101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 2
101 cz.2 PL
14.9.2007
14:44
Page 3
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U DLA KONIA I JEèDèCA
JEC ARISTOTLE BALLOU
Przek∏ad: WOJCIECH MICKUNAS
101 cz.2 PL
14.9.2007
14:44
Page 4
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 5
Spis treÊci P R Z E D M O W A .............................................. 7 W P R O W A D Z E N I E ...................................... 9
åwiczenia 1. Dlaczego konieczna jest rozgrzewka .. 15 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Jazda po owalu Pó∏wolty i p´tla Jazda i zatrzymanie Zwroty i ruch do przodu Zwrot na przodzie z ziemi (w r´ku) Cofanie z ziemi (w r´ku) Zgi´cia z ziemi (w r´ku)
2. Rozluênienie .......................................... 31 8. PrzejÊcia: st´p – bardzo wolny k∏us – st´p 9. Zgi´cie szyi z siod∏a 10. St´pem przez dràgi 11. St´p przez dràgi + ciasne zakr´ty 12. Jazda wokó∏ pacho∏ka (wskaênika) 13. Zwroty na zadzie w kwadracie 14. Zwrot na przodzie w kwadracie 15. Zgi´cie i kontrzgi´cie 16. Kwadrat Ackermana 17. Ust´powanie od ∏ydki do zagalopowania 18. Jazda po ósemce + cofanie
3. Wyprostowanie .................................... 55 19. Serpentyna niedoje˝d˝ana do Êciany (1,5 m od Êciany) 20. Jazda po linii prostej 21. PrzejÊcia k∏us – zatrzymanie – k∏us na kole 22. Serpentyna ze zgi´ciem 23. Zmiana ramy konia 24. Ko∏o w galopie 25. Rozluênienie ∏opatek 26. ¸opatkà do wewnàtrz na linii çwiartkowej 27. Ust´powania: ∏opatkà do wewnàtrz, zadem do Êrodka 28. Zwrot – cofanie – zwrot 29. ¸opatkà do wewnàtrz – ∏opatkà na zewnàtrz
4. Pozycja jeêdêca na koniu .................... 79 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41.
WyÊrodkowywanie Wahad∏o Noszenie tacy Biodro w przód Mocne nogi Jazda bez strzemion Nogi p∏etwy wersja A Nogi p∏etwy wersja B Nogi p∏etwy wersja C Rower Podciàganie kolan w gór´ Przek∏adanie r´kawiczek za plecami
5. Praca na dwóch Êladach .................... 105 42. Utrzymywanie zgi´cia w jednà stron´ 43. Ust´powanie od ∏ydki do linii Êrodkowej + wolta 44. Ust´powanie od ∏ydki + wolta – wariacje 45. Ust´powanie od ∏ydki – schody 46. Zmiana kàta w ust´powaniu od ∏ydki 47. Ust´powanie od ∏ydki + zagalopowanie 48. Ust´powanie od ∏ydki + zagalopowanie + wolta 49. Ust´powanie od ∏ydki + zagalopowanie na wewn´trznym Êladzie + wolta 50. Ust´powanie od ∏ydki + zagalopowanie + zmiana kierunku 51. Ust´powanie od ∏ydki + zwroty w miejscu 52. Ciàg – schody 53. Ciàg + jazda na wprost + ust´powanie od ∏ydki 54. Ciàg + odwrotnie ∏opatkà do wewnàtrz 55. Ciàg + ust´powanie od ∏ydki w kole 56. Ciàgiem do renwersu
6. Doskonalenie galopu ........................ 137 57. Ósemka w galopie na kontakcie i na luênej wodzy 58. Serpentyna z przejÊciami 59. PrzejÊcia w jeêdzie po kwadracie SPIS TREÂCI
5
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 6
60. 61. 62. 63. 64.
Ust´powanie od ∏ydki w galopie Kontrgalop wzd∏u˝ Êciany Ust´powanie od zewn´trznej ∏ydki Pomniejszanie ko∏a ust´powaniem od ∏ydki PrzejÊcia z galopu do kontrgalopu w jeêdzie po owalu 65. Pó∏piruet w galopie i kontrgalop
7. Budowanie efektu zawieszenia ...... 157 66. K∏usowanie po dràgach 67. K∏usowanie przez dràgi z jazdà po owalu 68. K∏usowanie przez dràgi z jazdà po owalu i przejÊciami 69. K∏usowanie przez dràgi ze zwrotem na zadzie 70. Otwieranie górnej linii konia 71. Wyd∏u˝anie i skracanie kroków w k∏usie 72. Zagalopowanie + natychmiastowe przejÊcie w dó∏ (do k∏usa lub st´pa) 73. Galop na kole przez dràgi
8. Lotne zmiany nogi w galopie .......... 175 74. Na koƒcu przekàtnej w galopie zad do wewnàtrz + lotna zmiana 75. U˝ycie g∏osu (wersja A) 76. U˝ycie g∏osu (wersja B) 77. PrzejÊcia galop – kontrgalop
