21733_ps_HL_5b_os.indd 1-3
789048 721733
9
4
9
t
ISBN 978-90-487-2173-3
3
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).
9
www.zwijsen.nl www.pennenstreken.nl
f
1e druk ISBN: 978.90.487.2173.3 © Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg
c
Projectgroep Uitgeverij Zwijsen Jos Cöp (uitgever), Paul van Tilburg (uitgever), Judith Veldhuizen (fondsverantwoordelijke), Caro Werst (projectleiding), Tony Riboch (ontwerp), Miranda van Zeelst (bureauredactie), Sjors Heezemans (ICT), Debbie Vogels (traffic), Niek Rooijakkers (productie) Nohmi Bollebakker (marketing)
4
Dtp Hans van Loon
s
Font blokschrift Sander Neijnens
4
Illustraties Ann de Bode
5b
a
Redacteur Annie van der Beek
handleiding
3
Uitwerkauteur Maril Rijks
z
Auteurs Marion van der Meulen Leon Legierse Judith Veldhuizen Maria van Gils
p
handleiding 5b
PENNENSTREKEN • HANDLEIDING 5B
v
67
6 r e6 6 h n7 9 2 e g 6 k ix 3
21-04-15 22:30
Blok 7 • Buiten • Les 17 • schrijfboek 5b, pagina 20 Materialen verbonden schrift Schrijfboek 5b VS, pagina 20 Oefenboek 5 VS, zie schema pagina 21 Leerkrachtassistent 5b (LKA), les 17 Uitlegkaarten 4-8 VS, pagina e Letterposter 4-8 Letterkaart VS Pen, kleurpotlood
Lesdoel Schrijven e. Sluit aan bij Spelling: klankwoorden met stomme e. Houding en beweging Hoofd licht gebogen, niet te dicht bij papier.
Lesorganisatie
Werkvormen:
Lesfase Doel Terugblik
Lesactiviteiten verbonden schrift Schrijven e. Spelling klankwoorden met stomme e.
Blokschrift
Instructie
Instructie vorm e. Instructie verbinding naar ~e.
Instructie vorm e. Instructie spatiëring in tweetekencombinaties met e in woorden.
Verwerking
Opdrachten schrijfboek 5b.
Evaluatie
Bespreken opdrachten en aandachtspunten. Delen best gelukte woord.
Didactische achtergrond De e is een van de meest voorkomende letters in onze geschreven taal. Als deze letter onzorgvuldig geschreven wordt, worden veel woorden slecht leesbaar. Zo wordt een te hoog geschreven e een l en een e met een dicht lusje een i (VS). Dit maakt de schrijfletter e belangrijk genoeg om een keer extra te oefenen. Verbonden schrift
knikkeren Aandachtspunten • Lettervorm e: open lusje, tussen schrijflijn en bovenlijn. • Verbinding naar ~e: klein bergje, diep bruggetje. Blokschrift
AAAAAAAA knikkeren Aandachtspunten • Lettervorm e: open lusje. • Spatiëring ee, ei, ie oe, eu: letters dicht bij elkaar.
Materialen blokschrift Schrijfboek 5b BS, pagina 20 Oefenboek 5 BS, zie schema pagina 21 Leerkrachtassistent 5b (LKA), les 17 Uitlegkaarten 3-8 BS, pagina e Letterposter 4-8 Letterkaart BS Pen, kleurpotlood
Doel Vertel dat de leerlingen in deze les extra aandacht besteden aan de letter e. Terugblik Laat het woord ‘knikkeren’ zien. Als er aan het einde van een woord een e staat, wordt die vaak uitgesproken als een /u/. Bespreek zo ook e in de volgende woorden: boeken, feestje, nieuwe, gedaan, tekening. Lees woorden uit de tweede opdracht voor. Welke woorden rijmen op leren? LKA (woordspel).
Zelfstandig
Keuzemogelijkheid: Leerlijn motoriek Hoofd licht gebogen, niet te dicht bij papier. Beweging ( ). Doe 2x. Oefening bepaalt juiste afstand hoofd-papier. Houding ( ): zithouding.
Beweging ( ten.
Lesactiviteiten
Begeleid
). Doe aantal keren, geef opdrach-
Laat steeds de best gelukte woorden markeren. LKA (spiekbord), schrijfboek 5b, uitlegkaarten / letterkaart. Evaluatie Bespreek de oefeningen. Herhaal de aandachtspunten. Leerlingen delen hun best gelukte woorden. Leerlingen kunnen hun werk ook zelfstandig nakijken met het nakijkblad in de LKA. LKA (nakijkblad), schrijfboek 5b. Differentiatie Oefenboek 5, uitlegkaarten.
Instructie Geef, indien nodig, instructie voor de letter e. Bespreek de aandachtspunten. Zet het woord ‘knikkeren’ op het (digi)bord. Wijs op de verbinding naar ~e. Zet ook het woord ‘broek’ op het (digi)bord. Wijs er bij het blokschrift op dat de letters van tweetekenklinkers als oe dicht bij elkaar geschreven moeten worden. LKA ( en uitlegbord), letterposter, uitlegkaarten. Verwerking De leerlingen schrijven woorden met e of met tweetekenklinkers met e. De leerlingen schrijven de woorden die rijmen op leren in de eerste rij, de andere woorden in de tweede rij. De leerlingen schrijven de woorden met een e die klinkt als /u/ op.
44
21733_ps_HL_5b_bw.indd 44
19-05-15 16:43
Blok 7 • Buiten • Les 18 • schrijfboek 5b, pagina 21 Lesdoel Schrijven letters met een kommetje: u, uu, ij. Sluit aan bij Taal: zinsvolgorde in een verhaal. Houding en beweging Pen tussen duim en wijsvinger en op middelvinger.
