Физика 4. за гимназију општег типа и друштвено-језичког смерае - 24180

Milan Raspopovi}

Branislav Cvetkovi}

FIZIKA

S (x,y,z,t) (x’,y’,z’,t’) T

x=x’+ut ut x x’

S (x, y, z

S’ (x’, y’, z’

t = t’ t ut

S : x = x’ + ut; y = y’; z = z’ t = t’; S’ x’ = x – ut; y’ = y ; z’ = z t’ = t. x v S v = x t , S’ v’ = , x t .

t = t’ x = x2 – x1

x = x’ + u t t

t x = , x t + u,

v = v’ + u.

v = v ’ + u

8 m s

v x = v x ’ + u v y = v y ’, vz =v z ’ v x ’ = c

x ’

8 kg? c = 2, 9979 · 108 , m e = 9,1095 · 10–31 kg; E0 =

E0,e = m e c2 = 9,1095 · 10–31 kg (2,9979 · 108 ms–1)2, E0,e = 8,187 · 10–14 J

c 8 m s

t t

v t t v u v’ v 2 1 , , vu uv c v’ 2 1 vu uv c

v’ S’ v S u S’ S c 2 , vu c v’ u

v = v’ ± u p 2 2 1 m v c v

E0 = mc2 v

E2 – c2p2 = (mc2)2

E2 – c2p2 = const, mc2 2 2 2 – 1 c E v = mc

i

ν h ν = Ejon + Ai + Ek

jon

eV J)

k v << c Ek = 1 2 m e v2

ν0 = Ai ν0 = iA h

v 2 i hc A m λ v 5 m s m nm kg λ m λ m Ai Ek λ i hc A

Ai J h ν Ai 2 1 m v ν c λ

v 2 i hc A m λ v 5 m s .

Ek 2 1 mv 19 J m V

λ m U z V Ai

h ν 34 8 7 66210310 10 m ,Js s m J eV

h ν 2 1 m v eU z

Ai h ν eU z eV eV

Ai eV hc

λ = h mv = m m m

eU = E = Ek – Ek0 = Ek = 1 2 m e v2 , v E v = 2 e eU m λ = e h mv = : h = 6,626 · 10 34 Js, e = 1,6 · 10 19 C m e = 9,1 · 10 31 kg U = 100 V, λ = 1,23 · 10 10 m = 0,123 nm. V nm m 2 e h emU 34 2 66210 510662 Js m kg s , Js kg s m

Granica serije

3646 Å 4110 Å4340 Å4861 Å6562Å

4000 Å

5000 Å6000 Å

m = 1 1 λ = R 22 11 2 n , n = 2, 3, 4,...,

m = 1 1 = R 22 11 1 n , n = 2, 3, 4,...,

m = 2 1 λ = R 22 11 2 n , n = 3, 4, 5,...,

m = 3 1 λ = R 22 11 2 n , n = 4, 5, 6,...,

m = 2 1 = R 22 11 2 n , n = 3, 4, 5,..., m = 3 1 = R 22 11 3 n , n = 4, 5, 6,...,

m = 4 1 λ = R 22 11 2 n , n = 5, 6, 7,..., m = 5

λ = R 22 11 2 n n МОДЕЛИ АТОМА

λ = R 22 11 2 n , n = 6, 7, 8,..., m = 6

m = 4 1 = R 22 11 4 n , n = 5, 6, 7,..., m = 5 1 = R 22 11 5 n , n = 6, 7, 8,..., m = 6 1 = R 22 11 6 n , n

L n = m v n r n = 2 nh π = n n = 1, 2, 3,..., m v r n

h (h = 6,626 · 10–34 Js).

h ν nm = E nm = E n – E m n m n

π r n

n λ= 2 π r n n = 1, 2, 3,..

r n λ

n = 2

λ = en h mv

L n = m e r n v n = n = n

n = 3

n = 4 2 h

n = 1

n = 2, 3 h, e, Z m E n E m n > m

h ν nm = E n – E m = 24 22 0 8 e mZe h ε 22 11 mn m m n ν nm = 069 , λ e λ = 24 22 0 8 e mZe h ε 22 11 mn , –n = 7 n = 6 n = 5 n = 4 n = 3 n = 2 n = 1

nm = nm c nm hc = 24 22 0 8 e mZe h 22 11 mn ,

serija

kg C

: U = 100 V, m e = 9,1 · 10–31 kg; e = 1,6 · 10–19 C; λ = ?

