Polska. Stan państwa

Radosław Sikorski

Polska. Stan Państwa

Projekt okładki Adam Pietrzyk Fotografia na pierwszej stronie okładki Maciej Stanik Redakcja Łukasz Pawłowski Koordynacja projektu Maciej Pietrzyk Opieka redakcyjna Bartłomiej Nawrocki Opieka promocyjna Maria Adamik-Kubala Adiustacja Witold Kowalczyk Korekta Bogusława Wójcikowska Małgorzata Matykiewicz-Kołodziej Opracowanie typograficzne i łamanie Dariusz Ziach Teksty ze stron: 145, 155, 158, 160, 173, 196, 202, 213, 220, 251 ukazały się pierwotnie w tygodniu „Polityka” © POLITYKA sp. z o.o. S.K.A. 2019–2022 Copyright © by Radosław Sikorski, 2022 © Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2022 ISBN 978-83-240-8791-4 Znak Horyzont www.znakhoryzont.pl

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37 Dział sprzedaży: tel. (12) 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, Kraków 2022. Printed in EU

Spis treści

Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

Rozdział I. DZIELĄ, BY RZĄDZIĆ Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Państwo bez głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Bajka o Zjednoczonej Prawicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Kraj postawiony na głowie, czyli trzy mity Polski PiS . . . . . . . . . 4. Jakie jest stanowisko rządu? Jakie tylko chcecie . . . . . . . . . . . . . . 5. Oligarchia nieudaczników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. PiS, czyli ciężki przypadek sondażokracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Kontrrewolucja PiS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Smoleńsk, czyli narzędzie Kaczyńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Walka o Smoleńsk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Religia w kryzysie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Fanatycy dopiero się rozkręcają . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Niemiecka obsesja PiS-u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Kaczyński, Niemcy i Pegasus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. Pegasus – ta sprawa dotyczy każdego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Jak PiS hoduje własne media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. Hipokryzja Zjednoczonej Prawicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. Skandale partii władzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18. Korupcja władzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. Kaczyński mówi Putinem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20. Władza absolutna korumpuje absolutnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21. Pacanów, czyli obywatel w zderzeniu z władzą . . . . . . . . . . . . . . . 22. Propaganda i szczucie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15 17 21 25 30 34 38 42 46 51 54 57 60 64 68 72 77 81 86 90 93 96 99

6

Polska. Stan państwa

Rozdział II. EUROPA NASZA, NIE OBCA Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Koniec świata, jaki znamy? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Nie bądźmy obojętni, pokażmy nasz sprzeciw . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Unia się opłaca. I to bardzo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Kaczyński nie ma pojęcia o Europie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Kłamstwa Zbigniewa Ziobry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Bullshit in, bullshit out. O felietonie Bronisława Wildsteina . . . . . 7. PiS straszy wojną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Fantazje o polexicie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Partia ponad wszystko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Uczenie się Europy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Potrzebujemy integracji, nie izolacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Polacy o Unii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. „Nikt w Londynie nie wie” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. „Lekcja dla eurofoba” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Nasz „ciasteczkizm” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. Nowa, lepsza Unia? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

107 109 111 114 119 123 127 132 136 141 145 148 151 155 158 161 163

Rozdział III. WOJNA W UKRAINIE Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. „Kryzys jest testem” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. PiS wśród fanów Putina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. W odpowiedzi Putinowi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Jesteśmy na skraju wojny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Alarm dla Polski i Europy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Władimir Szalony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. „I przeszarżował” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Żyjemy już w innym świecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Nierealistyczny „realizm” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. Co rząd wiedział o wojnie i co z tą wiedzą zrobił? . . . . . . . . . . . . 11. Polska potrzebuje pomocy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Schizofrenia polskich nacjonalistów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

171 173 176 180 183 187 192 196 199 202 205 210 213

Spis treści

7

Rozdział IV. PO DRUGIEJ STRONIE STAWU Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. „Co tam, panie, w Ameryce” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Dlaczego Amerykanie wyszli na ulice? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Stawka amerykańskich wyborów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Co przyniesie prezydentura Bidena? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Wybory prezydenckie w USA – czy PiS znajdzie się na spalonym? . . 6. Biden wygrał, Trump nie uznaje porażki. Co dalej w USA? . . . . . . 7. Populizm rodzi przemoc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Koniec konserwatyzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Afgańska lekcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

217 220 223 227 232 235 239 243 247 251

Rozdział V. ROZEDRGANY ŚWIAT Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Nowa zimna wojna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Raport o Chinach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Brexit i jego skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. To wojna o skutkach globalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Czy wojna w Ukrainie jest na rękę Chinom? . . . . . . . . . . . . . . . . .

