Katarz yna W ęg rzy n
Przewodnik po niezwykłych i nieznanych miejscach w każdym z 16 województw
Wydawnictwo Znak KRAKÓW 2021
Spis treści
Wstęp
9
Od redakcji
11
Lubuskie/zachodniopomorskie Dolnośląskie Pomorskie Kujawsko-pomorskie/wielkopolskie Łódzkie/mazowieckie Opolskie/śląskie Podlaskie/warmińsko-mazurskie Lubelskie Podkarpackie/święt0krzyskie Małopolskie
17 19 21 23 25 27 29 31 33 35
Góry 1 2 3 4 5 6 7
Góry Stołowe Rudawy Janowickie Pieniny Beskid Śląski Bieszczady Góry Świętokrzyskie Beskid Sądecki
Parki narodowe
8 9 10 11 12 13
Słowiński Park Narodowy Biebrzański Park Narodowy Ojcowski Park Narodowy Woliński Park Narodowy Park Narodowy Bory Tucholskie Roztoczański Park Narodowy
37 41 45 49 53 57 61
65 69 73 77 81 85
5
Zamki
14 15 16 17 18 19 20 21
Zamek w Gniewie Zamek Książ Zamek Czocha Zamek w Rynie Zamek w Krasiczynie Zamek w Janowie Podlaskim Zamek w Mosznej Zamek w Gołuchowie
89 93 97 101 103 107 109 113
Ruiny zamków
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 32 33 34 35 36
37 38 39 40 41 42 43 44
6
Krzyżtopór Ogrodzieniec Zamek w Mirowie Zamek Chojnik Zamek w Czorsztynie Zamek w Janowcu Zamek Sobień
115 117 119 123 127 131 135
Kopalnie Kopalnia srebra w Tarnowskich Górach Kopalnia złota w Złotym Stoku Kopalnia uranu w Kletnie Kopalnia soli w Bochni Podziemia kredowe w Chełmie Krzemionki Opatowskie Kopalnia ropy naftowej w Bóbrce Kopalnia Guido w Zabrzu
137 139 143 147 151 153 157 159
Parki rozrywki Park wodny Suntago Magiczne Ogrody JuraPark Bałtów Energylandia Twinpigs Rabkoland Farma Iluzji Majaland
163 165 167 171 175 177 179 181
45 46 47 48 49 50 51 52 53
54 55 56 57 58 59 60 61 62
63 64 65 66 67 68 69 70 71 72
73 74
Klimatyczne miasteczka Toruń Lidzbark Warmiński Sandomierz Kazimierz Dolny Supraśl Kłodzko Piotrków Trybunalski Płock Zamość
183 187 191 195 199 203 207 211 215
Niezwykłe miejsca Pustynia Błędowska Kolorowe Jeziorka Mofeta w Jastrzębiku Kraina Wygasłych Wulkanów Kręgi Kamienne w Odrach Piramidy kujawskie Niebieskie Źródła Arboretum w Jaworznie Góra Ślęża
219 223 225 227 231 233 237 239 241
Nietypowe muzea Muzeum Życia w PRL Muzeum Emigracji Illuzeum Muzeum Zabawek Niewidzialny Dom Muzeum Czynu Powstańczego Muzeum Mydła i Historii Brudu Arcade Museum Podziemia browaru Perła Karkonoskie Tajemnice
245 249 251 253 257 259 261 263 265 269
Militaria Międzyrzecki Rejon Umocniony Blechhammer
273 275
7
75 76 77 78 79
80 81 82 83 84 85 86
87 88 89 90 91 92 93
94 95 96 97 98 99 100
Podziemne miasto Osówka Mamerki Muzeum Obrony Wybrzeża Exploseum Muzeum Sił Powietrznych
279 283 287 291 293
Plaże Plaża w Łebie Plaża w Jastrzębiej Górze Plaża w Międzyzdrojach Plaża w Dębkach Plaża w Trzęsaczu Plaża na Wyspie Sobieszewskiej Plaża w Krynicy Morskiej
295 297 299 303 305 309 311
Twierdze Twierdza Srebrna Góra Twierdza Kostrzyn nad Odrą Twierdza Modlin Twierdza Wisłoujście Twierdza Świnoujście Twierdza Kraków Twierdza Przemyśl
313 317 319 323 327 331 335
Jaskinie Jaskinia Raj Jaskinia Mylna Jaskinia Niedźwiedzia Jaskinia Radochowska Jaskinia Mroźna Jaskinia Wierzchowska Górna Smocza Jama
339 341 345 349 351 353 355
Spis źródeł fotografi
359
Wstęp
