EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 2
3/22/16 10:37 AM
EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
WYDANIE TRZECIE
Jak robić świetne zdjęcia każdym aparatem BRYAN PETERSON Przekład:
WŁODZIMIERZ STANISŁAWSKI
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 3
3/22/16 10:37 AM
Każde zdjęcie jest kłamstwem, choć pokazuje także górę prawdy! Znacznie łatwiej wspiąć się na tę górę, jeśli rozumie się ekspozycję. – BRYAN PETERSON
Tytuł oryginału: Understanding exposure, 4th Edition Wydanie trzecie polskie opracowano na podstawie wydania czwartego oryginalnego This translation published by arrangement with Amphoto Books, an imprint of the Crown Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC Niniejszy przekład opublikowano na podstawie umowy z Amphoto Books, imprint Crown Publishing Group, dział Penguin Random House LLC Copyright © 1990, 2004, 2010, 2016 by Bryan Peterson Photographs copyright © by Bryan Peterson All rights reserved. ISBN wydania oryginalnego: 978-1-60774-850-2 Copyright © for the Polish edition: Galaktyka Sp. z o.o., Łódź 2016 90-562 Łódź, ul. Łąkowa 3/5 tel. +42 639 50 18, 639 50 19, tel./fax 639 50 17 e-mail: info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl www.galaktyka.com.pl ISBN: 978-83-7579-507-3 Konsultacja: Wojciech Tkaczyński Redakcja: Bogumiła Widła Redakcja techniczna: Marta Sobczak Redaktor prowadzący: Marek Janiak Korekta: Monika Ulatowska Projekt okładki: Artur Nowakowski DTP: Monika Kabała Druk i oprawa: OZGraf S.A. Księgarnia internetowa!!! Pełna informacja o ofercie, zapowiedziach i planach wydawniczych Zapraszamy www.galaktyka.com.pl kontakt e-mail: info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez pisemnej zgody Wydawcy książka ta nie może być powielana ani częściowo, ani w całości. Nie może też być reprodukowana, przechowywana i przetwarzana z zastosowaniem jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych, fotokopiarskich, nagrywających i innych.
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 4
3/22/16 10:37 AM
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 5
3/22/16 10:37 AM
SPIS TREŚCI Wstęp 1
Czas naświetlania 63 Znaczenie czasu naświetlania 64
Definiowanie ekspozycji 7
Właściwy czas naświetlania dla danego tematu 66
Co oznacza pojęcie ekspozycja? 8
Zamrożenie akcji 68
Trójkąt fotograficzny 10
Panoramowanie 73
Serce trójkąta fotograficznego: światłomierz 16
Efekt ruchu 76
Balans bieli 19
Efekt ruchu przy fotografowaniu nieruchomych
Sześć prawidłowych ekspozycji przeciw jednej kreatywnej 24
obiektów 80 Tworzenie „deszczu” 83
Szukanie możliwości kreatywnych ekspozycji 28
Przysłona 31
Światło 85 Znaczenie światła: znaczenie ekspozycji 86
Przysłona i głębia ostrości 32
Najlepsze światło 88
Przysłony opisujące 36
Światło przednie 92
Przysłony do kompozycji jednotematycznych 48
Światło przednie w pochmurny dzień 95
Przysłony „Kogo to obchodzi?” 54 Przysłona w makrofotografii 58
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 6
3/22/16 10:37 AM
Elektroniczna lampa błyskowa 141 Światło boczne 98
Trójkąt fotograficzny i flesz 142
Światło tylne 102
Trzy elementy prawidłowej ekspozycji z fleszem 144
Światłomierze 106
Niebezpieczeństwa uzależnienia się od flesza 148
Współczynnik odbicia światła 18% 110
Ograniczenia wbudowanej lampy błyskowej 150
Szara karta 112
Zmniejszanie siły błysku 152
Bracia Niebo 113
Flesz jako światło wypełniające 153
Pan Zielone Dżinsy (kuzyn Braci Niebo) 116
Bezprzewodowa lampa błyskowa 158
Fotografia nocna i przy słabym oświetleniu 118
Kolorowe filtry 162
Latarki i światło gwiazd 124
Synchronizacja błysku z drugą kurtyną migawki 165
Malowanie światłem 126
Techniki specjalne 131
Indeks 168
Filtry polaryzacyjne 132 Połówkowe filtry szare 134 Wielokrotna ekspozycja 136
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 7
3/22/16 10:37 AM
