ik word online opgelicht HELP!
Tegenwoordig is online oplichting kinderspel. Iedereen kan het.
Zowel grote georganiseerde criminele organisaties als kleine, lokale bendes en zelfs individuele plegers. Vaak zijn die laatste echt jonge mensen: tieners, twintigers. De methodes worden almaar geloofwaardiger en dus doeltreffender. Daarom gaan we te rade bij een expert in cybercriminaliteit, Christophe Van Bortel.
VAAK START ONLINE OPLICHTING AAN DE TELEFOON.
KLOPT DAT?
Christophe Van Bortel: “Helpdeskfraude, zo heet dat, is bij zestigplussers inderdaad de grootste vorm van online fraude. Dan belt iemand jou op en zegt dat hij uit naam van jouw bank, Bpost, Card Stop, je energieleverancier, je telefoonmaatschappij … belt. Vroeger kon je aan een telefoonnummer zien dat je gebeld werd vanuit het buitenland. Dan was je meteen gealarmeerd, maar nu kunnen oplichters lokale nummers ‘spoofen’. Dan klonen ze het nummer van een betrouwbare instantie en lijkt het alsof die instantie echt belt.
‘Helpdeskfraude en phishing hebben vaak een dwingend en dringend karakter.’
De telefoonbediende vertelt dan bijvoorbeeld dat je energiecontract stopgezet zal worden. Of dat er een verdachte transactie op jouw bankrekening gebeurde die je dringend ongedaan moet maken. Of dat er betaald moet worden voor je pakket dat vastzit bij de douane … Je hoort allerlei persoonlijke informatie, zo lijkt het telefoontje echt betrouwbaar. Maar niets is minder waar. Regelmatig hoor je in het nieuws hoe grote bedrijven gehackt worden of lijsten met persoonlijke informatie gelekt zijn. Zo komen ze dus aan al die informatie. De oplichters proberen paniek en verwarring te zaaien, want in paniek handel je impulsiever en stel je minder kritische vragen. Ze houden je aan de praat, soms langer dan een uur, zodat je geen tijd hebt om na te denken én ze spelen erop in dat je niet onbeleefd wil zijn. Vervolgens biedt de telefoonbediende aan om het dreigende risico ongedaan te maken en leidt jou naar een valse betaalpagina of ontfutselt jouw pincode, wachtwoord of visakaartgegevens.”
MOET JE NAAST TELEFOONTJES OOK VOOR E-MAILS EN SMS’EN OPLETTEN?
Christophe: “Klopt, een e-mail met een link die naar een oplichterswebsite leidt heet phishing. Als de link in een sms zit,
ALARMSIGNALEN
Breek de communicatie af als …
de toon van het gesprek dringend en dwingend is.
iemand jou iets voorstelt dat te mooi is om waar te zijn.
je buiten de kantooruren door jouw bank wordt gebeld.
iemand voorstelt om jouw bankkaart te komen ophalen.
je een programma op jouw computer of telefoon moet installeren zodat de oplichters toegang krijgen tot je toestel.
je jouw pincode of wachtwoord moet doorgeven.
je geld moet overmaken naar een ‘veilige’ rekening.
heet het smishing. Net zoals bij helpdeskfraude hebben phishing en smishing vaak een dwingend en dringend karakter: ‘Betaal meteen om te voorkomen dat je account wordt afgesloten.’ Of nog verleidelijker: ‘Betaal een klein bedrag om een grote erfenis op jouw naam vrij te maken.’ De frauduleuze e-mails en sms’en kan je herkennen aan een ongewoon mailadres, schrijffouten of het toch ietwat opmerkelijk taalgebruik. Klik niet op de link die in de e-mail zit. Doe je dat toch? Check dan zeker de url (het webadres) voor je persoonlijke info doorgeeft.
Tegenwoordig kan phishing zelfs via een QR-code, dan heet het quishing. Dat is een redelijk recente vorm. Dan vervangen de oplichters de QR-code van bijvoorbeeld een parkeergarage en leiden je zo naar hun website om je betaling te doen. In plaats van dat je dan betaalt voor je parkeersessie, betaal je aan de oplichters. Let dus bij het scannen van een QR-code altijd goed op de url van de website waar je terechtkomt.”
EN HET IS NOG NIET GEDAAN. ER BESTAAT OOK
NOG WHATSAPP-FRAUDE, BELEGGINGSFRAUDE, DATINGFRAUDE EN NOG VEEL MEER. WAT KAN JE DAAROVER VERTELLEN?
ID-KIT
• Expert cybercriminaliteit.
• Heeft jarenlange ervaring als rechercheur en ziet in die hoedanigheid heel wat praktijken waartegen we ons kunnen wapenen.
