Scholarly Research Journal for Humanity Science & English Language, Online ISSN 2348-3083, SJ IMPACT FACTOR 2017: 5.068, www.srjis.com PEER REVIEWED & REFERRED JOURNAL, APR-MAY, 2019, VOL- 7/33
खाजगीररत्या एस.एस.सी.परीक्षेस प्रविष्ठ विदयार्थयाांच्या वनकालाचा आढािा श्री. शेख शावहद हजरतअली1 & प्राचायाा श्रीम. रावधका इनामदार2, Ph. D. 1विदयाथी
संशोधक
2मागादशाक,
रिळक कॉलेज ऑफ़ एज्युकेशन पुणे Abstract
महाराष्ट्र राज्य माध्यवमक ि उच्चमाध्यवमक वशक्षण मंडळामाफ़ा त एस.एस.सी. परीक्षेकररत्या खाजगीररत्या ( फ़ॉमा क्र. १७ ) प्रविष्ठ होणाऱ्या विद्यार्थयाांमध्ये उत्तीणातेचे प्रमाण कमी ( ५० %) आहे. खाजगीररत्या प्रविष्ठ होणाऱ्या विदयार्थयाांना राज्यमंडळ ि संपका शाळा याकडू न त्रोिक मागादशान प्राप्त होते. वनयवमत विदयार्थयाांना असणारे विषय ि परीक्षा पद्धती या विदयार्थयाांना लागु असते. पुरेशा मागादशाना आभािी हे विदयाथी पुढील वशक्षणापासून िंवचत राहतात. मुक्त वशक्षण संकल्पनेदिारे अशा विदयार्थयाांना पुढील वशक्षणाची संधी प्राप्त करता येऊ शकते. कळ शब्द : खाजगी विदयाथी, मुक्त वशक्षण
Scholarly Research Journal's is licensed Based on a work at www.srjis.com प्रस्तािना : वशक्षण क्षेत्रातील पररवस्थती व्यािसावयकतेच्या बाबतीत इतर क्षेत्रापेक्षा अगदी विरूद्ध आहे. बौवद्धक पात्रता उच्च ि आर्थथक पररवस्थती चांगली असलेल्या विदयार्थयाांना अध्यापन करण्याकररता उच्चवशवक्षत, विषयातील तज्ञ अध्यापक, आधुवनक तंत्रज्ञान, पूरक मागादशान /साहाय्य, साधन सामग्रीची मुबलक प्रमाणात उपलब्धता असते ि अध्ययनात अक्षम, बेताची आर्थथक पररवस्थती, शैक्षवणक साहाय्य नसलेल्या विदयार्थयाांना अध्यापन करण्यासाठी सिासाधरण वशक्षक असतात. जागवतक आर्थथक धोरणांच्या झपाियाने बदलणा-या पररवस्थतीमुळे योग्य पात्रतेच्या मनुष्यबळाची मागणी सतत िाढत आहे ि ती पूणा करण्यासाठी जगातील प्रगत देश आपल्या शैक्षवणक धोरणांमध्ये ि अभ्यासक्रमांमध्ये सतत बदल करीत आहे. २०२० पयांत जागवतक महासत्ता होऊ पाहणा-या आपल्या देशाला देखील या बदलांची तातडीने दखल घेणे आिश्यक आहे ि त्याकररता शैक्षवणक धोरणांमध्ये ि अभ्यासक्रमांमध्ये बदल करणे अपेवक्षत आहे Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8871
(Pg. 8870-8887)
ि तसे होत ही आहे. परं तू याचा एक उलि पररणामही ददसून येतो की या बदलांच्या धािपळीत अनेक विदयाथी मागे पडू न प्राथवमक पातळीपासून उच्च वशक्षणाच्या स्तरािर गळती होताना आढळते. संशोधनाची पार्श्ाभूमी : सन २०१० च्या “वशक्षण हक्क” कायदयाने इ.१ ली ते ८ िी पयांतच्या विदयार्थयाांना अनुत्तीणा न करण्याच्या धोरणामुळे प्राथवमक वशक्षणाच्या गुणित्तेिर प्रश्नवचन्ह वनमााण होऊन त्याचा पररणाम इयत्ता ९ िी मध्ये अनुत्तीणा होणाऱ्या विदयार्थयाांच्या प्रमाणात िाढ झाल्याचे ददसून येत.े एस.एस.सी. परीक्षेत १००% वनकाल लागािा यासाठी काही शाळा अप्रगत विदयार्थयाांना इ. ९िीत नापास करताना आढळतात. सन २०१४ मधील विदयार्थयाांच्या सिेक्षणानुसार सुमारे ५०००० विदयाथी शाळाबाह्य होती. भविष्यात या पररवस्थती आणखी िाढ होण्याची शक्यता आहे. नििीत अनुत्तीणा होणाऱ्या विद्यार्थयाांचे प्रमाण महाराष्ट्र राज्यात जास्त आहे. यािर मात करण्यासाठी वशक्षण विभागाने नििीमध्ये अनुत्तीणा झालेल्या विद्यार्थयाांसाठी "जलद गतीने वशक्षण' हा उपक्रम सुरू के ला. राज्यात ’प्रगत