Sześć prawidłowych ekspozycji przeciw jednej kreatywnej Dość często zdarza się, że przynajmniej jeden słuchacz na kursie prowadzonym przeze mnie w plenerze mówi: „Co za różnica, jakiej kombinacji przysłony i czasu naświetlania użyję? Jeśli światłomierz wskazuje prawidłową ekspozycję, robię zdjęcie!”. Może ty także masz takie podejście. Niezależnie od tego, czy fotografujesz w trybie programowym, priorytetu czasu naświetlania, priorytetu przysłony, czy nawet w trybie manualnym, myślisz, że gdy tylko światłomierz wskazuje prawidłową ekspozycję, to musi tak być i można robić zdjęcie. Problem polega na tym, że taka logika ma tyle sensu, ile jest go w poczynaniach myśliwych, którzy polując na jelenia, strzelają do wszystkiego, co się rusza. W końcu mogą trafić, ale jakim kosztem? Jeśli chcesz robić wyłącznie „prawidłowo” naświetlone zdjęcia czegokolwiek i wszystkiego, proszę bardzo. W końcu mógłbyś nawet za którymś razem wykonać kreatywną prawidłową ekspozycję. Ale zakładam, że większość z czytających tę książkę jest zmęczona podejściem pstrykacza i dlatego chce się nauczyć, jak konsekwentnie za każdym razem dokonywać kreatywnych prawidłowych ekspozycji. Większość sytuacji zdjęciowych ma co najmniej sześć możliwych kombinacji przysłony i czasu naświetlania, które dadzą poprawną ekspozycję. Ale zwykle tylko jedna z nich będzie kreatywną prawidłową ekspozycją. Jak już wiesz, każda poprawna ekspozycja jest efektem dobrania odpowiedniej pary przysłona/czas naświetlania do wybranej czułości. Kluczem do twórczej prawidłowej ekspozycji zawsze jest ta jedna wartość przysłony lub ten jeden czas naświetlania, który da pożądany efekt końcowy. Wyobraź sobie przez moment, że jesteś na plaży i robisz zdjęcia potężnej fali rozbijającej się o skały. Używasz czułości ISO 100 i przysłony f/4. Prawidłową
ekspozycję (co widać w wizjerze) masz w tym przypadku dla czasu naświetlania 1/500 s. To tylko jedna z ekspozycyjnych możliwości! Aby uzyskać prawidłową ekspozycję, wykorzystaj jeszcze inne kombinacje przysłony i czasu naświetlania. Jeśli zmniejszysz otwór obiektywu o połowę, stosując przysłonę f/5.6 (z f/4 na f/5.6), będziesz musiał zwiększyć czas naświetlania o cały stopień (do 1/250 s), by uzyskać prawidłową ekspozycję. Jeśli użyjesz przysłony f/8, ponownie zmniejszając otwór obiektywu o połowę, znowu musisz wydłużyć czas naświetlania o cały stopień (z 1/500 s do 1/125 s). Będziesz miał następujące pary przysłon i czasów naświetlania dla osiągania prawidłowej ekspozycji: f/11 i 1/60 s, f/16 i 1/30 s, a w końcu f/22 i 1/15 s. To sześć możliwych prawidłowych ekspozycji tej sceny – sześć możliwych kombinacji przysłony i czasu naświetlania, z których każda da dokładnie tę samą ekspozycję. Chciałbym przy tym podkreślić, że wyrażenie „tę samą” rozumiemy jedynie w sensie ilościowym! Jest rzeczą oczywistą, że zdjęcie fali przy użyciu f/4 i 1/500 s uchwyci wszystkie jej detale, gdy uderza o skały; z drugiej strony, poprawna ekspozycja przy f/22 i 1/15 s nie zdoła zapisać tak wielu szczegółów i pokaże falę w postaci bardziej płynnej, wyraźnie podkreśli ruch. To twórcze podejście do ekspozycji przyniesie wiele pożytku, jeśli przyzwyczaisz się do patrzenia na scenę i wybierania takiej kombinacji przysłony i czasu naświetlania, która zapewni zdjęciu najlepszą dynamikę oraz kreatywność. Wybór ekspozycji zawsze należy do fotografującego, dlaczego więc nie uczynić jej najbardziej twórczą z możliwych?
24 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 24
3/22/16 10:38 AM
Fotografowanie ruchu ulicznego w Chicago o godz. 17.00
czerwonych świateł, który staje się coraz bardziej widoczny
i o zmierzchu oznacza, że doświadczysz ostrego chłodu chi-
w miarę wydłużania czasu ekspozycji, jest wynikiem zasto-
cagowskiej zimy. To prawda, czas potrzebny do zrobienia
sowania przysłony i czasu naświetlania, które pozwalają na
serii zdjęć pokazanych na tej stronie wyniósł 8 minut, a przy
długą kreatywną prawidłową ekspozycję!
silnym wietrze i temperaturze -2°C nie trzeba wiele, by stracić czucie w palcach rąk i nóg! Jeśli spojrzysz na tych sześć identycznych pod wzglę-
Takie ćwiczenie naprawdę otwiera oczy. Gdy następnym razem wybierzesz się, aby fotografować panoramę miasta ze szczególnym uwzględnieniem ruchu ulicznego, bez wahania
dem ilości światła zdjęć, to co zauważysz? Jest wyraźna
korzystaj z dłuższych czasów naświetlania, bo jest to jedno
różnica między pierwszym, zrobionym przy f/5.6 i 1 s, a ostat-
z najbardziej twórczych narzędzi w fotografii.