Christophe: “Beleggingsfraude start vaak via reclame op sociale media. Daarin belooft een BV, zoals Gert Verhulst of Marc Coucke, dat je in korte tijd rijk kan worden als je investeert in cryptomunten, zoals bitcoins. De reclameboodschap is gemaakt met AI en het is dus niet de echte BV die het aanraadt. De oplichters achter de reclameboodschap leiden je vervolgens naar een ‘slimme investering’. Een paar dagen na je startinvestering tonen ze een grafiek waaruit blijkt dat je startsom al verdrievoudigd is. Zo verleiden ze jou om een nog groter bedrag te investeren. En dan … gaan ze ervandoor met je geld.
CHRISTOPHE VAN BORTEL
WhatsApp-fraude is dan weer veel persoonlijker: ‘Hoi mama, hier je oudste zoon. Mijn gsm is kapot en ik stuur nu met de gsm van een vriend. Kan je …’ en dan volgt er een vraag om een betaling te doen. Reageer hier niet op, maar bel je zoon via zijn gekend nummer.
Ook in persoonlijke gesprekken op datingsites en via sociale media zijn oplichters actief. Zoek je een fijne date of een nieuwe vriendschap? Wees dan alert voor misbruik. Je gesprek begint gemoedelijk en na een tijd vraagt die ‘nieuwe vriend’ een naaktfoto of vraagt hij of zij om geld te lenen. Naaktfoto’s sturen is heel actueel bij jongeren omdat zij er vaak de risico’s nog niet helemaal van inschatten, maar ook op latere leeftijd kan het misleidend zijn als een online vriendschap veilig voelt. Mijn boodschap is: deel nooit, echt nooit intieme foto’s. Het lijkt eerst allemaal heel spannend, maar de risico’s zijn zo groot en eens een foto op het internet belandt, is het vaak onmogelijk om die weg te halen.”
WAT ALS JE OPGELICHT DREIGT TE WORDEN?
Christophe: “Meestal weet je het niet zeker. Je twijfelt. Neem die twijfel serieus. Breek het gesprek af. En bel iemand die je vertrouwt: kind, partner, kleinkind, buur, zorgverlener … Heb je al een betaling gedaan? Bel dan onmiddellijk het fraudenummer van je bank of bel Card Stop. Wie meteen melding maakt, heeft de meeste kans dat verdwenen geld gerecupereerd kan worden en er niet nog meer geld gestolen wordt. Doe dat echt zo snel mogelijk. Zelfs na een paar uur kan de bank nog heel wat terughalen.
Geef het daarna aan bij de politie. Er is een groot aantal mensen dat geen aangifte doet. Dan spreken we over een ‘dark number’. Schaamte is heel vaak een reden om te zwijgen. Mijn boodschap is: het kan echt iedereen overkomen. Je moet weten dat die criminelen dag in dag uit bezig zijn met zichzelf zo geloofwaardig mogelijk te maken. Het is dus heel menselijk dat je hen gelooft. Je schamen is niet nodig.
EXPERT AAN HET WOORD
Beter voorkomen dan genezen
Timmer de privacy-instellingen van jouw sociale media en WhatsApp dicht: zorg ervoor dat enkel jouw contacten je info, profielfoto en berichten kunnen zien en stel in dat je toestemming moet geven om toegevoegd te worden aan een WhatsApp-groep.
Stel, waar je kunt, tweestapsverificatie (2FA) in. Dat wil zeggen dat er twee parameters vereist zijn vooraleer je kan inloggen. Meestal een wachtwoord en een code die je per mail of sms krijgt.
Gebruik verschillende wachtwoorden voor je verschillende accounts. Moeilijk om te onthouden? Installeer een offline wachtwoordmanager op jouw toestel. Dat is een digitale kluis die al jouw wachtwoorden bewaart en jij hoeft enkel het wachtwoord van de wachtwoordmanager te onthouden.
Krijg je een e-mail: check het mailadres en klik nooit op een knop die je niet vertrouwt. Klik je toch, kijk dan zeker goed naar het webadres in de balk bovenaan.
Denk goed na vooraleer je persoonlijke contactgegevens doorgeeft voor nieuwsbrieven of marketingacties.
Koop je online? Kies dan voor een aanbieder die je vertrouwt, lees reviews en/of google de webshop.
Installeer de Safeonweb-extensie in je browser. Deze zal je waarschuwen als je een onveilige website bezoekt en wanneer het gevaarlijk is om je gegevens in te voeren. www.safeonweb.be
De meeste banken hebben een fraudenummer dat 24/7 bereikbaar is. Zoek het alvast op en bewaar het in je contactenlijst of hang het aan je koelkast.
Wat we wel kunnen doen, is er samen voor zorgen dat we zo veel mogelijk stokken in hun wielen steken. En dat kan je door het misbruik te melden, ook al is het al gebeurd. Misschien kunnen we je geld niet meer teruggeven, maar we hebben zo wel een extra spoor om hen hopelijk op den duur te stoppen of te arresteren.”
Meer op www.slachtofferzorg.be/oplichting