257 260 264 268 271 275

Rozdział VI. JAK ZMIENIAĆ POLSKĘ (A JAK TEGO NIE ROBIĆ) Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 1. Skok na lokalne media . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 2. Niezależne media? Dla PiS-u to śmiertelne zagrożenie . . . . . . . . . 289 3. Minister Czarnek, czyli szturm przeciwko oświeceniu . . . . . . . . . . 294 4. Triumf antynaukowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297 5. Nowa prawicowa elita? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 6. Tsunami miernoty, czyli zamach PiS-u na polską naukę . . . . . . . . 305 7. Państwowe spółki, czyli fundusze partyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 8. Wojsko w czasach PiS-u? Karuzela, kabaret, katastrofa . . . . . . . . . 316 9. Jak odzyskać miliardy złotych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 10. Zrezygnujmy z budowy CPK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324

8

Polska. Stan państwa

11. Państwowe auto elektryczne, czyli miliony na przemiał . . . . . . . . 12. PiS chce bezkarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Jedyna spełniona obietnica PiS-u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. Wojna z San Escobar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. Co nam mówi krytyka 500 plus? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. W Polsce PiS rosną nierówności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

328 333 336 339 343 346

Rozdział VII. ZAPASY Z WOLNOŚCIĄ Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Demokracja według Orbána i Kaczyńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. O wolność walczy się nie nożem, ale kartą wyborczą . . . . . . . . . . . 3. Hodowla zwierząt futerkowych. Zakazywać czy nie? . . . . . . . . . . . 4. W obronie protestów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Jak media powinny traktować populistów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Co zrobić z antyszczepionkowcami? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Lustro dla dziennikarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Kto ma rację: Facebook czy Konfederacja? . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Czym jest konserwatyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. O źródłach populizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

353 356 362 366 370 373 377 382 387 392 398

Indeks miejsc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407

Wprowadzenie

I

dą wybory. Zdecydują o tym, czy partia rządząca otrzyma bezprecedensową trzecią kadencję, czy też władzę przejmie opozycja. Nie będą demokratyczne. Bo demokracja to nie tylko uczciwe liczenie głosów w dniu głosowania – choć i z tym mogą być kłopoty. Demokracja to ekosystem instytucjonalny i medialny, w którym rząd i opozycja mogą mieć różne poparcie, ale mają takie same prawa. Demokracja to ustrój, w którym rząd może przegrać. Tymczasem w Polsce skonstruowano system na wzór Węgier – inspirowanych dorobkiem Turcji i Rosji – gwarantujący władzy przewagę nad opozycją. Służby specjalne instalują niepokornym politykom, dziennikarzom i prawnikom oprogramowanie szpiegowskie. Prokuratura mści się na sędziach i adwokatach za niewygodne wyroki i wypowiedzi. Media finansowane przez podatnika są ściekiem zniesławień wobec opozycji. „Pisiewicze” w spółkach Skarbu Państwa inkasują miliony, część przelewając na kampanie wyborcze swoich dobrodziejów. Państwowe firmy nie tylko sponsorują inicjatywy polityczne partii rządzącej, lecz także wykupują prywatne media i przekształcają je w tuby propagandowe. Czeki na pieniądze publiczne – tak krajowe, jak europejskie – trafiają do samorządów miłych partii władzy. Transfery socjalne przepompowują miliardy wypracowane przez klasę średnią do politycznej klienteli populistów. Służba cywilna, dyplomacja, policja, wojsko, Kościół katolicki, ba, nawet Lasy Państwowe i Wody Polskie, zamiast służyć społeczeństwu niezależnie od tego, kto rządzi, stały się zasobami rządzących nacjonalistów. Ci z kolei złamali umowę społeczną zawartą z pokoleniem „Solidarności”, które wywalczyło polską wolność, zakładającą, że wyrwawszy się ze Wschodu, idziemy na Zachód. Nie eksperymentujemy, nie marnujemy czasu i nie szukamy trzeciej drogi, ale aspirujemy do bycia normalnym, zachodnim krajem: demokratycznym, zamożnym i sprawiedliwym. Południową Skandynawią. Polska, która do roku 2015 systematycznie pięła się w górę w prawie wszystkich międzynarodowych rankingach – wolności prasy, ograniczania korupcji,

