzoekt hoe trends het aankoopgedrag van de consument beïnvloeden en maakt daarvan een overzichtelijke poster.

a Kijk even terug naar Explore 1. Kies drie demografische trends uit de Explores en koppel daaraan telkens een specifiek voorbeeld van aankoopgedrag.

b Zoek op het internet afbeeldingen die jouw voorbeelden aantonen.

c Welke voor- en nadelen ervaren de consumenten van die demografische trend en van dat veranderde aankoopgedrag? Noteer.



Voordelen:

 Nadelen:

d Maak met Canva een overzichtelijke poster. Gebruik de ICT-fiches van Canva. Geef je poster een duidelijke naam en bewaar die in je portfolio.

EVALUATIEFICHE

POSTER TRENDS

proefversie©VANIN

Inhoud

Op mijn poster staan drie demografische trends.

Ik heb een duidelijk voorbeeld aan de demografische trend gekoppeld.

Ik heb de voordelen op het aankoopgedag duidelijk uitgelegd.

Ik heb de nadelen op het aankoopgedag duidelijk uitgelegd.

Poster

De inhoud is leesbaar.

Ik heb passende afbeeldingen bij de voorbeelden geplaatst.

TOTAAL

Max. Score Opmerkingen

Action 3— Kan technologie leiden tot ongelijkheid?

1 Waarvoor gebruik je in je dagelijkse leven zoal technologie? Denk aan school, vrije tijd, contact met vrienden en familie, informatie zoeken … Noteer twee voorbeelden.

2 Niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden om technologie te gebruiken. Werk per twee. In welke situatie is er sprake van ongelijke toegang tot: a technologie?

b informatie?

proefversie©VANIN

c kennis?

3 Noteer twee mogelijke oplossingen om die ongelijkheid weg te werken.

Action 4— Kun jij bewustzijn creëren rond water- en grondstoffenschaarste?

1 Maak de leerlingen bewust van de water- en grondstoffenschaarste. Voor deze opdracht heb je de keuze. Kies, afhankelijk van je interesse, of je een affiche wilt maken (optie 1) of een filmpje (optie 2). Vink de gekozen optie aan.

a Gebruik cijfermateriaal om je boodschap wetenschappelijk te ondersteunen.

b Geef tips van wat de leerlingen kunnen doen om de schaarste te beperken. Zet hen aan tot actie.

Optie 1 Affiche

Werk per twee. Raadpleeg de ICT-fiche_C_01.

Optie 2 Filmpje

Werk per drie. Raadpleeg de ICT-fiche_M_01.

2 Geef je affiche of filmpje een duidelijke naam en bewaar het bestand in je portfolio.

EVALUATIEFICHE

BEWUSTMAKING WATER- EN GRONDSTOFFENSCHAARSTE

Affiche

De gevraagde vermeldingen zijn aanwezig.

Ik heb een goed sjabloon of een goede vorm voor de affiche gekozen.

De weergave van de gegevens (lay-out, afbeeldingen, schikking) is ordelijk.

Ik gebruik cijfermateriaal.

De algemene indruk is goed (professioneel, duidelijk, mooi).

De affiche is niet te druk.

Video

De beelden zijn duidelijk.

Het filmpje geeft de boodschap duidelijk weer.

Het filmpje is origineel en creatief.

Ik gebruik cijfermateriaal.

De algemene indruk is goed (professioneel, duidelijk, mooi.)

TOTAAL

proefversie©VANIN

UITGEVOERD

Action 5— Wat is jouw mening over de laatste trends?

Ga je akkoord met de onderstaande stellingen?

a Kruis aan.

b Leg uit waarom je (niet) akkoord bent.

Supermarkten moeten kleinere verpakkingen maken voor mensen die alleen wonen.

akkoord niet akkoord A

akkoord niet akkoord

Technologie helpt consumenten, maar maakt hen ook afhankelijk. B Duurzame producten moeten goedkoper zijn dan niet-duurzame producten.

De zelfrijdende auto: dé oplossing voor alle files. D

akkoord niet akkoord

akkoord niet akkoord

akkoord niet akkoord F

Om het klimaat te redden moeten we allemaal vegetariër worden.

akkoord niet akkoord

Op het platteland heb je een beter leven dan in de stad.

Action 6— Ken jij alle begrippen?

Vul het kruiswoordraadsel in.

Horizontaal 

2 Een alleenstaande persoon, iemand zonder partner

4 Dit geeft aan hoe lang een persoon uit een bepaalde categorie gemiddeld leeft.

6 Een huishouden dat bestaat uit een enkele persoon.

8 Dit betekent dat het aandeel ouderen in de bevolking toeneemt, waardoor de gemiddelde leeftijd van de bevolking stijgt.

10 Dit betekent dat een persoon van het ene land naar het andere land verhuist.

proefversie©VANIN

Verticaal 

1 Dit gebeurt wanneer een steeds groter deel van de bevolking in steden gaat wonen, ten koste van het platteland.

3 De wetenschappelijke studie naar de evolutie van de totale bevolking of een bevolkingsgroep zoals de stijging van het aantal mensen in een land of een daling van het geboortecijfer.

5 Een tekort aan natuurlijke materialen die nodig zijn om te kunnen produceren.

7 Dit betekent dat we de aarde zo gebruiken dat toekomstige generaties er ook nog plezier van kunnen hebben.

9 Het tekort aan grondwater in bepaalde gebieden of tijdens bepaalde droge periodes.

11 De wetenschap die de manier onderzoekt waarop planten, dieren en mensen samenleven in de natuur.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

JA KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL

proefversie©VANIN

1 Ik kan een aantal actuele trends omschrijven die het consumptiegedrag beïnvloeden.

2 Ik kan toelichten op welke manier de actuele trend impact heeft op het consumptiegedrag.

3 Ik kan omschrijven dat technologie mogelijkheden biedt maar ook uitdagingen.

4 Ik kan een poster of affiche over actuele trends ontwerpen.

Beeldwoordenboek Level 2

BEGRIP

demografische trend

eenpersoonshuishouden

VERKLARING

De demografische trend verwijst naar de evolutie van de totale bevolking of een bevolkingsgroep zoals de stijging van het aantal mensen in een land of een daling van het geboortecijfer.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

grondstoffentekort

Het eenpersoonshuishouden bestaat uit één persoon.

Het grondstoffentekort is het tekort aan grondstoffen doordat we reeds veel grondstoffen uit de aarde opgebruikt hebben en onze consumptie van grondstoffen de aanwezigheid ervan op aarde overschrijdt.

levensverwachting

De levensverwachting geeft aan hoelang een persoon uit een bepaalde categorie gemiddeld leeft.

migratie Migratie betekent dat een persoon van het ene land naar het andere land verhuist.

BEGRIP

VERKLARING

verstedelijking Dit geeft de groei van stedelijke gebieden aan door de trek van het platteland naar de stad.

AFBEELDING

© Shutterstock / Werner Lerooy

proefversie©VANIN

vergrijzingDe vergrijzing is een term die aangeeft dat de bevolking steeds ouder wordt en dat de groep oudere mensen binnen de totale bevolking groter wordt.

waterschaarste Waterschaarste is het tekort aan grondwater in bepaalde gebieden of tijdens bepaalde droge periodes.

LEVEL 3

Welke rol speelt België in de internationale handel?

proefversie©VANIN

INTRO

1 Stel voor jezelf voor morgen een uitgebreid ontbijt en een uitgebreid avondmaal samen.

a In de eerste kolom noteer je het product.

b In de tweede kolom noteer je de plaats waar het product vandaan komt. Gebruik het internet.

Ontbijt

sinaasappelsap

bv. Brazilië of Spanje

Avondeten

frieten

bv. aardappelen uit van China, België of Nederland

2 Trek op de wereldkaart een pijl van een land van herkomst van de producten naar België.

proefversie©VANIN

3 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag: Welke rol speelt België in de internationale handel?

Explore 1— Welke producten voert België uit?

Export of uitvoer verwijst naar de verkoop en het vervoer van de Belgische goederen of diensten naar een ander land. Dat heet ook wel exporteren of uitvoeren. Exportproducten zijn producten die een land uitvoert.

1 Bekijk tabel 1 met de producten die België exporteert.

Tabel 1: Top 4 van de Belgische exportproducten (2024)

Bron: abh-ace.be

2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.

a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 2. Vul de titel en de gegevens aan.

b Is de top 4 van exportproducten nog steeds dezelfde? ja nee

Tabel 2: Belgische export in

Good to know

In 2024 heeft België voor ongeveer 495 miljard euro uitgevoerd. Internationaal staat België bekend om zijn chocolade, bier, diamanten, peren.

proefversie©VANIN

Explore 2— Welke producten voert België in

Import

Import of invoer verwijst naar de aankoop en het vervoer van goederen of diensten die vanuit het buitenland naar België komen. Dat heet ook importeren of invoeren. Importproducten zijn producten die een land importeert.

1 Bekijk tabel 3 met de producten die België importeert.

Tabel 3: Top 4 van de Belgische importproducten (2024)

Bron: abh-ace.be

2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.

a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 4. Vul de titel en de gegevens aan.

b Is de top 4 van importproducten nog steeds dezelfde? ja nee

Tabel 4: Belgische import in

proefversie©VANIN

Good to know

In 2024 heeft België voor ongeveer 475 miljard euro ingevoerd.

Explore 3— Welke landen zijn de grootste klanten van België?

1 Bekijk tabel 5 met de landen waarnaar België het meest exporteert of uitvoert. Wat betekent de titel van tabel?

Tabel 5: Top 4 exportlanden voor België (2024)

Bron: www.abh-ace.be

2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.

a Zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie. Vervolledig tabel 6. Vul de titel en de gegevens aan.

b Is de top 4 van exportlanden nog steeds dezelfde? ja nee

Tabel 6: Top 4 exportlanden voor België in

proefversie©VANIN

Explore 4— Welke landen zijn de grootste leveranciers van België?

1 Bekijk tabel 7 met de landen van waaruit België het meest importeert of invoert. Wat betekent de titel van tabel 7?

Tabel 7: Top 4 importlanden voor België (2024)

Bron: www.abh-ace.be

2 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel en zoek de meest recente cijfers in de overzichtsstudie.

a Vervolledig tabel 8. Vul de titel en de gegevens aan.

b Is de top 4 van exportlanden nog steeds dezelfde? ja nee

Tabel 8: Top 4 importlanden voor België in

proefversie©VANIN

Maak Action 1.

Explore 5— Is het een goed idee om fruit in te voeren uit verre landen?

1 Ga naar iDiddit en bestudeer de kaart van het vers fruit.

a Van welk land komt veel vers fruit naar ons land?

b Van welk land komt verwerkt fruit, zoals sinaasappelsap en fruit in blik, vooral?

c Wat is je eerste gedachte wanneer je naar de pijlen op de wereldkaart kijkt?

2 Surf via iDiddit naar de website Lekker van bij ons.

a Wat kun je via de webpagina ‘Recht van bij de boer’ doen?

b Geef enkele voordelen van deze site.

proefversie©VANIN

c Je hebt in thema 1 over de korte en lange keten geleerd. Bekijk opnieuw het schema.

 Wat is het verschil?

 Geef een voorbeeld van een korte keten.

 Geef een voorbeeld van een lange keten.

 Wat is het voordeel van een korte keten?

Schema 1: Korte en lange keten

Moet je meer lokale producten verkopen, ook al zijn die soms duurder? Forum

Explore 6— Zijn er naast vervuiling door transport andere nadelen aan internationale handel?

Welvaart en welzijn

Welvaart en welzijn zijn twee woorden die vaak samen gebruikt worden, maar ze betekenen iets anders. Welvaart gaat over hoeveel geld en spullen je hebt. Het gaat bijvoorbeeld om inkomen, het huis waarin je woont, en of je makkelijk eten en kleding kunt kopen. Als je veel geld en spullen hebt, dan heb je een hoge welvaart.

Welzijn gaat daarentegen over hoe goed jij je voelt in je leven. Het gaat om je gezondheid, vrienden en familie, plezier op school of werk, en of je je veilig en gelukkig voelt. Je kunt bijvoorbeeld veel geld hebben, maar toch ongelukkig zijn omdat je bijvoorbeeld ziek bent of geen vrienden hebt.