Podróże po Polsce to dla mnie zawsze wyprawa w nieznane. Pamiętam swoją ekscytację, gdy odkrywałam kolejne zamki, twierdze, kopalnie złota czy ropy, a także niezliczone ślady historii. Nie mogłam uwierzyć, że nasz kraj, który pozornie przecież dobrze znam, jest aż tak bardzo różnorodny. Dzielenie się swoją wiedzą w mediach społecznościowych z tysiącami odbiorców daje mi ogromną satysfakcję. Myśl, że pomagam Wam odkrywać Polskę na nowo, jest moją największą motywacją do robienia tego dalej. Ciężko było mi wybrać do tej książki tylko sto miejsc. Każdy z nas szuka przecież w podróżach czegoś innego – aktywności,
ciekawostek lub odpoczynku. Starałam się zamieścić tu wszystkiego po trochu, a Wy ocenicie, czy mi się udało. Przy niemal każdym opisanym miejscu usiłowałam pokrótce opowiedzieć też jego historię, ponieważ to właśnie ona często decyduje o klimacie odwiedzanej okolicy. Zawsze warto wiedzieć, kto i po co zbudował obiekt, w którym się jest, bo dzięki temu oczami wyobraźni możemy zobaczyć, jak wyglądał w chwili powstania. Mam nadzieję, że każdy z Was znajdzie tutaj coś dla siebie. Dobrze jest stawiać na nieznane atrakcje, bo nigdy nie wiadomo, czy nie odkryjemy w sobie nowej pasji. Owocnej lektury!
9
Od redakcji
Ta książka nie jest klasycznym przewodnikiem. Nie znajdziecie tu hiperdokładnych map, poziomic, kolorów szlaków turystycznych. To bardziej inspiratorium: ma podpowiedzieć czytelnikowi niezwykłe pomysły na udane jednodniowe, weekendowe lub dłuższe urlopowe wyjazdy. Tekst podzielony jest tematycznie: podobne do siebie atrakcje występują w książce jedna po drugiej, nawet jeśli znajdują się w dwóch oddalonych od siebie województwach. By się w tym wszystkim nie pogubić, warto zajrzeć do map poszczególnych województw zamieszczonych na początku książki, zaraz za tym wstępem, które prezentują rozmieszczenie opisanych miejsc. Na mapach przyjęto następujące oznaczenia:
– góry;
– parki narodowe;
– zamki;
– ruiny zamków;
– kopalnie;
– parki rozrywki;
– klimatyczne miasteczka;
– niezwykłe miejsca;
– nietypowe muzea;
– militaria;
– plaże;
– twierdze;
– jaskinie.
Widniejące obok sygnatur liczby odpowiadają numerom rozdziałów. W planowaniu podróży pomogą znajdujące się na końcu każdego rozdziału sugestie opatrzone nagłówkami: „Jeśli masz więcej czasu, w okolicy warto zobaczyć” oraz „Atrakcje w okolicy”. Pod pierwszym hasłem wskazano i pokrótce scharakteryzowano inne ciekawe miejsca położone niedaleko opisanej atrakcji, które można zwiedzić przy okazji. Drugie odsyła do najbliższych godnych uwagi miejsc, które zostały szerzej opisane w tej książce. Należy pamiętać, że podany czas dojścia do różnych atrakcji oraz czas przejazdu samochodem są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od kondycji (w przypadku szlaków pieszych) albo warunków na drodze (gdy mówimy o podróży autem). Podobnie ma się sprawa z czasem potrzebnym na zwiedzanie danego miejsca – jest on szacunkowy. Dany szlak można zapewne przejść dużo szybciej, niż podano, a dany zabytek oglądać krócej – i odwrotnie. Jeśli wiemy, że zwykle potrzebujemy więcej czasu niż przeciętni turyści (bo na przykład mamy małe
11
dzieci), doliczmy sobie tych kilkanaście czy kilkadziesiąt minut. Dystanse do przejechania samochodem przedstawiono w zaokrągleniu do pięciu kilometrów. Tam gdzie podano ceny biletów wstępu do różnych obiektów albo wysokość opłaty za parking, każdorazowo przed kwotą użyto słowa „około”. Koszt wielu rzeczy zmienia się nawet w ciągu jednego sezonu turystycznego. Podajemy ceny obowiązujące w chwili wysłania tej książki do druku. Może się jednak zdarzyć, że zanim po nią sięgniecie, cennik w którymś miejscu się zmieni. Na wszelki wypadek warto mieć zawsze przy sobie nadprogramowe drobne.