9. Rozwijanie lekkoÊci ............................ 185 78. 79. 80. 81. 82. 83.
PrzejÊcia st´p – zatrzymanie – st´p K∏us, ustàpienie w bok, zatrzymanie Cofanie + ust´powanie zadu w bok PrzejÊcia st´p – zatrzymanie – cofanie – st´p Zebranie na sygna∏ ∏ydek Jazda na Êcianie – przejÊcie na nowy Êlad – powrót na Êcian´ 84. 10-10-10
6
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
10. Wyd∏u˝anie wykroku ...................... 201 85. Budowanie si∏y 86. ¸opatkà na zewnàtrz w k∏usie + wyd∏u˝enie wykroku 87. Krótkie zmiany: galop roboczy – galop skrócony – galop roboczy
11. Znaczenie kondycji fizycznej konia .. 209 88. Pos∏uszeƒstwo 89. Podnoszenie koniowi brzucha 90. Rozluênianie koƒskiego karku 91. Rozciàganie za pomocà marchewki. Wersja A 92. Rozciàganie za pomocà marchewki. Wersja B 93. Rozciàganie za pomocà marchewki. Wersja C 94. Naciàganie ogona 95. Rozciàganie tylnych nóg konia 96. Jazda w terenie 97. Skoki luzem przez ma∏à przeszkod´ 98. Skoki luzem przez dwa krzy˝aki 99. Praca na stoku 100. Podjazdy po zboczu pod gór´ 101. Jazda po stoku z przejÊciami
S ¸ O W N I C Z E K .......................................... 238
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 9
Wprowadzenie je˝d˝enie prowadzi do atletycznego rozwoju konia i jeêdêca. Jak w ka˝dej innej dyscyplinie sportowej, tak i w przypadku uje˝d˝enia, wielkà rol´ do spe∏nienia ma trener. Trener powinien byç osobà pe∏niàcà kilka funkcji. Powinien byç doradcà, ekspertem, a czasami nawet duchowym wsparciem dla zawodnika. Dla wielu jednak jeêdêców praca z trenerem na co dzieƒ jest niestety rzeczà nieosiàgalnà. Dla wielu jeden dzieƒ w tygodniu z trenerem to nieosiàgalne marzenie. Ta ksià˝ka zosta∏a napisana, by zastàpiç trenera tym, którzy pracujà sami.
U
MyÊlàcy jeêdziec åwiczenia zawarte w tej ksià˝ce majà ci pomóc nauczyç si´ czucia konia i w∏aÊciwego reagowania na jego reakcje. Nauczysz si´ okreÊlaç iloÊç powtórzeƒ w çwiczeniu, dostrzegajàc jego efekty. Nauczysz si´ równie˝ podejmowania decyzji o zastosowaniu kolejnych çwiczeƒ. Innymi s∏owy, nauczysz si´ roli trenera podejmujàcego decyzje o w∏aÊciwym, planowym, post´pujàcym szkoleniu. Aby to zrealizowaç, b´dziesz musia∏ okreÊliç zawartoÊç lekcji ka˝dego kolejnego dnia. Realizujàc kolejne çwiczenia, b´dziesz coraz wyraêniej dostrze-
ga∏ wp∏yw tych çwiczeƒ na zachowanie si´ twojego konia, a tak˝e wp∏yw çwiczeƒ na jakoÊç jego ruchu.
SystematycznoÊç Pierwszorz´dnà i podstawowà sprawà w twojej przygodzie z uje˝d˝eniem jest systematycznoÊç. Oznacza to codzienne treningi 5 – 6 razy w tygodniu. Konie nie stajà si´ sportowcami, stojàc w stajni czy chodzàc po padoku. Jeêdêcy te˝ nie stajà si´ sportowcami je˝d˝àc 1 – 2 razy na tydzieƒ. JeÊli siadasz na konia tylko od czasu do czasu, twoje mi´Ênie wiotczejà, a równowa-
UJE˚D˚ENIE INTERDYSCYPLINARNE Kochany kucyk – klaczka o imieniu Carrecogh Charlotte – niosàc mnie na swoim grzbiecie, pozwoli∏ mi prze˝yç najwspanialszy, niezapomniany moment w mojej karierze zwiàzanej z koƒmi. Przekona∏ mnie, ile znaczy dobrze wytrenowany, wygimnastykowany i uje˝d˝ony konik. Majàc 13 lat, na grzbiecie mojej dzielnej klaczki rasy welsh cob by∏am najm∏odszym w historii jeêdêcem, zwyci´zcà presti˝owego 100-milowego rajdu d∏ugodystansowego Vermont’s Green Mountain Horse Association’s Triail Ride. Chocia˝ min´∏o od tego zdarzenia wiele lat, wcià˝ jestem dumna z osiàgni´tego wówczas sukcesu. W tamtym czasie nie zdawa∏am sobie sprawy z wagi tego osiàgni´cia. Dopiero du˝o póêniej zrozumia∏am, jak skomplikowanà sztukà by∏o przygotowanie kondycyjnie konia,
by z takà ∏atwoÊcià podo∏a∏ postawionemu przed nim zadaniu. Stosowa∏am wówczas, jak to niektórzy nazywajà, niekonwencjonalne metody treningu kondycyjnego. Nie robiliÊmy ˝adnych treningów szybkoÊciowych, nie jeêdziliÊmy setek mil tygodniowo, nawet w teren nie wyje˝d˝aliÊmy ka˝dego dnia. JeêdziliÊmy regularnie po drogach, rytmicznym, raczej wolnym chodem, a do tego mieliÊmy dwie, trzy 45-minutowe sesje uje˝d˝enia w tygodniu. To w∏aÊnie te lekcje uje˝d˝enia sprawi∏y, ˝e Charlotte by∏a w tak wyÊmienitej formie. Nigdy nie trenowa∏am jej z myÊlà o wyst´powaniu na czworoboku. Nawet przypominam sobie, ˝e podczas treningów uje˝d˝eniowych nie wykonywa∏yÊmy ˝adnych typowo uje˝d˝eniowych figur. Najwi´cej pracowa∏yÊmy nad jej wyprostowa-
niem i równowagà, co sprawi∏o, ˝e jej masywne mi´Ênie stawa∏y si´ rozluênione i elastyczne. W maju 2004 roku cz∏onkini amerykaƒskiej dru˝yny w rajdach d∏ugodystansowych poprosi∏a mnie o trenowanie jej konia. Mia∏am okazj´ ponownie realizowaç mojà ide´ treningu uje˝d˝eniowego z nieuje˝d˝eniowym koniem. Nicole Wiere z Elk Grove w Kalifornii i ja pracowa∏yÊmy razem kilka miesi´cy. Efekty, jakie osiàgn´∏yÊmy w przygotowaniu jej konia – Rebel, by∏y zdumiewajàce. Na samym poczàtku zauwa˝y∏am, ˝e Rebel jest sztywny i ma k∏opoty z równowagà. Zastosowa∏am wiele çwiczeƒ, które sà opisane w tej ksià˝ce, podczas pracy z tym koniem. Teraz Rebel porusza si´ lekko i p∏ynnie, a Nicole przez najbli˝sze lata b´dzie mocna w rajdach d∏ugodystansowych.
