Choroba zwyrodnieniowa to nie wyrok

Roland Liebscher-Bracht dr n. med. Petra Bracht

CHOROBA ZWYRODNIENIOWA

TO NIE WYROK

Jak dzięki ćwiczeniom i diecie uniknąć niepotrzebnego cierpienia Przekład: Agata Janiszewska Redakcja naukowa: Krzysztof Gieremek

Uwaga: Ze względu na ciągły rozwój medycyny wszystkie informacje, zwłaszcza te dotyczące procedur diagnostycznych i terapeutycznych, mogą odzwierciedlać jedynie stan wiedzy aktualny w momencie oddania książki do druku. Zalecenia zostały opracowane z zachowaniem największej staranności, nie mają one jednak na celu zastępowania lub zmiany terapii medycznej zaleconej przez lekarza. W przypadku problemów zdrowotnych zawsze udaj się po poradę do lekarza specjalisty. Choć autorzy i wydawca dołożyli wszelkich starań, aby zawarte w tej książce informacje były rzetelne i kompletne, nie ponoszą oni żadnej odpowiedzialności za mogące pojawić się błędy, nieścisłości, przeoczenia lub niezgodności. Autorzy i wydawnictwo nie biorą odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody, które bezpośrednio lub pośrednio wynikają ze stosowania opisanych tu ćwiczeń i procedur. W razie wątpliwości albo w przypadku dolegliwości zawsze należy skorzystać z profesjonalnej diagnostyki i leczenia prowa­dzonego przez fizjoterapeutę lub lekarza. Wydawnictwo podkreśla, że z zawartych w tekście linków zewnętrznych wydawnictwo mogło korzystać tylko do momentu wydania tej książki. Na później wprowadzone zmiany wydawnictwo nie ma wpływu, dlatego wyłącza się odpowiedzialność wydawnictwa z tego tytułu. Tytuł oryginalny: Die Arthrose Lüge Autorzy: Roland Liebscher-Bracht, dr. med. Petra Bracht © 2017 by Goldmann Verlag, dział Verlagsgruppe Random House GmbH, München, Germany. Wydanie polskie: Copyright © for the Polish edition by Galaktyka sp. z o.o., Łódź 2020 90-644 Łódź, ul. Żeligowskiego 35/37 tel. +42 639 50 18, 639 50 19, tel./fax 639 50 17 e-mail: info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl www.galaktyka.com.pl ISBN: 978-83-7579-768-8 Ilustracja na okładce: fotolia/underdogstudios Fotografia na s. 260–261: shutterstock/Philip Yb Studio Fotografie i grafiki: LNB GmbH Projekt okładki oryginalnej: Uno Werbeagentur, München Redakcja naukowa wydania polskiego: dr Krzysztof Gieremek, prof. GWSH, Wydział Medyczny, specjalista fizjoterapii Redakcja językowa: Katarzyna Rogowska Korekta: Monika Ulatowska Redakcja techniczna: Renata Kozłowska Redaktor prowadzący: Marek Janiak Adaptacja okładki oryginalnej: Artur Nowakowski DTP: Garamond Druk i oprawa: Trans-Druk sp.j. Pełna informacja o ofercie i planach wydawniczych: www.galaktyka.com.pl info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl Zapraszamy! Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez pisemnej zgody wydawcy książka ta nie może być powielana ani w częściach, ani w całości. Nie może też być reprodukowana, przechowywana i przetwarzana z zastosowaniem jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych, fotokopiarskich, nagrywających i innych.

Spis treści

Musimy i możemy położyć kres niepotrzebnym cierpieniom 30 lat prac badawczych i rozwojowych..............................................................................13 Terapia dla każdego..........................................................................................................14 Jak najlepiej korzystać z tej książki?................................................................................16

Błędne interpretowanie choroby zwyrodnieniowej i co należy o niej wiedzieć „Fałszywa rzeczywistość” bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową............................. 21 Możesz odetchnąć z ulgą – nie jest tak, jak myśli większość........................................... 23 Epidemia choroby zwyrodnieniowej w liczbach.................................................................. 24 Tradycyjne próby łagodzenia cierpienia............................................................................. 26

Nieścisłości w powszechnie uznanym modelu objaśniającym chorobę zwyrodnieniową Jak używanie stawu wpływa na jego zużycie?.................................................................. 29 Jak geny wpływają na chorobę zwyrodnieniową?.............................................................. 32 Jaką rolę w chorobie zwyrodnieniowej odgrywa masa ciała?............................................ 34 Wiek – ważny czynnik ryzyka w chorobie zwyrodnieniowej?.............................................. 35 Czy choroba zwyrodnieniowa wywołuje dolegliwości bólowe?........................................... 37 Istnieją silne bóle stawów bez choroby zwyrodnieniowej.................................................. 39 Nasza przewaga wynika z praktycznych doświadczeń........................................................41