12
Gdyby ktoś z Państwa zauważył kiedyś jakąś informację, która się już przedawniła, prosimy o wiadomość na adres mailowy: gutkowski@znak.com.pl. Postaramy się uwzględnić korektę w kolejnych wydaniach Gdzie w Polsce na weekend. Na stronie obok znajduje się infografika tłumacząca sposób przedstawienia informacji na kolejnych kartach książki. Tworzenie tej publikacji było dla nas ogromną przygodą. Mamy wielką nadzieję, że zwiedzanie wraz z nią Polski będzie dla Państwa podobnym doświadczeniem.
16
62
57 25
55 2 72
15 75 66
18
1
87 50
97 30 31 96
województwo
dolnośląskie Góry 1. Góry Stołowe 2. Rudawy Janowickie
Zamki 15. Zamek Książ 16. Zamek Czocha
Ruiny zamków 25. Zamek Chojnik
Kopalnie 30. Kopalnia złota w Złotym Stoku 31. Kopalnia uranu w Kletnie
Klimatyczne miasteczka 50. Kłodzko
Niezwykłe miejsca 55. Kolorowe Jeziorka 57. Kraina Wygasłych Wulkanów 62. Góra Ślęża
Nietypowe muzea 66. Muzeum Zabawek 72. Karkonoskie Tajemnice
Militaria 75. Podziemne miasto Osówka
Twierdze 87. Twierdza Srebrna Góra
Jaskinie 96. Jaskinia Niedźwiedzia 97. Jaskinia Radochowska
19
36
50,48ºN, 16,34ºE
1. Góry Stołowe pies na smyczy, szlaki mogą być trudne dla psa bez kondycji
Z wrocławia – 115 km, 2 godz. jazdy samochodem Z opola – 145 km, 2 godz. 15 min jazdy samochodem
Góry Stołowe to pasmo górskie w Sudetach Środkowych z charakterystycznymi niesamowitymi formami skalnymi, często przybierającymi nietypowe kształty (wystarczy powiedzieć, że można tam znaleźć Małpę, Wielbłąda, Fotel Pradziada, Diabelską Kuchnię czy Kołyskę Księżniczki Emilki – ta ostatnia to chybotek, czyli blok skalny, nieraz ogromny, stojący na tak cienkiej nóżce, że wystarczy siła ludzkich mięśni, by wprawić go w ruch wahadłowy). Są to jedyne w Polsce góry płytowe, czyli zbudowane z leżących na sobie niepofałdowanych warstw skał osadowych o różnej odporności na erozję. Te fragmenty, które oparły się procesom wietrzenia, wystają dziś z ziemi; są ogromne (uskoki mogą mierzyć nawet 40 metrów) i płaskie jak stoły, co dało nazwę całemu pasmu. Dzięki niezwykłej przyrodzie i walorom krajobrazowym w 1993 roku utworzono na tym obszarze Park Narodowy Gór Stołowych. To miejsce, które każdemu przypadnie do gustu. Jest spektakularne i można w nim znaleźć szlaki o poziomie trudności dopasowanym do indywidualnych potrzeb. Wytrwali piechurzy mogą zaplanować sobie długie i bardziej skomplikowane trasy, a dzieci będą Wielbłąd, jedna ze skałek na Szczelińcu Wielkim
Jednodniowa wycieczka Weekend Urlop
Urlop: moż na jako ba wypadową zę np. Kudow wybrać i zwiedzić róę-Zdrój pozostałe wnież leżą w pobliżu ce atrakcje
zachwycone, pokonując wymyślne przeszkody. Wchodzenie po skałach jest o wiele atrakcyjniejsze niż tradycyjne przechadzki po górach; wystarczy odrobina wyobraźni, żeby przenieść się do prawdziwie magicznej krainy. Nie ma tu jednak trasy, z którą nie poradziłby sobie ktoś o przeciętnej sprawności fizycznej.