Kortom, welvaart meet vooral de materiële kant van het leven, terwijl welzijn kijkt naar het geluk en de tevredenheid van mensen. Beide zijn belangrijk om een goed leven te leiden.

1 Vul de tekst aan met de begrippen ‘welvaart’ en ‘welzijn’.

Kasia heeft een mooi huis, dure kleding en veel gadgets. Haar is dus hoog, maar ze voelt zich vaak eenzaam en gestrest en heeft weinig tijd om plezier te maken met vrienden.

Haar is daarom laag. Aan de andere kant van de stad woont Elisa in een klein appartement met veel minder spullen. Zij heeft veel vriendinnen en vrienden, is gezond en voelt zich gelukkig. Haar is hoog, ook al is haar lager.

2 Lees het artikel over de katoenindustrie. Beantwoord de vragen.

a Waarvan is ‘ngo’ de afkorting? Gebruik het internet.

b Wat is het doel van een ngo? Gebruik het internet.

c Wat onderzocht de ngo Transparentem?

d Welke taken moeten kinderen op de katoenplantages uitvoeren?

proefversie©VANIN

e Wat is het grootste gevaar van het sproeien van pesticiden?

f Voor welke leeftijd is kinderarbeid in India verboden?

g Noem minstens twee bekende modebedrijven die gelinkt zijn aan de katoen uit die regio.

h Wat bedoelen de onderzoekers met de ‘complexe en ondoorzichtige structuur’ van de textielindustrie? Gebruik het internet.

i Welke verantwoordelijkheid hebben modebedrijven volgens de experts?

j Zou jij nog kleding kopen in je favoriete modewinkel als je weet dat er kinderarbeid vastgesteld is? Leg uit.

Ngo legt mistoestanden bloot

Het onderzoeksrapport van de Amerikaanse ngo Transparentem legt ernstige misstanden bloot in de katoenproductie in de Indiase deelstaat Madhya Pradesh. Op de helft van de onderzochte katoenplantages werd kinderarbeid vastgesteld, soms met kinderen van amper zes jaar oud.

De kinderen worden niet alleen ingezet voor het plukken van katoen, maar ook voor gevaarlijke taken zoals het sproeien van pesticiden, wat leidt tot gezondheidsproblemen zoals huiduitslag, jeuk en misselijkheid. Kinderarbeid is in India verboden onder de 14 jaar, maar het verbod wordt op grote schaal omzeild.

De katoen afkomstig van deze plantages komt terecht in de toeleveringsketens van meer dan zestig westerse modebedrijven, waaronder Adidas, H&M, Zara en Skechers. Door de complexe en ondoorzichtige structuur van de wereldwijde textielindustrie verliezen merken vaak het zicht op de herkomst van hun katoen, waardoor kinderarbeid indirect in hun productieketen aanwezig blijft.

Hoewel sommige bedrijven initiatieven steunen om de arbeidsomstandigheden te verbeteren, blijkt er nog steeds geen blijvende oplossing. Experts benadrukken dat bedrijven meer verantwoordelijkheid moeten nemen, onder andere door strengere controlesystemen en transparantie in hun logistieke keten.

Naar: standaard.be, 2025-01-13

Forum

Kunnen consumenten ook een rol spelen in het stoppen van kinderarbeid? Moeten modebedrijven gestraft worden als ze katoen gebruiken waar kinderarbeid bij betrokken is, ook al weten ze het niet?

3 Lees het volgende artikel over artificiële intelligentie. Beantwoord de vragen.

a Welke toepassingen zouden niet bestaan zonder de arbeiders? Noteer twee voorbeelden.

b In welke landen werken veel van de genoemde AI-arbeiders?

c Hoeveel verdienen sommige arbeiders per uur?

d Welke taken voeren die arbeiders uit?

e Waarom kan een computer niet vanzelf herkennen wat een kat of verkeerslicht is?

proefversie©VANIN

f Wat wordt bedoeld met ‘digitale werkplaatsen die lijken op sweatshops’?

De verborgen arbeiders achter artificiële intelligentie

Veel mensen denken dat artificiële intelligentie (AI) helemaal automatisch werkt. In werkelijkheid zit er een groot leger van mensen achter die al het voorbereidende werk doen. Zonder hen zouden chatbots, slimme auto’s of kassaloze winkels niet bestaan.

duizenden mensen dit eerst hebben aangewezen door erop te klikken, kan AI die herkennen.

Die arbeiders zitten vaak in landen als Oeganda, India of de Filipijnen. Ze worden slecht betaald, soms maar een dollar per uur, en werken lange dagen. Hun taken zijn saai en zwaar: ze moeten foto’s en video’s labelen, fouten verbeteren of controleren wat er online verschijnt.

Hun werk is nodig omdat een computer niet vanzelf weet wat bijvoorbeeld een kat, een verkeerslicht of een voetganger is. Pas als

De omstandigheden zijn slecht. Veel arbeiders hebben geen contract, geen zekerheid en soms zelfs gezondheidsproblemen door de zware taken. Onderzoekers spreken daarom van digitale werkplaatsen die lijken op de sweatshops uit de kledingindustrie.

Volgens professor Mark Graham van de universiteit van Oxford moeten bedrijven én consumenten meer verantwoordelijkheid nemen, want zonder de goedkope en vaak uitgebuite arbeid zou AI helemaal niet functioneren.

Naar: tijd.be, 2025-03-08

Wil je meer weten? Je kunt het volledige artikel op iDiddit lezen.

4 Beoordeel de welvaart en het welzijn van de katoenarbeiders en van de AI-arbeiders.

a Hoe is de welvaart van de katoenarbeiders?

b Hoe is het welzijn van de katoenarbeiders?

c Hoe is de welvaart van de AI-arbeiders?

d Hoe is het welzijn van de AI-arbeiders?

proefversie©VANIN

Arbeidsomstandigheden in lageloonlanden

Grote, internationale bedrijven vestigen hun productie vaak in lageloonlanden. Daar profiteren ze van de goedkope arbeid, terwijl de arbeiders en soms zelfs kinderen weinig rechten, weinig bescherming en vaak slechte arbeidsomstandigheden hebben. De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de bedrijven, maar echte, blijvende oplossingen blijven uit zonder strengere controles en transparantie.

Maak Action 3, 4 en 5.

Explore 7— Welke duurzame ontwikkelingsdoelen houden verband met internationale handel?

Good to know

De Duurzame Ontwikkelingsdoelen, vaak SDG’s genoemd, zijn zeventien doelen van de Verenigde Naties om de wereld beter te maken. Ze zijn bedacht om grote problemen aan te pakken, zoals armoede, ongelijkheid, slechte gezondheid en klimaatverandering.

Duurzame ontwikkelingsdoelen

Wanneer internationale bedrijven geen respect hebben voor de welvaart en het welzijn van mens en planeet, dan is dat ook niet in lijn met de duurzame ontwikkelingsdoelen. Die doelen verwachten van mensen, bedrijven en overheden dat ze zorg dragen voor mens en milieu en ze helpen landen, bedrijven en mensen om samen te werken voor een betere toekomst. Ze richten zich op drie belangrijke dingen:

Mensen helpen: ervoor zorgen dat iedereen genoeg te eten heeft, gezond kan blijven en goed onderwijs krijgt.

Planeet beschermen: zorgen voor minder vervuiling, meer bomen, schone oceanen en een beter klimaat.

Welvaart eerlijk verdelen: zorgen dat werk eerlijk is, mensen gelijke kansen hebben en iedereen veilig en gelukkig kan leven.

Surf via iDiddit naar de website van de duurzame ontwikkelingsdoelen.

a Bekijk de vijf SDG’s en lees de omschrijvingen. Om welke SDG gaat het?

proefversie©VANIN

SDG  : Iedereen moet een goede baan kunnen hebben, eerlijk betaald worden en kunnen werken in een veilige en respectvolle omgeving.

Het gaat ook over: genoeg werk voor iedereen, fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, kansen voor jongeren en volwassenen om geld te verdienen en te leren.

SDG  : We moeten iets doen tegen klimaatverandering om de aarde te beschermen.

Het gaat over: minder vervuiling en uitstoot van schadelijke gassen, zorgen dat de aarde en het weer niet te veel veranderen, voorbereiden op gevolgen van klimaatverandering, zoals overstromingen of droogte.

Concreet gaat het over: toegang tot goede gezondheidszorg, voldoende voeding en schoon water, een veilig en gezond leven zonder gevaarlijke ziektes, zorgen dat mensen zich mentaal en fysiek goed voelen.

SDG  : Iedereen moet gezond kunnen leven en een goed leven hebben.

SDG  : Iedereen moet gelijke kansen krijgen, ongeacht wie hij is, waar hij vandaan komt of hoeveel geld hij heeft. Het gaat over: minder verschillen tussen rijke en arme mensen, eerlijke behandeling voor iedereen, zorgen dat iedereen kan meedoen op school, op het werk en in de samenleving.

SDG  : We moeten spullen op een duurzame manier gebruiken en produceren, zodat we minder afval maken, minder energie en grondstoffen verbruiken, en beter voor de aarde zorgen.

b In de vorige Explores heb je geleerd over kinderarbeid, uitbuiting, vervuiling door internationale transporten. Tegen welke SDG’s druist dit in?

 Kinderarbeid:

 Uitbuiting van werknemers:

 Milieuvervuiling:

proefversie©VANIN

Explore 8— Zijn identieke producten overal even duur?

1 Vergelijk de prijzen van het volgende product in verschillende landen. Wat valt er op?

2 Lees de tekst. Wat is de oorzaak van deze prijsverschillen?

De MR, een Waalse politieke partij, wil de accijnzen en btw op tabak en alcohol verlagen, omdat veel Belgen die producten goedkoper in het buitenland kopen. Door de hoge prijzen vloeien de belastinginkomsten nu naar buurlanden zoals Frankrijk en Luxemburg. Volgens de MR zou een verlaging van de belastingen ertoe leiden dat Belgen opnieuw in eigen land kopen, wat uiteindelijk meer geld in de Belgische schatkist brengt. De partij verwijst naar het principe ‘te veel belastingen doden de belastingen’. Vooral tabak en alcohol worden genoemd, aangezien de verkoop in België daalt en import en namaak toenemen. Het voorstel botst echter met het gezondheidsbeleid en met de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie, die juist pleit voor hogere belastingen op deze producten om consumptie te ontmoedigen.

Bron: standaard.be, 2025-10-09

3 Voor welke landen staan de prijzen op de etiketten? Gebruik het internet.

Wisselkoers

proefversie©VANIN

Als je op reis gaat naar een ander land, kun je niet altijd betalen met euro’s. Je moet je geld omwisselen naar de munt van dat land. De wisselkoers geeft aan hoeveel een euro waard is in een andere munt, of omgekeerd.

4

Welke munteenheid gebruiken ze in volgende landen? Noteer ook de afkorting. Gebruik eventueel het internet.

LAND

Duitsland Spanje

Verenigd Koninkrijk Denemarken

Zwitserland Japan

China Brazilië

Verenigde Staten Canada

Good to know

Wisselkoers berekenen van euro naar vreemde munt

Stap 1: Noteer de wisselkoers. 1,00 EUR = 1,10 USD

Stap 2: Noteer het bedrag dat je wilt omwisselen. 50,00 EUR

Stap 3: Vermenigvuldig met de wisselkoers. 50,00 EUR * 1,10 = 55,00 USD

Wisselkoers berekenen van vreemde munt naar euro

Stap 1: Noteer de wisselkoers. 1,00 EUR = 1,10 USD

Stap 2: Noteer het bedrag dat je wilt omwisselen.220,00 USD

Stap 3: Deel door de wisselkoers. 220,00 USD / 1,10 = 200,00 EUR

5 Surf via iDiddit naar een link waar je de wisselkoers kunt berekenen.

a Hoeveel bedraagt de wisselkoers euro naar Britse pond? 1,00 EUR =

b Hoeveel pond krijg je voor 40,00 euro? 40,00 EUR =

c Hoeveel euro krijg je voor 85,00 Britse pond? 85,00 GBP =

d Hoeveel bedraagt de wisselkoers is euro naar Japanse yen? 1,00 EUR =

e Je wisselt 20,00 euro. Hoeveel Japanse yen krijg je?

f Je hebt 6500,00 Japanse yen. Hoeveel euro is dat?