nim wykonanym przy f/22 i 15 s. Różnica polega na oddaniu przepływu ruchu ulicznego, na co wskazuje morze tylnych
Wszystkie zdjęcia: Nikon D800E, Nikkor 70–300 mm,
świateł samochodów.
nastawiony na 80 mm, ISO 100: (1) f/4, 1/2 s; (2) f/5.6, 1 s;
Każde z tych zdjęć jest w 100% prawidłową ekspozycją.
(3) f/8, 2 s; (4) f/11, 4 s; (5) f/16, 8 s; (6) f/22, 15 s
Ilościowe wartości każdego zdjęcia są takie same, a potok
Definiowanie ekspozycji 25
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 25
3/22/16 10:38 AM
ĆWICZENIE: JAK DOSTRZEC KREATYWNĄ PRAWIDŁOWĄ EKSPOZYCJĘ Jest to bardzo odkrywcze ćwiczenie, jedno z najlepszych, jakie znam. Nic dziwnego, wprowadzi cię bowiem w głąb świata kreatywnych prawidłowych ekspozycji. Wybierz stały obiekt, na przykład kwiat, lub poproś kolegę, żeby pozował do portretu. Znajdź także ruchomy przedmiot, na przykład wodospad albo skaczące dziecko. Jeśli to możliwe, fotografuj w pochmurny dzień i wybierz kompozycję bez nieba. Zamocuj aparat na statywie, nastaw ISO 200 i tryb manualny ekspozycji. Przyzwyczajaj się do stosowania trybu manualnego, ponieważ będzie on głównym sposobem dążenia do osiągnięcia pewnej „jakości”. Ustaw teraz obiektyw na pełnym otworze przysłony – będzie to najmniejsza liczba przysłony dostępna w obiektywie, na przykład f/2, f/2.8, f/3.5 lub f/4. Postaraj się całkowicie wypełnić kadr nieruchomym obiektem – kwiatem, portretem – dobierz do właściwej ekspozycji czas naświetlania i zrób jedno zdjęcie. Potem zmień przysłonę o jedną działkę (na przykład z f/4 na f/5.6), dostosuj czas naświetlania poprzez jego zmianę o jeden stopień, aby zachować prawidłową ekspozycję, i zrób zdjęcie. Następnie zmień przysłonę z f/5.6 na f/8 i tak dalej, za każdym razem
jednak pamiętaj o dostosowaniu czasu naświetlania do prawidłowej ekspozycji. Przy każdym zdjęciu zanotuj wartość użytej przysłony i czas otwarcia migawki. W zależności od obiektywu, uzyskasz nie mniej niż sześć różnych kombinacji przysłona/czas naświetlania i mimo że każda ekspozycja będzie jednakowa pod względem ilości światła wpadającego przez obiektyw, powinieneś zauważyć różnicę w ogólnej rozdzielczości i ostrości obrazów! Samotny obiekt jest naprawdę sam tylko na kilku zdjęciach; ginie natomiast w morzu tła, gdy użyjemy przysłon f/16 i f/22. Portret także zaczyna mieć konkurencję w postaci rozpraszającego tła przy przysłonach o dużych wartościach liczbowych. A co ze zdjęciem skaczącej osoby? Efekt w postaci nieostrego ducha nie pojawi się do momentu, gdy użyjesz przysłon f/16 lub f/22. A czy pełna ruchu fotografia dziecka na huśtawce nie jest naprawdę czymś niesamowitym? Zabawne, jak przy krótszych czasach otwarcia migawki ruch jest zamrażany; natomiast przy dłuższych – ruchome obiekty wyglądają jak duchy. Spójrz na notatki i zdecyduj, która kombinacja przysłony i czasu naświetlania dała najbardziej twórcze prawidłowe ekspozycje.
26 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 26
3/22/16 10:38 AM
Jedną z zabawnych rzeczy przy robieniu tych ćwiczeń jest
zadrzewionym obszarze w jesiennych barwach. Być może
to, że możemy zobaczyć duchy! W tym przypadku zawdzię-
pomysł ten da się wykorzystać przy robieniu zaproszeń na
czamy to machaniu rękami i podskakiwaniu osoby fotografo-
przyjęcie z okazji Halloween.