❶ SZCZELINIEC WIELKI Samochodem do miejscowości Karłów (w Mapach Google jest lokalizacja parking pod Szczelińcem Wielkim – zapłacimy tam 20 zł niezależnie od czasu postoju samochodu) lub Pasterka (stąd na szczyt wiedzie szlak dłuższy, ale łagodniejszy). Dolny Śląsk nie jest pod względem komunikacji zbiorowej najprostszym miejscem do podróżowania (zwłaszcza w porównaniu z Małopolską). Istnieją połączenia z Kłodzka i Kudowy -Zdroju do Karłowa, ale jest ich ok. 20 w ciągu dnia, a rozkłady jazdy dość często się zmieniają. Jeśli chcielibyście skorzystać z transportu zbiorowego, zachęcam do wpisania w wyszukiwarkę frazy „Miejscowość A (ta, z której chcecie ruszyć) – Karłów połączenie”. Na pewno coś znajdziecie. Warto też skorzystać z portalu e-podroznik.pl. Może być bardzo pomocny, choć nie notuje wszystkich dostępnych połączeń. Zwiedzanie zajmuje ok. 3 godz. (z parkingu do schroniska dojdziecie mniej więcej
37
w 45 min, przejście Szczelińca to 1,5 godz., powrót do samochodu – 30 min). Skalny labirynt na Szczelińcu jest jednak tak urokliwy, że jego przejście (i zrobienie zdjęć) może wam zająć więcej czasu. Jeśli nigdzie się nie spieszycie, warto zarezerwować sobie na tę wycieczkę cały dzień. Wejście do skalnego labiryntu na Szczelińcu Wielkim jest płatne. Wstęp kosztuje ok. 12 zł za bilet normalny i ok. 6 zł za ulgowy. Posiadacze Karty Dużej Rodziny mogą liczyć na zniżki.
widokiem. To jedno z niewielu schronisk w Polsce, do których nie da się dojechać samochodem. Produkty są tutaj dostarczane za pomocą specjalnej windy towarowej. Za schroniskiem szlak biegnie przez ogromny labirynt skalny. W licznych wąskich korytarzach i przejściach panuje mikroklimat, który sprawia, że gdzieniegdzie śnieg utrzymuje się nawet do lipca. Można go zaobserwować na przykład w Piekiełku (nazwa może być myląca), czyli długiej na około 100 i głębokiej na 20 metrów szczelinie skalnej, przez którą wiedzie szlak. http://naszczelincu.pl/ @schronisko_na_szczelincu
❷ BŁĘDNE SKAŁY
38
Szczeliniec Wielki to najwyższy szczyt Gór Stołowych, który mierzy 919 metrów n.p.m. Wchodzi się na niego krętym szlakiem po 665 schodach ułożonych w 1814 roku przez sołtysa Karłowa. Jednokierunkowa trasa ma około 5 kilometrów długości. Na górze znajduje się schronisko PTTK oraz taras, na którym można, w zależności od pory roku i preferencji, raczyć się zimnym piwem lub gorącą herbatą, delektując się pięknym
Samochodem z Kudowy-Zdroju Drogą Stu Zakrętów (nazwa nie jest przypadkowa, oj, nie jest) do jednego z dwóch parkingów przy Błędnych Skałach. Pierwszy, przy drodze nr 387, jest bezpłatny, ale dojście z niego do głównej atrakcji, czyli labiryntu skalnego, zajmie jeszcze 75 min. Drugi, płatny, znajduje się tuż przy wejściu do labiryntu skalnego. Opłata pobierana jest na początku prowadzącej do niego drogi, która jest wyjątkowo stroma i wąska, przez co panuje na niej ruch wahadłowy. Co pół godziny przez 15 min samochody są puszczane naprzemiennie z góry lub z dołu. Znaczy to, że do góry można wjechać tylko o pełnej godzinie, a zjechać z góry – tylko o wpół do. Warto o tym pamiętać, planując zwiedzanie. Opłata za parking wynosi 30 zł niezależnie do czasu postoju. Komunikacja zbiorowa nie kursuje. Do Błędnych Skał można się również dostać pieszo. Z Kudowy-Zdroju wiedzie tam czerwony szlak. Przejście trasy zajmuje ok. 2,5 godz. (6,7 km). Przejście labiryntu skalnego Błędnych Skał zajmuje ok. godziny, jeśli jednak chcecie się spokojnie poprzyglądać formacjom skalnym i porobić zdjęcia lub jeśli wybieracie się tam z dziećmi, pomnóżcie ten czas – tak jak w przypadku Szczelińca Wielkiego – razy dwa (albo nawet trzy).