Spis treści

7

Nasz model objaśniający powstawanie choroby zwyrodnieniowej i bólu Jak działają stawy?......................................................................................................... 47 Mięśnie – motor ruchu.................................................................................................... 49 „Trenujemy” 24 godziny na dobę...................................................................................... 51 O jakości ruchu decyduje to, ile ustawień kątowych stawów wykorzystujemy............................................................................................................ 54 Ślepy zaułek ewolucji motorycznej – coraz więcej zmian zwyrodnieniowych i bólu.............61 Choroba zwyrodnieniowa i ból nie zawsze są ze sobą sprzężone........................................ 62 Pośrednie przyczyny choroby zwyrodnieniowej i bólu........................................................ 64 „Morze bólu” – specyfika procesów bólowych................................................................. 69 Stres, zakwaszenie, wzmożone napięcie, stany zapalne – spirala negatywnych zjawisk......................................................................................... 73 Powstawanie choroby zwyrodnieniowej i odwrócenie procesów zużycia..............................76 Rozwiane wątpliwości – odpowiedzi na niewyjaśnione pytania Jak ruch wpływa na stawy?............................................................................................ 81 Jakie konsekwencje ma znaczący niedobór aktywności fizycznej?.................................... 85 Jakie znaczenie dla choroby zwyrodnieniowej ma nadwaga?............................................. 88 Jakie znaczenie dla choroby zwyrodnieniowej ma wiek?................................................... 90 Jak to jest z chorobą zwyrodnieniową – boli czy nie?........................................................ 91 Dlaczego sztuczny staw biodrowy też może boleć?........................................................... 93 Czy skłonności genetyczne muszą prowadzić do choroby zwyrodnieniowej?...................... 93

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia choroby zwyrodnieniowej Zwykłe terapie niefarmakologiczne.................................................................................. 97 Sens i bezsens farmakologicznego tłumienia bólu............................................................ 99 Operacje ratujące stawy.................................................................................................102 Protezy stawowe............................................................................................................106 Inne zwykłe metody terapii.............................................................................................112 Czy zniszczona chrząstka może się odbudować?..............................................................118

8

Spis treści

Tak stworzysz optymalne podstawy do regeneracji chrząstki Dieta jako element walki z chorobą zwyrodnieniową i bólem...........................................127 Psychika jako element walki z chorobą zwyrodnieniową i bólem......................................139 Otoczenie jako element walki z chorobą zwyrodnieniową i bólem.....................................142

Ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht we wszystkich postaciach choroby zwyrodnieniowej Zatrzymaj ból i zużycie stawów.......................................................................................149 Na początku twoje mięśnie mogą być przeciążone...........................................................151 Ogólne informacje na temat masażu powięziowego metodą Liebschera & Bracht.............154 Ogólne informacje na temat ćwiczeń metodą Liebschera & Bracht..................................158 Przebieg ćwiczeń w chorobie zwyrodnieniowej i bólu.......................................................162 Twój 4-tygodniowy plan optymalizacji: Pozbądź się bólu i rozpocznij regenerację chrząstki................................................................................166 Ćwiczenia i masaż powięziowy metodą Liebschera & Bracht............................................168 Choroba zwyrodnieniowa stawu skroniowo-żuchwowego...........................................170 Choroba zwyrodnieniowa stawów międzykręgowych w odcinku szyjnym kręgosłupa..............................................................................175 Choroba zwyrodnieniowa stawów międzykręgowych w odcinku piersiowym kręgosłupa.........................................................................181 Choroba zwyrodnieniowa stawów międzykręgowych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa........................................................................186 Choroba zwyrodnieniowa stawu krzyżowo-biodrowego..............................................193 Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego.............................................................199 Choroba zwyrodnieniowa stawu łokciowego............................................................. 204 Choroba zwyrodnieniowa stawu nadgarstkowego......................................................210 Choroba zwyrodnieniowa stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka.........................214 Choroba zwyrodnieniowa stawów międzypaliczkowych bliższych i dalszych...............................................................................................218 Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego............................................................ 223 Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego.............................................................231 Choroba zwyrodnieniowa dolnego stawu skokowego................................................ 238 Choroba zwyrodnieniowa stawu śródstopno-paliczkowego palucha...........................243

Spis treści

9

Pomożemy ci wykorzystać wszystkie twoje możliwości Ta książka jest twoim biletem wstępu do samopomocy...................................................252 Inne propozycje wsparcia............................................................................................... 253 Więcej informacji.......................................................................................................... 256 Z serca dziękujemy.........................................................................................................259 Podsumowanie: Jak powstaje ból i choroba zwyrodnieniowa oraz jak je leczyć?...............262

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia choroby zwyrodnieniowej

W tym rozdziale idziemy krok dalej i – opierając się na naszej wiedzy z po­ przednich rozdziałów – nieco dokładniej przyglądamy się rozpowszechnio­ nym obecnie sposobom postępowania w przypadku choroby zwyrodnienio­ wej i bólu. Kiedy zrozumiemy, jak nieścisłości i różne błędy wpływają na nie­ skuteczność tradycyjnych metod postępowania terapeutycznego, będziemy mogli się od nich uwolnić i wprowadzimy właściwy sposób postępowania.

Zwykłe terapie niefarmakologiczne Do zwyczajnych niefarmakologicznych sposobów leczenia należą: fizjotera­ pia, fizykoterapia, terapia zajęciowa i użycie fizycznych środków pomocni­ czych. Fizjoterapia zawiera w sobie konwencjonalną terapię ruchową, tera­ pię ruchową w wodzie, szkołę chodu i izometryczny trening mięśniowy. Fi­ zjoterapeuci, podobnie jak lekarze, uczą się, że zwyrodnienia są normalnym procesem, który towarzyszy starzeniu się, i że ból nie jest w tym wypadku niczym niezwykłym.