WPROWADZENIE
9
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 10
ga w siodle pogarsza si´. Je˝d˝àc rzadko i nieregularnie, jeêdziec nie rozwija si´, a na ka˝dej jeêdzie napotyka trudnoÊci. Nie musisz sp´dzaç godzin w siodle ka˝dego dnia. Nawet 30 min treningu, ale codziennie, da lepszy efekt ni˝ jazda od czasu do czasu. SystematycznoÊç to klucz do dobrych efektów.
Musisz mieç plan Bardzo wa˝nà sprawà w treningu uje˝d˝eniowym (i nie tylko – przyp. t∏.) jest stworzenie planu. Wielu jeêdêców wsiada na konia i rozpoczyna jazd´, starajàc si´ przypomnieç sobie, co robili wczoraj lub podczas ostatniego treningu, albo co przeczytali
PONIEDZIA¸EK: Godzinna lekcja na rozluênienie Jazd´ przeprowadê na koniu o wyraênie d∏ugich ramach, prowadzàc go we wszystkich chodach na wyd∏u˝onych wodzach i w lekkim, zach´cajàcym do rozluênienia kontakcie. Koƒ powinien wyraênie rozciàgaç swojà „górnà lini´” (od potylicy po nasad´ ogona – przyp. t∏.). W takim ustawieniu pracuj na liniach prostych i ∏ukach oraz ko∏ach. Przeçwicz przejÊcia pomi´dzy i w obr´bie chodów. Zrób kilka zwrotów na przodzie. Wykorzystaj çwiczenia, w których celem jest rozluênienie, a koƒ b´dzie bardziej gibki. Mo˝esz w∏àczyç tak˝e chody boczne. W tym dniu nie stosuj ˝adnych elementów, które wymagajà od konia mobilizacji i zebrania, ani takich, które mogà obcià˝aç konia psychicznie.
poprzedniego wieczoru w ksià˝ce czy magazynie jeêdzieckim. Bez trenera, który poprowadzi∏by ich przez çwiczenia, nie bardzo wiedzà, nad czym powinni dziÊ popracowaç. Pok∏usujà przez kilka minut, po czym znudzeni albo koƒczà jazd´, albo postanawiajà pojechaç na spacer w teren. Bywa te˝ tak, ˝e pokr´cà si´ po uje˝d˝alni i koƒczà trening ka˝dego dnia w tym samym punkcie. By trening by∏ racjonalny i efektywny, konieczny jest plan tygodniowy z lekcjami rozpisanymi na ka˝dy dzieƒ.
Struktura planu tygodniowego Budujàc plan tygodniowy, trzeba si´ kierowaç dwoma przes∏anka-
10
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
MyÊl´, ˝e odkryjesz zalety 101 çwiczeƒ zaproponowanych w tej ksià˝ce. B´dziesz móg∏ wykorzystaç je w budowaniu ró˝nych lekcji, wype∏niajàc je odpowiednià zawartoÊcià. Poni˝ej przedstawiam przyk∏ad szeÊciodniowego planu, który wypraktykowa∏am z moimi koƒmi.
PIÑTEK:
elementu lub doskonalenie ju˝ znanego, nad którym trzeba jeszcze popracowaç. Mo˝e to byç np. ciàg czy lotna zmiana nogi w galopie. OsobiÊcie koƒcz´ takà lekcj´ wykonaniem elementu, który koƒ zna i wykonuje dobrze. Takie zakoƒczenie dobrze dzia∏a psychicznie zarówno na konia, jak i na jeêdêca.
Trening kondycyjny Trening poÊwi´cony obcià˝eniu uk∏adu sercowo-naczyniowego. D∏u˝sze nawroty galopu lub wjazdy i zjazdy na stoku. Mo˝e to byç dzieƒ przeznaczony na kondycyjnà jazd´ w terenie.
ÂRODA:
SOBOTA:
Praca z ziemi i lon˝owanie Stosuj´ prac´ na lon˝y (ze Êlizgajàcymi si´ wypinaczami) jako prac´ wzmacniajàcà i rozluêniajàcà konia bez obcià˝ania go wagà jeêdêca. Podczas lon˝owania wymagam od konia zmian chodów i zmian tempa w obr´bie chodu. Stosuj´ prac´ na lon˝y na zmiennej Êrednicy ko∏a ze zmianami kierunku. W∏àczam tak˝e çwiczenia z dràgami i cavalletti.
Sprawdzian Nazywam ten dzieƒ „sprawdzeniem poziomu wyszkolenia”. Po odpowiedniej rozgrzewce zadaj´ koniowi zadania odpowiadajàce jego aktualnym umiej´tnoÊciom. Wykonuj´ we wszystkich chodach elementy, które koƒ opanowa∏ do tej pory. Mo˝na te˝ tego dnia wykonaç program na czworoboku na aktualnym poziomie konia. Pami´taç nale˝y podczas tego treningu (jak i wszystkich innych) o koniecznoÊci stosowania przerw w st´pie na luênych wodzach.
