Issuu

21832_ps_HL_kleuters_os.indd 1-3

789048 721832

ISBN 978-90-487-2183-2

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).

www.zwijsen.nl www.pennenstreken.nl

1e druk ISBN: 978.90.487.2183.2 © Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg

Projectgroep Uitgeverij Zwijsen Jos Cöp (uitgever), Paul van Tilburg (uitgever), Judith Veldhuizen (fondsverantwoordelijke), Caro Werst (projectleiding), Tony Riboch (ontwerp), Miranda van Zeelst (bureauredactie), Sjors Heezemans (ICT), Debbie Vogels (traffic), Niek Rooijakkers (productie) Nohmi Bollebakker (marketing)

Dtp Hans van Loon

Font blokschrift Sander Neijnens

1-2

Illustraties Ann de Bode

handleiding kleuters

Redacteur Annie van der Beek

Auteurs Marion van der Meulen Leon Legierse Judith Veldhuizen

handleiding kleuters 1-2

PENNENSTREKEN • HANDLEIDING KLEUTERS 1-2

6 r e6 6 h n7 9 2 e g 6 k ix 3

21-04-15 21:30

Blok 3 – School • Les 9 Lesdoel Pincetgreep Schrijfvorm Linksdraaiend rondje Sluit aan bij Schatkist en andere kleutermethodes, thema school. Veilig leren lezen (kim-versie): Thema’s Waar woon je? (kern 4) en Mag dat wel? (kern 5).

Materialen Schrijfboek, pagina 10 LKA 1-2: les 9 LKA 1-2: observatieformulier en opdrachten pengreep Didactische achtergrond In dit blok oefenen de kinderen de schrijfvorm Linksdraaiend rondje (open en gesloten). Het maken van kleine cirkelvormige bewegingen is een belangrijke voorwaarde

om te kunnen gaan schrijven. De schrijfvorm ligt ten grondslag aan de letters a, c, d, e, f, o, q, t en de cijfers 6, 10. Er is aandacht voor de functie van schrijven in onze maatschappij (namen op kapstok, lijstjes, kalender). Alle kinderen trainen de pincetgreep met verschillende activiteiten en materialen.

Lesorganisatie

Werkvormen:

Lesfase

Groep 1

Groep 2

Doel

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje: introductie. Pincetgreep.

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje: oefenen. Pincetgreep.

Introductie / Kring

Liedje 1: Het grote geheim.

Instructie / Kring

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje. Pincetgreep.

Verwerking / Hoeken

Activiteiten gericht op pincetgreep. Experimenteren met schrijfmaterialen.

Evaluatie / Hoeken

Observeren schrijfvorm Linksdraaiend rondje, pincetgreep. Individuele feedback geven.

Materiaal • Introductie Voor elk kind vijf kleine blokjes (of vijf per tweetal), presentielijst • Schrijfhoek tekenpapier, pennen, (kleur)potloden, vetkrijt, stiften, een klassenboek (bijvoorbeeld dik schrift, multomap met blaadjes) waarin kinderen notities mogen maken

Schrijfvorm

Observatie Houding: observeer welke pengreep kinderen hebben. Meerdere pengrepen zijn geschikt om goed te kunnen schrijven. De pengreep in deze les is over het algemeen een prettige greep. Kinderen die nog geen eigen pengreep verankerd hebben, kunt u begeleiden naar deze greep. In het algemeen deel van deze handleiding staan aanwijzingen over diverse pengrepen. Schrijfvorm: rondjes linksdraaiend schrijven.

Begeleid

Zelfstandig

Groep 2+ Facultatief

Activiteiten gericht op schrijfvorm Linksdraaiend rondje.

Lesactiviteiten Doel / Kring Vertel de leerlingen dat dit de schrijfles is. Ze gaan een Rondje oefenen. Introductie / Kring Laat het liedje ‘Het grote geheim’ horen. Laat kinderen vertellen wie er al puntjes en streepjes kan schrijven. Laat in de klas woorden en teksten aanwijzen, zoals kalender, boeken, letters op kleding, woordkaartjes bij voorwerpen. Bespreek waarom het is geschreven (schrijfbewustzijn: om verhaal in boek te vertellen, door naam ergens op weet je van wie het is, door lijstje hoef je niet alles te onthouden). Lees uit uw ‘klassenboek’ de presentielijst en laat zien dat u noteert wie aanwezig is. Sta stil bij wat u dagelijks noteert en laat zien dat het fijn is om te schrijven. Geef alle kinderen vijf kleine blokjes (jongste kleuters grotere blokjes dan oudste) en laat op de grond een torentje bouwen met de blokjes. Laat het een paar keer doen. Wie het makkelijk kan, laat u in tweetallen een hogere toren bouwen van meer blokken. LKA (liedje Het grote geheim), kleine blokjes Instructie / Kring Bekijk de themaplaat. Laat de kinderen benoemen wat ze zien, en laat letters en woorden aanwijzen en benoemen. Wijs op de rondjes en op afbeeldingen van woorden met de schrijfletters bij dit blok. Laat de foto van de pincetgreep zien, en train de pincetgreep door een rondje te maken met twee handen,