10

Polska. Stan państwa

wartości marki kraju, praworządności, edukacji, ochrony przyrody – zaczęła dołować. Wskaźnik inwestycji, a więc tego, czy budujemy lepszy kraj dla naszych potomków, czy raczej zadłużamy się na ich rzecz, zamiast urosnąć, gwałtownie spadł. Po dwóch dekadach stabilnych cen notujemy jedną z najwyższych inflacji w Europie. Podobnie umieralność na covid w przeliczeniu na liczbę mieszkańców – około 200 tysięcy dodatkowych zgonów. Mimo setek miliardów wydanych na programy mające zwiększyć dzietność, mamy zapaść demograficzną. Zamiast korzystać z żyrowanego przez Polskę europejskiego Planu Odbudowy, zapożyczamy się w chińskich bankach. Zamiast korygować naruszenia praworządności zgodnie z wyrokami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, płacimy wielomiliardowe kary. Gdy to piszę, miliony Polaków zastanawiają się, czy stać ich będzie na ciepłą wodę w kranie. Gorzej. Odrzuciwszy dogmaty marksizmu-leninizmu, Polska nie uodporniła się na ideologów i fanatyków, lecz testuje przeciwstawne skrajności – nacjonalizm i klerykalizm. Za poduszczeniem fundamentalistów wprowadzono zakaz aborcji ściślejszy niż w Islamskiej Republice Iranu. Zamiast premiować naukę, patenty i innowacyjność na światowym poziomie, system szkolnictwa wyższego promuje chałturę, teorie spiskowe i myślenie magiczne. Autoryte­tami władzy – i profesorami belwederskimi – zostają antysemici, anty­szczepionkowcy i pospolici durnie, czasami trzy w jednym. Zachód – z jego racjonalnością, mieszczańską zapobiegliwością i kulturą kompromisu – nie jest już wzorem do naśladowania, lecz jak w putinowskiej Rosji, źródłem bezbożności i zepsucia, „zgniłym Zachodem”. Unia Europejska, do której dobrowolnie wstąpiliśmy po wielu latach starań i która jest wymarzonym celem bohaterskiej walki Ukraiń­ców, w oczach radykałów u władzy stała się odzierającą nas z suwerenności „wyimaginowaną wspólnotą” albo wręcz „Czwartą Rzeszą”. Wrogiem są nie tylko świeckość państwa i teoria ewolucji, ale wręcz dorobek oświecenia. Celem rządzącej formacji wydaje się kontrreformacyjno-tradycjonalistyczna hybryda, w której kobiety zamiast karier pielęgnują „cnoty niewieście”, a dzieci chowane są wedle jednej nacjonalistycznej sztancy. A potem się dziwią, że Polska, zamiast systematycznie piąć się w hierarchii narodów, znalazła się na marginesie. Zebrane w tym tomie felietony nie są naturalnie raportem o stanie państwa porównywalnym z tym, który corocznie wygłasza prezydent Stanów Zjednoczonych czy przewodnicząca Komisji Europejskiej. Nie są też wyczerpującym programem opozycji. To zbiór sugestii, co zrobić, aby odbudować pozycję Rzeczpospolitej, i czego politycy robić zdecydowanie nie powinni.

Wprowadzenie

11

Bo gdy polityk aktywnie nie szkodzi swojemu krajowi, to – „Alleluja, radujmy się!” – pierwszy krok do sukcesu. Zamieszczone tu teksty są swego rodzaju kroniką postępującej kata­strofy. Niektóre pisałem dla tygodnika „Polityka”. Większość publikowałem jednak w mediach społecznościowych. Z prostego powodu: w czasach, gdy tak wiele środków masowego przekazu – zwłaszcza tych, które niegdyś nazywano publicznymi – przejęli funkcjonariusze Zjednoczonej Prawicy i zamienili w tuby propagandowe, media społecznościowe dają politykowi szansę bezpośredniego dotarcia do dużej grupy obywateli. Chodziło o pokazanie Czytelnikom, że nie muszą się godzić na kłamstwa serwowane przez Zjednoczoną Prawicę, i o przypomnienie, że państwo może funkcjonować, opierając się na innych, wyższych standardach. Popularność tych publikacji przekroczyła moje oczekiwania. Regularnie słyszy się, że współczesny czytelnik nie lubi się przemęczać długą lekturą, że weszliśmy w epokę krótkich, ostrych komunikatów, zwłaszcza w mediach społecznościowych. Bez wątpienia jest w tym wiele prawdy. Ale jednocześnie wielu odbiorców nadal ma ochotę sięgać po dłuższe teksty. Dane statystyczne pokazywały, że moje felietony docierały do nawet kilkuset tysięcy użytkowników. Nie każdy zgadzał się z tym, co pisałem. Nie każdy nawet czytał ze zrozumieniem. Ale jestem wdzięczny za wszystkie rzeczowe i życzliwe komentarze. Mam nadzieję, że tym, którzy myślą podobnie jak ja, dodawałem otuchy, a tych, którzy się ze mną nie zgadzają, przynajmniej w niektórych sprawach przekonałem. Zaraz, zaraz… Skoro te teksty sprawdziły się tak dobrze w internecie, po co w takim razie wydawać je w formie książkowej? Z co najmniej dwóch po­ wo­dów. Publikacje w mediach społecznościowych mają niekiedy imponujące zasięgi, ale szybko znikają przygniecione masą innych komunikatów. Zwłaszcza w kraju, gdzie ekipa rządząca nieustannie dostarcza nowych skandali. Jest to zresztą, jak sądzę, jedna z przyczyn tak długo utrzymującego się poparcia dla Zjednoczonej Prawicy. Liczba afer i błędów wygenerowanych przez tych ludzi jest przytłaczająca do tego stopnia, że o wielu po prostu nie pamiętamy lub zacierają nam się ich szczegóły – zwłaszcza jeśli ktoś nie ma czasu lub ochoty śledzić wydarzeń politycznych na bieżąco. Uporządkowany wybór tekstów służy więc przypomnieniu o tym, co działo się w polskiej polityce w minionych latach. Niejeden odbiorca będzie zaskoczony, jak mógł zapomnieć o tym czy innym skandalu, choć w danej chwili żyła nim cała Polska. Ponadto publikowane na bieżąco felietony dotyczyły rozmaitych dziedzin w konkretnym momencie przykuwających uwagę opinii publicznej. Bywało,