Co dają terapie niefarmakologiczne? Szczególnie w leczeniu bólu terapie niefarmakologiczne są najczęściej dość nieskuteczne i dlatego dla wielu pacjentów frustrujące. Wielu naszych pa­ cjentów jest naprawdę zdumionych, kiedy już po pierwszym naszym zabiegu doraźnej osteopresury ich ból wyraźnie słabnie lub wręcz całkowicie znika. Dlaczego? Pewnie część z nich przez lata chodziła na terapię do fizjoterapeu­ 97

ty czy osteopaty, raz albo nawet kilka razy w tygodniu, i nic się nie zmieniało na lepsze. Pacjenci pogodzili się więc z bólem i przyjęli, że nic nie da się z tym zrobić. Tłumaczymy im wtedy, że takie szybkie uśmierzenie bólu do­ wodzi, że również długofalowo mogą się go pozbyć – jeśli będą regularnie poddawać się zabiegom osteopresury i stale wykonywać ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht. Nawiasem mówiąc, fizjoterapeuci i osteopaci, czyli osoby pracujące z cia­ łem, świetnie nadają się do praktykowania naszej terapii. Kiedy tacy tera­ peuci trafiają na nasze szkolenia, niejeden z nich opowiada, że już od dawna podejrzewał, iż istnieje coś, co niweluje problemy z bólem i chorobą zwyrod­ nieniową. Coś, co wykracza poza zwykłe działanie terapii manualnej. O ile terapia ruchowa w wodzie i nauka chodu są dość nieszkodliwe i za­ sadniczo ani nie pomagają, ani za bardzo nie szkodzą, o tyle izometryczny trening mięśniowy akurat w przypadku choroby zwyrodnieniowej jest ra­ czej niekorzystny. Zwiększanie bowiem przez ćwiczenia napięć w obrębie narządu ruchu, w którym pod wpływem nadmiernego napięcia rozwinęła się choroba zwyrodnieniowa i ból, jest wręcz przeciwieństwem skuteczne­ go rozwiązania. Być może zabiegi fizykoterapeutyczne (takie jak krioterapia, terapia cie­ płem, elektroterapia, akupunktura, ultradźwięki, masaże, hydroterapia czy balneoterapia) sprzyjają dobremu samopoczuciu pacjenta. Nie rozwiązują jed­ nak problemu nadmiernych napięć, wpisanych w ośrodkowy układ nerwowy, a tym samym w mięśnie i powięzi – przede wszystkim wtedy, gdy nie są sprzę­ żone z odpowiednimi ćwiczeniami, które pacjent wykonuje samodzielnie. Ciepło i masaże, które odprężają na krótki czas, idą we właściwym kierun­ ku, ale działają tylko powierzchownie. Przede wszystkim bowiem nie wyka­ sowują w mózgu programów napinania mięśni. Rów­ nież akupunktura, która często przynosi dobre efekty, Co prawda terapie niew przypadku zesztywniałych powięzi daje ograniczone farmakologiczne działają wyniki. częściowo odprężająco, Natomiast ergoterapia wyposaża pacjenta w środki ale na dłuższą metę nie są w stanie zniwelować pomocnicze, które pomagają chronić stawy, co ułatwia bólu. codzienne życie, ale niestety nie przyczynia się do usu­ nięcia przyczyny choroby zwyrodnieniowej ani bólu. Destrukcyjnie na struktury ciała działają natomiast ortopedyczne środki po­ mocnicze, sprzęty odciążające podczas chodzenia, obuwie ortopedyczne, orte­ zy (stabilizatory stawów) i wkładki. Oszczędzanie się i odciążanie jeszcze bar­ 98

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia...

dziej osłabia ciało – i tak się dzieje zawsze. Jeśli stawy uległy zniszczeniu i pa­ cjent nie może już chodzić albo w ogóle się poruszać, pomoc jest oczywiście niezbędna. Niestety, tego rodzaju pomoce wprowadza się przeważnie o wiele za wcześnie, przez co tracimy z oczu cel – likwidację przyczyn bólu i zahamo­ wanie choroby zwyrodnieniowej bez ograniczania zakresu ruchu.