Good to know

proefversie©VANIN

Er bestaan onlinetools en apps om de wisselkoers te berekenen. Met een zoekterm zoals ‘wisselkoers omzetten’ of ‘wisselkoers berekenen’ vind je zo een online tool. Controleer daarna met behulp van zo een tool of jouw berekeningen bij benadering kloppen.

TO THE POINT

Export of uitvoer verwijst naar de producten of diensten die een land naar een ander land vervoert. Dat heet ook exporteren of uitvoeren. Exportproducten zijn producten die een land exporteert.

proefversie©VANIN

Import of invoer verwijst naar de producten of diensten die naar België komen vanuit een ander land. We noemen dit ook wel importeren of invoeren. Importproducten zijn producten die een land importeert.

België maakt jaarlijks een overzicht van welke landen de meeste producten aan ons land leveren en aan welke landen België het meeste uitvoert. Enkele van onze topexportlanden zijn Duitsland, Verenigde Staten Frankrijk en Nederland. Tot onze grootste leveranciers behoren onder andere Nederland, China, Duitsland en VS.

Wanneer je boodschappen doet, is het belangrijk om na te denken over de weg die de producten hebben afgelegd voor ze in de winkel liggen. Dankzij de lange keten zijn producten vaak het hele jaar door beschikbaar en ook goedkoper. Producten langs de korte keten komen recht van de boer en dat zorgt voor minder transport.

Welvaart en welzijn zijn twee woorden die vaak samen worden gebruikt, maar ze betekenen iets anders. Welvaart gaat over hoeveel geld en spullen iemand heeft. Het gaat bijvoorbeeld om inkomen, het huis waarin je woont, of je makkelijk eten en kleding kunt kopen. Als iemand veel geld en spullen heeft, zeggen we dat die persoon een hoge welvaart heeft.

Welzijn gaat daarentegen over hoe goed iemand zich voelt in zijn leven. Het gaat om gezondheid, vrienden en familie, plezier op school of werk, en of hij zich veilig en gelukkig voelt. Iemand kan bijvoorbeeld veel geld hebben, maar toch ongelukkig zijn als hij ziek is of geen vrienden heeft.

Grote internationale bedrijven vestigen hun productie vaak in lageloonlanden. Daar profiteren ze van de goedkope arbeid, terwijl de arbeiders en soms zelfs kinderen weinig rechten, weinig bescherming en vaak slechte arbeidsomstandigheden hebben. De verantwoordelijkheid voor verbetering ligt bij de bedrijven, maar echte, blijvende oplossingen blijven uit zonder strengere controles en transparantie.

Wanneer internationale bedrijven geen respect hebben voor de welvaart en het welzijn van mens en planeet, dan is dat ook niet in lijn met de duurzame ontwikkelingsdoelen. Deze doelen verwachten van mensen, bedrijven en overheden dat ze zorg dragen voor mens en milieu.

Als je op reis gaat naar een ander land, kun je niet altijd in euro betalen. Je moet je geld omwisselen naar de munt van dat land. De wisselkoers geeft aan hoeveel een euro waard is in een andere munt, of omgekeerd.

Action 1— Hoe ziet de top 10 van de Belgische internationale handel eruit?

proefversie©VANIN

1 Surf via iDiddit naar de site van het Agentschap van Buitenlandse Handel.

a Download de volledige overzichtsstudie en zoek de cijfers van de import en export van België.

b Open een nieuwe werkmap. Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio. Raadpleeg de ICT-fiches van rekenblad.

2 Stel de top 10 klanten van België op een grafiek voor.

a Neem de cijfers over in een tabel in het eerste werkblad. Vermeld het land alsook de waarde van de export.

b Maak een staafdiagram van die cijfers.

3 Stel de top 10 leveranciers van België op een grafiek voor.

a Neem de cijfers over in een tabel in het tweede werkblad. Vermeld het land alsook de waarde van de import.

b Maak een staafdiagram van die cijfers.

4 Stel de top 10 van geëxporteerde producten van België op een grafiek voor.

a Neem de cijfers over in een tabel in het derde werkblad. Vermeld het percentage van de export van elk product ten opzichte van de totale export.

b Maak een staafdiagram van die cijfers.

5 Stel de top 10 van geïmporteerde producten van België op een grafiek voor.

a Neem de cijfers over in een tabel in het vierde werkblad. Vermeld het percentage van de import van elk product ten opzichte van de totale import.

b Maak een staafdiagram van die cijfers.

Action 2— Kies je voor internationaal of lokaal?

1 Lees de tekst.

Waarom avocado’s niet zo groen zijn

Avocado’s zijn al jaren heel populair. Veel mensen denken dat ze gezond zijn, goed voor je hart en vol met goede vetten. Vooral sporters en mensen die gezond willen eten, kiezen vaak avocado.

Avocado’s worden vaak een superfood genoemd. Maar niet iedereen weet dat ze slecht kunnen zijn voor het milieu. De meeste avocado’s die wij in België eten, komen uit verre landen zoals Mexico, Peru of Chili. Om ze hier te krijgen moeten ze met vliegtuigen of grote vrachtwagens vervoerd worden. Dat zorgt voor veel CO2 in de lucht. CO2 is een gas dat de aarde warmer maakt. Alleen al het vervoer van avocado’s zorgt dus voor veel vervuiling.

Maar er is meer. Om avocado’s te laten groeien, is heel veel water nodig. Voor één avocado is ongeveer 200 liter water nodig. In landen waar weinig water is, zoals delen van Zuid-Amerika, is dat een groot probleem. Boeren gebruiken soms meer water dan er beschikbaar is. Daardoor blijft er minder over voor andere planten, dieren en mensen. Ook wordt er veel landbouwgrond gebruikt voor avocado’s. Daardoor verdwijnen soms bossen of kunnen andere planten niet meer groeien. In sommige gebieden is er zelfs ruzie of geweld, omdat avocado’s veel geld waard zijn.

Als je het belangrijk vindt om goed voor de aarde te zorgen, is het slim om niet te vaak avocado te eten. Af en toe is prima. Maar elke dag? Dan kun je beter afwisselen met andere gezonde keuzes, zoals noten, lokale groente of fruit van het seizoen. Zo blijf je gezond én help je de planeet.

Naar: mannenkeuze.nl, 2025-04-18

2 Stel voor een product naar keuze een productpaspoort op.

a Kies een van deze producten: aardbeien Hoogstraten – avocado – bloemkool – Chiquitabanaan – melk – rijst – sinaasappel

b Maak voor jouw gekozen product een productpaspoort aan de hand van het sjabloon op iDiddit. Gebruik het internet.

c Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

d Stel je product voor aan de klas.

e Zijn er dichterbij alternatieven beschikbaar voor de producten die van ver komen? Bespreek klassikaal.

Action 3— Wat doet Oxfam?

Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje.

a Welke problemen probeert Oxfam aan te pakken? Geef minstens twee voorbeelden.

b Hoe probeert Oxfam die problemen op te lossen? Geef twee voorbeelden.

c Wat zou je zelf kunnen doen om bij te dragen aan een eerlijke wereld?

Action 4— Wie moet verantwoordelijkheid nemen?

Wie draagt de meeste verantwoordelijkheid wanneer we kinderarbeid willen tegengaan? Werk in twee groepen. Elke groep vertegenwoordigt een ander standpunt.

STANDPUNT

Groep 1De consumenten zijn verantwoordelijk.

Groep 2De bedrijven en overheden zijn verantwoordelijk.

a Noteer de argumenten van jouw groep.

b Duid voor elke groep een woordvoerder aan.

c Voer een kort klasgesprek en verdedig jouw standpunten.

d Noteer een conclusie.

proefversie©VANIN

Action 5— Kun je de wisselkoers makkelijk berekenen?

1 Bereken de wisselkoers. Gebruik de tool op iDiddit of een andere tool naar keuze.

100,00 euro = Deense kroon

100,00 euro = Japanse yen

100,00 euro = Chinese yuan

100,00 euro = Braziliaanse real

2 Je gaat naar de Verenigde Staten en wilt 1 000,00 Amerikaanse dollar meenemen. Hoeveel euro is dat?

3 Je gaat naar London en wilt 500,00 euro meenemen. Hoeveel Britse pond is dat?

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

proefversie©VANIN

1 Ik kan toelichten welke producten België voornamelijk exporteert.

2 Ik kan toelichten welke producten België voornamelijk importeert.

3 Ik kan toelichten welke de belangrijkste handelspartners van België zijn.

4 Ik kan de voordelen van een korte keten omschrijven.

5 Ik kan de nadelen van een lange keten omschrijven.

6 Ik kan mogelijke nadelige gevolgen van internationale handel omschrijven.

7 Ik kan mogelijke nadelige gevolgen van internationale handel in verband brengen met de duurzame ontwikkelingsdoelen.

8 Ik kan toelichten waarom identieke producten niet dezelfde prijs hebben in verschillende landen.

Beeldwoordenboek Level 3

BEGRIP

duurzame ontwikkelingsdoelen

VERKLARING

Dat zijn zeventien mondiale doelen van de Verenigde Naties om armoede te verminderen, ongelijkheid te bestrijden en de planeet te beschermen.

AFBEELDING

export of uitvoer

proefversie©VANIN

Dat is de verkoop van eigen producten aan het buitenland.

exportproducten

Dat zijn producten die een land naar het buitenland uitvoert.

import of invoer

Dat is de aankoop van producten uit het buitenland.

importproducten

Dat zijn de producten die een land invoert.

lageloonlandEen lageloonland is een land waar mensen lage lonen krijgen en vaak ook weinig arbeidsrechten hebben.

BEGRIP

VERKLARING

welvaartDat is de mate waarin mensen beschikken over geld, bezittingen en materiële middelen om in hun behoeften te voorzien.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

welzijn Dat is de mate van tevredenheid, gezondheid en kwaliteit van leven van mensen, los van alleen materiële rijkdom.

wisselkoersDat is de prijs van de ene munt uitgedrukt in een andere munt.

LEVEL 4

Wat zijn de gevolgen van technologische ontwikkelingen en digitalisering voor onze welvaart en ons welzijn?

INTRO

1 Bespreek de afbeeldingen. Wat stel je vast?

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Wat zijn de gevolgen van technologische ontwikkelingen en digitalisering voor onze welvaart en ons welzijn?

3 In welke deelvragen kun je die onderzoeksvraag opsplitsen?

Explore 1— Welke recente technologische ontwikkelingen zijn er?

proefversie©VANIN

Technologische vernieuwingen

Technologische vernieuwingen of innovaties kunnen heel uiteenlopend zijn. Dagelijks zijn er nieuwe technologieën die op de markt komen. Dat kan op medisch vlak zijn, toepassingen van artificiële intelligentie, nieuwe softwareontwikkelingen of nieuwe hardwaretechnologieën. Software-ontwikkelingen zijn meestal nieuwe computerprogramma’s of apps. Hardware is een toestel of machine.

Wat zijn de nieuwste technologieën? Gebruik het internet.

Maak Action 1.

Explore 2— Zorgen technologische ontwikkelingen voor kansen of uitdagingen?

Voordelen en nadelen

Aan de ene kant kunnen technologische vernieuwingen of innovaties het leven gemakkelijker, veiliger en gezonder maken. Aan de andere kant kunnen gevaren of nadelen schuilgaan achter die nieuwe innovaties zoals het opgeven van je privacy.

Ga naar iDiddit en lees de teksten.

a Verdeel de hoofdpunten in twee kolommen. Links schrijf je de technologie waarvan je voordelen ziet. Rechts schrijf je de technologie waar je eerder nadelen of gevaren denkt te zien.

VOORDELIG

proefversie©VANIN

NADELIG OF GEVAARLIJK

b Waarom zie je bij sommige teksten eerder nadelen of gevaren? Noteer.

Explore 3— Hoe beïnvloedt digitalisering ons dagelijkse leven?