wanej podczas ekspozycji przy długim czasie naświetlania. Dzięki jasnożółtemu płaszczowi przeciwdeszczowemu uzy-
Nikon D3X, Nikkor 24–85 mm, nastawiony na 35 mm, f/16,
skaliśmy doskonałą kombinację koloru i kontrastu na małym
1/8 s, ISO 100, statyw
Definiowanie ekspozycji 27
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 27
3/22/16 10:38 AM
Szukanie możliwości kreatywnych ekspozycji Skoro każda sytuacja zdjęciowa pozwala na nie mniej niż sześć możliwych kombinacji przysłona/czas naświetlania, to jak ocenić, która z nich jest najlepsza? Przede wszystkim sam musisz zdecydować, czy chcesz wykonać prostą ekspozycję, czy ekspozycję twórczą. Jak się przekonałeś, można zrobić wiele ujęć tej samej sceny, ale tylko jedna lub dwie z nich będą kreatywne. Możesz przeanalizować trzy elementy ekspozycji – ISO, czas naświetlania i przysłonę – by otrzymać siedem różnych typów ekspozycji i dlatego spośród tych komponentów przysłona i czas naświetlania mają największe znaczenie dla tworzenia sukcesu kreatywnej ekspozycji: małe przysłony (f/16, f/22 i f/32) są twórczą siłą dającą ekspozycje, które nazywam opisującymi (możliwość 1) – obrazy pokazujące wielką głębię ostrości. Duże otwory obiektywu (f/2.8, f/4 i f/5.6) są twórczą siłą stojącą za ekspozycjami, które nazywam jednotematycznymi lub izolującymi (możliwość 2) – obrazy pokazują małą głębię ostrości. Przysłony o wartościach średnich (f/8 i f/11) dają ekspozycje nazywane przeze mnie „Kogo to obchodzi?” (możliwość 3) – to przysłony, przy których głębia ostrości nie ma znaczenia. Krótkie czasy otwarcia migawki (1/250 s, 1/500 s i 1/1000 s) dają twórcze ekspozycje, które zamrażają akcję (możliwość 4), podczas gdy długie czasy naświetlania (1/60 s, 1/30 s i 1/15 s) są twórczą siłą umożliwiającą panoramowanie (możliwość 5). Bardzo długie czasy otwarcia migawki (1/4 s, 1/2 s, 1 s i dłuższe) dają szansę pokazania efektu ruchu (możliwość 6). Czynniki te tworzą sześć narzędzi kreatywnej ekspozycji, z których możesz korzystać, gdy chcesz osiągnąć tę jedną najbardziej twórczą ekspozycję. Następne dwa rozdziały będą mówić dokładniej o przysłonie i czasie naświetlania, ponieważ dotyczą one wszystkich sześciu sytuacji.
Oto Amsterdam, europejskie miasto znane między innymi z tego, że jeździ po nim więcej rowerów niż samochodów! Nic dziwnego zatem, iż trudno tu zrobić prosty portret bez jednego, dwóch lub trzech rowerów. Dlaczego więc nie pozwolić, by na zdjęciu widać było te pojazdy, a dodatkowo, w celu poczucia charakteru miejsca, wstawić w kadr jeszcze bukiet tulipanów! Jedna rzecz jest istotna dla tych trzech obrazów: są identyczne pod względem ilości padającego światła. Pierwsze zdjęcie (górne, powyżej) zrobiono przy f/4
28 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 28
3/22/16 10:38 AM
i 1/1000 s, drugie (sąsiednia strona, dolne) przy f/11 i 1/125 s,
przeczytaniu następnych kilku stron książki lepiej zrozumiesz
a trzecie (duże) przy f/22 i 1/30 s.
kwestie ekspozycji i głębi ostrości.
Czy, przyglądając się dokładniej, zauważysz wyraźną różnicę w wizualnej wymowie tych zdjęć? Tło staje się coraz
Wszystkie zdjęcia: Nikon D800E, Nikkor 24–120 mm,
ostrzejsze, w miarę jak przechodzimy od pierwszego do
nastawiony na 120 mm: (1) f/4, 1/1000 s; (2) f/11, 1/125 s;
trzeciego zdjęcia (powyżej), co jest zgodne z prostym pra-
(3) f/22, 1/30 s, ISO 200
wem optycznym: im otwór obiektywu staje się mniejszy, tym bardziej zwiększa się ostrość obrazu albo głębia ostrości. Po
Definiowanie ekspozycji 29
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 29
3/22/16 10:38 AM
Właściwy czas naświetlania dla danego tematu Gdyby kiedykolwiek istniało takie narzędzie do tworzenia ekspozycji, które mogłoby zmienić jakość fotografii, musiałby nim być czas naświetlania! Wyłącznie przy jego zastosowaniu można zamrozić akcję, a tym samym pozwolić obserwatorowi na studiowanie drobnych – acz licznych – detali obiektów, które bez tego poruszałyby się zbyt szybko dla ludzkiego oka. Także tylko za pomocą czasu naświetlania fotografowie mogą oddać ruch, stosując w kompozycji technikę zwaną panoramowaniem. Dobrym przykładem jest wodospad, jako jeden z najczęściej wykorzystywanych tematów oddających ruch w fotografii. Fotografując je, można twórczo użyć czasu naświetlania w dwojaki sposób. Można albo zamrozić ruch wody przy zastosowaniu krótkiego czasu otwarcia migawki, albo pokazać
wodę wyglądającą jak wata cukrowa przy bardzo długim czasie naświetlania. Inną sceną wypełnioną ruchem mogłyby być konie na pastwisku w piękny jesienny dzień. W tym przypadku można by potrenować panoramowanie – podążać aparatem za poruszającymi się końmi i wykorzystywać czas naświetlania 1/60 s lub 1/30 s. Efektem tego działania będzie dynamiczny obraz ostro oddanych koni z uciekającym nieostrym tłem w postaci smug. Uchwycenie (zamrożenie) akcji w scenie z dziećmi grającymi w piłkę jest następnym tematem ruchu. Kolejnym może być jakakolwiek scena uliczna o zmierzchu. Gdy używamy tak długiego czasu naświetlania jak 8 czy 15 s (ze statywem oczywiście), zmienimy ulicę w morze czerwonych i białych świateł jadących samochodów.