Ek = eU = 100 eV = 100 · 1,6 · 10–19 J = 160 · 10–19 J, keV

Ek = 2 1 m e v2 = 2 2 e p m , p = 2 ekmE

λ dN dt 2 ek h mE

v 2 k e E m , λ= 2 k e e h E m m = 2 ek h mE , λ = m h p 2 ek h mE 1,2 10–10 m

keV

: m e = 9,1 · 10–31 kg, Ek= 0,5 keV = 0,8 · 10–16 J, h = 6,62 · 10–34 Js; λ = ? λ h mv Ek = 2 1 mv2

m

2r = 10–10 m; Ek = ?

x 2 r 0,5 ·10–10 m

v h mx

Ek = 2 1 mv2 2 1 m v2;

Ek 2 2 2 h mx ; Ek 9,6 · 10–17 J = eV

9,1 · 10–31 kg e = 1,6 · 10–19 C

ε0 = 8,85 · 10–12 m s

r1 = ? v1 = ?; r2 = ? v2 = ?

1 = ? v1 2 = ? v2 = ? 2π nh πm e e ε0n2h2

r n = 22 22 4 0e n h me πε , n = 1, 2, 3,... ,

v n = 2 0 n e h ε

r1 = –m v1 = 6 m s,

r2 = –m v2 6 m s 0 = 8,85 · F m

F m ;

n = 1 n = 2, Z = 1, m e = 9,1 · 10–31 kg, e = 1,6 · 10–19 C ε0 8,85 · 10–12 m s ;

h ν E nm = E n E m n m λ = p h px x 2 h

L n = m v n r n = n 2 1 n = n

n E n E n E pn E n = E n + E pn = 22 0 8 n eZ r πε n E n 2 1 n 24 22 0 8 e mZe h ε E n 2 1 n J 2 1 n

s p d f g

n m s.

s, n m s = 2 1 .

n=4 M; n=3 L; n=2

K; n=1

p–n p –

p

p

p p- n p n pn p-

n p n n p n p n p

p n p n p n p n p n p n

pumpawe

spontana emisija izaziva prinudu ksenonska lampa (zra¦ewe za pumpawe)

ogledalo

svetlost =0,6943μm

reflektor kristal rubina 1-2% providno ogledalo

=0,6943μm laserovawe

=0,6943μm

ogledalo prinudna emisija supstanca lasera

spontana emisija pobuªeni atomi zra¦ewe za pumpawe

delimi¦no providno ogledalo

6 C 13 6 C

13 6 C 14 7 N

0,51,01,52,0 r(10–15 m)

4,0329 4,0026

jezgro

helijuma

elektron gama foton

jezgro roditeq (Z,A) pre raspada

alfa ¦estica

jezgro potomak (Z-2,A-4) posle raspada

alfa ¦estica gama

pre –-raspada posle

-raspada brzi elektron (beta zraæewe) gama zraæewe

ureðaj za brojawe impulsa

scintilatorska cev

pojaæavaæ

brojaæ impulsa

elektronski multiplikator

0,3 mSv

zraæewe iz kosmosa zraæewe iz tela

0,3 mSv

0,5 mSv zraæewe iz zemqišta

Q > Q <

D + D He + n

p + Li Be + n

γ + Be 2 He + n

n + S P + p

α + N 8O + p α + Be 6C + n

1. posuda reaktora

2. biološki štit ( obiæno beton)

3. nuklearno gorivo (235U, 238 U, 239 Pu)

4. moderator (teška voda, berilijum, grafit)

5. rashladno sredstvo (najæeš©e obiæna voda)

6. reflektor neutrona (berilijum, grafit)

7. kontrolne šipke (kadmijum, bor...)

8. sigurnosna šipka (apsorber neutrona)

kontrolne

reaktor primarna pumpa sekundarna pumpa kondenzator pare turbina generator generator pare

N

N = N0 t e , N t N0 t λ

2 ln T

, dN

N λ N

A = N + Z, N Z

E v mc2, m = Zm p + (A – Z) mn – M

r = r 0693 , λ , r m A 4 2 α + 9 4 Be + 1 0 n

2 1 D 1 0 n 4 2 α n 1 0 r = r0 3 A , 12 6 C

1 D + 31T 4 2 + n 1 0 .

up quark down quark

кварк strange quark

charmed quark

botton quark дно кварк top quark

p n + ν e n p – + n p –ν e π + n K– + K 0

E h ν h ν = E = 511 keV

λ = c ν = = m = 0 hc E = e h mc

=

100 000 svetlos. god.

spiralni kapci jezgro Sunce smer rotacije

zatvorena zvezdana jata

Pogled normalno na galakti¦ku ravan

10 000 sv. god.

Pogled na galakti¦ku ravan

Udaqenost od Sunca u milijardama kilometara

(1858–1947)

ВИЛХЕЛМ РЕНДГЕН ( 1845–1923)

РОБЕРТ ОПЕНХАЈМЕР (1904–1967)

( 1909–1994)

ISBN 978-86-17-20847-7

1.