Internetgebruik en digitalisering

Het internet is zo aanwezig in ons dagelijkse leven dat het niet meer weg te denken is. Bijna iedereen gebruikt het internet soms zelfs onbewust, hetzij voor routes te plannen, sportprestaties bij te houden, online te bestellen, prijzen te vergelijken of reviews van producten en diensten te lezen.

Handelingen waar voorheen geen internet voor gebruikt werd, gebeuren steeds meer digitaal. Om onze weg te vinden gebruiken we maps in plaats van een papieren kaart. We versturen brieven via e-mail. Winkelen kan ook online in plaats van in de winkel. Dat proces heet digitalisering.

1 Bekijk grafiek 1. Wat leid je eruit af? Vul aan en / of markeer.

In het

Gewest en in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest lag het aandeel 16- tot 74-jarigen met minstens wekelijks internetgebruik in 2024 iets lager / hoger dan in het Gewest.

proefversie©VANIN

Het wekelijks internetgebruik lag in het Vlaamse Gewest lager / hoger dan het EU27-gemiddelde. De drie hoogst scorende EU-landen zijn  .

In was het aandeel wekelijkse gebruikers het laagst.

Grafiek 1: Bevolking van 16 tot 74 jaar die minstens wekelijks internet gebruikt Belgische gewesten en EU-landen, 2024, in procent

Bron: Enquête ICT- en internetgebruik bij huishoudens, Statbel, Eurostat, bewerking Statistiek Vlaanderen

2 Bekijk grafiek 2. Wat leid je eruit af? Vul aan en / of markeer.

In 2024 lag het aandeel 16- tot 74-jarigen dat tijdens het voorbije jaar online kocht of bestelde lager / hoger in het Gewest dan in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en in het Gewest. In België kocht of bestelde ongeveer % online.

Het aandeel in het Vlaamse Gewest ligt lager / hoger dan het EU27-gemiddelde.

Grafiek 2: Online aankopen voor privégebruik in het voorbije jaar bij bevolking van 16 tot 74 jaar Belgische gewesten en EU-landen, 2024, in procent

proefversie©VANIN

Bron: Enquête ICT- en internetgebruik bij huishoudens, Statbel, Eurostat, bewerking Statistiek Vlaanderen

2 Bestudeer de afbeeldingen. Op welke manieren beïnvloedt digitalisering ons dagelijkse leven?

proefversie©VANIN

Explore 4— Welke gevaren schuilen er in de digitalisering?

1 Bekijk grafiek 3. Wat leid je eruit af? Vul aan.

In 2024 had % van de inwoners van het Vlaamse Gewest van 16 tot 74 jaar minstens een probleem ondervonden bij het privégebruik van een met het internet verbonden apparaat of systeem.

Het meest voorkomende probleem betreft de van het apparaat of systeem, bijvoorbeeld bij het installeren, aansluiten of koppelen, namelijk  % van de gebruikers.  % van de gebruikers meldde problemen in verband met beveiliging en privacy. Veiligheids- of gezondheidsproblemen kwamen voor bij bijna % van de gebruikers.

Grafiek 3: Bevolking van 16 tot 74 jaar met problemen bij het privégebruik van met het internet verbonden apparaten of systemen

Vlaams Gewest, 2024, in procent

Bron: Enquête ICT- en internetgebruik bij huishoudens Statbel, bewerking Statistiek Vlaanderen

2 Lees het artikel en bekijk grafiek 4 en 5. Wat leer je eruit? Vat in circa drie zinnen samen.

In de enquête van ICT- en internetgebruik bij huishoudens van 2024 werd het internetgebruik van senioren (75 tot 89 jaar) bestudeerd. Daaruit blijkt dat 35 % van de personen tussen 75 en 89 jaar nog nooit op het internet heeft gesurft. Nog eens 5 % was meer dan drie maanden geleden voor het laatst online.

Dat betekent dat slechts 60 % van de 75–89-jarigen internet gebruikten tegenover 96 % van de bevolking tussen 16 en 74 jaar. En het verschil tussen mannen en vrouwen is nog duidelijker bij senioren: 69 % van de mannen tussen 75 en 89 jaar gebruikt het internet, tegenover slechts 52 % van de vrouwen, terwijl die percentages schommelen tussen 97 % voor mannen en 95 % voor vrouwen in de rest van de bevolking.

proefversie©VANIN

Ook de online activiteiten verschillen. 46 % van de senioren gebruikt het internet om online te bankieren, 34 % gebruikt videoconferenties of internettelefonie, 25 % gebruikt instant messaging en 19 % gebruikt sociale netwerken, terwijl 16 % e-commerce gebruikt.

Bron: Statbel.fgov.be, 2024-11-28

Grafiek 4: Personen die nog nooit het internet gebruikten volgens leeftijdscategorie

Grafiek 5: Personen die nog nooit het internet gebruikten volgens opleidingsniveau

Good to know

Laaggeschoolden zijn personen zonder een einddiploma van het secundair onderwijs. Middengeschoolden hebben het secundair onderwijs of het postsecundair niethogeronderwijs met succes afgewerkt. Hooggeschoolden beschikken over een diploma hoger onderwijs.

proefversie©VANIN

Digitale kloof

Bij het gebruik van het internet ondervinden mensen regelmatig problemen die vooral te maken hebben met het gebruik, maar ook met de beveiliging.

De digitale kloof is het verschil tussen een groep die wel makkelijk toegang heeft tot en kan werken met ICT en een groep die dat niet kan. Het zijn vooral de ouderen en de lageropgeleiden die problemen ondervinden.

3 Lees de volgende vier artikels. Noteer in een zin wat je uit elk artikel leert.

AWerknemers en ex-werknemers van TikTok hebben intern verschillende keren hun bezorgdheden geuit over de manier waarop het algoritme van de app de mentale gezondheid van jongeren kan schaden. Zo zou de app ervoor zorgen dat gebruikers zichzelf verplicht voelen de app te gebruiken. Dat zou belangrijke persoonlijke verantwoordelijkheden, zoals voldoende slaap, werk, schoolverantwoordelijkheden en contact met dierbaren in de weg staan.

Bron: vrt.be, 2025-08-22

BIn april 2025 waarschuwde minister van Digitalisering Vanessa Matz voor de grote gevaren van ‘SkinnyTok’, de trend op TikTok die viraal is gegaan en extreme slankheid promoot. Matz wijst op de gevaren van de inhoud van die TikTok-filmpjes voor de geestelijke en lichamelijke gezondheid van jongeren. ‘SkinnyTok’, achter die hashtag schuilen een verheerlijking van extreem slank zijn via content die schuldgevoelens aanpraat, gevaarlijke diëten en onrealistische lichaamsbeelden. Ideaalbeelden voeden diepe onzekerheid bij jongeren, vooral bij jonge meisjes, en kunnen leiden tot ernstige eetstoornissen zoals anorexia of boulimie. Vooral vrouwen worden blijkbaar getroffen. De stoornissen zijn vaak onzichtbaar, maar hun impact is echt – voor de mensen die eraan lijden en voor de mensen om hen heen.

Bron: vrt.be, 2025-04-11

CApps die je belonen als je reeksen taken of opdrachten uitvoert, zijn misschien bedoeld als motivatie, maar kunnen ook dwanggedrag veroorzaken.

Elke 24 uur een foto sturen naar een Snapchat-vriend, elke dag een korte les Spaans afwerken op Duolingo, of elke dag je training registreren op Strava: zo bouw je streaks op. Hoe langer je dit volhoudt, hoe meer dagen achtereen, hoe hoger je streak-cijfer. Dat cijfer doet dienst als een beloning en zou je moeten motiveren om consequent te blijven sturen, studeren of lopen. Dit type apps leidt ertoe dat de smartphone met ons gedrag aan de loop gaat. Zeker jongeren kunnen enorm sterk gebonden zijn aan de verplichting van zo’n streak. Dat ruikt wat naar verslaving, want verslavende producten gaan ook met ons gedrag aan de haal.

Bron: vrt.be, 2025-08-07

D

TikTok-moderator waarschuwt dat ontslag van moderatoren en vervanging door AI de app onveiliger zal maken.

Sander werkt al 3,5 jaar als TikTok-moderator in Berlijn en bekijkt dagelijks tot 1 000 video’s, vaak met schokkende inhoud. Hij en zijn collega’s beschermen gebruikers tegen geweld, pornografie en verkeerde informatie, maar staan onder hoge werkdruk en krijgen beperkte psychologische steun.

Door onderbemanning grijpt het team vaak te laat in bij gevaarlijke trends en challenges.

TikTok wil zijn 150 moderatoren ontslaan en vervangen door AI en externe onderaannemers. Volgens Sander kan AI de menselijke nuance, empathie en complexiteit van moderatie niet vervangen. Hij vreest dat dit de veiligheid van het platform ernstig zal verminderen.

Bron: vrt.be, 2025-08-01

Sociale media

Het gebruik van sociale media en andere apps kan verslavend werken waardoor onze andere verantwoordelijkheden zoals school, slaap, gezondheid waardoor we verantwoordelijkheden zoals school, slaap of de gezondheid verwaarlozen

Daarnaast kunnen sociale media ons een verkeerd beeld geven van de werkelijkheid.

Explore 5— Wat is de impact op welvaart en welzijn?

1 In Level 2 heb je geleerd wat ‘welvaart’ en ‘welzijn’ zijn. Leg beide begrippen in je eigen woorden uit.

a Welvaart:

proefversie©VANIN

b Welzijn:

2 Bestudeer opnieuw de vorige Explores.

a Kies een innovatie die positief is voor welvaart of welzijn en leg uit.

b Kies een innovatie die negatief is voor welvaart of welzijn en leg uit.

Effecten op welvaart en welzijn

Bepaalde nieuwe technologieën kunnen ervoor zorgen dat onze welvaart verbetert. Zo kunnen die er bijvoorbeeld voor zorgen dat we sneller kunnen werken. Ook kunnen innovaties het leven van mensen gemakkelijker maken of hun gezondheid ten goede komen waardoor hun welzijn verbetert. Aan de andere kant kunnen nieuwe technologieën of de grotere digitalisering van de maatschappij het welzijn van mensen schaden.

Maak Action 3.

proefversie©VANIN

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

Voorbeelden

Voordelen

Toepassingen van artifi ciële intelligentie

Gemakkelijker, veiliger en gezonder

Welzijn

Software-innovaties produceren

Welvaart

Wat zijn de gevolgen van technologische ontwikkelingen en digitalisering voor onze welvaart en ons welzijn?

Vertekend wereldbeeld

Verslavingsdrang

Slechtere werkomstandigheden

Digitale kloof

Jongeren tegenover

Hoogopgeleiden tegenover

Technologische vernieuwingen en innovaties nemen uiteenlopende vormen aan. Dagelijks verschijnen er nieuwe toepassingen op de markt, variërend van medische ontwikkelingen en software-innovaties tot nieuwe hardwaretechnologieën en geavanceerde toepassingen van artificiële intelligentie.

Deze innovaties hebben als doel het leven eenvoudiger, veiliger en gezonder te maken. Tegelijkertijd brengen zij risico’s met zich mee, zoals de mogelijke aantasting van de privacy.

Het internet vormt een essentieel onderdeel van het dagelijkse leven. Het wordt gebruikt voor uiteenlopende doeleinden, zoals online aankopen, administratieve verplichtingen regelen, solliciteren, prijzen vergelijken en product- en dienstreviews raadplegen.

Het gebruik van het internet gaat echter niet zonder uitdagingen. Veel gebruikers ervaren problemen op het gebied van gebruiksgemak en beveiliging. Daarnaast speelt de digitale kloof een belangrijke rol: een deel van de bevolking beschikt over de kennis en middelen om vlot met ICT om te gaan, terwijl anderen daarin achterblijven.

Ook het gebruik van sociale media en diverse applicaties kent gevaren / nadelen? Het kan leiden tot verslavingsgedrag, waardoor verantwoordelijkheden op het gebied van onderwijs, slaap en gezondheid onder druk komen te staan. Bovendien kan de manier waarop sociale media informatie presenteren, een vertekend beeld van de werkelijkheid scheppen.