Często mówię moim uczniom, że fotografując na ulicach miast, warto nie ruszać się z miejsca przez co najmniej godzinę. Innymi słowy – oprzyj się o słup latarni lub o ścianę budynku i poczekaj. Wierz mi, akcja sama przyjdzie do ciebie. Ostatnio przebywałem na rogu alejki targu Chandni Chowk w Delhi. Instalowałem aparat z obiektywem 24–120 mm na statywie, by znaleźć wypełnione ruchem kompozycje w nieustającym ruchu miejskim, przewijającym się przed moimi oczami. Cyknąłem jakieś 20 fotek, gdy ujrzałem sklepikarza przypatrującego się moim poczynaniom – aparat był skierowany na sklep, ale nikt nie miał pojęcia, że tak naprawdę fotografowałem ludzi przechodzących obok. Na szczęście dla mnie, sklepikarz, myśląc, że uwieczniam jego kolorowy sklep, przyjął godną pozycję i uśmiechnął się do obiektywu. Po zrobieniu kolejnych 30 czy 40 zdjęć uznałem, że jestem usatysfakcjonowany; jedną z fotografii widzisz obok. Nikon D800E, Nikkor 24–120 mm, nastawiony na 33 mm, f/16, 1/15 s, ISO 100
66 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 66
3/22/16 10:40 AM
PODSTAWOWE CZASY NAŚWIETLANIA Choć standardowe czasy naświetlania pokazane są na pokrętle aparatu służącym do ich nastawiania lub w wizjerze jako liczby całkowite – takie jak 60, 125, 250, 500 – tak naprawdę są one ułamkami czasu (tj. ułamkami sekundy): 1/60 s, 1/125 s, 1/250 s, 1/500 s. Jeśli kupiłeś aparat fotograficzny niedawno, z pewnością odkryłeś, że jest on wyposażony w czasy naświetlania, których wartości przypadają między tymi wymienionymi powyżej, na przykład: 1/60 s, 1/80 s, 1/100 s, 1/125 s, 1/160 s, 1/200 s, 1/250 s i tak dalej. Dodatkowe czasy okazują się szczególnie użyteczne do precyzyjnego ustalania ekspozycji. Omawiam te sprawy dokładniej w rozdziale o świetle. Poza wymienionymi wartościami czasów otwarcia migawki większość aparatów fotograficznych ma do wyboru tzw. czas B. Litera B odwołuje się do słowa „bańka” (ang. bulb – przyp. tłum.). Jest to pozostałość po wczesnych latach fotografii, kiedy fotografowie naświetlali zdjęcia, naciskając gumową gruszkę (bańkę) na końcu wężyka, przytwierdzonego do spustu
migawki w aparacie. Naciskanie gruszki powodowało przepływ powietrza przez wężyk spustowy i otwierało migawkę do momentu zwolnienia nacisku na gruszkę przez fotografującego. Dziś, gdy fotograf chce użyć czasu ekspozycji dłuższego, niż jest dostępny w aparacie, korzysta z wariantu B, jeśli ma aparat ustawiony na statywie lub innym stabilnym podparciu i wyzwala migawkę przy zastosowaniu wężyka.