Sens i bezsens farmakologicznego tłumienia bólu Żeby było jasne – nie mamy nic przeciwko krótkotrwałemu stosowaniu środków przeciwbólowych, jeśli jest to w danej sytuacji niezbędne. (A pa­ cjent nie wie, że sam może sobie pomóc bez stosowania leków albo poddać się terapii u szkolonych przez nas lekarzy, naturoterapeutów czy fizjotera­ peutów). I oczywiście wtedy, gdy w pobliżu nie ma żadnego przeszkolonego terapeuty. Krótko mówiąc – jeśli trzeba wytrzymać przez jakiś ograniczony czas, zanim da się wdrożyć sensowne rozwiązanie. Niestety tak jest tylko w pojedynczych przypadkach. Zwyczajna medy­ cyna uznaje za nieuleczalne chorobę zwyrodnieniową, a także ból (bo jed­ no i drugie uważa się przecież za powiązane), dlatego celem jest sprawienie, żeby ból stał się dla człowieka znośny. Lekarze, którzy teoretycznie powin­ ni maksymalnie ograniczać używanie środków przeciwbólowych przez pa­ cjentów, nie mają więc wyboru (jeśli nie znają opracowanej przez nas meto­ dy). Mimo obiekcji muszą przepisywać środki przeciwbólowe. Współczesny „złoty standard” w przypadku bólów przewlekłych obejmuje długotrwałą farmakoterapię z wykorzystaniem leków, które zawierają opiaty. Przypomnij sobie nasze wyjaśnienia dotyczące powstania bólu. Ból alar­ mowy – ponieważ z takim mamy do czynienia w większości przypadków – ostrzega, że zużycie stawu jest większe niż możliwości regeneracyjne organi­ zmu. W chwili, w której ból alarmowy jest tłumiony, dochodzi więc dokład­ nie do takiego pogorszenia, przed jakim ten ból ostrzega. W skrócie można byłoby powiedzieć, że środki przeciwbólowe sprzyja­ ją procesom zwyrodnieniowym, które wiążą się z nadmiernym zużyciem. Niezależnie od tego, czy te procesy już trwają, czy jeszcze się nie rozpoczęły. Mówimy więc, że na krótką metę środki przeciwbólowe są w porządku, na­ tomiast absolutnie takie nie są długofalowo – przede wszystkim jako ciągła farmakoterapia. Sens i bezsens farmakologicznego tłumienia bólu

99

Nie możemy potwierdzić rozpowszechnionej opi­ nii, że przywrócona dzięki środkom przeciwbólowym ruchomość stawów może się przysłużyć odżywieniu chrząstki. Jeśli bowiem pacjent z tą zwiększoną ru­ chomością pozostanie przy swoim zwyczajowym pro­ filu ruchowym, który jednostronnością doprowadził właśnie do tej sytuacji, to tylko pogorszy sprawę. Znajdzie się w ślepym za­ ułku, który już wcześniej opisaliśmy – jeśli będzie się ruszał tak jak zawsze (bo dzięki środkom przeciwbólowym będzie w stanie to robić), doprowadzi do zużycia chrząstki wskutek jej ścierania pod zbyt dużym naciskiem. Z ko­ lei jeśli pod wpływem bólu ograniczy ruch, chrząstka będzie niedożywiona.

Na krótką metę środki przeciwbólowe uśmierzają ból. W żadnym razie nie zaleca się ich jednak jako długofalowej terapii.

Pierwszy etap farmakoterapii W pierwszym etapie farmakoterapii w chorobie zwyrodnieniowej stosuje się analgetyki oraz środki uśmierzające ból i przeciwzapalne. Oprócz opisanych wyżej konsekwencji mają one, w zależności od preparatu, skutki uboczne dla przewodu pokarmowego i układu krążenia. Żeby zniwelować niekorzystne od­ działywanie na przewód pokarmowy, przepisuje się leki chroniące żołądek, któ­ re także mają działania uboczne. Jeśli więc w jakiś sposób można farmakotera­ pii uniknąć, lepiej nie wpadać w tę spiralę negatywnych zjawisk. Sama choroba zwyrodnieniowa i ból nastręczają przecież wystarczających problemów.

Drugi i trzeci etap farmakoterapii W drugim i trzecim etapie leczenia choroby zwyrodnieniowej podaje się sła­ bo i silnie działające leki opioidowe. Powszechnie znane są ich silne działa­ nia uboczne i wysoki potencjał uzależniający. Leki te powodują zaparcia, mdłości i stan zmęczenia. Pacjen­ Wiele środków przeciwci skarżą się przede wszystkim, że osłabia się ich zdol­ bólowych wymaga podaność myślenia, ponieważ przez cały czas są „na haju”, wania coraz większych dawek. a ich nastrój jest zmienny i pojawiają się nawet stany depresyjne. W przypadku wielu środków przeciwbólowych trzeba także wziąć pod uwagę, że przede wszystkim przy ich długotrwałym zażywaniu konieczne 100

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia...

SENS I ROLA STANÓW ZAPALNYCH Musimy sobie uświadomić jeszcze jedną rzecz. Jak już wcześniej wskazaliśmy i jak można doczytać w specjalistycznych tekstach medycznych, rolą stanów za­ palnych jest zapewnienie integralności organizmu (np. przez usuwanie z tkanek drobnoustrojów chorobotwórczych, obcych substancji czy obumarłych komó­ rek). Stany zapalne przygotowują proces gojenia się rany i w sposób ciągły w ten proces przechodzą. Zgodnie jednak z rozpowszechnioną opinią stany zapalne, które tego celu nie spełniają, mają istotną wagę medyczną i są częstym celem terapii antyzapalnych. Stany zapalne mają chronić nienaruszalność naszego ciała. To rzeczywiście prawda i odnosi się, rzecz jasna, także do stawów. Zapalenie stawu ma więc do­ prowadzić do naprawy stawu, chrząstki lub innych obszarów. W tym celu przy­ spiesza metabolizm, rośnie temperatura oraz gromadzi się płyn, w którym znaj­ dą się niezbędne substancje odżywcze i budulcowe, a także substancje umożli­ wiające odprowadzenie obumarłych komórek (komórek chrzęstnych). Wszyst­ ko to sprawia, że obszar dotknięty zapaleniem puchnie. Naprawa idzie pełną parą. I teraz podać środki, które miałyby zahamować to zapalenie? Pisaliśmy o tym już wyżej – czy to ma nas zaprowadzić do celu? Kluczem do rozwiązania dylematu jest zwykle sformułowanie „stany zapal­ ne, które nie spełniają tego celu”. Skąd jednak wiadomo, że dany stan zapalny w stawie nie spełnia celu? Uznaje się tak pewnie, ponieważ ten stan nie ustępu­ je samoistnie. My jednak wiemy, że powodem jest o wiele za mocny nacisk wy­ wierany na chrząstkę, wskutek którego postępuje jej uszkodzenie (czyli ściera­ nie). Naszym zdaniem, zamiast przerywać (przy użyciu środków biochemicz­ nych) ten błędnie interpretowany stan zapalny, znacznie bardziej celowe byłoby stworzenie warunków, w których uszkodzony staw będzie mógł nareszcie za­ kończyć procesy naprawcze.