Bepaalde nieuwe technologieën kunnen ervoor zorgen dat onze welvaart verbetert. Zo kunnen die er bijvoorbeeld voor zorgen dat we sneller kunnen produceren. Ook kunnen innovaties het leven van mensen makkelijker maken of hun gezondheid ten goede komen waardoor hun welzijn verbetert. Aan de andere kant kunnen nieuwe technologieën of de grotere digitalisering van de maatschappij het welzijn van mensen schaden.

Action 1— Kun je een mooi overzicht maken van de laatste technologische nieuwtjes?

proefversie©VANIN

1 Zoek informatie over de laatste nieuwe technologische vernieuwingen. Gebruik het internet of AI.

2 Maak een mooie affiche van al die technologische vernieuwingen.

a Kies zelf met welk programma je de affiche maakt.

b Gebruik afbeeldingen en / of krantenkoppen.

3 Bieden die technologische vernieuwingen vooral voordelen of kunnen ze ook gevaarlijk zijn? Of beide? Maak ook dat duidelijk zichtbaar op je affiche.

4 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Action 2— Hoe ziet het internetgebruik eruit?

1 Maak drie grafieken van de gegevens uit de tabel. Je vindt de gegevens ook in de werkmap op iDiddit.

2 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

Tabel: Bevolking van 16 tot 74 jaar die minstens wekelijks internet gebruikt naar achtergrondkenmerken Vlaams Gewest, 2024, in procent

Bron: Enquête ICT- en internetgebruik bij huishoudens Statbel, bewerking Statistiek Vlaanderen

Action 3— Welke voor- of nadelen zie je in deze technologische vernieuwingen?

proefversie©VANIN

Lees de artikels. Vul de tabel met toepassingen van de innovatie aan.

a Heeft de innovatie invloed op de welvaart of het welzijn? Kruis aan. b Gaat het om een positieve of een negatieve invloed? Noteer.

IBM komt met kwantumcomputer

IBM wil tegen 2029 de eerste commerciële kwantumcomputer maken.

Het Amerikaanse technologiebedrijf stelt nieuwe technologische doorbraken voor die tot de bouw van zo’n krachtige computer met ongekende rekenkracht moeten leiden. Het toestel zou volgens de bedrijfsleider in staat zijn om concrete problemen op te lossen en nieuwe immense mogelijkheden voor bedrijven mogelijk maken. Mogelijke toepassingen zijn onder meer de ontwikkeling van nieuwe materialen, brandsto en of medische behandelingen. De kwantuminformatica zou ook arti ciële intelligentie vooruithelpen.

Bron: vrt.be, 2025-06-10

Er ontstaan nieuwe mogelijkheden voor bedrijven bijvoorbeeld het ontwikkelen van nieuwe materialen die sterker of duurzamer zijn.

Er kunnen efficiëntere brandstoffen worden gemaakt, wat kosten bespaart en duurzamer is voor de economie.

Bedrijven die deze technologie gebruiken, kunnen sneller innoveren en zo de concurrentiepositie en werkgelegenheid versterken.

In de geneeskunde kan een kwantumcomputer helpen bij het ontdekken van nieuwe medicijnen en behandelingen. Dat betekent betere zorg en een hogere levenskwaliteit.

WELVAARTWELZIJNPOSITIEFNEGATIEF

Energiebruik AI

Hoeveel energie verbruikt een vraag aan een AI-tool?

Google heeft voor het eerst cijfers bekendgemaakt over hoeveel energie een vraag aan hun AI, Gemini, precies verbruikt. Een gemiddeld verzoek kost 0,24 wattuur, dat is vergelijkbaar met een microgolf die één seconde draait. Het lijkt weinig, maar omdat miljoenen mensen tegelijk vragen stellen, loopt dat snel op. Volgens onderzoekers van de universiteit van Michigan is dit de meest duidelijke schatting ooit van een groot AI-bedrijf. Tot nu toe was het energieverbruik van AI grotendeels een raadsel. En dat is belangrijk, want AI groeit razendsnel, terwijl de wereld nog steeds met een klimaatprobleem kampt.

proefversie©VANIN

Het onderzoek toont dat niet alleen de chips energie vragen. Ook servers, back-ups en de koeling van datacenters nemen een groot deel voor hun rekening. Gemiddeld blijft het verbruik beperkt, maar moeilijke vragen of opdrachten met foto’s en video’s verbruiken véél meer energie.

Bron: vrt.be, 2025-08-22

Energie kan duurder worden. Hoe meer stroom AI verbruikt, hoe meer druk er komt op het energienet en de prijzen.

Door het hoge energieverbruik moeten datacenters hard gekoeld worden, wat extra uitstoot en klimaatproblemen veroorzaakt. Dit draagt bij aan de opwarming van de aarde, waardoor mensen wereldwijd last krijgen van extreme hitte, luchtvervuiling en gezondheidsproblemen.

Zo probeert Google te tonen dat het allemaal wel meevalt, al waarschuwen experts dat het massale gebruik uiteindelijk toch zwaar kan doorwegen.

Datacenter Eemshaven

De impact van AI in Vlaanderen

Terwijl in de VS en China miljarden worden gepompt in artificiële intelligentie, lijkt de Vlaamse werkvloer voorlopig weinig te veranderen.

proefversie©VANIN

Wereldwijd groeit AI razendsnel. Toch merken we in Vlaanderen nog maar weinig van die revolutie. Bedrijven gebruiken AI vooral om processen efficiënter te maken, maar AI-tools – zoals ChatGPT – hebben nog amper doorbraak op de werkvloer. Studies tonen wel productiviteitswinsten tot 45 procent, maar de effecten verschillen sterk per sector en beroep.

Vooral vertalers en programmeurs voelen al de impact: het aantal vacatures daalt, omdat AI veel taken goedkoper en sneller kan overnemen. Tegelijk blijft er vraag naar gespecialiseerde profielen en omscholing.

Vakbonden en experten waarschuwen dat Vlaanderen achterloopt in voorbereiding. Er is nood aan plannen voor jobs die mogelijk verdwijnen, maar beleid en opleidingen kijken vaak maar enkele jaren vooruit.

Ondertussen voorspellen AI-topmensen dat systemen binnen vijf jaar zelfs de meeste kantoorjobs kunnen bedreigen. In Vlaanderen geloven velen dat niet, maar er klinkt wel een duidelijke oproep: denk nu na over scenario’s, want als de beloften van de AI-industrie ook maar half uitkomen, kan de impact enorm zijn.

Omscholen en levenslang leren zijn uitermate belangrijk.

Bron: standaard.be, 2025-08-01

WELVAARTWELZIJNPOSITIEFNEGATIEF

Bepaalde jobs, zoals vertaler of programmeur, kunnen verdwijnen of sterk verminderen doordat AI goedkoper en sneller dezelfde taken kan uitvoeren. Dat kan leiden tot werkloosheid of de noodzaak tot omscholing.

Werkonzekerheid en jobverlies kunnen zorgen voor stress, angst of ongelijkheid. Niet iedereen kan of wil zich omscholen, waardoor sommige groepen harder getroffen worden. Daarnaast kan het idee dat ‘binnen vijf jaar de meeste kantoorjobs bedreigd zijn’ onzekerheid en onrust veroorzaken in de samenleving.

AI kan bedrijven helpen om efficiënter te werken, waardoor de productiviteit stijgt. Als taken sneller en goedkoper uitgevoerd worden, kan dat leiden tot economische groei en meer winst voor bedrijven. Ook kan er nieuwe werkgelegenheid ontstaan in sectoren die AI ontwikkelen, onderhouden of gebruiken.

AI kan het werk verlichten door saaie, repetitieve taken over te nemen. Werknemers krijgen dan meer tijd voor creatiever en menselijker werk. Bovendien kan AI ook bijdragen aan betere zorg, onderwijs of dienstverlening, wat het dagelijkse leven comfortabeler maakt.

DGezichtsherkenning bij camerabewaking

In het nieuwe Belgische regeerakkoord krijgt artificiële intelligentie een opvallende plaats. De overheid wil slimme camerabewaking invoeren, inclusief gezichtsherkenning, ondanks het Europese verbod.

proefversie©VANIN

De AI-wet laat namelijk uitzonderingen toe, zoals bij het opsporen van zware criminelen, en België wil die ruimte volop benutten. Er komen ‘proeftuinen’ om de technologie uit te testen, en de camerawetgeving wordt verruimd.

Toch waarschuwen experts dat niet alleen privacy, maar ook vrijheid van meningsuiting en gelijkheid in het gedrang komen. Zo kan gezichtsherkenning tijdens betogingen mensen afschrikken om hun mening te uiten.

Daarnaast zet de regering AI in bij politie en leger, onder meer voor spraakherkenning en elektronische oorlogsvoering.

Ook komt er een virtuele identiteitskaart die evenveel waarde krijgt als de fysieke kaart.

Bron: Standaard, 2025-02-05

Het regeerakkoord benadrukt efficiëntiewinsten, maar ook de nood aan internationale samenwerking rond AI en de macht van grote techbedrijven.

WELVAARTWELZIJNPOSITIEFNEGATIEF

Innovaties zoals een virtuele identiteitskaart maken administratieve processen eenvoudiger en sneller. Dat bespaart tijd en kosten.

Gezichtsherkenning kan ervoor zorgen dat mensen zich constant in de gaten gehouden voelen. Tijdens betogingen kan dat zelfs mensen ontmoedigen om hun mening te uiten, wat slecht is voor de democratie en het welzijn van burgers.

Slimme camerabewaking en AI-toepassingen kunnen helpen bij het sneller opsporen van zware criminelen en het voorkomen van misdrijven. Dat verhoogt de veiligheid in de samenleving en kan de politie efficiënter laten werken.

Als AI verkeerd gebruikt wordt, kan dit leiden tot discriminatie of ongelijke behandeling van bepaalde groepen (bijvoorbeeld door fouten in gezichtsherkenning).

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

proefversie©VANIN

1 Ik kan nieuwe technologieën beschrijven.

2 Ik kan het effect van innovaties op welvaart en welzijn toelichten.

3 Ik kan toelichten op welke manieren digitalisering is ingeburgerd in ons dagelijkse leven.

4 Ik kan toelichten wat de digitale kloof is.

5 Ik kan het effect van digitalisering op welvaart en welzijn toelichten.

Beeldwoordenboek Level 4

BEGRIP

VERKLARING

digitale kloofDat betekent dat niet iedereen even goed of even gemakkelijk computers, internet en nieuwe technologie gebruiken.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

innovatieDat is een nieuwe uitvinding of vernieuwing die iets beter, makkelijker of slimmer maakt dan het al was. Het kan gaan om een nieuw product (zoals een smartphone), een nieuwe manier van werken (zoals online les volgen) of een nieuwe technologie (zoals artificiële intelligentie).

STEP-UP

1 Je hebt de afgelopen weken de consument in de maatschappij bestudeerd. Schets afsluitend de evolutie in de mogelijkheden voor de consument door de consument van vroeger en nu te vergelijken.

proefversie©VANIN

– Binnenlandse versus buitenlandse producten – Technologische nieuwigheden – Digitalisering

2 Werk alleen of per twee.

3 Kies een van deze drie opties om de evolutie te presenteren. Leg uit waarom je die optie kiest. Gebruik daarvoor eventueel de ICT-fiches van Moovly, Canva of PowerPoint.

Video

Infographic

Presentatie

4 Stel je werk aan de klas voor.

5 Bewaar je presentatie in je portfolio. Tip:

proefversie©VANIN

LKatholiek Onderwijs Vlaanderen proefversie©VANIN

De overheid

en de samenleving

A-stroom

THEMA

3 proefversie©VANIN

De overheid en de samenleving

proefversie©VANIN

STEP-UP

Rol overheid voor verschillende generaties

LEVEL 3 Wat is de rol van de nationale en internationale overheid in de economie?

LEVEL 2 Wat is de rol van lokale overheid in de economie?

LEVEL 1 Voor welke goederen of diensten reken je als consument of burger op de overheid?

STEP-IN

1 De overheid is een groep mensen die helpt om ons land, onze stad of ons dorp goed te laten werken. Ze zorgt ervoor dat alles veilig, netjes en eerlijk verloopt.