12

Polska. Stan państwa

że w jednym tygodniu pisałem o kłamstwach PiS-u na temat Unii Europejskiej, by chwilę potem zająć się marnotrawieniem pieniędzy wydawanych na projekt Centralnego Portu Komunikacyjnego czy niepokojącymi wydarzeniami w Stanach Zjednoczonych. Książka daje możliwość tematycznego posegregowania wypowiedzi, a tym samym wyrazistszego przedstawienia swoich poglądów na sprawy typowo polskie oraz międzynarodowe, a także na wartości, którymi kieruję się w działalności politycznej. Podzielam pesymizm, jaki deklaruje dziś tak wielu moich rodaków. Od wyborów parlamentarnych w roku 2015 jesteśmy świadkami histerycznej szarży gospodarczej prowadzonej pod pseudopatriotycznymi hasłami i przywodzącej na myśl rządy Edwarda Gierka. Tak wówczas, jak i dziś niekontrolowane wydatki na gigantyczne projekty mogły z początku tworzyć złudzenie gospodarczej prosperity. Po siedmiu latach okazuje się, że zamiast realizować sensowne inwestycje, obóz Zjednoczonej Prawicy zadłużył państwo i roztrwonił kapitał akumulowany przez trzydzieści lat. Nie tylko doprowadził do zapaści, ale też, drenując budżet, pozbawił następców narzędzi do walki z kryzysem. Podobnie było pod koniec lat 70. Wówczas po początkowej eksplozji entuzjazmu Gierek został zmuszony do odejścia na fali masowych protestów społecznych, brutalnie tłumionych przez państwo. W jakim stanie jest dziś Polska? Przedzawałowym. A co powinien zrobić człowiek w takiej kondycji? Zmienić styl życia. Państwo z kolei może zmienić władzę i wrócić na ścieżkę rozwoju.

ROZDZIAŁ I

DZIELĄ, BY RZĄDZIĆ

Wprowadzenie

Z

abrzmi to paradoksalnie, ale za jedną z przyczyn sukcesu PiS-u – tego, że partii Jarosława Kaczyńskiego tak długo udawało się utrzymywać tak wysokie poparcie – uważam ogromną liczbę skandali z udziałem polityków tego ugrupowania. Było ich tak wiele, że media nie były w stanie poświęcić im dostatecznej uwagi, a obywatele przyswoić, a być może nawet uwierzyć, że jedna partia może być aż tak zepsuta. Mijały lata i nic się nie zmieniało – kiedy tylko ujawniono jedną aferę, spod dywanu zaraz wypełzały kolejne. Prywatne przeloty samolotem rządowym Marka Kuchcińskiego z rodziną; skandale w Ministerstwie Obrony Narodowej Antoniego Macierewicza, z karierą Bartłomieja Misiewicza na czele; wypadek limuzyny z Beatą Szydło i próby przerzucenia odpowiedzialności na młodego kierowcę; konflikty z Komisją Wenecką, Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Komisją Europejską i innymi instytucjami; zamach na Trybunał Konstytucyjny i obsadzenie go dublerami oraz konsekwentne przejmowanie Sądu Najwyższego; nękanie sędzi­ów i prokuratorów protestujących przeciwko działaniom rządzących; całe rzesze klientów władzy lokowanych na intratnych posadach w spółkach Skarbu Państwa; skandale międzynarodowe, jak ten wokół słynnej ustawy o IPN, który doprowadził do załamania stosunków z USA i Izraelem; wykreślenie przez prokuraturę nazwiska Daniela Obajtka z aktu oskarżenia już złożonego w sądzie; podła działalność Łukasza Mejzy; cynizm władzy ujawniony w mailach Michała Dworczyka; afera wokół „dwóch wież”, czyli wieżowców, które miały powstać w Warszawie, aby przynosić zyski partii Kaczyńskiego; propozycje korupcyjne wypływające z Komisji Nadzoru Finansowego, zakończone dymisją i aresztowaniem jej szefa; defraudacja środków z Funduszu Sprawiedliwości; setki milionów złotych kar dla Polski z tytułu sporu z Czechami o kopalnię Turów i działalności Izby Dyscyplinarnej