Materialen verbonden schrift Schrijfboek 5b VS, pagina 21 Oefenboek 5 VS, zie schema pagina 21 Leerkrachtassistent 5b (LKA), les 18 Uitlegkaarten 4-8 VS, pagina u, ij Letterposter 4-8 Letterkaart VS Pen, kleurpotlood
Lesorganisatie
Werkvormen:
Lesfase Doel
Lesactiviteiten verbonden schrift Schrijven u, uu, ij.
Terugblik
Taal: zinsvolgorde.
Instructie Verwerking
Instructie vorm u, ij. Instructie verbinding naar ~u, ~ij. Opdrachten schrijfboek 5b.
Evaluatie
Bespreken opdrachten en aandachtspunten. Delen best gelukte zin.
Didactische achtergrond In deze les worden letters geoefend die een kommetjesvorm hebben (u, ij). Bij deze letters is het belangrijk dat ze niet dichtgemaakt worden, anders gaan ze lijken op andere letters (u wordt a, ij wordt g). Verbonden schrift
hijskraan Aandachtspunten • Lettervorm u, ij: ronde boog met teruggaande lijn. De u en ij mogen niet dichtgemaakt worden. • Verbindingen naar ~u, ~ij: scherpe hoek.
Blokschrift
Instructie vorm u, ij. Instructie spatiëring in woorden.
Aandachtspunten • Lettervorm u, ij: ronde boog met teruggaande lijn. De u en ij niet dichtmaken. • Spatiëring letters in woorden.
Begeleid
Zelfstandig
Keuzemogelijkheid: Leerlijn motoriek Pen tussen duim en wijsvinger en op middelvinger. Beweging ( ). Doe aantal keren met variaties: langzaam/snel, hard/licht duwen, andere kant op draaien. Houding ( ): pengreep. Beweging ( ). Oefening met schrijfhand. Geef commando’s: bal (geen actie), doos (vuist), pen (plat).
Lesactiviteiten
LKA ( en uitlegbord), letterposter, uitlegkaarten.
Doel Vertel dat de leerlingen extra aandacht besteden aan de letters u, uu, ij. Terugblik Lees de tekst voor. De volgorde van de zinnen klopt niet. Als de leerlingen dadelijk gaan schrijven, gaan zij er een betere tekst van maken. Om dat te oefenen kunt u kinderen de volgende zinnen in de juiste volgorde laten zetten: ‘Want er zit water in de motor.’ Ze zegt: ‘Mijn auto doet het niet.’ Een vrouw belt naar de garage. Hij vraagt: ‘Waar staat u?’ De monteur zegt: ‘We sturen wel iemand om u te helpen.’ De vrouw antwoordt: ‘In het IJsselmeer.’ LKA (woordspel).
Blokschrift
AAAAAAAA hijskraan
Materialen blokschrift Schrijfboek 5b BS, pagina 21 Oefenboek 5 BS, zie schema pagina 21 Leerkrachtassistent 5b (LKA), les 18 Uitlegkaarten 3-8 BS, pagina u, ij Letterposter 4-8 Letterkaart BS Pen, kleurpotlood
Verwerking De leerlingen schrijven woorden en oefenen met u, uu en ij. Leerlingen bepalen de juiste volgorde van de zinnen en schrijven de tekst. Laat na afloop de best gelukte zin markeren. LKA (spiekbord), schrijfboek 5b, uitlegkaarten / letterkaart. Evaluatie Bespreek de oefeningen. Herhaal de aandachtspunten. Leerlingen delen hun best gelukte zin. Leerlingen kunnen hun werk ook zelfstandig nakijken met het nakijkblad in de LKA. LKA (nakijkblad), schrijfboek 5b. Differentiatie Oefenboek 5, uitlegkaarten.
Instructie Geef instructie voor de letters u, ij. Laat eventueel de letterfilmpjes zien. Wijs op de aandachtspunten. Zet ‘hijskraan’ op het (digi)bord. Wijs op de verbinding naar de ~ij: een scherpe hoek. Wijs er bij het blokschrift op dat letters in een lang woord allemaal dicht bij elkaar moeten blijven staan, zodat er geen twee woorden (hijs en kraan) ontstaan. Bekijk eventueel samen de tweede opdracht en maak er samen een goed verhaal van.
45
21733_ps_HL_5b_bw.indd 45
19-05-15 16:44
21733_ps_HL_5b_os.indd 1-3
789048 721733
9
4
9
t
ISBN 978-90-487-2173-3
3
Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).
9
www.zwijsen.nl www.pennenstreken.nl
f
1e druk ISBN: 978.90.487.2173.3 © Uitgeverij Zwijsen B.V., Tilburg
c
Projectgroep Uitgeverij Zwijsen Jos Cöp (uitgever), Paul van Tilburg (uitgever), Judith Veldhuizen (fondsverantwoordelijke), Caro Werst (projectleiding), Tony Riboch (ontwerp), Miranda van Zeelst (bureauredactie), Sjors Heezemans (ICT), Debbie Vogels (traffic), Niek Rooijakkers (productie) Nohmi Bollebakker (marketing)
4
Dtp Hans van Loon
s
Font blokschrift Sander Neijnens
4
Illustraties Ann de Bode
5b
a
Redacteur Annie van der Beek
handleiding
3
Uitwerkauteur Maril Rijks
z
Auteurs Marion van der Meulen Leon Legierse Judith Veldhuizen Maria van Gils
p
handleiding 5b
PENNENSTREKEN • HANDLEIDING 5B
v
67
6 r e6 6 h n7 9 2 e g 6 k ix 3
21-04-15 22:30