Czekając na zmianę świateł na końcu mostu Karola w Pradze, zobaczyłem, jak kilka czerwonych tramwajów przejechało przed moimi oczami, a w ich oknach spostrzegłem odbicia otaczającego mnie tłumu. Moją uwagę zwrócił też uliczny sygnalizator świetlny i w tym momencie pomyślałem, że dobrze byłoby umieścić go na prawej stronie kompozycji, w której istotną część stanowiłby przejeżdżający tramwaj. Szybko się ogarnąłem i gotów do fotografowania, czekałem na kolejny jaskrawoczerwony pojazd. Mając aparat z obiektywem 17–35 mm na statywie i ekspozycję ustawioną na f/16 i 1/15 s, wiedziałem, że zarejestruję wypełnioną ruchem smugę koloru w chwili przejazdu tramwaju (dosłownie w odległości ok. metra ode mnie) wraz z odbiciem w oknie ludzi czekających na przystanku. Jak widać na zdjęciu obok, moje przeczucie się spełniło. Nikon D800E, Nikkor 17–35 mm, nastawiony na 20 mm, f/16, 1/15 s, ISO 100, statyw
Czas naświetlania 67
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 67
3/22/16 10:40 AM
Zamrożenie akcji Pierwsze zdjęcie z zamrożoną akcją, jakie zobaczyłem, przedstawiało młodą kobietę na basenie, odrzucającą do tyłu mokre włosy. Wszystkie krople wody i włosy w ruchu były oddane z niesamowitą ostrością. Współczesny świat wciąż pędzi – i rzadko zwalnia, aby dać okazję do przyjrzenia się szczegółom, dlatego zdjęcia zatrzymujące ruch często są oglądane z podziwem i zachwytem. Aby skutecznie zamrozić akcję, najczęściej trzeba użyć krótkiego czasu naświetlania. Jest to szczególnie istotne, gdy przedmiot porusza się równolegle do fotografującego, jak w przypadku gdy przyśpieszający samochód wyścigowy mija trybuny z widzami. Ogólnie takie obiekty wymagają czasu naświetlania równego przynajmniej 1/500 s lub 1/1000 s. Poza samochodami wyścigowymi na torze istnieje wiele innych obiektów do fotografowania ruchu. Na przykład linia brzegowa morza oferuje możliwość zatrzymania surferów w momencie wyskakiwania z deską nad powierzchnię wody. Podobnie widowiska rodeo dają okazję zatrzymania ciekawej akcji, wtedy gdy niefortunny jeździec spada z konia. Na stokach narciarskich zaś snowboardziści wyskakują w czyste zimne powietrze. Jeśli chcesz zamrozić poruszający się obiekt, musisz rozważyć trzy czynniki: odległość od obiektu,
kierunek, w którym się porusza, i wybór obiektywu. Najpierw określ, w jakiej odległości znajdujesz się od danej akcji. Trzy metry? Trzydzieści metrów? Im bliżej obiektu jesteś, tym krótszego czasu naświetlania musisz użyć. Następnie oceń, czy obiekt porusza się w twoim kierunku, czy się oddala. Potem zdecyduj, jaki obiektyw byłby najlepszy do sfotografowania tej sceny. Gdybyś na przykład fotografował jeźdźca ujeżdżającego dzikie konie z odległości od trzech do sześciu metrów obiektywem szerokokątnym lub standardowym, by zatrzymać akcję, musiałbyś zastosować czas otwarcia migawki przynajmniej 1/500 s. Jeśli znajdowałbyś się w odległości trzydziestu metrów i miał obiektyw szerokokątny lub standardowy, wielkość poruszającego się obiektu oraz jego ruch zmniejszyłyby się znacznie, dlatego wystarczyłby czas naświetlania 1/125 s. Gdyby odległość wynosiła piętnaście metrów, dla obiektywu 200 mm konieczny byłby czas 1/500 s (to tak jakbyś był trzy metry od obiektu). Na koniec, gdyby jeździec poruszał się równolegle do ciebie, a chciałbyś wypełnić nim kadr poprzez zastosowanie odpowiednio długiego obiektywu albo zbliżając się do niego, potrzebowałbyś czasu 1/1000 s.
TRYB SERYJNY W APARACIE Większość dzisiejszych aparatów fotograficznych pozwala na robienie zdjęć w trybie seryjnym – osiągamy wtedy lepsze rezultaty przy rejestrowaniu obiektów w ruchu. Bez pomocy takiego trybu próby wykonania zdjęcia są w większości nieudane z powodu trudności wybrania odpowiedniego momentu do wyzwolenia migawki. Dzięki tej funkcji możemy zacząć fotografować najważniejszy moment akcji z wyprzedzeniem kilku sekund i kontynuować fotografowanie
sekundę lub dwie po jej zakończeniu. Założę się, że przynajmniej jedno (jeśli nie więcej) zdjęcie będzie udane! W zależności od modelu aparatu możemy mieć jeden tryb fotografowania seryjnego lub kilka. Niektóre aparaty oferują szybkość około dwóch klatek na sekundę, inne pozwalają zrobić do siedmiu klatek na sekundę*. * A nawet 12 klatek/s (przyp. tłum.).