jest zwiększenie dawki. Z czasem bowiem organizm przyzwyczaja się do le­ ków i działają one coraz słabiej. W pewnym momencie dochodzi do tego, że chory mimo wysokiej dawki leków cierpi na dotkliwy ból. Wtedy wszczepia się pompy infuzyjne, które podają środek przeciwbólowy. W ten sposób roz­ paczliwie próbuje się tłumić ból, co w pewnym momencie już nie jest możli­ we, ponieważ organizm coraz donośniej bije na alarm.

Sens i bezsens farmakologicznego tłumienia bólu

101

Substancje budujące chrząstkę Oprócz leków działających doraźnie istnieje jeszcze jedna grupa, która ma przynosić długofalowy efekt. Zaliczają się do niej np. glukozamina czy kwas hialuronowy. Te substancje czynne mają pobudzać odbudowę chrząst­ ki i stosuje się je również jako suplement diety. Choć ich skuteczność jest dyskusyjna, uważamy, że mają sens – jednak tylko wtedy, gdy równolegle przedsięwzięto wszelkie niezbędne środki do stworzenia warunków, w któ­ rych chrząstka może się zregenerować. Jeśli nacisk na chrząstkę nadal bę­ dzie o wiele za duży, takie środki oczywiście na niewiele się zdadzą. Tylko kwestią czasu jest bowiem ponowne zużycie nowo odbudowanej chrząstki.

Hormony Na końcu wprowadza się glikokortykoidy. Są to hormony, które wpływa­ ją na liczne procesy w organizmie, działają przeciwzapalnie i tłumią odpo­ wiedź immunologiczną. O tym, że tłumienie stanów zapalnych nie ma sen­ su, mówiliśmy już parokrotnie. Działanie hormonów – czyli złagodzenie bólu i poprawa ruchomości – utrzymuje się tylko przez parę tygodni. Nie brakuje też negatywnych skutków ubocznych. Żeby uniknąć efektów, które prowadzą do uszkodzenia chrząstki, taką farmakoterapię można powtarzać tylko 4 razy do roku. Wszystko to niekoniecznie przemawia za skorzysta­ niem z tej możliwości. Na przykład kortyzon, często aplikowany hormon steroidowy, ma działa­ nie uboczne, dlatego można go zażywać tylko w wyjątkowych przypadkach i nigdy przez dłuższy okres. Kortyzon hamuje aktywność komórek żernych, zwiększa zużycie białek, sprzyja rozwojowi osteoporozy i zmianom w okreś­ lonych obszarach mózgu, przyspiesza też degenerację chrząstki. Nie należą do rzadkości naderwania ścięgien, spowodowane „rozmiękczeniem” tkanki łącznej przy dłuższym, wielokrotnym przyjmowaniu kortyzonu.

Operacje ratujące stawy Do zabiegów, które pozwalają pacjentowi zachować własne stawy, należy ar­ troskopia (tzw. rekonstrukcja powierzchni stawowych) i osteotomia.

102

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia...

Artroskopia Zacznijmy od artroskopii. Polega ona na wprowadzeniu sondy (artroskopu) do stawu przez niewielkie nacięcie w skórze. W ten sposób można zbadać staw, a także przeprowadzić drobne zabiegi. Artro­ skopia jest zabiegiem o minimalnej inwazyjności, Obecnie badania pokazua więc obciążenie dla stawów, tkanek i całego orga­ ją, że preferowana przez nizmu nie jest duże. długi czas artroskopia Wyniki najnowszych badań, które przeprowa­ jest nieskuteczna, szczególnie w przypadku zwydziły kasy chorych [w Niemczech – przyp. red.], rodnień stawu kolanowykazały jednak, że efekt artroskopii jest tak nie­ wego. wielki, iż kasy chorych przestały ten zabieg refun­ dować. Płukanie stawu, wygładzanie chrząstki i likwidacja wyrośli kost­ nych uśmierzają ból i poprawiają mechanikę stawu, ale tylko przez krótki czas. Wysiłek związany z tymi działaniami jest więc nieopłacalny. Naszym zdaniem koniecznie należy się też zastanowić nad tym, na ile wyrównywa­ nie powierzchni chrząstki może być wręcz ingerencją w procesy naprawcze organizmu.