dan met één hand, met duim en wijsvinger, duim en middelvinger, duim en ringvinger, duim en pink en weer terug. Laat het filmpje Linksdraaiend rondje zien. Laat de kinderen meermalen in de lucht meedoen. Teken rondjes op het bord, en laat vertellen wat het kan zijn (knikkers, ronde steentjes, snoepjes, confetti). Laat ze in de lucht meer Linksdraaiende rondjes tekenen, snel, langzaam, heel groot, klein. Laat tot slot rondjes op elkaars rug tekenen. LKA (foto pincetgreep, schrijfvorm Linksdraaiend rondje, themaplaat, uitlegbord) Verwerking / Hoeken Jongste kleuters trainen in hoeken en met ontwikkelingsmaterialen de pincetgreep: bouwhoek (lego of kleine blokjes), schrijfhoek (tekening maken van wat je graag doet op school, in het klassenboek tekenen en schrijven met verschillende materialen), ontwikkelingsmateriaal gericht op pincetgreep (kralenplank, kralen rijgen, insteekmozaïek, puzzel met knopjes, gezelschapsspel met pionnen). Oudste kleuters oefenen in tweetallen om de beurt het digibordspel. / Ze maken rondjes op het bord, op tekenpapier, een beslagen spiegel etc. / Ze schrijven en tekenen in het klassenboek. Daarna zoeken ze in het schrijfboek rondjes en markeren deze. LKA (digibordspel), schrijfboek pagina 10 Evaluatie / Hoeken Loop rond en observeer.

21832_ps_HL_kleuters_bw.indd 30

19-05-15 16:24

Blok 3 – School • Les 10 Lesdoel Pengreep Schrijfvorm Linksdraaiend rondje

Materialen Schrijfboek, pagina 11 LKA 1-2: les 10

Sluit aan bij Schatkist en andere kleutermethodes, thema school. Veilig leren lezen (kim-versie): Thema’s Waar woon je? (kern 4) en Mag dat wel? (kern 5).

Didactische achtergrond In deze les oefenen de kinderen verder met het Linksdraaiend rondje (open en gesloten). Deze schrijfvorm vormt de basis van de letters a, c, d, e, f, o, q, t en de cijfers 6, 10. De nadruk ligt op de linksdraaiende beweging, niet op het perfect kunnen maken van het

rondje. De letters en cijfers worden nog niet aangeboden omdat de kinderen de schrijfvorm eerst voldoende moeten oefenen. De kinderen trainen met diverse activiteiten de pengreep.

Lesorganisatie

Werkvormen:

Lesfase

Groep 1

Groep 2

Doel

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje: introductie. Pengreep.

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje: oefenen. Pengreep.

Introductie / Kring

Liedje 2: Ik schrijf net zoals jij.

Instructie / Kring

Schrijfvorm Linksdraaiend rondje. Pengreep.

Verwerking / Hoeken

Activiteiten gericht op pengreep. Experimenteren met schrijfmaterialen.

Evaluatie / Hoeken

Observeren schrijfvorm Linksdraaiend rondje, pengreep. Individuele feedback geven.

Materiaal • Introductie smalle langwerpige voorwerpen: liniaal, pen, potlood, stift, schaar, stokjes, langwerpige blokjes • Instructie voor alle kinderen een potlood • Schrijfhoek tekenpapier, pennen, (kleur) potloden, vetkrijt, stiften, een klassenboek (bijvoorbeeld dik schrift, multomap met blaadjes) om notities te maken, tekeningen uit vorige les (wat doe je graag op school?)

Schrijfvorm

Observatie Houding: goede pengreep. Schrijfvorm: rondjes linksdraaiend schrijven.

Begeleid

Zelfstandig

Groep 2+ Facultatief

Activiteiten gericht op schrijfvorm Linksdraaiend rondje.