16

Polska. Stan państwa

Sądu Najwyższego; zamrożenie miliardów euro na realizację Krajowego Planu Odbudowy; oskarżenia o zdradę rzucane regularnie pod adresem premiera przez członków jego własnego rządu; góry pieniędzy wyrzucone w błoto na Polską Fundację Narodową, elektrownię w Ostrołęce, puste obietnice dotyczące powstania polskich promów pasażerskich, samochodu elektrycznego czy Centralnego Portu Komunikacyjnego; wykorzystywanie systemu inwigilacji Pegasus kupionego za państwowe pieniądze do szukania haków na osoby związane z opozycją; fatalny bilans walki z pandemią i dziesiątki tysięcy „nadliczbowych” zgonów; przejęcie mediów lokalnych przez Orlen i próba zamachu na największą inwestycję amerykańską w Polsce i jedno z największych niezależnych mediów, czyli TVN 24; wprowadzenie de facto całkowitego zakazu przerywania ciąży, nawet w razie najpoważniejszych wad płodu oraz zagrożenia dla zdrowia i życia matki. Od samego wyliczenia tych skandali kręci się w głowie. A przecież to lista daleka od kompletnej. Podejrzewam, że wielu Polaków po prostu nie miało siły i ochoty na przetworzenie wszystkich tych informacji. Przyznam, że chociaż zawodowo zajmuję się polską polityką, nie o wszystkich aferach pamiętałem. O niektórych przypomniałem sobie, dopiero selekcjonując felietony do tego rozdziału. I właśnie temu ma on służyć przede wszystkim – przypomnieniu o przynajmniej części niegodziwości, jakich dopuścili się ludzie związani z PiS-em i jego koalicjantami. Komentarze zebrane poniżej mają jednak pokazać coś więcej: metodę sprawowania władzy i ostateczny cel Jarosława Kaczyńskiego. Nie są one specjalnie wyrafinowane. Metoda sprowadza się do dzielenia społeczeństwa i wyszukiwania wrogów, którymi można postraszyć elektorat. Cel? Pozbycie się wszelkich ograniczeń władzy – sądów, mediów, opozycji, organizacji pozarządowych, organów kontrolnych – lub obsadzenie ich swoimi ludźmi. A że kończy się to osłabianiem państwa i poniewieraniem zwykłych obywateli, którzy mają czelność nie zgadzać się z władzą? To już Kaczyńskiego niespecjalnie obchodzi. Ponadto dekonstruuję kilka najbardziej uderzających mitów na temat partii władzy, skutecznie rozpowszechnianych przez media rządowe i zbyt często podchwytywanych przez część dziennikarzy. To mity między innymi na temat rzekomej jedności tak zwanej Zjednoczonej Prawicy, szacunku dla szarego człowieka czy spójnej oferty programowej dla wyborców. Nic z tego nie jest prawdą. Niech się Państwo przekonają sami.

1. Państwo bez głowy * (14.12.2021 r.)

P

olska nie ma już rządu. To, co niegdyś nazywano Radą Ministrów, dziś jest grupą przypadkowych ludzi, z których każdy ogląda się wyłącznie na siebie, ciągnie we własną stronę, ze strachu poddaje się żądaniom ekstremistów lub po prostu siedzi cicho. A na czele tej zbieraniny stoi malowany premier – unurzany we własnych machlojkach, poniewierany przez podwładnych i niezdolny do zarządzania swoimi ministrami. Proszę sobie wyobrazić, że mamy do czynienia z dużą firmą, dysponującą budżetem liczonym w setkach milionów złotych i mającą wpływ na życie kilku­set tysięcy osób z nią związanych. Teraz wyobraźmy sobie, że kierownicze stanowiska w tej firmie są obsadzane nie przez formalnego prezesa, lecz jednego z członków zarządu. Ale i on nie ma pełnej swobody w doborze kadry kierowniczej. Oddaje stanowiska za przysługi, czyli poparcie podczas głosowań. W rezultacie dyrektorami i wicedyrektorami zostają nie ludzie przygotowani do tych ról, ale tacy, którzy w danej chwili mogą się odpłacić swoim głosem. Formalny szef firmy nie ma w sprawie nominacji nic do powiedzenia – ogłasza je tylko mediom. Kiedy okazuje się, że jeden z wicedyrektorów jest podejrzany o próbę naciągania rodzin chorych dzieci oraz zwykłe oszustwa na setki tysięcy złotych, * Jak zaznaczono we Wprowadzeniu, teksty składające się na niniejszy tom publikowane były

pierwotnie w mediach społecznościowych. Nie chcąc ingerować w oryginalną formę artykułów, wydawnictwo podjęło decyzję o nieopatrywaniu ich przypisami czysto źródłowymi – te odnosiłyby się bowiem głównie do informacji bieżących w momencie pisania danego tekstu. Zamieszczone przypisy odredakcyjne mają więc charakter głównie informacyjno-wyjaśniający i zostały wprowadzone wyłącznie w sytuacjach, gdy zdaniem redakcji dany tekst wymagał nakreślenia szerszego kontekstu [przyp. red.].

18

Polska. Stan państwa

szef nie tylko nie jest w stanie go zwolnić. Nie potrafi nawet takich działań potępić. Zamiast tego obiecuje, że sprawę dogłębnie zbada. Kto to zrobi, ile czasu potrzebuje i jakie będą konsekwencje – nie wiadomo*. To nie wszystko. Widzimy, że dyrektorzy poszczególnych departamentów prowadzą własną politykę, całkowicie ignorując wytyczne szefa. Kiedy ten mówi, że prowadzi rozmowy o współpracy z firmą z Brukseli, dyrektor departamentu ogłasza, że należy tę współpracę zerwać. I że dodatkowo należałoby wycofać się nawet z tych zobowiązań, na które firma już się zgodziła. Czy to oficjalne stanowisko przedsiębiorstwa? A jeśli nie, to czy dyrektora spotkają jakieś konsekwencje? Nie wiadomo. Ale i to nie wszystko. Proszę sobie wyobrazić, że setki – a może i tysiące – maili szefa firmy i jego najbliższych współpracowników zostało skradzionych i są od miesięcy stopniowo publikowane. Oficjalnie pracownicy nie komentują przecieku, ale jeden z dyrektorów – w ramach gry przeciwko szefowi – potwierdza w mediach autentyczność przynajmniej niektórych wiadomości. Przy innej okazji robi to także bliski współpracownik szefa. Z korespondencji wyłania się obraz korporacji trawionej wewnętrznymi konfliktami, o której sami pracownicy mają jak najgorsze zdanie. Jeden z auto­rów maili poważnie apeluje, by chociaż przez kilka dni firma działała jak należy. Inny – ten, któremu maile wykradziono – narzeka, że pewien dyrek­tor departamentu marnuje ogromne pieniądze, torpeduje przetargi i chce kupować wadliwy sprzęt, działając na szkodę firmy. A z kolei ówczesna dyrek­torka HR kłamie na potęgę i zachowuje się jak „baba z magla”. Kierow­ nictwo przedsiębiorstwa nie reaguje. Teraz proszę sobie jeszcze wyobrazić, że są Państwo udziałowcami tej firmy, czyli że Państwa majątek zależy od tego, jak firma sobie radzi. Czy biernie przyglądaliby się Państwo, jak przedsiębiorstwo się rozpada, a Państwa akcje stają się bezwartościowe, czy też domagli się Państwo zmian? * To nawiązanie do głośnej wówczas sprawy posła i wiceministra sportu Łukasza Mejzy