शैक्षवणक महाराष्ट् ’ अंतगात हा उपक्रम राबविला जात आहे. विज्ञान, गवणत, इं ग्रजी या प्रमुख विषयांमध्ये नििीत विद्याथी अनुत्तीणा होत असल्याचे वनदशानास आले आहे यािर उपाय म्हणून राष्ट्रीय माध्यवमक वशक्षा अवभयानांतगात भाषा, गवणत, इंग्रजी, विज्ञान या प्रमुख विषयातील वशक्षकांना तज्ज्ञ मागादशाकाकडू न प्रवशक्षण देऊन इयत्ता ९िीत या विषयात अप्रगत विदयार्थयाांना मागादशान करण्याच्या सूचना के ल्या आहेत. शासकीय अहिालानुसार सन २०१६ मध्ये झालेल्या नििीच्या परीक्षेत महाराष्ट्रात एक लाख ५४ हजार ३८१ विद्याथी अनुत्तीणा झाले आहेत. हे विद्याथी त्याच शाळे त पुन्हा नििीच्या िगाात असतील ककिा त्यांनी 17 नंबरचा परीक्षेचा फॉमा भरून दहािीसाठी प्रविष्ठ झाले असतील. २०१४ साली पुनरा वचत अभ्यासक्रमामध्ये एस.एस.सी. परीक्षेच्या मूल्यमापनात बदल झाला आहे. अंतगात मूल्यमापनात अवधक गुणदान आहे. िय िषा १५ पूणा ि इयत्ता ४थी उत्तीणा विदयार्थयाांना एस.एस.सी. परीक्षेस खाजगीररत्या प्रविष्ठ होण्याची मुभा या धोरणामुळे इयत्ता ९ िी च्या आधी शाळा सोडलेले विदयाथी
खाजगीररत्या परीक्षेस प्रविष्ठ होत आहे ि अशा
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8872
(Pg. 8870-8887)
विदयार्थयाांच्या प्रमाणात िाढ होताना ददसून येत आहे. िरील सिा बाबींना जबाबदार घिक शाळा, शासन, वशक्षक, समाज ि विदयार्थयाांच्या हाताबाहेरील पररवस्थती कारणीभूत आहे. संशोधनाची उदिष्ये : १) माध्यवमक स्तरािरील गळती, कारणे ि त्यािरील उपायांची मावहती घेणे. २) माचा २०१४ ते २०१८ पयांतच्या एस.एस.सी. परीक्षेस प्रविष्ट झालेल्या खाजगी विदयार्थयाांच्या वनकालाचा आढािा घेणे. ३) महारष्ट्र राज्यात माध्यवमक स्तरािरील प्रचवलत मुक्त वशक्षण धोरणाचे विश्लेषण करणे. गळतीची कारणे : युनेस्कोच्या ‘द एज्युकेशन फॉर ऑल ग्लोबल मॉवनिररग ररपोिा’ २०१३-१४ नुसार शाळाबाह्य मुलांच्या यादीमध्ये भारत चौर्थया स्थानािर असल्याचे ददसून आले आहे. जगातील शाळाबाह्य मुलांच्या संख्येत २०१० च्या तुलनेत १० िक्क्यांनी घि झाली आहे. भारतात २००६ च्या तुलनेत शाळाबाह्य मुलांचे प्रमाण साधारणत: ७० िक्क्यांनी कमी झाल्याचे हा अहिाल सांगतो. मात्र अजूनही एक कोिींपेक्षा अवधक मुले भारतात शाळाबाह्य आहेत. प्राथवमक वशक्षणाच्या बाबतीत सिाात मोठी समस्या ही गळतीची आहे. पूिाप्राथवमक वशक्षणाच्या बाबतीत नोंदणी, तर प्राथवमक वशक्षणाच्या बाबतीत गळती ही मोठी समस्या आहे. यामागची कारणे शोधताना समाजातील आर्थथक वस्थतीशी मोठा संबंध ददसून येतो. पररवस्थतीमुळे बरीच मुले अजूनही कामाला जातात. बरीच लहान मुले-मुली आपल्या लहान भािंडांना घरी राहून सांभाळतात. यामध्ये मुलींचा िािा मोठा आहे तसेच पालकांचे अज्ञान, वशक्षणाविषयी अनास्था ि वशक्षणाचे महत्त्ि कळलेले नाही. याबरोबरच पालकांची व्यसनाधीनता हे देखील गळतीचे महत्त्िाचे कारण आहे. मुलांच्या गळतीमागे आणखी एक महत्त्िाचे कारण म्हणजे बोलीभाषा आवण प्रमावणत भाषा यातील िेगळे पणा होय. आपल्याकडे वजल्हावनहाय बोलीभाषा िेगिेगळी आहे आवण शाळांमध्ये सगळीकडे प्रमावणत भाषा आहे. वशक्षकांचे अध्यापन, संिाद, पाठयपुस्तक हे सिा प्रमावणत भाषेत आहे. त्यामुळे Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8873
(Pg. 8870-8887)