Lesactiviteiten Doel / Kring Vertel de leerlingen dat dit de schrijfles is. Ze gaan een rondje oefenen. Introductie / Kring Laat het liedje ‘Ik schrijf net zoals jij’ horen. Zing de intro nog een keer en laat zien hoe u een potlood vasthoudt. Laat smalle langwerpige voorwerpen zien en benoem ze (liniaal, pen, potlood, stift, schaar, stokjes, langwerpige blokjes). Vraag waar je wel en niet mee kunt schrijven en sorteer de voorwerpen. Laat zien hoe je voorwerpen vasthoudt waar je niet mee kunt schrijven. LKA (liedje Ik schrijf net zoals jij), smalle langwerpige voorwerpen Instructie / Kring Laat de eerste twee foto’s van de pengreep op het digibord zien; alle kinderen doen de stapjes een aantal keren mee. Ze maken met hun schrijfhand het rondje met hun duim en wijsvinger. Ze buigen de andere vingers naar beneden. Laat dan de foto’s van stap 3 en 4 zien. De kinderen krijgen een potlood en houden het vast met de niet-schrijfhand; ze leggen het dan tussen duim en wijsvinger van de schrijfhand neer. De duim en wijsvinger houden nu het potlood vast. De middelvinger ondersteunt het potlood. Laat dit de kinderen drie keer oefenen. Bekijk de themaplaat. Laat kinderen rondjes aanwijzen en benoemen wat het zijn. Weten ze nog hoe ze rondjes moeten maken? Doe een linksdraaiend rondje voor en teken

grote en kleine rondjes op het bord. Laat het filmpje Linksdraaiend rondje zien. Doe linksdraaiende kleine en grote rondjes voor en laat de kinderen meermalen in de lucht meedoen, afwisselend klein, groot, heel klein, nog kleiner, heel groot, nog groter. Laat tot slot rondjes op elkaars rug tekenen en laat raden of het een klein of een groot rondje is. LKA (vier foto’s pengreep, schrijfvorm Linksdraaiend rondje, themaplaat, uitlegbord) Verwerking / Hoeken Jongste kleuters trainen in hoeken en met ontwikkelingsmaterialen hun pengreep: schrijfhoek (experimenteren met diverse schrijfmaterialen, verdergaan met klassenboek, tekening (af)maken). Oudste kleuters oefenen in tweetallen om de beurt met het digibordspel. Ze maken rondjes met (kleur)potlood, vetkrijt of stift op groot papier. Ze gaan verder in het klassenboek. In het schrijfboek kleuren ze alle ronde vormen. Ze letten goed op hun pengreep. LKA (digibordspel), schrijfboek pagina 11 Evaluatie / Hoeken Loop rond en observeer.

21832_ps_HL_kleuters_bw.indd 31

19-05-15 16:24

Blok 3 – School • Les 11 Lesdoel Zithouding Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal Sluit aan bij Schatkist en andere kleutermethodes, thema school. Veilig leren lezen (kim-versie): Thema’s Waar woon je? (kern 4) en Mag dat wel? (kern 5).

Materialen Schrijfboek, pagina 12 LKA 1-2: les 11 Facultatief: Letter- en cijferboek met instructie LKA, pagina’s van letters a, c, d, e, f, o, q, t en cijfers 6, 10 Didactische achtergrond In deze les wordt het Linksdraaiend rondje uitgebreid met een Linksdraaiende spiraal. Oudste kleuters oefenen de schrijfvorm zoals

ze bij Pennenstreken in groep 3 ook letters aanleren, en oefenen hiermee dus de routine van het aanleren van letters. Daarnaast is er aandacht voor de juiste zithouding. Ook gaat de les in op de verschillende functies van je twee handen: met de ene hand schrijf je, en met de andere hand ondersteun je. Bijvoorbeeld het papier waarop je schrijft vast te houden. Kinderen trainen eenhandig en tweehandig werken.

Lesorganisatie

Werkvormen:

Lesfase

Groep 1

Groep 2

Doel

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal: introductie. Zithouding.

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal: oefenen. Zithouding.

Introductie / Kring

Liedje 3: Met deze hand.

Instructie / Kring

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal. Zithouding.

Verwerking / Hoeken

Activiteiten gericht op één- en tweehandigheid. Experimenteren met schrijfmaterialen.

Evaluatie / Hoeken

Observeren schrijfvorm Linksdraaiende spiraal, zithouding. Individuele feedback geven.

Materiaal • Schrijfhoek tekenpapier, pennen, (kleur) potloden, vetkrijt, stiften, een klassenboek (bijvoorbeeld dik schrift, multomap met blaadjes) om notities te maken

Schrijfvorm

Observatie Houding: goede zithouding. Schrijfvorm: spiralen linksdraaiend schrijven.