Pobudzić budowę chrząstki Metodą artroskopową przeprowadza się również takie zabiegi jak nawier­ canie, metoda mikrozłamań i artroplastyka abrazyjna. Polegają one na na­ wiercaniu czy frezowaniu kości w celu pobudzenia migracji komórek ma­ cierzystych szpiku kostnego i tworzenia nowej chrząstki włóknistej. Za­ znaczamy jednak, że taka nowa chrząstka nie wytrzyma długo. I rzeczywi­ ście, potwierdzają to obserwacje. Uważa się jednak, że powodem takiego stanu jest to, że chrząstka włóknista nie jest tak wytrzymała i odporna jak oryginalna chrząstka szklista. Z pewnością może to odgrywać pewną rolę. Naszym zdaniem jednak podstawową przyczyną ograniczonej wytrzymałości jest nadal utrzymujące się zbyt wysokie naprężenie mięśni i powięzi. Ciekawym pomysłem byłoby połączenie takich procedur z naszą terapią, ponieważ normalizacja napięcia w obrębie stawu z pewnością przyniosłaby pozytywne efekty.

Operacje ratujące stawy

103

Rekonstrukcja powierzchni stawowych Tak zwaną rekonstrukcję powierzchni stawowych przeprowadza się na kil­ ka różnych sposobów. Na przykład wycina się chrząstkę z kością ze zdrowe­ go obszaru i wstawia w miejscu zużycia. Albo pobiera się chrząstkę, a po­ tem ją namnaża i następnie wszczepia. W ramach tej procedury możliwe jest nawet wytworzenie szklistopodobnej substancji chrzęstnej, która podobno jest trwalsza. Gdyby nawet tak miało być, z naszego punktu widzenia ta no­ wa chrząstka miałaby szanse na przetrwanie tylko wtedy, gdyby połączyć tę procedurę z naszą terapią.

Osteotomia W przypadku zwyrodnień wtórnych czy bólów, których przyczyny nie da się ustalić tradycyjnymi metodami, przeprowadza się zabieg osteotomii. Zwyrodnienia wtórne powstają wtedy, gdy zwyrodnienia pierwotne dopro­ wadziły do nieprawidłowego ustawienia kostnych powierzchni stawowych, co z kolei implikuje kolejne przeciążenia. Takie nieprawidłowości w obrębie stawu kolanowego mogą prowadzić np. do koślawości lub szpotawości. Za­ bieg osteotomii polega na nacięciu kości w pobliżu stawu w celu takiej zmia­ ny kąta między nimi, żeby odciążyć przeciążone powierzchnie. Stanowczo odradzamy takie zabiegi, ponieważ definitywnie zaburzają one równowagę w stawie. Nie wolno bowiem zapominać, że zmiana usta­ wienia w stawie odpowiada dokładnie linii działania siły kurczących się mięśni i powięzi. Jeśli teraz po prostu inaczej ustawimy kość, istnieje du­ że niebezpieczeństwo, że cały system przestanie działać. Obserwowaliśmy również, że po roku od takiej zmiany ustawienia kątowego organizm sam przywracał poprzedni stan. To dla nas logiczne, ponieważ kości nieustannie się przebudowują, zgodnie z siłami, które na nie oddziałują.

Czy można wyprostować szpotawe kolana ze zwyrodnieniami bez udziału chirurga? Na temat choroby zwyrodnieniowej w połączeniu ze szpotawieniem kolan mamy inne zdanie. Pewna pacjentka, doświadczona fizjoterapeutka, przy­ szła do nas z chorobą zwyrodnieniową IV stopnia, czyli całkowicie startą 104

Najczęściej stosowane zwykłe sposoby leczenia...

chrząstką i silnymi bólami. Już w trakcie pierwszego zabiegu udało się nam zredukować jej ból do 10% w porównaniu ze 100% sprzed zabiegu. Nie po­ trafiła tego pojąć, ponieważ była przekonana, jak większość ludzi, że źró­ dłem bólu jest choroba zwyrodnieniowa. Była jednak przeszczęśliwa, kiedy się zorientowała, że jej przekonanie jest niezgodne z oczywistymi faktami, i z ogromną motywacją wykonywała ćwiczenia. Co 2–3 miesiące dochodziło u niej jednak do nawrotu dolegli­ wości. Za każdym razem poddawała się u nas terapii i ból był szybko opano­ wywany. Bardzo się temu dziwiliśmy, ponieważ te nawracające pogorszenia nie były zgodne z naszym doświadczeniem. Zniesienie bólu przychodziło jednak z łatwością, dlatego nie zmienialiśmy sposobu postępowania. Trochę więcej niż rok później przyszła do nas dość mocno poruszona. Opowiedziała następującą historię: podczas ostatniego spaceru mąż przez dłuższy czas szedł za nią i spytał, czy wie, że jej kolana nie są już szpotawe. Była przeszczęśliwa. W domu stwierdziła, że odległość między kolanami od wewnątrz zmniejszyła się z wcześniejszych 11 cm do niemal zera. Przez cały ten czas nie zauważyła tego, podobnie jak my, ponieważ uwagę skupiliśmy na bólu. Szpotawość kolan nigdy nie była istotnym tematem. Z perspektywy czasu istnieje tylko jedno wytłumaczenie. W trakcie pierwszego zabiegu i z każdym nawrotem dolegliwości u pacjentki uda­ wało się nam dzięki osteopresurze szybko uwol­ nić ją od bólu. Byliśmy bowiem w stanie zneutra­ Osteopresura w szerolizować nadmierne napięcie mięś­niowe w ośrodko­ kim zakresie oddziałuje na mięśnie i stawy. Może wym układzie nerwowym. Pacjentka systematycz­ nawet doprowadzić do nie ćwiczyła, dzięki czemu system powięziowy się wyprostowania szpotawyregulował i w jego obrębie znormalizowały się wych kolan. napięcia. To musiało spowodować przywrócenie prawidłowej pozycji powierzchni stawowych. W pewnym momencie staw znormalizował się na tyle, że nogi ustawiły się prosto. Nie twierdzimy, że tak musi być zawsze. Mamy jednak ogromną nadzieję, że jest to powtarzalne, je­ śli uda się stworzyć niezbędne ku temu warunki.