Je kunt de overheid vergelijken met een grote organisatie die zorgt voor bijvoorbeeld: scholen: zodat jij kunt leren; ziekenhuizen: zodat je geholpen wordt als je ziek bent; politie en brandweer: zodat je veilig bent; speeltuinen en parken: zodat je kunt spelen en ontspannen; verkeersregels: zodat iedereen veilig op straat kan zijn.

2 Lees een fragment uit het dagboek van Meryam. Markeer alle zaken waar de overheid voor zorgt.

Lieve dagboek,

Vandaag was het weer een interessante dag! Ik woon in een kleine gemeente in de provincie Antwerpen, Wijnegem.

Vanmorgen ging ik naar de gemeentelijke bibliotheek om een boek te lenen. De gemeente zorgt ervoor dat we toegang hebben tot boeken zodat we die niet zelf moeten aankopen.

Na de bibliotheek ging ik naar het park dat onlangs door de gemeente is opgeknapt. Het is nu een prachtige plek waar kinderen kunnen spelen en volwassenen kunnen ontspannen. De gemeente heeft echt goed werk geleverd om het park te verbeteren! Ik ben heel enthousiast over de nieuwe speeltuin want het wordt een geweldige plek om te spelen en nieuwe vrienden te maken.

In de middag had ik een afspraak in het provinciale ziekenhuis in Antwerpen. Het ziekenhuis is groot en goed uitgerust.

Later op de dag heb ik met mijn leerkracht Nederlands gemaild over de keuze van mijn leesboek.

Tijdens het avondeten bespraken we thuis het nieuwe skatepark van de gemeente. Mama had heerlijke pannenkoeken gebakken met verse eieren van de boer om de hoek.

proefversie©VANIN

Tot morgen, lieve dagboek!

Meryam

3

Welke zaken regelt de overheid nog meer? Noteer drie voorbeelden.

proefversie©VANIN

4 Er zijn verschillende niveaus van de overheid. Duid op de kaart van België de volgende zaken aan. Gebruik je atlas of het internet.

a Zet een stip met een pijl waar de gemeente Wijnegem zich bevindt.

b Kleur de provincie Antwerpen geel.

c Arceer Vlaanderen in het rood.

5 Vul de tekst aan. Kies uit:

Brussel – Europa – gemeente – gewesten – hoofdstad – provincies – Vlaanderen – Wallonië

België is een klein land in . Het bestuur van het land is verdeeld in verschillende niveaus. Elk niveau heeft zijn eigen verantwoordelijkheden en speelt een belangrijke rol in het dagelijkse leven van de inwoners. De verschillende niveaus zijn onder andere de gemeenten en de provincies.

Een is het kleinste niveau in België. Het bestaat uit een stad of dorp en de omliggende buurten. België is verdeeld in tien

Dat is een groter gebied dat bestaat uit meerdere gemeenten. Elke provincie heeft een .

6 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje.

7 Noteer de tien provincies van België met hun hoofdstad.

proefversie©VANIN

8 In dit thema doorloop je drie Levels waarin je leert …

1 voor welke goederen of diensten je als consument of burger op de overheid rekent;

2 wat de rol van de lokale overheid in de economie is;

3 wat de rol van de nationale en internationale overheid in de economie is.

9 Elk Level biedt je een stukje kennis dat je nodig hebt om de opdracht van de Step-up uit te voeren.

Daarin maak je een poster over de rol van de overheid voor verschillende generaties.

LEVEL 1

Voor welke goederen of diensten reken je als consument of burger op de overheid?

INTRO

1 Lees de krantenkoppen.

proefversie©VANIN

Aantal thuisleveringen bij Colruyt breidt verder uit

Telecombedrijf lanceert goedkoop gsm-abonnement voor jongeren

Reisorganisatie biedt nieuwe citytrips aan per hogesnelheidstrein

Stad opent nieuw zwembad voor alle inwoners

F

Gemeente start campagne om afval beter te sorteren

Politie organiseert verkeersactie rond veiligheid aan schoolpoorten

Dierenkliniek pakt uit met nieuwe techniek

Bibliotheek verlengt gratis lidmaatschap voor jongeren tot 18 jaar

I

Vlaamse regering eist vlotte bereikbaarheid voor iedereen met openbaar vervoer

2 In welke krantenkoppen worden de diensten geleverd door een onderneming?

3 Wie zorgt volgens jou voor de diensten in de andere krantenkoppen?

4 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Voor welke goederen of diensten reken je als consument of burger op de overheid?

Explore 1— Waarom hebben we de overheid nodig?

1 Stel je voor dat er geen overheid zou zijn. Wie zorgt er dan voor dat de straten worden aangelegd en onderhouden? Wie beslist waar een school mag komen? Wie zorgt ervoor dat je naar de dokter kunt gaan zonder dat je alles zelf moet betalen? Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje. Beantwoord de vragen.

a Welke verschillende situaties doen zich voor waarbij superman wil helpen, maar het helaas niet lukt?

b Welke zaken liepen vroeger fout omdat er geen overheid was? Geef enkele voorbeelden.

proefversie©VANIN

De overheid

De overheid is een verzameling van verschillende organisaties die beslissingen nemen voor het land, de provincie of de gemeente. De overheid zorgt ervoor dat alles goed geregeld is, zodat mensen op een fijne manier kunnen samenleven. Zo maakt de overheid ons leven beter, veiliger en eerlijker.

2 De overheid zorgt voor heel wat zaken. Combineer het begrip met de juiste omschrijving.

BEGRIP

1 veiligheid

2 ziekteverzekering

OMSCHRIJVING

A Zonder die regels zou iedereen zomaar door elkaar rijden. Dankzij de overheid zijn er verkeerslichten, fietspaden en is er de politie die toezicht houdt.

B De overheid betaalt mee aan scholen, zorgt dat er leerkrachten zijn en beslist wat je moet leren. Zo krijgt iedereen gelijke kansen om iets te leren ongeacht of je rijk of arm bent.

3 onderwijs

4 uitkeringen

5 milieu

6 cultuur en sport

7 duidelijke verkeersregels

C Als je ziek bent, ga je naar de dokter of het ziekenhuis. De overheid betaalt een groot deel van de kosten via een ziekteverzekering. Ook medicijnen worden vaak deels terugbetaald.

proefversie©VANIN

D De overheid zorgt voor mensen die het moeilijk hebben. Mensen zonder werk krijgen een vervangend inkomen. Ouderen krijgen een pensioen en wie in armoede leeft, kan hulp krijgen via het OCMW.

E De overheid betaalt de politie, de brandweer en het leger. Zij zorgen ervoor dat je beschermd bent tegen misdaad, rampen en gevaar.

F De overheid denkt ook aan de toekomst. Ze maakt plannen voor het milieu door windmolens en zonnepanelen te plaatsen. Ze stimuleert mensen om minder te vervuilen en zorgt voor natuurgebieden.

G Bibliotheken, sporthallen, jeugdhuizen en musea worden betaald of gesteund door de overheid zodat iedereen ervan kan genieten.

3 Ga naar iDiddit en download het filmpje over de verhoogde PFAS-waarden.

a Welke problemen kunnen er opduiken bij verhoogde PFAS-waarden in het bloed?

proefversie©VANIN

b Welk advies geeft de overheid aan de omwonenden?

4 Ga naar iDiddit en lees het artikel over de verhoogde PFAS-waarden bij de omwonenden van de 3M-fabriek in Zwijndrecht. Beantwoord de vragen op iDiddit.

Good to know

De overheid legt regels vast waaraan je je moet houden. Dat is de wetgeving. Die wetgeving zorgt onder andere voor orde en veiligheid en bepaalt rechten en plichten van burgers en organisaties.

Met bijvoorbeeld de milieuwetgeving zorgt de overheid voor regels die gevolgd moeten worden zodat de leefomgeving beschermd blijft. Bedrijven mogen niet zomaar giftige stoffen in rivieren lozen. Dankzij milieuwetgeving moeten ze hun afval zuiveren. De overheid controleert of bedrijven zich aan de regels houden.

Explore 2— Waarom zijn er verschillende niveaus bij de overheid?

Niveaus

overheid

In België zijn er drie grote niveaus van overheid: de federale overheid (België), de regionale overheid (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) en de lokale overheid (steden en gemeenten). Elk niveau heeft zijn eigen verantwoordelijkheden. Het zorgt ervoor dat beslissingen genomen worden door mensen die het best weten wat nodig is.

1 Vul het juiste begrip in. Kies uit:

federaal niveau – lokaal niveau – regionaal niveau

proefversie©VANIN

NIVEAU

OMSCHRIJVING

Dat is de nationale overheid. Ze beslist over zaken die voor het hele land belangrijk zijn zoals defensie, justitie, sociale zekerheid en buitenlandse zaken.

Dat is bijvoorbeeld de Vlaamse overheid die beslist over zaken die specifiek zijn voor Vlaanderen zoals onderwijs, cultuur, milieu en mobiliteit.

Die overheid, zoals de gemeente of stad, zorgt voor dingen die dicht bij de mensen staan: afvalophaling, straatverlichting, sportclubs, bibliotheken en lokale wegen.

2 Op welk niveau worden de beslissingen genomen? Kruis aan.

BESLISSING

Aanleg nieuwe speeltuin in je gemeente

Organisatie van de afvalophaling

Plaatsen van windmolens in Vlaanderen

Regels over pensioenen

Beslissing over openingsuren van de bibliotheek in de stad

Nieuwe regels voor middelbare scholen in Vlaanderen

Terugbetaling medicijnen

Good to know

Zonder een overkoepelende overheid kunnen de verschillende niveaus in een land met elkaar concurreren op manieren die niet altijd eerlijk of duurzaam zijn. Elk niveau zou dan zijn eigen regels mogen maken voor bijvoorbeeld belastingen of milieuwetgeving. Stel je voor dat Vlaanderen besluit om bedrijven veel minder belastingen te laten betalen dan Wallonië. Dan zouden bedrijven massaal naar Vlaanderen verhuizen. Een overkoepelende overheid zorgt ervoor dat er gelijke regels zijn voor iedereen.

proefversie©VANIN

3 Stel je voor dat België geen federale overheid zou hebben. Elk niveau mag voortaan zelf beslissen over belastingen, milieuregels en sociale wetten.

a Lees de stellingen klassikaal.

b Heeft de stelling een positief of negatief gevolg of beide? Formuleer je antwoord in een of twee zinnen.

Stelling 1: Brussel biedt hogere lonen aan leerkrachten dan Vlaanderen en Wallonië.

Stelling 2: Wallonië laat toe dat bedrijven meer vervuilen om goedkoper te produceren.

Maak Action 1.

Explore 3— Wat doet de lokale overheid voor jou?

Lokale overheid

De lokale overheid is het bestuur in het land dat het dichtst bij jou staat. De lokale overheid bestaat uit de burgemeester die samen met de schepenen jouw stad of gemeente bestuurt. Ze zorgen er in samenspraak met de gemeenteraad voor dat alles in jouw buurt goed werkt.

De lokale overheid zorgt voor dingen die je elke dag tegenkomt vaak zonder dat je het doorhebt. Denk maar aan het speelplein in je buurt, de fietspaden waarop je naar school rijdt, of de straatverlichting die ’s avonds aanstaat. Ook het afval dat aan huis opgehaald wordt, is een taak van de lokale overheid.

1 Ga naar iDiddit en bekijk de filmpjes over de gemeente. Welke verantwoordelijkheden kunnen schepenen hebben?

2 Lees de tekst en surf naar de website van je gemeente. Zoek deze zaken op.

a Wat is de rol van de jeugdraad?

proefversie©VANIN

b Wat organiseert de gemeente voor de kinderen om te spelen?

d Welke plek in jouw gemeente is speciaal voor jongeren?

d Heb je al eens deelgenomen aan een activiteit van de gemeente? Indien ja, welke?

e Wat zou jij graag voor jongeren toevoegen in jouw gemeente?

Voor jongeren doet de lokale overheid ook veel. De gemeente ondersteunt jeugdverenigingen zoals Chiro of Scouts. In de bibliotheek kun je boeken lenen en zelfs studeren. De gemeente beheert ook vaak de sporthal, het zwembad of het voetbalveld. Sommige gemeenten hebben zelfs een jeugdraad waarin jongeren mogen meedenken over wat er beter kan in hun buurt. Zo kun je meepraten over een nieuw skatepark, een chillplek of een evenement voor jongeren of de jongere kinderen over het organiseren van een speelstraat.