opisanej przez portal Wirtualna Polska. Zgodnie z ustaleniami dziennikarzy Mejza miał w przeszłości prowadzić działalność polegającą m.in. na mamieniu rodziców ciężko chorych dzieci fałszywymi obietnicami drogiego, lecz rzekomo skutecznego leczenia za granicą. (Zob. Szymon Jadczak, Mateusz Ratajczak, Jak Łukasz Mejza postanowił zarobić na cierpieniu, Wirtualna Polska, 24.11.2021 r., https://wiadomosci.wp.pl/jak-lukasz-mejza-postanowil-zarobic-na-cierpieniu-6707957619456960a [dostęp: 18.09.2022]). Ostatecznie Mejza stracił stanowisko wiceministra, ale jako poseł niezależny nadal popierał rząd Zjedno­ czonej Prawicy (przyp. red.).

Państwo bez głowy

19

A przecież nie o firmę zatrudniającą tysiące ludzi chodzi, lecz o rząd dużego europejskiego kraju odpowiadający za życie kilkudziesięciu milionów ludzi i zarządzający setkami miliardów złotych. Tymczasem po sześciu latach rządów Zjednoczonej Prawicy Polska wygląda właśnie jak upadła firma. Malowanym prezesem bez wpływu na nawet podstawowe decyzje jest oczywiście Mateusz Morawiecki. Jeszcze do niedawna wszyscy uważali, że całym przedsiębiorstwem zarządza – i to silną ręką – Jarosław Kaczyński, ale i to okazuje się nieprawdą. Dziś rzekomo wszechmocny Kaczyński jest niewolnikiem takich postaci jak Łukasz Mejza, które musi opłacać stanowiskami w zamian za poparcie w Sejmie. Morawiecki z Kaczyńskim nie panują nie tylko nad Mejzą, lecz także nad ministrami. Zbigniew Ziobro 12 grudnia 2021 roku udzielił wywiadu brytyjskiemu dziennikowi „Financial Times”. Stwierdza w nim, że jeśli Polska nie otrzyma środków na realizację Krajowego Planu Odbudowy, będzie się domagał zaprzestania wpłat ze strony Polski do budżetu UE, co de facto byłoby jednoznaczne z wystąpieniem z Unii. Kiedy piszę ten tekst, od publikacji wywiadu Ziobry dla jednej z najpoczytniejszych gazet na świecie minęły 24 godziny, a reakcji Morawieckiego nie ma. Od rzecznika rządu usłyszeliśmy jedynie, że to „prywatna opinia pana Ziobry”. Czy premier, który toleruje takie wyskoki swojego ministra, w ogóle rządzi gabinetem? Również 12 grudnia Agencja Reutera opublikowała informację, że po wizycie w Warszawie unijnego komisarza ds. sprawiedliwości, Didiera Reyndersa, i jego rozmowach z Ziobrą Polska praktycznie straciła szanse na uzyskanie 4,7 miliarda euro zaliczki z unijnego funduszu odbudowy, Next Generation EU. To podczas tego spotkania Ziobro wręczył Reyndersowi zdjęcia zburzonej przez Niemców Warszawy. Wpisał się tym samym w modne wśród polskich eurofobów porównania naszego dobrowolnego członkostwa w Unii Europejskiej z okresem nazistowskiej okupacji, w której zginęły miliony polskich obywateli. Co pomyślał sobie Reynders (który jest Belgiem, nie Niemcem), mogę się tylko domyślać. Ale ważniejsze od tego, co pomyślał, jest to, czego nie usłyszał. A nie usłyszał, jak Polska zamierza zastosować się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE i zlikwidować Izbę Dyscyplinarną. To właśnie ten brak odpowiedzi będzie nas kosztował co najmniej 4,7 miliarda euro, ponad 20 miliardów złotych. „Prawdopodobnie nie uda się zakończyć prac [nad zaakceptowaniem Krajowego Planu Odbudowy i wypłaceniem środków – R.S.] w tym