Bilet normalny kosztuje ok. 12 zł, bilet ulgowy – ok. 6 zł. Posiadacze Karty Dużej Rodziny mogą liczyć na zniżki.
Błędne Skały znajdują się na stokach Skalniaka, drugiego co do wysokości szczytu w Górach Stołowych. Szlak turystyczny, podobnie jak na Szczelińcu Wielkim, wiedzie przez szczeliny, wąwozy i korytarze skalne oraz mija niezwykłe grzyby skalne. Przejścia na tej trasie turystycznej są niejednokrotnie dużo węższe niż na Szczelińcu – czasami odległość między skałami jest tak mała, że trzeba się przeciskać bokiem. W Błędnych Skałach wrażenie, jakbyśmy byli w skalnym mieście, jest jeszcze silniejsze niż na Szczelińcu, nie ma tu natomiast tak dużych różnic wysokości pomiędzy poszczególnymi blokami. Tajemniczy labirynt jest na tyle fascynujący, że był tłem dla filmowych Opowieści z Narnii, konkretnie ich drugiej części, Księcia Kaspiana. Do Błędnych Skał można dojść czerwonym szlakiem ze Szczelińca Wielkiego. Droga zajmie około 2,5 godziny.
① Skalne Grzyby (skupisko skalnych grzybów, do którego najprościej dojść z Batorowa, Wambierzyc lub parkingu przy Drodze Stu Zakrętów);
② Wambierzyce (podupadły, ale wybudowany z wielkim rozmachem kompleks sakralny, który miał odwzorowywać układ przestrzenny Jerozolimy).
Atrakcje w okolicy: (50) Kłodzko – 30 km, 40 min samochodem (66) Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju – 10 km, 15 min samochodem (75) Podziemne Miasto Osówka – 50 km, 1 godz. samochodem (87) Twierdza Srebrna Góra – 40 km, 55 min samochodem (97) Jaskinia Radochowska – 50 km, 55 min samochodem
39
92
50,84ºN, 16,29ºE
15. Zamek Książ Z wrocławia – 80 km, 1 godz. 5 min jazdy samochodem Z opola – 160 km, 1 godz. 55 minut jazdy samochodem
Najlepiej dojechać samochodem. Na miejscu są płatne parkingi (jednorazowa opłata w wysokości ok. 10–15 zł). Z centrum Wałbrzycha kursują tutaj dwa autobusy, a do Wałbrzycha bez problemu dojedziecie z Wrocławia. Zamek jest tak duży i ciekawy, że trzeba zarezerwować sobie cały dzień na jego zwiedzanie i spacery. Najlepiej kupić bilet, który uprawnia do zobaczenia wszystkich obiektów wchodzących w skład zamku Książ, jego koszt to ok. 69 zł – bilet normalny, lub ok. 62 zł – bilet ulgowy. Podstawowe bilety (odpowiednio: ok. 39 i ok. 32 zł) pozwalają zwiedzić zamek z audioprzewodnikiem oraz palmiarnię bez przewodnika.