बोलीभाषा जाणणा-या विद्यार्थयाांना प्रमावणत भाषा कळतच नाही. वशकिणारी माणसे िेगळीच आहेत. त्यांचे बोलणे, भाषा िेगळी असल्यामुळे कळत नाही आवण म्हणून मुले शाळे त येतच नाहीत. महाराष्ट्रात ही समस्या मोठया प्रमाणात आहे. ( दैवनक प्रहार – ९ जुलै २०१४ लेख ) गळती रोखण्यासाठी उपाय : गळतीचे प्रमाण रोखण्याकररता ि गळतीिरील उपाययोजने अंतगात शासकीय पातळीिर अनेक उपक्रम ि कायदे करण्यात आले. १९८६ मधील राष्ट्रीय शैक्षवणक धोरणामध्ये शाळाबाह्य मुलांना वशक्षण प्रदक्रय़ेत सामािून घेण्यासाठी “मुक्त वशक्षण” या संकल्पनेचा विचार के ला आहे ि त्यास अनुसरून नोव्हेंबर १९८९ मध्ये “राष्ट्रीय मुक्त विदयालय वशक्षण संस्थे” ची वनर्थमती मानि संसाधन मंत्रालयामाफ़ा त करण्यात आली. सन २०१० मध्ये “वशक्षण हक्क कायदा” करण्यात आला. ज्या अंतगात सहा ते १४ ियोगिातील मुलांना वशक्षण आिश्यक ि मोफत ि सवक्तचे के ले आहे तसेच आठिीपयांत कोणाला अनुत्तीणा करायचे नाही, “मध्यान्ह भोजन” योजना या उपाय योजनांमुळे प्राथवमक ि उच्च प्राथवमक वशक्षणातील महाराष्ट्रातील गळतीचे प्रमाण बऱ्याच अंशी कमी झाले आहे. सन २०१३ मध्ये प्रकावशत २१ राज्यातील “शालेय गळती अहिालानुसार” सन २००९-२०१० मध्ये महाराष्ट्रात इयत्ता १ ली ते इयत्ता ८ िी पयांत गळतीचे प्रमाण खालील प्रमाणे होते. १ ली
२ री ३ री ४ थी ५ िी ६ िी
4.7
4.2
2.4
2.6
6.8
4.9
७ िी 1.8
८ िी 0
शासकीय अहिालानुसार २०१२-१३ ते २०१४-१५ पयांत महाराष्ट्रातील वशक्षणाच्या विविध िप्पप्पयािरील गळतीचे प्रमाण खालील प्रमाणे होते. ( संदभा – data.gov.in )
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8874
(Pg. 8870-8887)
कोष्टक क्रमांक १- महाराष्ट्रातील सन २०१२-१३ ते २०१४-१५ गळती प्रमाणअ.क्र. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
शैक्षणिक टप्पा प्राथणमक प्राथणमक प्राथणमक उच्च प्राथणमक उच्च प्राथणमक उच्च प्राथणमक माध्यणमक माध्यणमक माध्यणमक उच्च माध्यणमक उच्च माध्यणमक उच्च माध्यणमक
मुले मुली एकू ि मुले मुली एकू ि मुले मुली एकू ि मुले मुली एकू ि
2012-13 0.88 1.06 0.97 0.89 2.72 1.74 16.61 15.72 16.2 2.55 3.94 3.2
2013-14 0.51 0.59 0.55 NR 1.5 0.61 15.04 13.78 14.47 2.85 3.89 3.34
2014-15 1.26 1.25 1.26 0.89 2.83 1.79 13.11 12.58 12.87 2.02 1.6 1.83
माध्यवमक वशक्षणातील गळती ि मुक्त वशक्षणाची आिश्यकता : कॉमनिेल्थ ओपन स्कू ललग असोवशयनच्या खंड -१ जुन ते वडसेंबर २०१० वशक्षण पवत्रके मध्ये मुलांच्या जीिनातील माध्यवमक वशक्षणाच्या आिश्यकतेबाबतचे विश्लेषण के ले आहे. २१व्या शतकातील आव्हानांना सामोरे जाताना “मुक्त वशक्षण” संकल्पनेची महत्त्िाची भूवमका असणार आहे. २१ व्या शतकातील तीन महत्त्िाच्या आव्हान खालील प्रमाणे असणार आहेत. १) माध्यवमक वशक्षणाकडे िािचाल- विकसनशील राष्ट्रांनी ि प्रामुख्याने भारताने मागील २० िषाात ि येणाऱ्या काही िषाात प्राथवमक वशक्षणातील गळती ि स्थगन समस्येिर लक्ष कें द्रीत करून शासकीय पातळीिरून ि अशासकीय संस्थांद्वारे प्राथवमक वशक्षणाची गळती रोखण्यासाठी अनेक उपाय ि योजना आखून गळती ि स्थगनाचे प्रमाण कमी के ले आहे. पररणामी माध्यवमक पातळीिरील वशक्षणाकडे फ़ार मोठ्या प्रमाणात विदयाथी प्रविष्ठ झाले आहेत. जागवतकीकरण ि निीन आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी अभ्यासक्रमात बदल के ले आहेत परं तु माध्यवमक वशक्षणाची पारं पाररक रचना ि अभ्यासक्रमांना जुळिून घेताना विदयार्थयाांची क्षमता कमी होत आहे ि माध्यवमक वशक्षणातील गळतीत िाढ होताना आढळत आहे.