3 Ga naar iDiddit en lees het artikel over de actie van de gemeente Middelkerke.

a Waarom heeft de gemeente Middelkerke ervoor gekozen om het abonnement van De Lijn gratis te maken voor jongeren tussen 6 en 18 jaar?

proefversie©VANIN

b Wat hoopt het gemeentebestuur op lange termijn te bereiken met die maatregel rond gratis openbaar vervoer?

c Hoeveel kost een jaarabonnement bij De Lijn normaal gesproken voor minderjarigen?

d Hoeveel jongeren tussen 6 en 18 jaar komen in Middelkerke in aanmerking voor het gratis aanbod?

e Wat doet de lokale overheid van jouw gemeente om duurzame mobiliteit te promoten onder jongeren en jongvolwassenen?

Maak Action 2.

Explore 4— Wat doet de nationale overheid voor jou?

Nationale overheid

De nationale overheid of federale overheid speelt een belangrijke rol in het leven van jongeren. Ze zorgt er bijvoorbeeld voor dat je naar de dokter of het ziekenhuis kunt gaan zonder dat je alles zelf moet betalen. Via de ziekteverzekering worden medicijnen en behandelingen deels terugbetaald. De federale politie zorgt voor orde en veiligheid in het hele land en het leger beschermt België tegen bedreigingen van buitenaf. Zo kun jij veilig naar school of naar je hobby’s gaan, of gewoon buiten spelen. Je ouders krijgen een groeipakket. Dat is een bedrag dat helpt om voor jou te zorgen. De federale overheid maakt ook wetten die gelden voor iedereen in België. Ze beslist bijvoorbeeld over verkeersregels en privacy op het internet. Ze sluit ook internationale verdragen voor bijvoorbeeld de rechten van jongeren.

1 Lees de situaties. Om welk recht gaat het? Kies uit: recht op bescherming – recht op gezondheidszorg – recht op inspraak – recht op onderwijs –recht op vrije tijd

SITUATIE

Je mag naar school en krijgt les van een leerkracht.

Je mag deelnemen aan een jeugdraad in je gemeente.

Je kunt naar de dokter zonder dat je ouders alles zelf moeten betalen.

Je mag lid worden van een sportclub of jeugdbeweging.

Je wordt beschermd tegen geweld en misbruik.

proefversie©VANIN

RECHT

2 Surf via iDiddit naar de website van Watwat.

a Zijn de stellingen waar of niet waar? Kruis aan. b Leg uit.

A waar niet waar

Je mag vanaf 16 jaar sterke drank drinken.

B

C

D

Je mag een studentenjob doen als je jonger bent dan 18 jaar.

proefversie©VANIN

waar niet waar

Je mag zelf tot 125,00 euro per maand van je spaarrekening afhalen.

waar niet waar

Je mag alleen wonen vanaf 16 jaar, zonder toestemming van je ouders.

waar niet waar

3 Ga naar iDiddit en lees het artikel.

a Wat is er bijzonder aan de manier waarop bpost pakketjes en post bezorgt in het Brusselse Gewest?

b Buiten het gebruik van elektrische voertuigen, hoe draagt bpost nog meer bij aan milieuvriendelijke bezorging?

c Wat is het toekomstplan van bpost voor uitstootvrije levering in België?

TO THE POINT

Wat heb je geleerd? Vul de mindmap aan.

proefversie©VANIN

en

Gemeenteraad

Voor welke goederen of diensten reken je als consument of burger op de overheid? Regionale overheid Lokale overheid

De overheid is een grote organisatie die beslissingen neemt voor het land, de provincie of de gemeente. Ze zorgt ervoor dat alles goed geregeld is zodat mensen kunnen samenleven. Denk aan veiligheid, onderwijs, milieu.

In België zijn er drie grote niveaus van overheid: de nationale overheid of federale overheid, (België), de regionale overheid (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) en de lokale overheid (steden en gemeenten). De lokale overheid staat het dichtst bij de burger en bestuurt jouw stad of gemeente. Ze zorgt ervoor dat alles in jouw buurt goed werkt.

Binnen de lokale overheid heb je de burgemeester die de baas is van de gemeente of stad, de schepenen die elk een specifieke taak hebben zoals sport, verkeer of milieu en de gemeenteraad. Dat is een groep mensen die beslist wat er moet gebeuren in de gemeente of stad.

De federale overheid of nationale overheid speelt ook een belangrijke rol in het leven van jongeren. Ze betaalt een deel van je doktersbezoek en eventuele medicatie. De federale politie zorgt voor orde en veiligheid in het hele land en het leger beschermt België tegen bedreigingen van buitenaf. Je ouders krijgen een groeipakket, een bedrag dat helpt om voor jou te zorgen. De federale overheid maakt ook wetten die gelden voor iedereen in België zoals verkeersregels en privacy op het internet. Ze sluit internationale verdragen bijvoorbeeld over de rechten van jongeren.

Action 1— Welk niveau van de overheid is verantwoordelijk?

Lees het artikel. Beantwoord de vragen en geef telkens aan welk niveau van de overheid verantwoordelijk is.

a Wie beslist over de bouw van het nieuwe zwembad in Duffel?

b Wie keurde het lastenboek voor het project goed?

c Van welk niveau van overheid wil Duffel subsidies ontvangen?

d Wie organiseert de bevraging bij inwoners over het zwembad?

proefversie©VANIN

e Wie voorziet het budget voor de bouw van veertig nieuwe zwembaden in Vlaanderen?

Gemeenteraad keurt lastenboek nieuw zwembad goed en start zoektocht naar projectondersteuner

Het lokaal bestuur van Du el wil komende regeerperiode een nieuw zwembad bouwen met subsidies van de Vlaamse Overheid. Om het project technisch en financieel te begeleiden gaat het bestuur op zoek naar een ervaren projectondersteuner. De gemeenteraad keurde daarvoor op maandag een lastenboek goed.

‘Een nieuw zwembad bouwen is een complex project’, zegt Sofie Joosen (N-VA), burgemeester. ‘We zoeken daarom een partner die ons kan adviseren rond een aantal technische keuzes die we moeten maken. Daarnaast zal de projectbegeleider een aantal opties rond het zwembad ook financieel becijferen. Door dat de komende maanden grondig te onderzoeken kunnen we goed onderbouwde keuzes maken.’

Het lokaal bestuur wil voor de bouw van het nieuwe zwembad graag gebruikmaken van Vlaamse subsidies. ‘De Vlaamse Overheid heeft budget voorzien voor de bouw van veertig nieuwe zwembaden. De projectbegeleider die we zoeken zal ons ook ondersteunen om de subsidieaanvraag zo goed en zo vlot mogelijk voor te bereiden. Mochten we een subsidie toegekend krijgen, dan zal de projectbegeleider

ons nadien ook ondersteunen bij de selectie van een bouwteam en de opvolging van de werken.’

Als Du el in aanmerking komt voor Vlaamse subsidies zou de bouw van het zwembad in 2028 van start kunnen gaan. De kosten van het bouwproject worden geraamd op 12 miljoen euro. In tussentijd loopt er nog een bevraging over het zwembad voor inwoners. Wie graag zijn mening geeft over wat er goed of minder goed loopt in het zwembad van Du el kan nog tot 15 oktober terecht op de gemeentelijke website of bij het zwembad, de sporthal of de bibliotheek. De resultaten worden meegenomen in het ontwerp van het nieuwe zwembad.

Bron: hln.be, 2025-09-30

Action 2— Welke dienst van de lokale overheid is verantwoordelijk?

1 Lees de acties die de gemeente zoal doet.

2 Welke dienst van de lokale overheid voert die actie uit? Kruis aan. ACTIE

Ze organiseert een zomerkamp voor jongeren.

Ze zorgt voor het onderhoud van het skatepark.

Ze leent boeken en strips uit.

Ze plant bomen in het park.

Ze beheert het zwembad en organiseert sportdagen.

Action 3— Waarom krijgen jongeren smartphoneverbod op school?

Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje over het smartphoneverbod op school.

a Waarom is een smartphoneverbod op school goed volgens minister Zuhal Demir?

proefversie©VANIN

b Wat zegt minister Demir over haar eigen gsm-gebruik tijdens vergaderingen?

c Vind jij het eerlijk dat jongeren een smartphoneverbod krijgen terwijl politici hun gsm wel gebruiken? Leg uit.

Action 4— Wat doet de overheid om jongeren veilig te laten rijden met elektrische steps?

Lees het artikel en beantwoord de vragen.

a Hoe beschermt de overheid jongeren tegen gevaarlijk gebruik van elektrische steps?

proefversie©VANIN

b Wat doet de overheid als jongeren met elektrische steps zich niet aan de regels houden?

Politie neemt opnieuw opgedreven elektrische steps in beslag in Leuven

In Leuven heeft de politie opnieuw meerdere opgedreven elektrische steps uit het verkeer gehaald. Een step haalde zelfs een snelheid van 70 km/uur, bijna drie keer sneller dan wettelijk toegelaten. Ook drugsbezit en gevaarlijk rijgedrag kwamen aan het licht.

Een politieteam in burger dat bezig was met een actie tegen fietsdiefstallen, merkte woensdag enkele jongeren op die slalommend en aan hoge snelheid over het Professor Van Overstraetenplein reden. Het duo, twee Leuvense tieners, werd gecontroleerd. Hun steps bleken van een merk dat bekendstaat om makkelijk opgedreven te kunnen worden. Een van de steps haalde bij een test ruim 70 km/uur.

Drugs en snelheid in Tessenstraat

Enkele uren eerder haalde een patrouille in de Tessenstraat een andere opgedreven step uit het verkeer. De bestuurder, een 28-jarige man uit Bertem, reed met een snelheid van bijna 60 km/uur. Hij vertoonde tekenen van druggebruik en testte positief bij een speekseltest. De politie vond ook vier zakjes cannabis. Zowel de step als de drugs werden in beslag genomen.

Meerdere inbeslagnames

Ook de voorbije dagen nam de politie al verschillende elektrische steps in beslag die snelheden van 50 km/uur en meer haalden. De maximaal toegelaten snelheid voor elektrische steps in België is 25 km/uur.

Bron: vrt.be, 2025-10-02

Action 5— Ken jij het juiste begrip?

Vul het kruiswoordraadsel

proefversie©VANIN

Horizontaal Ò

2 Een toestemming die bedrijven nodig hebben om iets te doen dat invloed heeft op het milieu, zoals afval lozen of een fabriek bouwen

4 Afspraken tussen landen over belangrijke onderwerpen zoals mensenrechten of het klimaat

Verticaal Ô

1 Dit is de baas van een stad of dorp.

3 Zij helpen de baas van een stad of dorp en hebben een specifieke taak zoals scholen, sport of verkeer.

5 Geld dat ouders voor de zorg van hun kinderen van de overheid krijgen.

BREAKING NEWS

1 Ga naar iDiddit. Je vindt er een actualiteitsitem over het onderwerp.

2 Los de vragen op.

3 Geef het bestand een duidelijke naam en bewaar het in je portfolio.

CHECKLIST

Duid aan of je de onderstaande vaardigheden voldoende beheerst.

JA KAN BETER EXTRA OEFENMATERIAAL

proefversie©VANIN

1 Ik kan aan de hand van een voorbeeld illustreren wat de overheid is.

2 Ik kan aan de hand van een voorbeeld de verschillende niveaus bij de overheid illustreren.

3 Ik kan de rol van de lokale overheid voor mij toelichten.

4 Ik kan de rol van de nationale overheid voor mij toelichten.

Beeldwoordenboek Level 1

BEGRIP

VERKLARING

burgemeesterDat is de baas van de stad of het dorp en zorgt ervoor dat alles veilig en netjes blijft.

federale overheid of nationale overheid

Dat is de regering van heel België die zorgt voor dingen zoals veiligheid, gezondheidszorg en wetten die voor iedereen gelden.

groeipakketDat is het geld dat ouders krijgen om te helpen bij de kosten voor de opvoeding van hun kind.