To trzeci co do wielkości zamek w Polsce, jednak to nie jego gabaryty, lecz liczne związane z nim tajemnice przyciągają tutaj tłumy turystów. Początki Książa sięgają XIII wieku, był wtedy jedną z licznych warowni na tym terenie. W XVI wieku trafił w ręce rodziny Hochbergów, która władała nim przez kilka kolejnych stuleci. Przechodził liczne przebudowy, przetrwał wojnę trzydziestoletnią oraz ataki Szwedów. W miarę jak rosły wpływy jego właścicieli, zamek zmieniał się stopniowo w okazałą rezydencję pałacową, stając się jednym z najpiękniejszych obiektów na Starym Kontynencie. W XIX i XX wieku gościło w nim wiele sław, wśród nich Izabela Czartoryska,
Jednodniowa wycieczka Weekend Urlop
Zygmunt Krasiński, car Mikołaj I Romanow czy Winston Churchill. Rezydująca w zamku księżna Daisy (filantropka i pacyfistka Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless) była miłośniczką przyrody. To dla niej w 1911 roku wybudowano tutaj ogromną palmiarnię, ogrody w stylu japońskim i rosarium. Na dachu palmiarni utworzono niewielką galeryjkę widokową, wnętrze wyłożono zastygłą lawą z wulkanu Etna. Duże kawały tufu wulkanicznego budowniczy rozbijali na mniejsze kawałki i tworzyli z nich groty, wodospady oraz ściany z kieszeniami dla roślin. Zjawiskowy park i palmiarnia do dziś są
93
wizytówką Książa. Co roku odbywa się tutaj również Festiwal Kwiatów i Sztuki, który odwiedza ponad 100 tysięcy osób. Wydarzeniu towarzyszą przedstawienia, występy i pokazy florystyczne. Podczas II wojny światowej zamek został zaadaptowany na kwaterę wojenną przez paramilitarną Organizację Todt, której zadaniem była budowa obiektów wojskowych. Wyposażenie wywieziono i ruszyły prace nad tajemniczym projektem. Więźniowie z obozu koncentracyjnego Gross-Rosen drążyli ogromne tunele, przez niektórych badaczy zaliczane do budowanego w Górach Sowich kompleksu Riese. Do dziś nie jest znane ich przeznaczenie. Przypuszcza się, że miały tu powstać fabryki broni, a sam Książ przygotowywano na jedną z kwater Führera. Według licznych legend w zamku do dziś znajdują się skarby jego dawnych właścicieli, a większość skrytek podobno nie została jeszcze
94
odnaleziona. Do zniszczeń spowodowanych przez nazistów (ze ścian odkuwano wtedy na przykład freski, by potem wyrzucić je w pobliskim wąwozie – w III Rzeszy lubowano się w surowych pomieszczeniach) swoje trzy grosze dołożyli żołnierze Armii Czerwonej, choć specjaliści uważają, że około 90 procent przedwojennego wyposażenia zamku zniszczyli ci pierwsi. W latach 50. Książ został zabezpieczony, a w latach 70. rozpoczęto pierwsze prace remontowe. Obecnie część zamku jest udostępniona do zwiedzania. Do wyboru są różne trasy, z pewnością warto skorzystać z poszerzonych pakietów i wiedzy przewodnika, żeby dokładnie poznać wszystkie zakamarki i związane z nimi legendy. Od niedawna dla turystów jest dostępna Podziemna Trasa Turystyczna. Tunele wydrążone podczas II wojny światowej znajdują się 50 metrów pod zamkiem. Idąc nimi, można obejrzeć
hale, korytarze oraz poboczne komory bunkra. Trasa ma 500 metrów długości. https://www.ksiaz.walbrzych.pl/ @ksiazcastle
① kopalnię uranu w Kletnie (podziemna trasa turystyczna w działającej w latach 50. XX wieku kopalni uranu, której urobek transportowany był do ZSRR); ② podziemia w Osówce (nieznanego przeznaczenia tunele wykute w ramach niemieckiego projektu Riese); ③ Starą Kopalnię w Wałbrzychu (podziemna trasa turystyczna w kopalni węgla kamiennego – Dolny Śląsk jest najstarszym miejscem pozyskiwania tego surowca w Polsce).