Operacje ratujące stawy

105

Masaż powięziowy w chorobie zwyrodnieniowej stawu ramiennego Obszar wykonywania masażu powięziowego Potrzebne: kulka mini, wałek mini, wałek medi.

 W tych obszarach użyj kulki mini, wałka mini i wałka medi.

 W tych obszarach użyj kulki medi, wałka mini i wałka medi.

 W tych obszarach użyj kulki mini i wałka medi.

200

Ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht...

Jak wykonać masaż powięziowy Chwyć oburącz kulkę mini. Rozpocznij masaż przy dolnym prawym brzegu mostka. Wykonuj niewielkie okrężne ruchy. Wychodź nimi poza brzeg mostka – aż do dolnego brzegu obojczyka. Następnie tocz kulkę dalej wzdłuż brzegu obojczyka – aż do zagłębienia przed stawem ramiennym (zdj. 1 obszar A). Weź teraz w obie dłonie wałek mini. Przyłóż go wzdłuż prawego brzegu mostka. Tocz wałek aż do prawego ramienia (zdj. 1 obszar B). Wskazówka dla kobiet – nie wykonuj masażu wałkiem na tkance piersiowej (lub rób to z największą ostrożnością). Możesz ominąć pierś, tocząc wałek pod nią i nad nią. Powtórz to samo po lewej stronie ciała.

Przyłóż wałek medi pionowo do ściany. Tocz go – dłonią z kciukiem skierowanym do góry i ręką wyprostowaną w łokciu – do ramienia (zdj. 3 obszar A). Obróć kciuk w dół i powtórz przetaczanie (zdj. 2 obszar A). Następnie tocz wałek od zgięcia w łokciu do pachy (zdj. 1 obszar C).

Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego

201

Stań teraz plecami do ściany. Kulkę medi ułóż na wysokości łopatki. Oprzyj się na kulce i wykonuj takie ruchy, żeby zakreślała kręgi na twojej łopatce (zdj. 2 obszar B).

Na koniec chwyć kulkę mini, wyjątkowo jedną dłonią. Opracuj obszar ramienia od góry (zdj. 3 obszar B).

Ćwiczenia w chorobie zwyrodnieniowej stawu ramiennego Ramię do tyłu 45° Krok 1 Stań przy ścianie. Prawą rękę podnieś bokiem do góry. Przyłóż ją do ściany – pod kątem ok. 45° do linii poziomej. Obróć się w lewo, a rękę wypchnij jak najdalej do tyłu. Pogłębiaj ten ruch. Utrzymuj wyprostowany kręgosłup. Poczujesz ból związany z rozciąganiem (najczęściej w barku, ale także w ramieniu, łokciu lub w obrębie klatki piersiowej).

Krok 2 Utrzymuj osiągniętą pozycję ciała. Jednocześnie coraz mocniej (a potem z maksymalną siłą) naciskaj ręką na ścianę. Możesz użyć tylko tyle siły, żeby nie zmieniła się pozycja ciała. Ostrożnie wyhamuj tę siłę.

Krok 3 Ponownie coraz dalej obracaj się w lewo.

202

Ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht...

Ręka do góry i do tyłu Krok 1 Stań w wykroku przodem do ściany z uniesioną ręką. Dłoń przyłóż do ściany. Wypchnij rękę maksymalnie do góry. Pogłębiaj ten ruch, stopniowo przybliżając się do ściany. Pilnuj, żeby kręgosłup był wyprostowany. Poczujesz ból związany z rozciąganiem (najczęściej w barku, ale także w ramieniu, łokciu lub w obrębie klatki piersiowej).

Krok 2 Utrzymuj pozycję ciała. Jednocześnie coraz mocniej (a potem z maksymalną siłą) naciskaj dłonią na ścianę. Możesz użyć tylko tyle siły, żeby nie zmieniła się pozycja ciała. Ostrożnie wyhamuj tę siłę.

Krok 3 Ponownie maksymalnie zbliż się barkiem do ściany, żeby wypchnąć rękę jeszcze mocniej w górę.

Ręce w dół Krok 1 Stań plecami do stołu lub komody. Jedną ręką sięgnij do tyłu, oprzyj na blacie dłoń i mocno się przytrzymaj. Teraz maksymalnie do przodu przesuń całe ciało, a wraz z nim bark. Pogłębiaj ten ruch. Poczujesz ból związany z rozciąganiem (w barku lub w obrębie ramienia, aż do łokcia).