CZWARTEK:
WTOREK: Nowe zadania Zacznij od dwudziestominutowej rozgrzewki i zaproponuj nast´pnie nauk´ nowego
mi. Trening ma rozwijaç sportowà dzielnoÊç konia, a tak˝e zapobiegaç nudzie i rutynie. Majàc to na uwadze, zbudujesz tygodniowy plan, którego zawartoÊç b´dzie wp∏ywa∏a na rozwój twojego konia, a zarówno ty, jak i wierzchowiec b´dziecie mieli frajd´ ze wspólnych zaj´ç.
Nowe zadania Pracuj´ wed∏ug zasad podobnych jak we wtorek z zastosowaniem nowego çwiczenia pochodzàcego z tej ksià˝ki.
NIEDZIELA: Dzieƒ wolny – koƒ na padoku.
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 11
Czego b´dziesz potrzebowa∏ Na poczàtek z pewnoÊcià przyda∏aby si´ „dodatkowa para oczu” stojàca na ziemi (trener lub ktoÊ do pomocy znajàcy si´ na rzeczy), by pomóc w dostrze˝eniu, czy koƒ realizuje we w∏aÊciwy sposób cele danego çwiczenia. Pomoc z ziemi b´dzie potrzebna, byÊ nabra∏ umiej´tnoÊci wyczuwania efektów swoich dzia∏aƒ. Pomocnik mo˝e te˝ czuwaç nad dok∏adnoÊcià wykonywania çwiczeƒ, aczkolwiek to ty powinieneÊ si´ staraç, by çwiczenia by∏y wykonywane precyzyjnie i dok∏adnie.
Plac treningowy B´dziesz potrzebowa∏ odpowiedniego placu treningowego. Idealne wymiary to 20x60 m. Mo˝esz równie˝ C
H
M
E
B
K
F
A
Litery czworobokowe nie s∏u˝à dekoracji placu treningowego. Wyznaczajà one dok∏adnie miejsca rozpoczynania i koƒczenia çwiczeƒ, figur czy ruchów na czworoboku (uje˝d˝alni). Litery pomagajà w precyzyjnym kreÊleniu figur i wykorzystywaniu ich walorów szkoleniowych.
z powodzeniem çwiczyç na mniejszym placu, ale b´dziesz musia∏ niektóre çwiczenia nieco modyfikowaç, adaptujàc je do wymiarów swojej uje˝d˝ani. Najwa˝niejszà sprawà jest odpowiednie pod∏o˝e. Plac musi byç zupe∏nie p∏aski, a pod∏o˝e lekko elastyczne i jednakowe na ca∏ej powierzchni. Najlepiej zdaje egzamin pod∏o˝e z odpowiedniego piasku o warstwie gruboÊci ok. 7 – 10 cm, równo rozprowadzonym na stabilnym, zdrenowanym podk∏adzie. Piel´gnacja pod∏o˝a jest bardzo wa˝na. Cz´ste równanie, spulchnianie i zraszanie jest nieodzowne, by pod∏o˝e by∏o zawsze w odpowiednim stanie. Praca na nierównym, za twardym czy zbyt grzàskim, Êliskim pod∏o˝u mo˝e byç dla konia bardzo stresujàca i powodowaç uszkodzenia jego aparatu ruchu w obr´bie stawów, wi´zade∏ czy Êci´gien. Nieodpowiednie pod∏o˝e uniemo˝liwia prawid∏owe wykonanie wi´kszoÊci çwiczeƒ umieszczonych w tej ksià˝ce. Pod∏o˝e ma decydujàcy wp∏yw na to, ˝e koƒ mo˝e poruszaç si´ w równowadze i z pe∏nà swobodà. JeÊli masz ju˝ plac o odpowiednim pod∏o˝u, to powinieneÊ rozmieÊciç wokó∏ niego litery czworobokowe potrzebne do precyzyjnego wykonywania figur uje˝d˝eniowych. Mo˝na takie litery kupiç gotowe u wykonawców przeszkód, mo˝na te˝ wykonaç samemu, wykorzystujàc w tym celu np. plastikowe wiaderka, metalowe baƒki na mleko czy inne pojemniki mo˝liwe do zastosowania. Do wykonania niektórych çwiczeƒ potrzebne b´dà dodatkowe znaczniki. Mogà za nie s∏u˝yç pacho∏ki drogowe, kegle u˝ywane w zaprz´gach czy zwyk∏e pi´ciolitrowe butle plastikowe
po wodzie mineralnej wype∏nione piaskiem. W niektórych sklepach ze sprz´tem jeêdzieckim mo˝na znaleêç oryginalne, wykonane z bezpiecznego materia∏u wskaêniki treningowe. Poniewa˝ w opisie çwiczeƒ cz´sto wyst´puje okreÊlenie „jazda na Êcianie” czy „jazda wzd∏u˝ p∏otka”, potrzebne by∏oby odpowiednie ogrodzenie twojego placu treningowego, np. p∏otkami czworobokowymi, ˝ywop∏otem lub w inny bezpieczny sposób. Ostatecznie mo˝esz farbà w spreju zaznaczyç granice twojego czworoboku.