20

Polska. Stan państwa

roku” – powiedział z kolei wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Valdis Dombrovskis. Moje źródła mówią mi to samo – pieniędzy nie będzie. A co na to premier? Nie wiemy, ale nawet gdybyśmy wiedzieli, to nieistotne, bo jego zdanie nie ma najmniejszego znaczenia. Może powinniśmy zapytać Łukasza Mejzę, na którym podobno wisi rząd? Poza tym premier musi teraz odpowiadać na inne pytania: Jak to się stało, że działkę kupioną w 2002 roku za 700 tysięcy złotych, czyli poniżej ówczesnej wartości rynkowej, jego żona właśnie sprzedała dwadzieścia razy drożej – za 14 milionów złotych? Wszystko się sypie, wszystko rozłazi w szwach, a spod szwów wychodzą kolejne interesy w stylu Mejzy. Ale może to dobrze? – zapyta ktoś. Skoro działania rządu szkodzą Polsce, to czy nie lepiej, że ministrowie są w tych działaniach niekompetentni? Niestety, to nie ten przypadek, kiedy minus i minus dają razem plus. To raczej sytuacja, kiedy zero pomnożone przez zero daje zero. Proszę jeszcze raz wyobrazić sobie, że wszystko to, co wiemy o działaniach rządu Zjednoczonej Prawicy, dotyczy jakiejś firmy. Czy zainwestowaliby Państwo w nią swoje pieniądze, czy raczej domagali się zmiany kierownictwa?

2. Bajka o Zjednoczonej Prawicy (21.02.2022 r.)

J

eden z najbardziej niedorzecznych przekazów powtarzanych w mediach – nie tylko rządowych – mówi, że opozycji brak pomysłu na rządzenie, za to Zjednoczona Prawica ma jasny program polityczny. Zgodnie z tą opowiastką rządzący może się mylą, może popełniają błędy, ale przynajmniej przygotowali dla wyborców konkretną ofertę i konsekwentnie ją realizują. Diagnoza powraca, chociaż wystarczy rzut oka na relacje w obozie władzy, by się przekonać, że to wierutna bzdura. Czy słyszeli Państwo kiedyś, aby Donald Tusk zarzucił Władysławowi Kosiniakowi-Kamyszowi sprzedanie polskiej niepodległości? Czy Szymon Hołownia powiedział kiedyś, że żałuje poparcia Rafała Trzaskowskiego w drugiej turze wyborów prezydenckich, bo Trzaskowski jest „zdrajcą”? Czy zdarzyło się, by w Koalicji Obywatelskiej co trzeci poseł klubu publicznie sprzeciwił się projektom jej lidera? Nie, po stronie rzekomo śmiertelnie pokłóconej, rozbitej i pogubionej opozycji takie rzeczy się nie zdarzają. A w rzekomo „zjednoczonej”, zmobili­ zowanej i zdeterminowanej koalicji rządzącej to codzienność. Na początku lutego 2022 roku, po miesiącach przepychanek we własnym obozie, PiS przedstawiło wreszcie ustawę mającą dać pracodawcom jakie­ kolwiek narzędzia zachęcania pracowników do szczepień i testów na covid. Projekt był fatalnie skonstruowany, opozycja słusznie go skrytykowała, ale Jarosław Kaczyński poparł go całą mocą swojego autorytetu. I co? Zagłosowało za nim 152 z liczącego 228 posłów klubu PiS. A przecież to nie koniec sporów wewnątrz koalicji. Kilka dni później reprezentujący Zjednoczoną Prawicę w Parlamencie Europejskim Patryk Jaki powiedział, że prezydent Andrzej Duda to zdrajca i żałuje, że oddał na niego

22

Polska. Stan państwa

głos. „Jest mi wstyd, że głosowałem na prezydenta Andrzeja Dudę, mimo że widziałem jego słabości”, mówił Jaki w nagraniu, które sam opublikował w mediach społecznościowych. A dodajmy, że powodem krytyki jest proponowana przez Dudę ustawa reformująca – po raz kolejny – Sąd Najwyższy. „Jak to można nazwać, takie osłabianie własnego państwa i zaprowadzanie chaosu, nie po raz pierwszy zresztą? Zdradą, jak piszą niektórzy, czy jak? To jest, proszę państwa, pytanie retoryczne” – oświadczył Jaki. W tej chwili powstały już dwa projekty ustaw dotyczących Sądu Najwyższego, bo drugi zgłosiło PiS. A już wkrótce pojawi się trzeci, tym razem autorstwa Solidarnej Polski. Proszę się nad tym chwilę zastanowić. Po ponad sześciu latach u władzy, po sześciu latach obietnic „zreformowania” wymiaru sprawiedliwości Zjednoczona Prawica nie tylko nie usprawniła działania sądów, nie tylko doprowadziła do potężnego kryzysu w relacjach z instytucjami Unii Europejskiej, nie tylko ryzykuje utratą miliardów euro z unijnego budżetu, lecz także nie wie, co właściwie chce zrobić! Innymi słowy, po sześciu latach nie ma w obozie władzy zgody w fundamentalnej dla nich sprawie. A przecież „uzdrowienie” wymiaru sprawiedliwości było jedną z najważniejszych obietnic wyborczych Zjedno­czonej Prawicy. Tymczasem wszystkie partie demokratycznej opozycji podpisały „Porozumienie dla praworządności”, w którym zobowiązują się do wspólnej pracy nad przywróceniem w Polsce rządów prawa. Ale to opozycja jest podobno podzielona, a obóz władzy działa jak zgrana drużyna. W tym zjednoczonym obozie zaledwie kilka dni po tyradzie Jakiego jeden z najważniejszych ministrów zarzucił premierowi popełnienie „historycznego błędu” i de facto sprzedanie polskiej suwerenności. Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, który potwierdził możliwość stosowania mechanizmu „pieniądze za praworządność”, Zbigniew Ziobro skrytykował nie tylko tę insty­ tucję, ale także, a może przede wszystkim, swojego przełożonego. „To dowód na bardzo poważny, historyczny, polityczny błąd premiera Morawieckiego, który wyraził akceptację […] dla wprowadzenia tego rodzaju rozporządzenia, które dzisiaj już służy do tego, żeby wywierać presję poprzez ekonomiczny szantaż na Polskę. [Moje ugrupowanie – R.S.] przestrzegało przed tym, że wprowadzenie rozporządzenia o warunkowości pod pretekstem praworządności będzie służyć do ograniczenia polskiej suwerenności”, mówił. Proszę się chwilę zastanowić nad tym, co powiedział minister sprawiedliwości. Słownik języka polskiego definiuje zdradę między innymi jako