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8875
(Pg. 8870-8887)
२) िातािरण बदल – प्राथवमक वशक्षणाकडे लक्ष देताना माध्यवमक वशक्षणाकडे अक्षम्य दुलाक्ष झाले आहे. रोजगाराच्या संधी ि आपले कररअर घडविण्यात माध्यवमक वशक्षणाचा मोठा िािा आहे याची जाणीि पालक ि विदयार्थयाांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वनमााण झाली आहे. औद्योवगक क्रांतीनंतर िातािरण बदल झपायाने झाला आहे ि याला िाढती लोकसंख्या एक प्रमुख कारण आहे. लोकसंख्या िाढीचे प्रमाण कमी करून बदलत्या पयाािरण ि िातािरण समस्यांिर मात करता येईल ि याकररता मुलींमध्ये माध्यवमक वशक्षणाच्या संधी अवधक प्रमाणािर उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे. ३) वशक्षकांची कमतरता- िाढ्तत्या आर्थथक गरजा ि आरोग्यच्या समस्यांमुळे भविष्यात वशक्षकांची कमतरता मोठ्या प्रमाणािर भासणार आहे. माध्यवमक वशक्षणाच्या विस्तारीकरणाकररता अवधक प्रमाणात पात्र वशक्षकांची गरज आहे. वशक्षण, विदयाथी ि वशक्षक यांच्या प्रगती संदभाात सखोल अभ्यास करणारे अनेक आयोग, वशफ़ारशी, उपाय योजले गेले आहे, कागदोपत्री अनेक बाबी सफ़ल झाल्याचे ददसून येते परं तू िास्ति या पेक्षा िेगळे आहे. कें द्रीय वशक्षण मंडळाने घेतलेल्या “वशक्षक पात्रता” परीक्षेचा वनकाल अिघा १% एिढाच आहे.( दैवनक सकाळ- ३ जानेिारी २०१७ – लेख ) महाराष्ट्र राज्यातील माध्यवमक स्तरािरील मुक्त वशक्षण धोरण : डॉ. कोठारी यांच्या अध्यक्षतेखाली नेमेलेल्या भारतीय वशक्षण आयोगाने (१९६४-६६) वशक्षणाचा १० + २ + ३ आकृ तीबंध, वत्रभाषा सूत्र , +२ स्तरािर व्यािसावयक वशक्षण, शैक्षवणक संधीच्या विस्तारासाठी प्रौढवशक्षण, सािावत्रक प्राथवमक वशक्षण आवण माध्यवमक तसेच उच्च वशक्षणाचा विस्तार या कायाकमांचा पुरस्कार के ला. १९८६ मधील राष्ट्रीय शैक्षवणक धोरणामध्ये मुक्त वशक्षणािर भर देण्यात आला आहे. वशक्षण सिा घिकांपयांत पोचविण्याची जबाबदारी शासनाची असल्याने
मानि संसाधन
विकास मंत्रालयाने १९८९ साली राष्ट्रीय मुक्त विदयालय संस्था स्थापन के ली. महाराष्ट्रात राज्य माध्यवमक वशक्षण मंडळाने दकमान अिी पूणा करणाऱ्या शाळाबाह्य विदयार्थयाांना एस.एस.सी. परीक्षेस प्रविष्ठ
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8876
(Pg. 8870-8887)
होण्याची संधी उपलब्ध करून ददली. या योजनेत २००३ साली बदल करून प्रथमच विदयार्थयाांना संपका शाळा उपलब्ध करून मागादशानाची सोय करून ददली. ही योजना खालील प्रमाणे आहे. अिी : १) इयत्ता ४थी उत्तीणा ि िय िषा १४ पूणा असणे ही प्रमुख अि आहे. २) जून मवहन्यात “थेि अजा” योजने अंतगात कागदपत्र ि शुल्क पूताता करून नोंदणी करणे. ३) संबंवधत शैक्षवणक िषाात ३० जून नंतर कोणत्याही शाळे च्या पिािर नसने. कायािाही : १) पडताळणीत पात्र विदयार्थयाांना जिळची संपका शाळा नेमून देणे. २) गवणत, इं ग्रजी, समाज शास्त्र विषयांच्या अध्ययन पुवस्तका विषय तज्ञांच्या साह्याने तयार करून ती तपासून देण्याची व्यिस्था संपका कें द्रािर करून देणे. ३) ऑक्िोबर ते वडसेंबर या कालािवधत संपका कें द्रािर आठ ददिस कालािवधचे मागादशान वशबीर आयोवजत करणे. ४) संपका शाळे चे मुख्याध्यापक कें द्र संचालक ि शाळे तील विषय वशक्षकांची मागादशाक म्हणून वनिड करने. ५) वशबीर कालािवधत विज्ञान प्रात्यवक्षक, गवणत, इं ग्रजी, विज्ञान ि शालेय श्रेणी विषयांचे मागादशान करणे ि परीक्षा अजा भरून घेण.े ६) जानेिारी मवहन्यात शालेय श्रेणी विषय ि अंतगात मूल्यमापन परीक्षा घेऊन पूणा करणे. ७) स्िाध्याय पुवस्तका तपासणी करून विदयार्थयाांना मागादशान करणे. २००३ पासून अंमलात आलेल्या या योजनेमुळे बऱ्याच विदयार्थयाांना लाभ झाला परं तु एस.एस.सी. परीक्षेत अपेवक्षत यश विदयार्थयाांना प्राप्त करता आले नाही. २०१२ साली अभ्यासक्रमाची पुनरा चना करण्यात आली ि २०१४ साली पुनरा वचत अभ्यासक्रमाची एस.एस.सी. परीक्षा झाली. अंतगात मूल्यमापनातील बदलेल्या गुणांमुळे एस.एस.परीक्षेत मोठ्या प्रमाणात विदयाथी झाले. Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8877
(Pg. 8870-8887)
( पुनरा वचत अभ्यासक्रम वनकाल = ८८.३२ % , जुना अभ्यासक्रम वनकाल = २१.३२ %) महाराष्ट्र राज्य माध्यवमक वशक्षण मंडळामाफ़ा त सन २०१४ ते सन २०१८ मधील महाराष्ट्राच्या विविध विभागातील खाजगी विदयार्थयाांच्या ( फ़ॉमा न. १७ ) भरून उत्तीणा झालेल्या विदयार्थयाांची सांवख्यकी खालील प्रमाणे आहे. कोष्टक क्रमाांक २- खाजगी णिदयाथी णिकाल सिव णिभाग सि २०१४ ते २०१८
S.NO .