Dràgi na ziemi Niektóre çwiczenia z tej ksià˝ki wymagajà u˝ycia dràgów. NajproÊciej jest zastosowaç normalne dràgi od przeszkód. Zwykle majà one d∏ugoÊç 3 – 3,5 m i Êrednic´ 10 cm. Sà okràg∏e i równe na ca∏ej d∏ugoÊci, choç zdarzajà si´ równie˝ o przekroju szeÊciokàtnym. JeÊli dràgi sà ró˝nie pomalowane, warto zaznaczyç (taÊmà izolacyjnà) Êrodek d∏ugoÊci. Przyda si´ to podczas çwiczeƒ wymagajàcych precyzji w prowadzeniu konia po obranej trasie.
Inne wyposa˝enie Zawsze podczas treningu u˝ywaj dodatkowego wyposa˝enia s∏u˝àcego zabezpieczeniu nóg konia. Jest on dost´pny, poczàwszy od owijek z odpowiedniej tkaniny po ró˝nego rodzaju ochraniacze Êci´gien, stawów, kopyt. Czasami konie podczas wykonywania skomplikowanych çwiczeƒ uderzajà jednà koƒczynà o drugà i mogà si´ przy tym okaleczyç lub uszkodziç. Stosowanie odpowiednich ochraniaczy mo˝e skutecznie temu zapobiec. WPROWADZENIE
11
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 12
Wst´p do çwiczeƒ Wi´kszoÊç çwiczeƒ zawartych w tej ksià˝ce mo˝e byç wykonywana przez jeêdêców o ró˝nym poziomie zaawansowania. JeÊli çwiczenia sà trudne lub wymagajà du˝ych umiej´tnoÊci, zaznaczono to w ich opisie. Wiele çwiczeƒ wymaga opanowania elementu zwanego ust´powaniem od ∏ydki. JeÊli wi´c twój koƒ i ty nie jesteÊcie w tym biegli, warto zabraç si´ do tego od zaraz.
Zanim zaczniesz trening, przeczytaj parokrotnie objaÊnienie çwiczenia. Zastanów si´, czy wszystko jest dostatecznie jasne, ustaw sobie elementy pomocnicze (znaczniki, pacho∏ki) i zaczynaj. JeÊli nawet nie zosta∏o to zaznaczone w opisie, staraj si´ powtórzyç çwiczenie kilka razy. Cz´sto wartoÊç çwiczenia ujawnia si´ po parokrotnym powtórzeniu. Krótkie okresy wysi∏ku, cz´sto powtarzane, b´dà mia∏y
wp∏yw na zmiany w odpowiednich partiach twojego konia, wzmacniajàc je czy rozciàgajàc. Ksià˝ka nie jest pomyÊlana jako przewodnik „krok po kroku”. Mo˝esz wed∏ug w∏asnego uznania wybieraç çwiczenia z ró˝nych jej rozdzia∏ów i umieszczaç je w planie ka˝dej lekcji. JeÊli do danego çwiczenia potrzebne jest specjalne przygotowanie, zaznaczono to w opisie.
Oznaczenia graficzne WyjaÊnienie oznaczeƒ graficznych zastosowanych w tej ksià˝ce: znajdziesz je w opisie ka˝dego çwiczenia pod s∏owem legenda.
Wolny st´p
przejÊcia
Roboczy st´p
lotna zmiana nogi w galopie
Wolny k∏us
zatrzymanie
Roboczy k∏us Wyd∏u˝ony k∏us Zebrany galop Galop Poziom trudnoÊci Wyd∏u˝ony galop
1 koƒ – poczàtkujàcy 2 konie – Êrednio zaawansowany 3 konie – zaawansowany
Kontrgalop
12
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 13
Zwrot na zadzie
/ zwrotu na zadzie
1 4
¸opatkà do wewnàtrz
zwrot na przodzie
/ zwrotu na przodzie
1 4
Zadem do wewnàtrz
¸opatkà na zewnàtrz
Zadem na zewnàtrz
¸opatkà do przodu
Piruet
Dràg na ziemi
Ust´powanie od ∏ydki
Krzy˝ak
Ciàg
Pacho∏ek (wskaênik)
Ust´powanie w bok
Cofanie
WPROWADZENIE
13
101 cz.2 PL
14.9.2007
14:44
Page 54
Dopiero gdy koƒ jest zupe∏nie prosty, jest w stanie wykazaç ca∏à swà moc w ruchu.
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 55
ROZDZIA¸ 3
Wyprostowanie Kszta∏tujàc w koniu wyprostowanie, wymagamy od niego, by porusza∏ si´ w sposób, w jaki dotychczas tego nie robi∏. Dopóki jeêdziec nie zacznie wymagaç wyprostowania, koƒ preferuje poruszanie z niesymetrycznym roz∏o˝eniem ci´˝aru cia∏a. WÊród ludzi przewa˝ajà osobnicy prawor´czni i u nich dominujàca jest prawa strona cia∏a. Konie zawsze majà jednà stron´ „lepszà”, drugà „gorszà” i jest to indywidualna cecha konia. Uczyniç konia prostym znaczy
uzyskaç symetri´ poprzez wyrównowa˝enie jego skrzywienia (jednostronnoÊci). Jeêdziec powinien posiadaç wyczucie umo˝liwiajàce mu rozpoznawanie skrzywieƒ konia, nawet gdy koƒ zdaje si´ poruszaç równomiernie. åwiczenia zawarte w tym rozdziale automatycznie nie wyprostujà konia, ale pomyÊlane sà w taki sposób, by stawia∏y konia w sytuacji, w której jednostronnoÊç b´dzie mu przeszkadza∏a, pomogà dostrzegaç problem i skutecznie korygowaç go.