Bajka o Zjednoczonej Prawicy

23

„działanie na szkodę narodu, kraju”. Ziobro zarzuca więc Morawieckiemu zdradę, ale nie wychodzi z rządu i pozostaje podwładnym zdrajcy. To nie tylko przejaw hipokryzji, ale także kolejny dowód na to, jak tak naprawdę zjedno­czona jest Zjednoczona Prawica. Kwestie wymiaru sprawiedliwości oraz relacji z Unią nie są jedynymi, w których partyjka Ziobry odcina się od własnego rządu. Podobnie jest z tak zwanym Polskim Ładem. „To sztandarowy projekt pana premiera. Zapewniał nas, że program został pieczołowicie przygotowany przez jego najlepszych ekspertów. Dlatego jesteśmy obecną sytuacją zaskoczeni i liczymy, że sprawa szybko się wyjaśni”, mówił lider Solidarnej Polski. Problem w tym, że ten sam Ziobro – wspólnie z Jarosławem Kaczyńskim, Mateuszem Morawieckim i Jarosławem Gowi­ nem – w maju 2021 roku podpisał deklarację, która wyraźnie mówiła, że Polski Ład jest fundamentem programu Zjednoczonej Prawicy. „Polski Ład jest właściwą odpowiedzią na wielkie wyzwania, przed którymi stoi nasz kraj”, a rząd „Zjednoczonej Prawicy jest gwarantem jego realizacji” czytamy w dokumencie. Ziobro nie wiedział, co podpisuje, lub dziś próbuje ratować skórę, zrzucając całą winę na Morawieckiego. Jedno drugiego zresztą nie wyklucza. Winnych szuka też były minister finansów Tadeusz Kościński, który przekonuje, że rola ministerstwa w przygotowaniu Polskiego Ładu ograniczała się do przepisywania na język ustaw poleceń przychodzących z góry. Czyli skąd? „Naszym zleceniodawcą był głównie pan premier. A on zbierał wszystkie pomysły, które wychodziły z Nowogrodzkiej, z innych ministerstw i z różnych instytucji, na przykład Polskiego Instytutu Ekonomicznego”, mówi Kościński „Rzeczpospolitej”. Kaczyński z kolei odpowiedzialnością obarcza jakichś urzędników w Ministerstwie Finansów, choć o kogo konkretnie mu chodzi, nie potrafi powiedzieć. Mamy więc sztandarowy projekt koalicji rządowej, pod nim podpisy wszystkich liderów tej koalicji i nikogo, kto by był za niego odpowiedzialny. Dziś słyszymy o tym, że trwają prace naprawcze, ale właściwie nie wiadomo, kto nimi kieruje, kiedy się skończą i do czego tak naprawdę doprowadzą. I to ma być rząd mający jasną wizję reformowania kraju? Obecna władza wmawia ludziom, że wie, co robi. Część mediów tę opowieść kupuje, mimo że to zwyczajne kłamstwo. Na każdym kroku widać, że obóz władzy nie potrafi dojść do porozumienia w nawet najważniejszych sprawach. Jakie podatki mają płacić Polacy? Jakie chcemy mieć relacje

24

Polska. Stan państwa

z USA? Jak odzyskać miliardy euro z unijnego budżetu? Jaką politykę prowadzić wobec Rosji? Jak reformować polską energetykę? Jak walczyć z pandemią? Nie wiadomo. Rządowa większość w Sejmie trwa, bo zyski z władzy oraz strach przed wyborcami trzymają Kaczyńskiego i Ziobrę razem. Ale pomysłu na Polskę nie ma w tej ekipie za grosz. Proszę o tym pamiętać, gdy następnym razem usłyszą Państwo bajkę o rzekomym programie rzekomo Zjednoczonej Prawicy.