Doel / Kring Vertel de leerlingen dat ze deze les weer gaan schrijven. Ze leren een spiraal. Introductie / Kring Laat het liedje ‘Met deze hand’ horen. Luister nogmaals en laat lichaamsdelen uit het liedje aanwijzen. Tijdens het eerste couplet gaan de kinderen op een goede manier op hun stoel zitten. Geef daarna opdrachten als: ga op je stoel zitten alsof je heel moe bent, alsof je heel snel weg wilt gaan, alsof je naar de wc moet, alsof je gaat slapen. Eindig met zitten zoals in het lied: voeten op de vloer, billen op de stoel met een rechte rug. LKA (liedje Met deze hand) Instructie / Kring Bekijk de themaplaat. Hoe maak je de rondjes? Doe voor en benoem: we draaien naar links. Op de plaat staan nog meer vormen die je kunt maken met rondjes tekenen. Wijs op een spiraal. Wie ziet er nog meer? Laat het filmpje Linksdraaiende spiraal zien. Bij een spiraal is het rondje niet dicht. Laat de kinderen meermalen meedoen in de lucht, linksdraaiend. Laat alle kinderen in de lucht spiralen maken van buiten naar binnen. Begin heel groot, dan kleiner, steeds kleiner en eindig met een punt in het midden. Daarna andersom, ook linksdraaiend maar nu heel klein beginnen, dan groter en groter totdat je er in de lucht niet meer bij kunt. Laat het ook met twee handen doen. Het is geen probleem als de niet-schrijfhand een tegengestelde be-

Zelfstandig

Groep 2+ Facultatief

Activiteiten gericht op schrijfvorm Linksdraaiende spiraal.

Lesactiviteiten

Begeleid

Aanleren a, c, d, e, f, o, q, t, 6, 10.

weging maakt. Herhaal grote en kleine rondjes nog een keer. Laat tot slot linksdraaiende rondjes (klein, groot of spiraal) op elkaars rug tekenen en raden wat voor rondje het is. LKA ( schrijfvorm Linksdraaiende spiraal, themaplaat, uitlegbord) Verwerking / Hoeken Jongste kleuters gaan aan de slag in hoeken en met ontwikkelingsmaterialen, waarmee ze afwisselend eenhandig en tweehandig dingen doen. Ze experimenteren in de schrijfhoek met verschillende schrijfmaterialen; ook het klassenboek ligt er nog. Oudste kleuters oefenen in tweetallen om de beurt met het digibordspel. Ze oefenen linksdraaiende rondjes op groot papier, op het bord, in de zandtafel e.d. Ze gaan verder met het klassenboek. Daarna oefenen ze in het schrijfboek. U kunt de kinderen kunt u begeleiden in een klein groepje. LKA (digibordspel), schrijfboek pagina 12 Evaluatie / Hoeken Loop rond en observeer. Facultatief Kleuters die het leuk vinden, kunnen de letters a, c, d, e, f, o, q, t en de cijfers 6, 10 oefenen. LKA ( Letterfilmpjes en instructie), Letter- en cijferboek

21832_ps_HL_kleuters_bw.indd 32

19-05-15 16:24

Blok 3 – School • Les 12 streep en linksdraaiend rondje. Laat de kinderen vooraf veel bewegen bij het liedje en bij activiteiten in de kring omdat het schrijven behoorlijk intensief voor ze is. Het bewegen bij de liedjes draagt ook bij aan een goede oog-handcoördinatie.

Materialen Schrijfboek, pagina 13 LKA 1-2: les 12 Facultatief: Letter- en cijferboek met instructie LKA, pagina’s van letters a, c, d, e, o, q en cijfers 6, 10

Lesdoel Oog-handcoördinatie Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal Sluit aan bij Schatkist en andere kleutermethodes, thema school. Veilig leren lezen (kim-versie): Thema’s Waar woon je? (kern 4) en Mag dat wel? (kern 5).

Didactische achtergrond In deze les oefenen de kinderen verder met de linksdraaiende spiraal. Ze oefenen ook de voorafgaande vormen punt en uitschiet,

Lesorganisatie

Werkvormen:

Lesfase

Groep 1

Groep 2

Doel

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal: introductie. Oog-handcoördinatie.

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal: oefenen. Oog-handcoördinatie.

Introductie / Kring

Liedje 4: Letters in de lucht.

Instructie / Kring

Schrijfvorm Linksdraaiende spiraal. Oog-handcoördinatie.

Verwerking / Hoeken

Activiteiten gericht op oog-handcoördinatie. Experimenteren met schrijfmaterialen.