Atrakcje w okolicy: (2) (55) (57) (62) (75)
Rudawy Janowickie – 45 km,1 godz. samochodem Kolorowe Jeziorka – 40 km, 45 min samochodem Kraina Wygasłych Wulkanów – 45 km, 45 min samochodem Góra Ślęża – 35 km, 40 min samochodem Podziemne Miasto Osówka – 30 km, 40 min samochodem
95
278
50,67ºN, 16,42ºE
75. Podziemne Miasto Osówka Z wrocławia – 80 km, 1 godz. 30 min jazdy samochodem Z opola – 140 km, 2 godz. 15 min jazdy samochodem
Jednodniowa wycieczka Weekend Urlop
Bilet normalny kosztuje ok. 24 zł, a ulgowy – ok. 21 zł.
Gdyby nie infrastruktura wokół, nigdy nie domyśliłabym się, że w skale może być ukryte prawdziwe podziemne miasto. Na trasie czekają dziś nowoczesne multimedialne prezentacje, które wprowadzają w historię miejsca. Wielkość tuneli robi piorunujące wrażenie i pozwala zrozumieć, jak ogromna była skala projektu. W dalszej części można obejrzeć wystawy broni, wyposażenia żołnierzy,
O Górach Sowich czasem mówi się, że są puste w środku. Niedokończony projekt Riese to jedna z największych zagadek II wojny światowej. Tajemnicza inwestycja do dziś rozpala wyobraźnię zarówno historyków, jak i turystów. W 1943 roku sytuacja na froncie była coraz mniej korzystna dla Niemców. W tym samym czasie w Górach Sowich ruszyła budowa tajemniczych obiektów. Co wiadomo o projekcie Riese? Nic, bo nie zachowały się żadne dokumenty ani plany. Niemcy, wycofując się, w pośpiechu niszczyli obiekty oraz ich wyposażenie, tak by skrywane przez nie tajemnice nigdy nie wyszły na światło dzienne. Jedyne informacje, jakie się zachowały, wskazują na to, że przy budowie kompleksu pracowało co najmniej 13 tysięcy więźniów obozu Gross-Rosen. Wszyscy po zakończeniu budowy mieli zostać poddani eksterminacji. Na realizację projektu Riese przyznano 28 tysięcy ton stali i cementu, czyli tyle, ile rocznie Niemcy przeznaczały na budowę schronów dla ludności cywilnej. Do dziś odkryto sześć kompleksów wydrążonych w górach. Podziemne Miasto Osówka to jeden z nich; tu roboty były najbardziej zaawansowane.
sprzętu używanego podczas budowy kompleksu, zobaczyć historyczny pojazd terenowy oraz doświadczyć wirtualnego wyjazdu na powierzchnię ziemi szybem windowym. Kompleks podziemnych korytarzy, hal i umocnień udostępniony do zwiedzania ma 1700 metrów. Do wyboru są różne warianty
Dojazd jest możliwy tylko samochodem do miejscowości Sierpnica. Podstawowe zwiedzanie trwa ok. godziny. Warto jednak zarezerwować więcej czasu na dłuższe trasy i spacer po okolicy.
279
zwiedzania, przejście trasy historyczne trwa około godziny, a najdłuższej, obejmującej również naziemne fragmenty obiektu – około 3 godz. Dla osób spragnionych adrenaliny dostępna jest wersja ekstremalna. W środku przez cały rok panuje temperatura około 10 stopni Celsjusza. https://www.osowka.pl/ @podziemne
① zamek Książ; ② kompleks Włodarz (największe i najbardziej rozbudowane podziemia powstałe w ramach projektu Riese).
Atrakcje w okolicy: (1) Góry Stołowe – 50 km, 1 godz. samochodem
280
(15) Zamek Książ – 30 km, 40 min samochodem (50) Kłodzko – 40 km, 50 min samochodem (66) Muzeum Zabwek w Kudowej-Zdroju – 55 km, 1 godz. 10 min samochodem (87) Twierdza Srebrna Góra – 30 km, 40 min samochodem
281