Krok 2 Utrzymuj pozycję ciała. Jednocześnie coraz mocniej (a potem z maksymalną siłą) pchaj dłoń w dół do przodu. Możesz użyć tylko tyle siły, żeby nie zmieniła się pozycja ciała. Ostrożnie wyhamuj tę siłę.

Krok 3 Jeszcze raz maksymalnie przesuń ciało do przodu. Pogłębiaj ten ruch.

Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego

203

Ręka w zgięciu do tyłu Krok 1 Stań lekko bokiem przy ścianie z ręką pionowo uniesioną do góry. Zegnij łokieć i zbliż dłoń do barku. Wypchnij łokieć jak najmocniej do tyłu, odsuwając go od ściany. Przybliż się do ściany lub (jeśli stoisz tuż przed nią) pochyl się nieco do przodu. Dłoń coraz bardziej zbliżaj do barku. Kręgosłup powinien być wyprostowany. Poczujesz ból związany z rozciąganiem (najczęściej w barku, ale także w obrębie ramienia lub łokcia).

Krok 2 Utrzymaj pozycję ciała. Jednocześnie coraz mocniej (a potem z maksymalną siłą) naciskaj łokciem na ścianę. Spróbuj wyprostować rękę, naciskając dłonią. Możesz użyć tylko tyle siły, żeby nie zmieniła się pozycja ciała ani ramienia. Ostrożnie wyhamuj tę siłę.

Krok 3 Jeszcze raz maksymalnie wypchnij łokieć do tyłu. Pchając, spróbuj zginać go jeszcze bardziej.

CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWU ŁOKCIOWEGO Przyczyny choroby zwyrodnieniowej stawu łokciowego Staw łokciowy jest zbudowany z trzech części. Tak jak nasze inne stawy cierpi z powodu niewykorzystywania pełnego zakresu ruchu. Równocze­ śnie obciążenie stawu w często występujących ustawieniach kątowych jest zbyt jednostronne (szczególnie u osób wykonujących zawody, które wy­ magają dużego wysiłku fizycznego, np. w branży budowlanej). Zakładamy, że właśnie głównie w obrębie stawu łokciowego występuje wiele nierozpoznanych zwyrodnień (szczególnie u osób, które dużo czasu spędzają przy biurku). Nie zauważamy tych zwyrodnień, ponieważ brakuje jednostronnego nadmiernego napięcia mięśni, które mogłoby wywołać bó­ le alarmowe.

204

Ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht...

Ból i dyskomfort towarzyszące chorobie Chorobie zwyrodnieniowej stawu łokciowego towarzyszą najczęściej bóle w różnych miejscach ciała, np. w stawie łokciowym – po zewnętrznej stronie łokcia („łokieć tenisisty”) lub wewnętrznej („łokieć golfisty”). Mogą rów­ nież wystąpić skurczowe bóle w obrębie prostowników i zginaczy przedra­ mienia, torbiele galaretowate w obrębie nadgarstka, zespół cieśni nadgarstka lub zapalenie pochewki ścięgna. Napięcie mięśni i powięzi, które spowodo­ wało chorobę zwyrodnieniową stawu łokciowego, wpływa bowiem na całe przedramię. Jeśli nie masz wystarczająco dużo czasu, w przypadku tej postaci choroby zwyrodnieniowej wykonuj masaż powięziowy i ćwiczenia tylko po stronie ciała dotkniętej problemem. Oczywiście dla twojego stanu ogólnego lepsze byłyby ćwiczenia obustronne. Mogłyby też one zapobiec rozwojowi procesów zwyrodnieniowych po jeszcze zdrowej stronie.

Masaż powięziowy w chorobie zwyrodnieniowej stawu łokciowego Obszar wykonywania masażu powięziowego Potrzebne: kulka mini, wałek mini, wałek medi, kulka medi.

 W tym obszarze użyj wałka medi, wałka mini i kulki mini.

Choroba zwyrodnieniowa stawu łokciowego

205

 W tym obszarze użyj kulki medi, wałka mini i wałka medi.

 W tym obszarze użyj wałka medi.

Jak wykonać masaż powięziowy

Ustaw wałek medi pionowo przy ścianie. Przetaczaj go ręką – od nadgarstka do barku (zdj. 2 i 3). Obracaj przy tym rękę tak, żeby wymasować jak najwięcej tkanki.

Ustaw wałek medi pionowo przy ścianie. Przetaczaj go ręką – od nadgarstka do pachy (zdj. 1). Obracaj przy tym rękę tak, żeby wymasować jak najwięcej tkanki.

206

Ćwiczenia metodą Liebschera & Bracht...

Chwyć oburącz kulkę mini. Przetaczaj ją w zagłębieniu przed barkiem. Zdjęcie po prawej pokazuje obszar, w którym należy przetaczać kulkę.

Przyłóż kulkę medi albo mini do ściany. Opracuj obszar zewnętrznego brzegu łopatki.

Połóż wałek mini na stole. Opracuj wewnętrzną część przedramienia – aż do łokcia (zdj. 1). Obracaj przy tym rękę tak, żeby wymasować jak najwięcej tkanki.

Połóż wałek mini na stole. Opracuj zewnętrzną część przedramienia – aż do łokcia (zdj. 1). Obracaj przy tym rękę tak, żeby wymasować jak najwięcej tkanki. Choroba zwyrodnieniowa stawu łokciowego

207