Franciszek
Miłosierdzie to imię Boga rozmowa z andreą torniellim
Przekład
joanna ganobis
Wydawnictwo Znak Kraków 2016
Jakie są różnice i podobieństwa pomiędzy miłosierdziem a współczuciem? Miłosierdzie jest boskie, jest bardziej związane z sądem nad naszym grzechem. Współczucie ma bardziej ludzkie oblicze. Oznacza współ-czucie, wspólne odczuwanie, niepozostawanie obojętnym na ból i cierpienie innych. To właśnie czuł Jezus, kiedy widział tłumy, które za Nim szły. Zabrał apostołów w pustynne miejsce, jak pisze w swojej Ewangelii Marek. Tłum widział, jak wyruszają w swojej łodzi, zrozumiał, dokąd się kierują, i udał się tam pieszo, wyprzedzając ich. Jezus wyszedł z łodzi i „ujrzał wielki tłum. Zlitował się nad nimi, byli bowiem jak owce nie mające pasterza. I zaczął ich nauczać o wielu sprawach” (6, 34). 123
Miłosierdzie to imię Boga
Pomyślmy o tej pięknej karcie Ewangelii, która opisuje wskrzeszenie syna wdowy z Nain. Jezus, przybywając do wioski w Galilei, wzrusza się łzami tej kobiety, wdowy, załamanej po stracie swojego jedynego chłopca. Mówi jej: „Nie płacz”. Łukasz pisze: „Na jej widok Pan zlitował się nad nią” (Łk 7, 13). Bóg będący człowiekiem pozwolił, by wzruszyła Go ludzka nędza, nasza potrzeba, nasze cierpienie. Greckie słowo oddające owo współczucie to σπλαγχνίζομαι (splanchidzomai). Pochodzi ono od słowa, które oznacza trzewia albo macicę matki. Takie współczucie podobne jest do miłości ojca i matki, którzy są głęboko poruszeni swoim dzieckiem; to miłość z trzewi. Bóg kocha nas w ten sposób, ze współczuciem i z miłosierdziem. Jezus nie patrzy na rzeczywistość z zewnątrz, nie pozwalając się poruszyć, tak jakby robił zdjęcie. Angażuje się. Takiego współczucia potrzeba dzisiaj, by przezwyciężyć globalizację obojętności. Takiego spojrzenia potrzebujemy dzisiaj, kiedy stajemy przed ubogim, kimś z marginesu, 124
VIII. MIŁOSIERDZIE I WSPÓŁCZUCIE
grzesznikiem. To współczucie, które karmi się świadomością, że to przede wszystkim my jesteśmy grzesznikami. Jakie podobieństwa i jakie różnice występują pomiędzy miłosierdziem Bożym a miłosierdziem ludzkim? Porównanie to można zastosować wobec każdej cnoty i każdego atrybutu Boga. Kroczenie drogą świętości oznacza życie w obecności Boga, bycie nieskalanymi, nastawianie drugiego policzka, czyli naśladowanie Jego nieskończonego miłosierdzia. „Zmusza cię ktoś, aby iść z nim tysiąc kroków, idź dwa tysiące” (Mt 5, 41); „Jeśli zabiera ci płaszcz, nie broń mu i szaty” (Łk 6, 29); „Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie” (Mt 5, 42). I w końcu: „Miłujcie waszych nieprzyjaciół i módlcie się za tych, którzy was prześladują” (Mt 5, 44). Wiele jest pouczeń w Ewangelii, które pomagają nam zrozumieć obfitość miłosierdzia, Bożą logikę. 125
Miłosierdzie to imię Boga
Jezus posyła swoich uczniów nie jako mających władzę ani jako stróżów prawa. Posyła ich w świat, prosząc, by żyli logiką miłości i bezinteresowności. Przesłanie chrześcijaństwa realizuje się, przyjmując tego, kto ma kłopoty, wykluczonego, zepchniętego na margines, grzesznika. W Ewangeliach czytamy przypowieść o królu i zaproszonych na ucztę weselną jego syna (Mt 22, 1–14; Łk 14, 15–24). Dzieje się tak, że na uczcie pojawiają się nie ci, którzy zostali zaproszeni, czyli najlepsi spośród poddanych, ci, którzy „czują się w porządku”. Oni bowiem pozwalają, by zaproszenie trafiło w próżnię, ponieważ są zbyt zaangażowani w swoje zajęcia. Wówczas więc król poleca swoim sługom, by poszli na ulice, na rozstaje i zebrali wszystkich tych, których spotkają, dobrych i złych, by to oni uczestniczyli w uczcie.