Zwracaj szczególnà uwag´ na ∏opatki konia. Czy zewn´trzna ∏opatka podczas zakr´tu nie wystaje za bardzo na zewnàtrz (wypada) lub czy wewn´trzna nie pcha si´ do Êrodka (wpada do wewnàtrz). Czy koƒ nie pcha si´ na Êcian´ (band´) czy p∏otek czworoboku, gdy usi∏ujesz go utrzymaç na Êcie˝ce? Zadawaj sobie takie pytania podczas wykonywania çwiczeƒ z tego rozdzia∏u, a b´dziesz na dobrej drodze do uzyskania symetrii, czyli do wyprostowanego konia.
Wiele koni ma sk∏onnoÊç do pchania si´ ∏opatkà w kierunku p∏otka czworoboku, bo tak ∏atwiej im utrzymaç równowag´. T´ sk∏onnoÊç trzeba korygowaç, by koƒ by∏ prosty. WYPROSTOWANIE
55
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 56
C
åWICZENIE 19
Serpentyna niedoje˝d˝ana do Êciany (1,5 m od Êciany) H
M
E
B
K
F
KorzyÊci Âciana uje˝d˝alni czy p∏otek czworoboku cz´sto dzia∏ajà na konia jak magnes. Cz´sto konie pchajà si´ na Êcian´, poruszajàc si´ wzd∏u˝ niej, ale skr´cone, z zadem do Êrodka. Unikajà w ten sposób wysi∏ku zwiàzanego z koniecznoÊcià utrzymania cia∏a w linii prostej. W tym çwiczeniu brak mo˝liwoÊci „przylegania” do Êciany zmusi konia do wyprostowania.
Legenda Roboczy k∏us
A 56
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 57
åWICZENIE 19
Serpentyna niedoje˝d˝ana do Êciany (1,5 m od Êciany) Jak to jechaç
1 2 3 4
Pojedê najpierw dooko∏a uje˝d˝alni nowym Êladem 1 – 1,5 m od Êciany.
Miej na uwadze Przejedê çwiczenie pierwszy raz w st´pie, a nast´pnie kilka razy w k∏usie. K∏us jest najw∏aÊciwszym chodem dla tego çwiczenia. Nie próbuj raczej wykonywaç go w galopie. Dla wi´kszej precyzji wykonania dobrze jest zastosowaç znaczniki, które u∏atwià wykonanie idealnie równych zakr´tów serpentyny.
Zaczynajàc od punktu A lub C, jedê serpentyn´ sk∏adajàcà si´ z trzech zakr´tów, przestrzegajàc nowego Êladu na Êcianie. Zwa˝aj, by ka˝da cz´Êç serpentyny, ka˝dy ∏uk by∏ tej samej wielkoÊci i kszta∏tu.
Po wykonaniu serpentyny poprowadê konia dooko∏a uje˝d˝alni nowym Êladem, nie doje˝d˝ajàc do Êciany. Zwróç uwag´, by w jeêdzie po ∏uku nie dojechaç do Êciany.
5
Powtórz çwiczenie kilka razy w obu kierunkach.
WYPROSTOWANIE
57
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 58
C
åWICZENIE 20
Jazda po linii prostej
H
M
E
B
K
F
KorzyÊci Prowadzàc konie po wewn´trznym Êladzie (1 – 1,5 m od Êciany), rozwijasz swoje oddzia∏ywania zapobiegajàce tendencji do wypadania konia na zewnàtrz podczas jazdy na wprost i po kole. åwiczenie to mobilizuje jeêdêca do wizualizowania trasy, po której ma si´ poruszaç koƒ.
Legenda Roboczy k∏us
A 58
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 59
åWICZENIE 20
Jazda po linii prostej Jak to jechaç
1
Jedê dooko∏a uje˝d˝alni po wewn´trznym nowym Êladzie, 1 – 1,5 m od Êciany. Utrzymuj konia idealnie równolegle do Êciany uje˝d˝alni (p∏otka czworoboku).
2 3 4
Wyrównaj ∏opatki i biodra konia, tak by by∏y równoleg∏e do siebie i prostopad∏e do Êciany.
Obserwuj zewn´trznà ∏opatk´ konia, by nie kierowa∏a si´ bardziej do Êciany ni˝ biodro konia po tej samej stronie.
Miej na uwadze Jazda z podbródkiem nieco uniesionym, tak by wzrok skierowany by∏ dok∏adnie na oddalony punkt, do którego zmierzasz, bardzo pomaga w utrzymaniu prostego konia. Patrzenie przed siebie i skupianie wzroku na punkcie docelowym powoduje, ˝e siedzisz g∏´biej na Êrodku siod∏a z ∏opatkami równoleg∏ymi i na tym samym poziomie. Kiedy ty siedzisz prosto, koƒ idzie prosto. Po pewnym czasie, po odpowiedniej praktyce, b´dziesz w stanie wyczuç z zamkni´tymi oczami ka˝de skrzywienie twojego konia. Poprawiaj natychmiast ka˝dy objaw skrzywienia. Np. jeÊli koƒ zbacza ze Êladu na zewnàtrz, napnij lekko zewn´trznà wodz´ i przy∏ó˝ mocniej zewn´trznà ∏ydk´. JeÊli koƒ dryfuje do wewnàtrz, poproÊ go o zgi´cie wokó∏ twojej wewn´trznej ∏ydki. JeÊli jego zewn´trzna ∏opatka pcha si´ w kierunku Êciany, poproÊ go o ∏opatkà w przód, co powinno go sk∏oniç do wyprostowania si´.
Kiedy ju˝ uwa˝asz, ˝e twój koƒ w k∏usie jest prosty i nie masz ˝adnego problemu z utrzymaniem go na wewn´trznym Êladzie, nast´pnym krokiem mogà byç przejÊcia pomi´dzy st´pem, k∏usem i galopem z utrzymaniem jazdy po wewn´trznym Êladzie.