Evaluatie / Hoeken

Observeren schrijfvorm Linksdraaiende spiraal, oog-handcoördinatie. Individuele feedback geven.

Materiaal • Schrijfhoek tekenpapier, pennen, (kleur) potloden, vetkrijt, stiften, een klassenboek (bijvoorbeeld dik schrift, multomap met blaadjes) om notities te maken, map om schrijfproducten van de kinderen uit dit blok te verzamelen

Schrijfvorm

Observatie Houding: goede oog-handcoördinatie. Ruimtelijke oriëntatie: begrippen als ‘op, voor(ste), achter(ste), midden, middelste’ Schrijfvorm: rondjes en spiralen linksdraaiend schrijven.

Begeleid

Zelfstandig

Groep 2+ Facultatief

Activiteiten gericht op schrijfvorm Linksdraaiende spiraal.

Lesactiviteiten

Aanleren a, c, d, e, f, o, q, t, 6, 10.

LKA ( schrijfvorm Linksdraaiende spiraal, themaplaat, uitlegbord)

Doel / Kring Vertel de leerlingen dat ze deze les weer gaan schrijven. Ze oefenen en herhalen schrijfvormen. Introductie / Kring Beluister het liedje ‘Letters in de lucht’. De kinderen mogen erbij dansen. Luister nogmaals. Laat alle bewegingen bij het liedje uitvoeren. Laat de kinderen een rij vormen en vertellen wie de voorste, achterste, middelste is. Laat de kinderen een halve slag draaien en stel de vraag opnieuw. Laat kinderen bij het laatste deel van het refrein hun eigen letter in de lucht schrijven. Wie zijn eigen letter nog niet kent, maakt een rondje. LKA (liedje Letters in de lucht) Instructie / Kring Bekijk de themaplaat op het digibord en laat rondjes en spiralen zoeken. Van de rondjes kun je letters maken, laat a, c, d, e, o of q zien. Laat de kinderen zoeken naar voorwerpen met deze letter, en laat zien dat de letter met Linksdraaiend rondje wordt geschreven. Laat het filmpje Linksdraaiende spiraal zien en laat de kinderen meermalen meedoen in de lucht. Geef daarna opdrachten, bijvoorbeeld: maak drie kleine rondjes, een heel groot rondje, een streep van boven naar beneden, een spiraal van buiten naar binnen. Laat tot slot een rondje op elkaars rug tekenen en laat raden welke vorm het is. Laat ook de andere vormen nog een keer tekenen.

Verwerking / Hoeken Jongste kleuters trainen in hoeken en met ontwikkelingsmaterialen hun oog-handcoordinatie: bouwhoek (constructiemateriaal, hamertje tik), schrijfhoek (tekening (af)maken, in het klassenboek tekenen en schrijven), ontwikkelingsmateriaal (hengelspel, knikkerbaan, Kapla). Stimuleer de kleuters net een stapje meer te zetten: een nog hogere toren. Oudste kleuters oefenen in tweetallen om de beurt met het digibordspel. / Ze maken hun werk in het klassenboek af. Daarna maken ze opdrachten in het schrijfboek: nog meer rondjes e.d., rondjes afmaken, laat het sneeuwen door heel veel kleine rondjes te tekenen. Ze maken de tekening af door nieuwe dingen te tekenen met vormen die ze zelf willen. Laat de tekening inkleuren. LKA (digibordspel), schrijfboek pagina 13 Evaluatie / Hoeken Loop rond en observeer. Verzamel wat de kinderen hebben gemaakt (met hun naam erop) in een map en leg deze in de boekenhoek. Facultatief Kleuters die het leuk vinden, kunnen de letters a, c, d, e, f, o, q, t, x en de cijfers 6, 10 oefenen. Ze mogen ook de letters i, l en het cijfer 1 herhalen. LKA ( Letterfilmpjes en instructie), Letter- en cijferboek

21832_ps_HL_kleuters_bw.indd 33

19-05-15 16:24

21832_ps_HL_kleuters_os.indd 1-3

789048 721832

ISBN 978-90-487-2183-2

www.zwijsen.nl www.pennenstreken.nl

Dtp Hans van Loon

Font blokschrift Sander Neijnens

1-2

Illustraties Ann de Bode

handleiding kleuters

Redacteur Annie van der Beek

Auteurs Marion van der Meulen Leon Legierse Judith Veldhuizen

handleiding kleuters 1-2

PENNENSTREKEN • HANDLEIDING KLEUTERS 1-2

6 r e6 6 h n7 9 2 e g 6 k ix 3

21-04-15 21:30