णिभाग
िर्व 201
1
4
िोंदिीकृ त
प्रणिष्ठ
उत्तीिव णिदयाथी सांख्या णिशेर् प्रथम णितीय प्राणि श्रेिी श्रेिी ण्य
8303
8166
133
869
शे.प्रमा ि
1.63
9783
2 201
3
5
9913
4 201
5
6
10916
6
पुिे 7
201 7
8325
8 201
9
8
7927
10 11
एकू ि
45384
12 201
1
िागपूर 2
4
2719
अिुत्तीिव
उत्तीिव श्रेिी
एकू ि
2197
1030
4229
3937
10.64
26.90
12.61
51.79
48.21
50
726
2234
1709
4719
5064
शे.प्रमा ि
0.51
7.42
22.84
17.47
48.24
51.76
10788
97
973
2635
1694
5399
5389
शे.प्रमा ि
0.90
9.02
24.43
15.70
50.05
49.95
8204
71
707
1894
1334
4006
4198
शे.प्रमा ि
0.87
8.62
23.09
16.26
48.83
51.17
7825
92
935
2106
1270
4403
3422
शे.प्रमा ि
1.18
11.95
26.91
16.23
56.27
43.73
44766
443
4210
7037
22756
22010
शे.प्रमा ि
0.99
9.40
24.72
15.72
50.83
49.17
2696
106
445
722
281
1554
1142
शे.प्रमा ि
3.93
16.51
26.78
10.42
57.64
42.36
1106 6
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
उत्तीिव शे. प्रमाि
51.7 9
48.2 4
50.0 5
48.8 3
56.2 7
50.8 3
57.6 4
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8878
(Pg. 8870-8887) 201
3
5
1975
4 201
5
6
2027
6 201
7
7
1778
8 201
9
8
1390
10 11
एकू ि
9889
12 201
1
4
1240
2 201
3
5
1376
4 201
5
6
1516
औरां गाबा द
6
201
7
7
1068
8 201
9
8
1213
10 11
एकू ि
6413
1943
10
134
371
313
828
1115
शे.प्रमा ि
0.51
6.90
19.09
16.11
42.61
57.39
1997
18
134
389
273
814
1183
शे.प्रमा ि
0.90
6.71
19.48
13.67
40.76
59.24
1758
7
133
278
323
741
1017
शे.प्रमा ि
0.40
7.57
15.81
18.37
42.15
57.85
1369
36
202
292
247
777
592
शे.प्रमा ि
2.63
14.76
21.33
18.04
56.76
43.24
9763
177
1048
2052
1437
4714
5049
शे.प्रमा ि
1.81
10.73
21.02
14.72
48.28
51.72
1224
36
151
235
78
500
724
शे.प्रमा ि
2.94
12.34
19.20
6.37
40.85
59.15
1370
6
89
308
249
652
718
शे.प्रमा ि
0.44
6.50
22.48
18.18
47.59
52.41
1498
12
117
262
101
492
1006
शे.प्रमा ि
0.80
7.81
17.49
6.74
32.84
67.16
1062
14
131
199
99
443
619
शे.प्रमा ि
1.32
12.34
18.74
9.32
41.71
58.29
1199
23
161
247
119
550
649
शे.प्रमा ि
1.92
13.43
20.60
9.92
45.87
54.13
6353
91
649
1251
646
2637
3716
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
42.6 1
40.7 6
42.1 5
56.7 6
48.2 8
40.8 5
47.5 9
32.8 4
41.7 1
45.8 7
41.5 1
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8879
(Pg. 8870-8887) 12 201
1
4
27224
2 201
3
5
38824
4 201
5
6
38560
6
मुांबई 7
201 7
29550
8 201
9
8
27065
10 11
एकू ि
201 4
201 5
5
201 6
8
201 7
10.17
41.51
58.49
26917
559
2068
7145
3962
13734
13183
शे.प्रमा ि
2.08
7.68
26.54
14.72
51.02
48.98
38564
244
2146
8435
7989
18814
19750
शे.प्रमा ि
0.63
5.56
21.87
20.72
48.79
51.21
38313
310
2333
8367
7591
18601
19712
शे.प्रमा ि
0.81
6.09
21.84
19.81
48.55
51.45
29220
257
1451
6038
6389
14135
15085
शे.प्रमा ि
0.88
4.97
20.66
21.87
48.37
51.63
26739
326
1753
5941
5540
13560
13179
शे.प्रमा ि
1.22
6.56
22.22
20.72
50.71
49.29
1696
9751
3592
3147
6
1
78844
80909
शे.प्रमा ि
1.06
6.10
22.49
19.70
49.35
50.65
1659
51
135
381
197
764
895
शे.प्रमा ि
3.07
8.14
22.97
11.87
46.05
53.95
2064
15
144
495
433
1087
977
शे.प्रमा ि
0.73
6.98
23.98
20.98
52.66
47.34
2139
43
187
482
284
996
1143
शे.प्रमा ि
2.01
8.74
22.53
13.28
46.56
53.44
1199
21
80
238
166
505
694
शे.प्रमा ि
1.75
6.67
19.85
13.84
42.12
57.88
3
1683
2114
2148
6 7
19.69
3
4
कोल्हापूर
10.22
15975
2 3
1.43
16122
12 1
शे.प्रमा ि
1208
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
51.0 2
48.7 9
48.5 5
48.3 7
50.7 1
49.3 5
46.0 5
52.6 6
46.5 6
42.1 2
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8880