WYPROSTOWANIE
59
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 60
C
åWICZENIE 21
PrzejÊcia k∏us – zatrzymanie – k∏us w jeêdzie na kole H
M
E
B
K
F
KorzyÊci To çwiczenie ma za zadanie pomóc twojemu koniowi w zaanga˝owaniu tylnych koƒczyn (zadu), uczàc go dêwigania ci´˝aru bardziej na zadzie, odwodzàc go od tendencji do opierania si´ o w´dzid∏o i r´ce jeêdêca.
Legenda Roboczy k∏us
Zatrzymanie
A 60
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 61
åWICZENIE 21
PrzejÊcia k∏us – zatrzymanie – k∏us na kole Jak to jechaç
1 2 3 4 5
Zacznij k∏us roboczy çwiczebny na kole o Êrednicy 15 m.
Pozostaƒ na kole i rozpocznij przejÊcia z k∏usa do stój i ze stój do k∏usa. Roz∏ó˝ zatrzymania, tak by zmieÊci∏y si´ trzy na kole.
Miej na uwadze By çwiczenie odnosi∏o w∏aÊciwy skutek, musisz przede wszystkim jechaç naprawd´ okràg∏e ko∏a. JeÊli nie udaje ci si´ poprowadziç konia po idealnie okràg∏ym równym kole, postaw 4 pacho∏ki w miejscach stycznych ko∏a, by u∏atwiç sobie wizualizacj´ trasy, po której twój koƒ ma si´ poruszaç. Wi´kszoÊç koni próbuje unikaç wymagaƒ stawianych w tym çwiczeniu. Pilnuj, by koƒ przez ca∏y czas zachowywa∏ równomierne zgi´cie ca∏ego kr´gos∏upa odpowiadajàce zgi´ciu trasy, po której si´ porusza, w∏àcznie z zatrzymaniami. W stój koƒ powinien staç na kole z kr´gos∏upem lekko zgi´tym wokó∏ wewn´trznej ∏ydki. PowinieneÊ to wyczuwaç swoim siedzeniem i kontrolowaç wzrokiem.
Wymagaj od konia, by z zatrzymania przechodzi∏ w k∏us bezzw∏ocznie, bez kroków st´pa. Zmieniaj co jakiÊ czas kierunek i çwicz, je˝d˝àc na lewà i na prawà r´k´.
WYPROSTOWANIE
61
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 62
C
åWICZENIE 22
Serpentyna ze zgi´ciem
H
M
E
B
K
F
KorzyÊci To çwiczenie wymaga od konia poruszania si´ z odwrotnym zgi´ciem. Jest to sposób egzekwowania mocniejszego zaanga˝owania zewn´trznej tylnej nogi i mniejszego obcià˝ania wewn´trznej ∏opatki podczas utrzymywania pozycji zgi´tej.
Legenda Roboczy k∏us
¸opatkà do przodu
A 62
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 63
åWICZENIE 22
Serpentyna ze zgi´ciem Jak to jechaç
1 2 3
Zacznij od roboczego çwiczebnego k∏usa na prawà r´k´.
W punkcie C zacznij serpentyn´ o trzech ∏ukach.
Miej na uwadze Zanim zaczniesz to çwiczenie, koƒ powinien dobrze rozumieç i reagowaç na pomoce wymagajàce od niego zgi´cia. JeÊli nie stosowa∏eÊ jeszcze ze swoim koniem jazdy z odwrotnym zgi´ciem, zacznij od çwiczenia w st´pie. Zwróç uwag´ podczas jechania Êrodkowej p´tli serpentyny z odwrotnym zgi´ciem, by ∏uk by∏ tej samej wielkoÊci co pozosta∏e. JeÊli wszystkie trzy ∏uki serpentyny nie by∏y symetryczne, to pewno nie masz konia prawid∏owo na pomocach. Najcz´Êciej braki wynikajà z niedostatecznego respektowania sygna∏ów twojej zewn´trznej ∏ydki. Pami´taj o utrzymywaniu sta∏ego rytmu k∏usa.
Utrzymuj ca∏y czas odpowiednie zgi´cie konia w prawo, nawet podczas pokonywania ∏uku Êrodkowego w lewo. Siedê ca∏y czas mocniej na prawej koÊci siedzeniowej, tak jak do jazdy po ∏uku w prawo.
4 5
Powtórz t´ serpentyn´ trzykrotnie.
Wykonaj to çwiczenie w przeciwnym kierunku, rozpoczynajàc serpentyn´ od ∏uku w lewo, utrzymujàc ca∏y czas zgi´cie konia w lewo i obcià˝ajàc mocniej lewà koÊç siedzeniowà.
WYPROSTOWANIE
63
101 cz.2 PL
64
12.9.2007
8:15
Page 64
åWICZENIE 23
KorzyÊci
Zmiana ramy konia
To çwiczenie uczy konia wyd∏u˝ania si´ i skracania (zmiana ramy – przyp. t∏.) bez utraty kontaktu z twojà r´kà. Pomo˝e te˝ koniowi wyprostowaç si´ na ca∏ej d∏ugoÊci cia∏a (od ogona do uszu – przyp. t∏.).
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 65
åWICZENIE 23
Zmiana ramy konia Jak to jechaç
1 2 3 4
Zacznij od çwiczebnego k∏usa roboczego na kole o Êrednicy 20 m.
Stopniowo rozluêniaj d∏oƒ i wypuszczaj wodze, pozwalajàc koniowi na ca∏kowite wyd∏u˝enie si´ (d∏uga rama – przyp. t∏.).