68 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 68
3/22/16 10:40 AM
Jeśli jesteś miłośnikiem naprawdę pięknego graffiti i wybierasz się do Chicago, musisz koniecznie udać się do dzielnicy Pilsen, aby obejrzeć wspaniałe murale. Wśród wielu zabawnych fotek zrobionych przeze mnie tego popołudnia z moją modelką Ayą, najwięcej śmiechu wywołało zdjęcie pokazujące Ayę „skaczącą” do piłki na tle muralu przedstawiającego kilku graczy. Trudno to sobie wyobrazić na pierwszy rzut oka, lecz Aya – ubrana w ciemną marynarkę i czerwoną bluzkę – stała się jednym z uczestników gry i znalazła się pośrodku kompozycji. Dlaczego tak dobrze wkomponowała się w scenę graffiti? Po pierwsze, użyłem odpowiednio krótkiego czasu naświetlania, który zamroził skok dziewczyny w górnej jego fazie. Po drugie, wykorzystałem ustawienie polegające na szybkim wyzwoleniu kilku kadrów w ciągu jednego przyciśnięcia spustu migawki w czasie 1/800 s, co pozwoliło otrzymać jeden pewny strzał na trzy lub cztery wyzwolenia
nie, a to byłoby jednoznaczną wskazówką dla widzów, że Aya
następujące błyskawicznie po sobie.
nie jest integralną częścią muralu!
Jeszcze jedna rzecz przyczyniła się do sukcesu zdjęcia – światło pochmurnego dnia. Zauważ, że autor muralu nama-
Nikon D800E, Nikkor 24–120 mm, nastawiony na 70 mm,
lował graczy bez żadnego cienia. Gdybym sfotografował tu
f/6.3, 1/800 s, ISO 200
modelkę w słoneczny dzień, zobaczylibyśmy jej cień na ścia-
Czas naświetlania 69
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 69
3/22/16 10:40 AM
Najlepsze światło Gdzie można znaleźć najlepsze światło dla danego obiektu? Doświadczeni fotografowie wiedzą, że najlepsze światło często pojawia się w takich porach dnia, kiedy inni śpią (wczesny poranek) lub siedzą w domu z rodziną bądź przyjaciółmi przy kolacji (późne popołudnie – wczesny wieczór, szczególnie latem). Inaczej mówiąc, fotografowanie w najlepszym oświetleniu może być dla ciebie niewygodne. Jeśli nie chcesz skorzystać z pożytku światła wczesnego poranka lub późnego popołudnia – które wydobywa fakturę, cienie oraz głębię ciepłych i żywych tonów – twoje ekspozycje będą kontrastowe, w ostrych kolorach, zimne. Takie są rezultaty fotografowania przy często ostrym i płaskim świetle południa. Można także powiedzieć, że najlepsze światło pojawia się podczas zmiany pogody – nadchodzącej burzy i deszczu – co w połączeniu z padającymi pod małym kątem promieniami słonecznymi wczesnego ranka lub późnego popołudnia daje najciekawsze rezultaty. Powinniśmy poznać także barwę światła. Choć światło wczesnego poranka jest złote, jednocześnie okazuje się nieco zimniejsze niż dużo bardziej zło-
topomarańczowe światło, które zaczyna oświetlać krajobraz godzinę przed zachodem słońca. Pogoda, zwłaszcza paskudna pogoda, wpływa czasem także na jakość (jak wspomniano wyżej) i barwę światła. Złowrogie, przerażające niebo zbliżającej się burzy może posłużyć jako wspaniała prezentacja krajobrazu oświetlonego przednim lub bocznym światłem. Jest także miękkie, prawie bezcieniowe światło jasnego, acz pochmurnego dnia, które może nadać delikatny ton wielu sielankowym scenom, a także zbliżeniom kwiatów i portretom. Śnieg i mgła są monochromatyczne, nakierowują więc wzrok na poszczególne obiekty, takie jak samotny przechodzień z jaskrawoczerwonym parasolem. Zwracaj też uwagę na zróżnicowanie światła przy zmieniających się porach roku. Wysoko położone, ostre i bezpośrednie południowe światło letniego dnia różni się bardzo od padającego pod ostrym kątem światła zimowego. Podczas wiosny przejrzystość światła w terenach pozamiejskich daje w efekcie delikatne tony i odcienie pąków na roślinach i drzewach. Takie samo czyste światło podkreśla surowe piękno jesiennego krajobrazu.
SĄSIEDNIA STRONA: Uczenie się dostrzegania światła jest
krajobrazy i panoramy miast nabierają eterycznego wyglądu,
najważniejsze dla każdego fotografa chcącego osiągać suk-
jeśli zawierają akcent wodny. Fotografowanie o tej porze dnia
ces, a to czasami oznacza czekanie na światło. Pomiędzy tymi
wymaga statywu (miła wiadomość dla większości fotografów),
dwiema fotografiami (ukazującymi port Deira kilka kilometrów
co po raz kolejny pozwala na robienie zdjęć obrazujących ruch.
od centrum Dubaju) istnieje wyraźna różnica – jest nią światło.