(Pg. 8870-8887) 201
9
8
1717
10 11
एकू ि
8870
12 201
1
4
969
2 201
3
5
1269
4 201
5
6
6
अमराि ती
7
201 7
1417
1215
8 201
9
8
937
10 11
एकू ि
5807
12 201
1
4
2574
2 3
िाणशक
201 5
3169
4 5
201 6
2946
1696
40
182
424
252
898
798
शे.प्रमा ि
2.36
10.73
25.00
14.86
52.95
47.05
8757
170
728
2020
1332
4250
4507
शे.प्रमा ि
1.94
8.31
23.07
15.21
48.53
51.47
962
17
109
226
81
433
529
शे.प्रमा ि
1.77
11.33
23.49
8.42
45.01
54.99
1258
11
159
323
177
670
588
शे.प्रमा ि
0.87
12.64
25.68
14.07
53.26
46.74
1412
23
209
338
136
706
706
शे.प्रमा ि
1.63
14.80
23.94
9.63
50.00
50.00
1205
6
88
223
124
441
764
शे.प्रमा ि
0.50
7.30
18.51
10.29
36.60
63.40
924
15
122
190
127
454
470
शे.प्रमा ि
1.62
13.20
20.56
13.74
49.13
50.87
5761
72
687
1300
645
2704
3057
शे.प्रमा ि
1.25
11.93
22.57
11.20
46.94
53.06
2552
39
213
648
267
1167
1385
शे.प्रमा ि
1.53
8.35
25.39
10.46
45.73
54.27
3138
18
333
780
463
1594
1544
शे.प्रमा ि
0.57
10.61
24.86
14.75
50.80
49.20
2908
43
375
734
255
1407
1501
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
52.9 5
48.5 3
45.0 1
53.2 6
50.0 0
36.6 0
49.1 3
46.9 4
45.7 3
50.8 0
48.3 8
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8881
(Pg. 8870-8887) 6 201
7
7
2327
8 201
9
8
2120
10 11
एकू ि
13136
12 201
1
4
375
2 201
3
5
365
4 201
5
6
385
6
लातुर 7
201 7
527
8 201
9
8
358
10 11
एकू ि
2010
12 201
1
कोकि 2
4
599
शे.प्रमा ि
1.48
12.90
25.24
8.77
48.38
51.62
2310
38
332
574
257
1201
1109
शे.प्रमा ि
1.65
14.37
24.85
11.13
51.99
48.01
2179
39
346
554
205
1144
1035
शे.प्रमा ि
1.79
15.88
25.42
9.41
52.50
47.50
13087
177
1599
3290
1447
6513
6574
शे.प्रमा ि
1.35
12.22
25.14
11.06
49.77
50.23
365
11
48
60
23
142
223
शे.प्रमा ि
3.01
13.15
16.44
6.30
38.90
61.10
357
4
7
32
63
106
251
शे.प्रमा ि
1.12
1.96
8.96
17.65
29.69
70.31
370
1
12
31
29
73
297
शे.प्रमा ि
0.27
3.24
8.38
7.84
19.73
80.27
502
5
23
44
64
136
366
शे.प्रमा ि
1.00
4.58
8.76
12.75
27.09
72.91
343
3
19
52
31
105
238
शे.प्रमा ि
0.87
5.54
15.16
9.04
30.61
69.39
1937
24
109
219
210
562
1375
शे.प्रमा ि
1.24
5.63
11.31
10.84
29.01
70.99
596
19
45
160
117
341
255
शे.प्रमा ि
3.19
7.55
26.85
19.63
57.21
42.79
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
51.9 9
52.5 0
49.7 7
38.9 0
29.6 9
19.7 3
27.0 9
30.6 1
29.0 1
57.2 1
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8882
(Pg. 8870-8887) 201
3
5
882
4 201
5
6
906
6 201
7
7
668
8 201
9
8
465
10 11
एकू ि
3520
12 एकू ि 13
महाराष्ट्र
56.4
878
14
101
220
161
496
382
शे.प्रमा ि
1.59
11.50
25.06
18.34
56.49
43.51
884
24
91
183
108
406
478
शे.प्रमा ि
2.71
10.29
20.70
12.22
45.93
54.07
652
12
55
119
126
312
340
शे.प्रमा ि
1.84
8.44
18.25
19.33
47.85
52.15
454
14
22
95
95
226
228
शे.प्रमा ि
3.08
4.85
20.93
20.93
49.78
50.22
3464
83
314
777
607
1781
1683
शे.प्रमा ि
2.40
9.06
22.43
17.52
51.41
48.59
1909
5790
4483
12476
12888
49.1
5
1
2
1
0
9
15.30
46.40
35.93
49.19
50.81
25625
25364
2
1 शे.प्रमा ि
2933 2.35
9
45.9 3
47.8 5
49.7 8
51.4 1
कोल्हा पूर
अमरा िती
िाणश क
8303
2719
1240
27224
1683
969
2574
375
599
45686
2
प्रणिष्ठ
8166
2696
1224
26917
1659
962
2552
365
596
45137
133
106
36
559
51
17
39
11
19
971
869
445
151
2068
135
109
213
48
45
4083
2197
722
235
7145
381
226
648
60
160
11774
1030
281
78
3962
197
81
267
23
117
6036
3 4 5 6
2014
णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी णितीय श्रेिी उत्तीिव श्रेिी
एकू ि
मुांबई
िोंदिीकृ त
णिभाग
लातुर
औरां गा बाद
1
िर्व
पुिे
िागपू र
अ.क्र .