Miej na uwadze Wyd∏u˝aj wodze przez rozluênienie palców d∏oni, przy ∏okciach pozostajàcych w pozycji zgi´tej i d∏oniach bez zmiany po∏o˝enia. Nogami obejmuj bok konia, wysy∏ajàc go w kierunku w´dzid∏a i zach´cajàc do maksymalnego wyd∏u˝enia sylwetki. Ca∏y czas pilnuj, by kszta∏t i rozmiar ko∏a pozostawa∏y bez zmian. Wprowadê to çwiczenie do repertuaru twojego treningu. KorzyÊci b´dà ujawnia∏y si´ w coraz aktywniejszych i obszerniejszych krokach twojego konia. Zaczynaj to çwiczenie, dopiero gdy twój koƒ utrzymuje sta∏y lekki kontakt z twojà r´kà, poruszajàc si´ aktywnie. Wówczas zauwa˝ysz zmiany w obszernoÊci kroków konia.
Utrzymujàc kontakt na ca∏kiem luênych wodzach, pozostaƒ na kole, wykonujàc kilka okrà˝eƒ.
Doprowadê konia do przybrania sylwetki bardziej skróconej (krótsza rama – przyp. t∏.) przez stopniowe nabranie wodzy przy jednoczesnym wyprostowaniu tu∏owia i g∏´bszym usadowieniu si´ w siodle oraz przy∏o˝onych ∏ydkach.
5 6
Wykonaj ca∏e ko∏o, zanim ponownie zach´cisz konia do wyd∏u˝enia ramy. Powtórz sekwencj´ kilka razy, zmieniajàc co pewien czas kierunek jazdy.
WYPROSTOWANIE
65
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 66
C
åWICZENIE 24
Ko∏o w galopie
H
M
E
B
K
F
KorzyÊci Jazda po kole i przejÊcia to fundament klasycznej jazdy. PrzejÊcie z galopu do poprawnego zatrzymania poÊrodku ko∏a to test na wyprostowanie i równowag´ konia.
Legenda Roboczy k∏us
Galop
Zatrzymanie
PrzejÊcie
A 66
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 67
åWICZENIE 24
Ko∏o w galopie Jak to jechaç
1 2 3 4 5 6
Rozpocznij jazd´ w çwiczebnym k∏usie na kole o Êrednicy 20 m.
Pozostajàc na kole, rozpocznij galop roboczy.
Miej na uwadze To çwiczenie wymaga du˝ej koncentracji i sprawnego, szybkiego operowania pomocami. Nie stosuj tego çwiczenia, gdy ty lub twój koƒ jesteÊcie zbyt zm´czeni i trudno si´ wam skoncentrowaç. Podczas zatrzymania przypilnuj, by koƒ nie hamowa∏ przednimi nogami i reagowa∏ w∏aÊciwie na twój sygna∏ do zatrzymania, podstawiajàc zad. Powinien zatrzymywaç si´ p∏ynnie i równo na czterech koƒczynach. Pilnuj roboczego tempa w k∏usie i galopie, nie pozwalaj koniowi ani na przyspieszanie, ani na ospa∏oÊç.
Po przejechaniu po∏owy ko∏a galopem wykonaj zmian´ kierunku w kole. W centrum ko∏a zatrzymaj z galopu.
Rusz k∏usem, kontynuujàc zmian´ kierunku w kole i rozpocznij nowe ko∏o. Powtórz ca∏à sekwencj´ kilka razy.
WYPROSTOWANIE
67
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 68
C
åWICZENIE 25
Rozluênienie ∏opatek (¸opatkà do przodu – przyp. t∏.)
H
M
E
B
K
F
KorzyÊci Zadaniem tego çwiczenia jest spowodowanie rozluênienia konia w potylicy, a tak˝e uzyskanie uleg∏oÊci w zmianie pozycji ∏opatek na obie strony. Koƒ powinien przy tym pozostawaç zaokràglony i maszerowaç rytmicznym st´pem.
Legenda ¸opatkà do przodu
Roboczy st´p
A 68
101 åWICZE¡ Z DRESA˚U
101 cz.2 PL
12.9.2007
8:15
Page 69
åWICZENIE 25
Rozluênienie ∏opatek (¸opatkà do przodu – przyp. t∏.)
Jak to jechaç
1 2 3 4 5 6
Jadàc st´pem roboczym, skr´ç na lini´ Êrodkowà w punkcie A lub C. Jedê kilka kroków prostym koniem.
Miej na uwadze Zanim zaczniesz to çwiczenie, twój koƒ powinien wiedzieç, na czym polega ruch ∏opatkà do przodu. Dobrze jest ustawiç wskaêniki na poczàtku i na koƒcu linii Êrodkowej, by u∏atwiç sobie i koniowi jazd´ na wprost po linii Êrodkowej. Bardzo wa˝ne jest utrzymywanie sta∏ego rytmu w st´pie. Pilnuj, by koƒ nie zwalnia∏, przestajàc reagowaç na twoje pomoce. Staraj si´, by twoje pomoce by∏y wyraêne i p∏ynie zmienia∏y si´ z jednej strony w drugà, tak by koƒ zmienia∏ pozycj´ ∏opatek mo˝liwie w ka˝dym kroku.
Jedê pi´ç lub wi´cej kroków w pozycji ∏opatkà do przodu w lewo. Przestaw pomoce do jazdy ∏opatkà do przodu w prawo.
Jedê w tej pozycji pi´ç lub wi´cej kroków.
Zakoƒcz jazdà na wprost, wyprostowanym koniem i powtórz ca∏e çwiczenie od wjazdu na lini´ Êrodkowà w punkcie A lub C.
WYPROSTOWANIE
69