IX
DOBRZE PRZEŻYĆ JUBILEUSZ
Jakie są najważniejsze doświadczenia, które powinna zyskać osoba wierząca podczas Roku Świętego Miłosierdzia? Otworzyć się na miłosierdzie Boga, otworzyć samego siebie i własne serce; pozwolić Jezusowi, by wyszedł nam naprzeciw, i kierować się z ufnością do konfesjonału. I starać się być miłosiernym wobec innych. Czy słynne uczynki miłosierdzia tradycji chrześcijańskiej w trzecim tysiącleciu są nadal ważne, czy należałoby je zmienić? Są aktualne, są ważne. Może w niektórych przypadkach można by je lepiej „przetłumaczyć”, 129
Miłosierdzie to imię Boga
ale wciąż pozostają podstawą naszego rachunku sumienia. Pomagają nam otworzyć się na Boże miłosierdzie, prosić o łaskę zrozumienia, że bez miłosierdzia człowiek nie może niczego zrobić, że bez niego „świat nie mógłby istnieć”, jak mówiła staruszka, którą spotkałem w 1992 roku. Spójrzmy przede wszystkim na siedem uczynków miłosierdzia względem ciała: głodnych nakarmić; spragnionych napoić; nagich przyodziać; podróżnych w dom przyjąć; chorych nawiedzać; więźniów pocieszać; umarłych pogrzebać. Wydaje mi się, że nie ma tu wiele do wyjaśnienia. A jeśli przyjrzymy się naszej sytuacji, naszemu społeczeństwu, zorientujemy się, że nie brakuje warunków i okazji do wypełniania tych zaleceń. Dla bezdomnego, który przesiaduje przed naszym domem, biednego, który nie ma co jeść, rodziny mieszkającej po sąsiedzku, której nie wystarcza do końca miesiąca z powodu kryzysu, ponieważ mąż stracił pracę – co powinniśmy zrobić? Jak mamy się 130
IX. DOBRZE PRZEŻYĆ JUBILEUSZ
zachować wobec imigrantów, którzy uratowali się z morskiej przeprawy i przypływają na nasze wybrzeża? Względem starszych, samotnych, opuszczonych, którzy nie mają już nikogo, co powinniśmy zrobić? Darmo otrzymaliśmy, darmo dajemy. Jesteśmy wezwani do tego, by służyć Jezusowi ukrzyżowanemu w każdej osobie wykluczonej. Dotknąć ciała Chrystusa w tym, kto jest wykluczony, głodny, spragniony, nagi, w więzieniu, chory, bezrobotny, prześladowany, kto jest uchodźcą. To tam znajdujemy naszego Boga, dotykamy Pana. Powiedział nam to sam Jezus, wyjaśniając, jaki będzie protokół, na podstawie którego będziemy sądzeni: za każdym razem gdy uczyniliśmy coś najmniejszemu z naszych braci, Jemu to uczyniliśmy (por. Mt 25, 31–46). Po uczynkach miłosierdzia względem ciała następują uczynki miłosierdzia co do ducha: wątpiącym dobrze radzić; nieumiejętnych pouczać; grzesznych upominać; strapionych pocieszać; urazy darować; krzywdy cierpliwie znosić; 131
Miłosierdzie to imię Boga
modlić się do Boga za żywych i umarłych. Pomyślmy o pierwszych czterech uczynkach miłosierdzia względem duszy: czy nie mają czegoś wspólnego, tak naprawdę, z „apostolstwem ucha”? Przybliżać, potrafić wysłuchać, doradzać, nauczać przede wszystkim własnym świadectwem. W przyjmowaniu żyjącego na marginesie, który ma rany cielesne, w przyjmowaniu grzesznika, który ma rany duchowe, toczy się gra o naszą wiarygodność jako chrześcijan. Pamiętajmy zawsze o słowach świętego Jana od Krzyża: „Pod wieczór życia będziemy sądzeni z miłości”.
Spis treści
Do czytelnika. SPOJRZENIE FRANCISZKA (Andrea Tornielli) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 I. CZAS MIŁOSIERDZIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 VIII. DAR SPOWIEDZI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 III. SZUKAĆ CHOĆBY maleńkiej szczeliny . . . . . 53 IIIV. GRZESZNIK, JAK SZYMON PIOTR . . . . . . . . . . . 61 IIIV. ZBYT WIELE MIŁOSIERDZIA? . . . . . . . . . . . . . . . 73 IIVI. PASTERZE, A NIE UCZENI W PRAWIE . . . . . . . . 81 IVII. GRZESZNICY TAK, NIEMORALNI NIE . . . . . . . . 105 VIII. MIŁOSIERDZIE I WSPÓŁCZUCIE . . . . . . . . . . . . 121 IIIX. DOBRZE PRZEŻYĆ JUBILEUSZ . . . . . . . . . . . . . . 127 Misericordiae Vultus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133