कोकि
कोष्टक क्रमाांक ३ - खाजगी णिदयाथी िर्वणिहाय णिकाल सिव णिभाग सि २०१४ ते २०१८
7
एकू ि
4229
1554
500
13734
764
433
1167
142
341
22864
8
अिुत्तीिव
3937
1142
724
13183
895
529
1385
223
255
22273
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
51.79
57.6
40.8
46.0
45.0
38.9
57.2
4
5
5
1
0
1
51.02
45.73
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
50.65
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8883
(Pg. 8870-8887) 1
िोंदिीकृ त
9913
1975
1376
38824
2114
1269
3169
365
882
59887
2
प्रणिष्ठ
9783
1943
1370
38564
2064
1258
3138
357
878
59355
50
10
6
244
15
11
18
4
14
372
726
134
89
2146
144
159
333
7
101
3839
2234
371
308
8435
495
323
780
32
220
13198
1709
313
249
7989
433
177
463
63
161
11557
3 4 5
2015
6
णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी णितीय श्रेिी उत्तीिव श्रेिी
7
एकू ि
4719
828
652
18814
1087
670
1594
106
496
28966
8
अिुत्तीिव
5064
1115
718
19750
977
588
1544
251
382
30389
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
48.24
42.6
47.5
52.6
53.2
29.6
56.4
1
9
6
6
9
9
1
िोंदिीकृ त
2027
1516
38560
2148
1417
2946
385
906
60821
2
प्रणिष्ठ
1997
1498
38313
2139
1412
2908
370
884
60309
97
18
12
310
43
23
43
1
24
571
973
134
117
2333
187
209
375
12
91
4431
2635
389
262
8367
482
338
734
31
183
13421
1694
273
101
7591
284
136
255
29
108
10471
3 4 2016 5 6
णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी णितीय श्रेिी उत्तीिव श्रेिी
1091 6 1078 8
48.79
50.80
48.80
7
एकू ि
5399
814
492
18601
996
706
1407
73
406
28894
8
अिुत्तीिव
5389
1183
1006
19712
1143
706
1501
297
478
31415
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
50.05
40.7
32.8
46.5
50.0
19.7
45.9
6
4
6
0
3
3
1
िोंदिीकृ त
8325
1778
1068
29550
1208
1215
2327
527
668
46666
2
प्रणिष्ठ
8204
1758
1062
29220
1199
1205
2310
502
652
46112
71
7
14
257
21
6
38
5
12
431
707
133
131
1451
80
88
332
23
55
3000
1894
278
199
6038
238
223
574
44
119
9607
1334
323
99
6389
166
124
257
64
126
8882
3 4 5
2017
6
णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी णितीय श्रेिी उत्तीिव श्रेिी
48.55
48.38
47.91
7
एकू ि
4006
741
443
14135
505
441
1201
136
312
21920
8
अिुत्तीिव
4198
1017
619
15085
694
764
1109
366
340
24192
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
48.83
42.1
41.7
42.1
36.6
27.0
47.8
5
1
2
0
9
5
िोंदिीकृ त
7927
1390
1213
1717
937
358
465
1
2018
48.37 27065
51.99 2120
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
47.54 43192
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8884
(Pg. 8870-8887) 2
प्रणिष्ठ णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी णितीय श्रेिी उत्तीिव श्रेिी
3 4 5 6
7825
1369
1199
26739
1696
924
2179
343
454
42728
92
36
23
326
40
15
39
3
14
588
935
202
161
1753
182
122
346
19
22
3742
2106
292
247
5941
424
190
554
52
95
9901
1270
247
119
5540
252
127
205
31
95
7886
7
एकू ि
4403
777
550
13560
898
454
1144
105
226
22117
8
अिुत्तीिव
3422
592
649
13179
798
470
1035
238
228
20611
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
56.27
56.7
45.8
52.9
49.1
30.6
49.7
6
7
5
3
1
8
1
िोंदिीकृ त
9889
6413
8870
5807
2010
3520
2
प्रणिष्ठ
9763
6353
8757
5761
1937
3464
443
177
91
1696
170
72
177
24
83
2933
4210
1048
649
9751
728
687
1599
109
314
19095
2052
1251
35926
2020
1300
3290
219
777
57901
1437
646
31471
1332
645
1447
210
607
44832
4714
2637
78844
4250
2704
6513
562
1781
5049
3716
80909
4507
3057
6574
1375
1683
48.2
41.5
48.5
46.9
29.0
51.4
8
1
3
4
1
1
णिशेर् प्राणिण्य प्रथम श्रेिी
3 4 5
एकू ि
णितीय श्रेिी
6
उत्तीिव श्रेिी
7
एकू ि
8
अिुत्तीिव
9
उत्तीिव शे. प्रमाि
4538 4 4476 6
1106 6 7037 2275 6 2201 0 50.83
50.71 16122 3 15975 3
49.35
52.50 1313 6 1308 7
49.77
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
51.76 25625 2 25364 1
12476 1 12888 0 49.19
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8885
(Pg. 8870-8887)
णिश्लेर्ि : आलेख क्रमांक १- २०१४ ते २०१८ या कालािावधत श्रेणीवनहाय उत्तीणा विदयाथी 300000 256252 253641 250000 200000 150000
124761 128880 महाराष्र
100000 57901 50000 2933
44832
19095 49.19
0 नोंदणीकृत
प्रविष्ठ
विशेष
प्राविण्य
प्रथम श्रेणी द्वितीय श्रेणी
उत्तीणण श्रेणी
एकूण
अनत्ु तीणण उत्तीणण शे. प्रमाण
आलेख २- २०१४ ते २०१८ या कालािवधत विभागवनहाय सरासरी उत्तीणा विदयाथी 2014- 2018 महाराष्ट्र 60.00 50.00 40.00 30.00 20.00 10.00
उत्तीणण शे. प्रमाण
0.00
१) २०१४ ते २०१८ या कालािवधत महाराष्ट्रातील नऊ विभागीय मंडळातून एकू ण २५६२५२ विद्यार्थयाांनी एस.एस.सी. परीक्षेकररता नोंदणी के ली पैकी २५३६४१ विदयाथी प्रत्यक्ष परीक्षेस प्रविष्ठ झाले. २६११ विदयाथी गैरहजर रावहले.