AFBEELDING

lokale overheid

proefversie©VANIN

milieuvergunning

Dat zijn de mensen die jouw stad of dorp besturen en zorgen dat alles goed werkt. bv. aanleg en onderhoud van straten of speelpleinen, ophaling van vuilnis,

Dat is een toestemming die bedrijven nodig hebben om iets te doen dat invloed op het milieu heeft. bv. afval lozen, een fabriek bouwen

BEGRIP

VERKLARING

regionale overheid De regering van een deel van België (zoals Vlaanderen) die beslist over zaken zoals onderwijs, cultuur en milieu in die regio.

AFBEELDING

proefversie©VANIN

schepenenZij helpen de burgemeester en zorgen voor dingen zoals scholen, sport of verkeer.

verdragen Dat zijn afspraken over belangrijke onderwerpen die meerdere landen met elkaar maken. bv. over mensenrechten of het klimaat

LEVEL 2

Wat is de rol van de lokale overheid in de economie?

INTRO

1 Lees het artikel.

a Welke hulp zou een lokale overheid kunnen bieden aan iemand die een eigen zaak wil starten?

b Waarom is het belangrijk dat ondernemers begeleiding krijgen in hun zoektocht naar een geschikt pand?

Nadine Van der Kerken (rechts op de foto) verkoopt onder andere brood, pistolets, salades, sapjes, wraps en charcuterie in haar winkel Foodies in Geel. Ondanks dat ze uit een zelfstandig gezin komt en altijd in deze sector gewerkt heeft, verliep opstarten toch moeizaam. ‘Er was altijd wel een ander probleem met een pand en dat was toen heel demotiverend voor mij. Ik wilde eigenlijk bijna opgeven en niet meer beginnen als onderneemster.’ Nadine heeft voornamelijk ervaring opgebouwd in een groentewinkel in Westerlo en bakkerij Van Thielen in Geel. ‘Ik heb intussen ook in een kledingwinkel gewerkt, wat uiteindelijk niet helemaal mijn ding was. Toen ik daar was gestopt, heb ik nagedacht over wat ik wil en dat was gewoon echt een eigen zaak uitbaten. Ik ben dan op zoek geweest naar panden en in begeleiding gegaan bij Annelies (links op de foto).’

Bron: UNIZO

2 In dit Level beantwoord je stap voor stap deze onderzoeksvraag:

Wat is de rol van de lokale overheid in de economie?

Explore 1— Wat doet de lokale overheid voor de ondernemingen?

proefversie©VANIN

Lokale overheid

De lokale overheid is het bestuur van jouw stad of gemeente. Ze speelt ook een belangrijke rol voor bedrijven en winkels. Wie een zaak wil starten, moet eerst toestemming krijgen. Die toestemming heet een vergunning, bijvoorbeeld een bouwvergunning of een milieuvergunning. De lokale overheid helpt de ondernemer om die vergunningen aan te vragen en geeft informatie over wat wel en niet mag. Soms geeft de gemeente geld. Dat heet een subsidie. Die subsidie kan helpen om een winkel te openen of uit te breiden.

Een ondernemer kan ook advies krijgen van de gemeente. Bijvoorbeeld over hoe hij zijn zaak kan verbeteren. Soms organiseert de gemeente bijeenkomsten voor ondernemers. Daar kunnen ondernemers elkaar leren kennen en samenwerken. De lokale overheid vindt het ook belangrijk dat bedrijven goed zijn voor de mensen en het milieu.

1 Lees de situaties. Gaat het om een subsidie of een vergunning? Kruis aan.

SITUATIE

Emma wil een bakkerij openen. Ze wil graag investeren in groene energie en vraagt geld aan de gemeente om haar oven te kunnen kopen.

Youssef wil een garage bouwen naast zijn winkel en moet eerst toestemming krijgen van de gemeente.

Sarah krijgt hulp van de gemeente om haar winkel duurzamer te maken, zoals met zonnepanelen.

De gemeente geeft geld aan een ondernemer die mensen met een beperking in dienst neemt.

Tom wil een café openen en moet eerst nagaan of hij op die locatie alcohol mag verkopen.

SUBSIDIEVERGUNNING

2 Surf via iDiddit naar de website van de gemeente Antwerpen. Beantwoord de vragen.

a Voor welke soort bedrijven heb je een vergunning nodig? Noteer er drie.

proefversie©VANIN

b In Antwerpen kunnen bedrijven steun vragen aan het klimaatfonds. Aan welke voorwaarden moeten de projecten doen?

3 Lees het artikel en beantwoord de vragen.

a Waarom wil de gemeente Zwalm de subsidie voor de eindejaarsactie verhogen?

b Hoe helpt de subsidie van de gemeente de lokale ondernemers concreet?

c Wie organiseert de eindejaarsactie in Zwalm en wat is de rol van de gemeente?

De gemeenteraad in Zwalm beslist over het toekennen van hogere subsidies voor de grote eindejaarsactie van de lokale handelaars. Tot vorig jaar was dat bedrag 4 000,00 euro.

Gemeenteraad beslist over hogere subsidies voor eindejaarsactie

proefversie©VANIN

Het lokaal bestuur organiseerde tijdens de eindejaarsperiode, ter stimulering van de lokale handel, een eerste succesvolle eindejaarstombola. De organisatie van die eindejaarstombola is sedert de tweede en daaropvolgende edities in handen van de lokale handelaars zelf. Een groep lokale handelaars verenigde zich hiertoe in een feitelijke vereniging

Zwalmse Ondernemers en vroeg aan het lokaal bestuur een nanciële steun voor de te organiseren eindejaarstombola. Daarvoor werd een subsidie van 4 000,00 euro toegekend. Dat bedrag ging voor 3 750,00 euro naar prijzen en 250,00 euro naar kosten.

Maak Action 1.

‘De vereniging wil het concept nu aanpassen en de prijzenpot verhogen. Ze wil het aanbod voor de sponsors en handelaars aantrekkelijker maken door hen meer in beeld te brengen, door bij de huis-aan-huisbedeling van de stempelkaart, een gedrukt reclameboekje bij te voegen. Ze willen daarmee de burger beter informeren over het wedstrijdreglement, het bestuur van de feitelijke vereniging voorstellen, de sponsors in de kijker plaatsen en de deelnemende handelaars bekendmaken’, duidt schepen van Middenstand Tom Van Caneyt (OVLD Samen Sterk). De vereniging vraagt om de dotatie te verhogen naar 6 000,00 euro.

Naar: hln.be, 2025-09-11

Explore 2— Hoe stimuleert de lokale overheid het ondernemerschap?

De lokale overheid stimuleert de ondernemer op verschillende manieren. Zo zorgt de gemeente voor goede plekken om te ondernemen. Denk aan bedrijventerreinen, winkelstraten of markten. Ze zorgt ook voor goede wegen, internetverbindingen en voldoende parkeergelegenheid zodat bedrijven goed bereikbaar zijn. De gemeente helpt ondernemers ook met informatie en advies. Er zijn speciale ondernemersloketten waar de ondernemer met vragen terechtkan. Soms worden er ook workshops of cursussen georganiseerd bijvoorbeeld over hoe een bedrijf start of klanten vindt. Verder organiseert de gemeente bijeenkomsten en netwerken zodat ondernemers elkaar kunnen ontmoeten en samenwerken. Dit is handig om ideeën te delen of samen projecten te starten. VLAIO kan daarbij een belangrijk aanspreekpunt zijn.

1 Beantwoord de vragen over VLAIO. Gebruik het internet.

a Waarvoor staat de afkorting VLAIO?

b Wat betekent ‘innovatie’?

c Wat doet VLAIO? Geef drie voorbeelden.

2 Ga naar iDiddit en bekijk het filmpje over VLAIO. Beantwoord de vragen.

a Welk product heeft het jonge bedrijf Taito uitgevonden?

b Wat is er kenmerkend voor de step?

c Heeft het bedrijf subsidies ontvangen? Leg uit.

d Wat heeft het bedrijf daarvoor moeten doen?

e Wat zijn de ambities van het bedrijf?

f De step wordt gemonteerd in een maatwerkbedrijf. Weet je nog wat dat is (Thema 1)?

3

Lees het artikel en beantwoord de vragen.

a Hoe ondersteunt VLAIO het project in de Stalenstraat in Genk?

proefversie©VANIN

b Wat is het doel van de nieuwe terrassen in de Stalenstraat?

c Hoe reageren de lokale handelaars op de ingreep?

Nieuwe terrassen zorgen voor extra levendigheid in de Stalenstraat

De Stalenstraat in Genk hee er sinds kort enkele nieuwe terrassen bij tussen huisnummers 91 en 99. Die uitbreiding zorgt voor extra zitruimte en draagt bij aan een aangenamere sfeer in de straat.

De terrassen werden voor het eerst op grote schaal gebruikt tijdens het wereldstraatfeest, Allez Stalenstraat, en tijdens de warme zomermaanden. De combinatie van extra zitplekken en een groene inrichting viel in de smaak. Ook handelaars geven aan dat de ingreep een positieve impact hee op de beleving van de straat en hun zaak ondersteunt.

Comfort

Volgens schepen van Economie Kathleen Parthoens biedt de extra ruimte meer comfort voor iedereen die de straat bezoekt. ‘De extra ruimte zorgt ervoor dat iedereen op een plezierige manier kan genieten van de straat’, aldus de schepen. ‘Bezoekers merken vooral op dat de straat rustiger en gezelliger aanvoelt.’

Het project maakt deel uit van een bredere visie van stad Genk om van de Stalenstraat een veilige, groene en uitnodigende plek te maken voor zowel buurtbewoners als bezoekers. De realisatie werd mogelijk gemaakt met steun van VLAIO. In het kader van het project: ‘Duurzame bereikbaarheid van de kern’, kreeg de stad hiervoor een subsidie van 248 833,00 euro.

Bron: hln.be, 2025-09-04

TO THE POINT

De lokale overheid speelt een belangrijke rol in de ondersteuning van ondernemers. Ze helpt bij het aanvragen van vergunningen, geeft informatie over regels en kan subsidies toekennen om een zaak te starten of uit te breiden.

Gemeenten bieden ook advies, organiseren bijeenkomsten en zorgen voor goede ondernemingsplekken zoals winkelstraten en markten. Ze investeren in infrastructuur zoals wegen, internet en parking. Via ondernemersloketten, workshops en netwerken kunnen ondernemers hulp krijgen en samenwerken. Ook VLAIO is een belangrijk aanspreekpunt voor duurzame en innovatieve projecten.

proefversie©VANIN

Action 1— Op welke steun kan de braderij van de gemeente

Lees het artikel. Duid het juiste antwoord aan.

a Wat is de belangrijkste financiële bijdrage van de gemeente Herenthout aan de organisatie van de jaarlijkse braderij?

een eenmalige subsidie van 15 000,00 euro een jaarlijkse subsidie van 7 500,00 euro een belastingvoordeel voor lokale handelaars gratis promotiemateriaal voor de middenstand

b Waarom heeft de gemeente een werkgroep opgericht? om de veiligheid tijdens de braderij te garanderen om de subsidies te verdelen onder de handelaars om de werking en besteding van de middelen op te volgen om nieuwe handelszaken aan te trekken naar Herenthout

c Welke maatregel werd genomen om deelname aan de braderij aantrekkelijker te maken voor lokale ondernemers?

gratis drankbonnen voor deelnemers afschaffing van het standgeld voor deelnemers uit Herenthout verplichte deelname voor alle handelaars vergoeding voor elke deelnemende onderneming

d Wat is het doel van de samenwerking tussen het lokaal bestuur en de middenstandsvereniging?

de braderij vervangen door een nieuw evenement de lokale economie stimuleren en het dorpsleven versterken de gemeentelijke begroting verlagen een nationale campagne opzetten

proefversie©VANIN

e Welke rol speelt de gemeenteraad in de ondersteuning van de braderij?

Hij organiseert het evenement zelf.

Hij keurt subsidies goed en stelt werkgroepen samen.

Hij bepaalt welke handelaars mogen deelnemen.

Hij verzorgt de catering tijdens het evenement.

Gemeente geeft nieuwe impuls aan jaarlijkse braderij: jaarlijkse subsidie van 7 500,00 euro