Mając aparat i obiektyw 24–120 mm na statywie oraz eks-
Początkujący fotografowie często bywają uwiedzeni do tego
pozycję 8 s i f/11, byłem w stanie pokazać smugi pozostawiane
stopnia przez miejsce lub temat, że nie zauważają delikatnych
przez łodzie meandrujące po wodach portu i liczne samochody
zmian dziejących się nad ich głowami. Kiedy słońce zniża się
przejeżdżające autostradą obok – wszystko na tle wspaniałego
nad horyzont, jest to wyraźna zapowiedź, że zacznie się dziać
niebieskofioletowego nieba.
coś magicznego. Jasne światło dnia wkrótce zostanie zastąpione przez skąpe światło zmierzchu o niebieskofioletowym odcie-
Oba zdjęcia: Nikon D800E, Nikkor 24–120 mm, nastawiony na
niu. Pozwala ono na długie ekspozycje, przy których pewne
30 mm, ISO 100, statyw (1) f/11, 1/30 s; (2) f/11, 8 s
88 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 88
3/22/16 10:41 AM
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 89
3/22/16 10:41 AM
ĆWICZENIE: WYKORZYSTANIE ŚWIATŁA Najlepsze ćwiczenie, jakie znam, można wykonać w pobliżu domu, niezależnie od tego, czy mieszkasz w mieście, czy poza nim, w domu czy w mieszkaniu. Znajdź jakiś obiekt, na przykład domy i drzewa wzdłuż ulicy lub niebo nad miastem. Jeśli mieszkasz na wsi, w górach lub nad morzem, wybierz szerokokątną kompozycję. Przez następnych dwanaście miesięcy dokumentuj pory roku i zmieniający się ciągle kąt padania światła. Rób kilka zdjęć w tygodniu – fotografuj na południe, północ, wschód i zachód; rankiem, w południe i późnym popołudniem. To jest tylko ćwiczenie, nie musisz skupiać się na osiągnięciu wyjątkowej jakości. Pod koniec tego roku, po rozłożeniu zdjęć, będziesz miał wiedzę na temat światła, którą posiada niewielu profesjonalnych fotografów i jeszcze mniej amatorów.
Fotografowie, którzy twórczo wykorzystują światło, nie są nad wyraz utalentowani! Oni po prostu sami nauczyli się wszystkiego o świetle i dlatego mają okazję wykorzystywania wszelkich możliwości, jakie światło daje. Innym dobrym ćwiczeniem jest wykorzystanie zmieniającego się światła podczas następnych wakacji. Któregoś dnia spróbuj obudzić się przed świtem i sfotografuj kilka obiektów w ciągu godziny po wschodzie słońca. Następnie wybierz się na popołudniowe fotografowanie; zacznij kilka godzin przed zachodem, a zakończ dwadzieścia minut po nim. Zauważ, że przednie światło pod niskim kątem daje równomierne oświetlenie, dzięki bocznemu światłu zyskujesz trój wymiarowy efekt, a silne światło tylne tworzy zarysy sylwetek. Po dniu lub dwóch będziesz na dobrej drodze, by stać się ekspertem w temacie światła.
90 EKSPOZYCJA BEZ TAJEMNIC
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 90
3/22/16 10:41 AM
Wrócę do dachu mojego domu – potrafię dokonać studium
dla każdej z tych ekspozycji. Tak jak powiedziałem wcześniej:
światła o każdej porze dnia. Ty też to umiesz, fotografując
każda fotografia pokazuje ciastko, a światło jest najlepszym
w ogrodzie przed lub za domem. To nie jest lekcja o efektyw-
lukrem do pokrycia tych pyszności.
nej czy skupiającej uwagę ekspozycji, lecz o świetle, na dodatek nie trzeba nigdzie jechać. Nie dziw się, jeśli po całym
Wszystkie zdjęcia: Nikon D800E, Nikkor 70–300 mm,
dniu studiowania światła zaczniesz traktować je (podobnie
nastawiony na 280 mm, ISO 200;
jak pory roku) z dużo większą uwagą. Wschód słońca obser-
(1, sąsiednia strona, górne lewe) f/16, 1/500 s;
wowany tego ranka – jak się wkrótce zorientujesz – za pół
(2, sąsiednia strona, górne prawe) f/16, 1/200 s;
roku będzie w zupełnie innym miejscu.
(3, sąsiednia strona, dolne lewe) f/16, 1/30 s;
Reakcja na światło przednie, tylne czy zmierzchowe jest
(4, sąsiednia strona, dolne prawe, i powyżej) f/16, 4 s
różna. Światło (lub jego brak) tworzy unikatową „osobowość”
Światło 91
EkspozycjaBezTajemnic_2016.indd 91
3/22/16 10:41 AM