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8886
(Pg. 8870-8887)
२) नोंदणीकृ त विदयार्थयाांचे सिाावधक प्रमाण मुंबई विभागात १६१२२३ विदयाथी (शेकडा प्रमाण– ६२.९१ %) तर सिाात कमी २०१० विदयाथी ( शेकडा प्रमाण – ०.७८ % ) लातुर विभागात होते. ३) प्रविष्ठ विदयार्थयाांचे सिाावधक प्रमाण मुंबई विभागात १५९७५३ विदयाथी ( शेकडा प्रमाण – ६२.३४.% ) तर सिाात कमी प्रमाण लातुर विभागात १९३७ विदयाथी (शेकडा प्रमाण – ०.७५ %) होते. ४) प्रविष्ठ विदयार्थयाांपैकी १२४७६१ विदयाथी उत्तीणा ि १२८८८० विदयाथी अनुत्तीणा झाले. उत्तीणा विदयाथी शेकडा प्रमाण ४९.१९ % एिढे होते तर ५०.८१ % विदयाथी अनुत्तीणा झाले. ५) उत्तीणातेचे सिाावधक प्रमाण कोकण विभाग ५१.४१ % तर सिाात कमी प्रमाण लातुर विभाग २९.०१ % होते. ६) उत्तीणा विदयार्थयाांपैकी २९३३ विदयाथी विशेष प्राविण्य श्रेणी ( शेकडा प्रमाण – २.३५ % ), १९०९५ विदयाथी प्रथम श्रेणी ( शेकडा प्रमाण – १५.३० %), ५७९०१ वद्वतीय श्रेणी (शेकडा प्रमाण– ४६.४० %), उत्तीणा श्रेणी ४४८३२ विदयाथी ( शेकडा प्रमाण – ३५.९३%) होते. वनष्कषा : १)
२०१२-१३ ते २०१४-१५ अखेर महाराष्ट्रात माध्यवमक स्तरािरील गळतीचे प्रमाण तुलनेने
अवधक आहे. २)
वशक्षण हक्क कायद्यान्िये ६ ते १४ ियोगिातील विदयार्थयाांना १ ली ते ८ िी इयत्तेत अनुत्तीणा न
करण्याचे धोरण इयत्ता ९ िीत अनुत्तीणा होण्याचे प्रमुख कारण आहे. ३)
वशक्षण हक्क कायद्यातील १ ली ते ८ िी इयत्तेतील विदयार्थयाांना अनुत्तीणा न करण्याचे धोरण,
मध्यान्ह भोजन योजना या योजनंमुळे प्राथवमक ि उच्चप्राथवमक पातळीिरील गळतीचे प्रमाण कमी करण्यात मोठ्या प्रमाणात यश प्राप्त झाले आहे. Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies
श्री. शेख शावहद हजरतअली & प्राचायाा डॉ. श्रीम. रावधका इनामदार
8887
(Pg. 8870-8887)
४)
खजगीररत्या प्रविष्ठ होणाऱ्या विदयार्थयाांचे एस.एस.सी. परीक्षेत उत्तीणा होण्याचे प्रमाण सरासरी
५०% एिढे असून ते तुलनेने कमी आहे. ५)
खाजगीररत्या प्रविष्ठ होणाऱ्या उत्तीणा विदयार्थयाांचे विशेष प्राविण्य ि प्रथम श्रेणीत ( १७.६५ %)
उत्तीणा होण्याचे प्रमाण तुलनेने कमी आहे. ६)
खाजगीररत्या प्रविष्ठ होणाऱ्या विदयार्थयाांना पुरेशा मागादशानाअभािी त्यांच्या एस.एस.सी.
वनकालािर पररणाम झाल्याचे ददसून येत.े संदभा : ‘द एज्युकेशन फॉर ऑल ग्लोबल मॉवनिररग ररपोिा’ २०१३-१४ data.gov.in या संकेतस्थळािरील शालेय गळतीचे ररपोिा ( २०१२-१३ ते २०१४-१५) राज्य मंडळ एस.एस.सी. परीक्षा वनकाल सांवख्यकी ( माचा २०१४ ते माचा २०१८ ) १९८६ राष्ट्रीय शैक्षवणक धोरण कोठारी आयोग अहिाल दैवनक प्रहार – ९ जुलै २०१४ लेख दैवनक सकाळ- ३ जानेिारी २०१७ – लेख
Copyright © 2017, Scholarly Research Journal for Interdisciplinary Studies