Święci, którzy widzieli piekło

PAUL THIGPEN

ŚWIĘCI k t ór z y w i d z i el i

PIEKŁO ŚWIADKOWIE LOSU POTĘPIONYCH

przełożyła Monika Wilk-Dziuba

Wydawnic­two Esprit

Originally published under the title Saints Who Saw Hell: And Other Catholic Witnesses to the Fate of the Damned Copyright © 2020 Paul Thigpen Copyright © 2020 TAN Books Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo Esprit 2022 All rights reserved Materiały okładkowe: Hans Memling, Sąd Ostateczny © Wikimedia Commons Redakcja: Malwina Kozłowska Korekta: Krystyna Stobierska, Magdalena Kolanko ISBN 978-83-66859-34-0 Wydanie I, Kraków 2022 Druk i oprawa: Abedik Wydawnictwo Esprit sp. z o.o. ul. Władysława Siwka 27a, 31-588 Kraków tel./fax 12 267 05 69, 12 264 37 09, 12 264 37 19 e-mail: sprzedaz@esprit.com.pl ksiegarnia@esprit.com.pl biuro@wydawnictwoesprit.com.pl Księgarnia internetowa: www.esprit.com.pl

Dla Jego Eminencji Richarda Lopeza

Serce pogodne – to wieczysta uczta. Prz 15, 15

O mój Jezu, przebacz nam nasze grzechy, zachowaj nas od ognia piekielnego, zaprowadź wszystkie dusze do nieba i dopomóż szczególnie tym, którzy najbardziej potrzebują Twojego miłosierdzia. Amen. Modlitwa przekazana przez Anioła dzieciom z Fatimy

Wprowadzenie

PIEKŁO MA ZNACZENIE

Badania nad wierzeniami religijnymi Amerykanów ujawniają, że większość ankietowanych – w jednym z badań siedemdziesiąt jeden procent – wierzy w istnienie piekła1. Jeśli ci respondenci przyjmują istnienie kary wiecznej jako fakt, moglibyśmy się spodziewać, iż piekło będzie tematem często podejmowanym w rozmowach, zarówno prywatnych, jak i tych odbywających się w przestrzeni publicznej.

1 R. Morin, Do Americans Believe in God?, „Washington Post” 24 kwietnia 2000, online: http://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/polls/wat/ archive/wat042400.htm?noredirect=on. Zobacz także: Rising Belief in Hell, Angels, Heaven, Devil: A Gallup Poll, „The Christian Century” 15 czerwca 2004, online: https:// www.christiancentury.org/article/2004-06/rising-belief-hellangels-heaven-devil. Obecnie jednak ten odsetek spada. Piekło ma znaczenie

9

Dlaczego zatem ów temat poruszamy dziś tak rzadko? Dlaczego piekło to dla większości ludzi jedynie nużące przekleństwo? Jeśli ono rzeczywiście istnieje, ta prawda powinna wywierać znaczący wpływ na naszą codzienność. Uzasadnieniem tego milczenia mogą być wyniki innego badania. Jego autorzy odkryli, że spośród tych Amerykanów, którzy wierzą w istnienie nieba i piekła, znakomita większość żywi przekonanie, że oni sami z pewnością w piekle nie skończą. Jedynie połowa procenta badanych oczekiwała wiecznego potępienia2. Założenia potrafią uśpić naszą czujność. Musimy jednak pamiętać o ostrzeżeniu, którego autorstwo przypisuje się św. Augustynowi. Dotyczy ono dwóch mężczyzn ukrzyżowanych wraz z Jezusem: „Nie rozpaczaj: jeden z łotrów został zbawiony. Nie pozwalaj sobie: jeden z łotrów został potępiony”3. Powiedzmy sobie zatem kilka słów o piekle w ramach wprowadzenia do opisanych tutaj wizji.

2 Americans Describe Their Views About Life After Death, „Barna” 21 września 2003, online: https://www.barna.com/research/americans-describe-theirviews-about-life-after-death/. 3 Słowa przypisywane św. Augustynowi głównie za sprawą Samuela Bec­ketta, który wyznał podczas wywiadu udzielanego Haroldowi Hobsonowi w 1956 roku, iż zachwycił się tą frazą, czytając Wyznania. Jednakże cytat ten nie został zaczerpnięty z Wyznań, nie figuruje także w innych zbiorach pism świętego. Najwyraźniej mamy tu do czynienia z błędnym przypisaniem źródła [przyp. tłum.]. 10

ŚWIĘCI, KTÓRZY WIDZIELI PIEKŁO

Dlaczego istnienie piekła ma dla nas znaczenie Przede wszystkim po co publikować książkę na ten temat? Czy czerpię przyjemność z rozmyślania na temat losu skazanych na wieczne cierpienie? Nic podobnego. Bliskie mi są słowa chrześcijańskiego pisarza C.S. Lewisa, który odniósł się do chrześcijańskiego nauczania na temat piekła w ten sposób: „Nie ma doktryny, którą z większą chęcią usunąłbym z chrześcijaństwa, niż właśnie ta, gdyby tylko było to w mojej mocy. Lecz opiera się ona w pełni na Piśmie Świętym, a w szczególności na słowach samego Jezusa. Chrześcijaństwo wyznawało ją od zawsze. Opiera się także na rozumie i zdrowym rozsądku”4. Pismo Święte, Tradycja i rozum potwierdzają nauczanie Kościoła w tej materii. Zatem zaprzeczamy mu lub ignorujemy je wyłącznie na własne ryzyko. Właśnie dlatego, że nasza kultura tak skutecznie omijała ten temat, według mnie nadszedł odpowiedni czas, by go poruszyć. Mówiąc bez ogródek: piekło ma znaczenie. Jego istnienie znacząco wpływa na sytuację człowieka. Jeśli piekło nie istnieje, wówczas wszystkie drogi prowadzą do tego samego celu: bez względu na to, czy jest nim 4 Większość z tego, co napisałem tu na temat piekła, zaczerpnąłem z genialnego streszczenia najważniejszych elementów tej doktryny zawartego w ósmym rozdziale Problemu cierpienia, zatytułowanym Piekło. [Cytat zaczerpnięty z polskiego tłumaczenia: C.S. Lewis, Problem cierpienia, tłum. A. Wojtasik, Kraków 2010, s. 146]. Piekło ma znaczenie

11

niebo, unicestwienie czy coś jeszcze innego. Jeśli wszystkie drogi prowadzą do tego samego miejsca, właściwie nie ma znaczenia, którą z nich pójdziemy. Jeśli jednak założymy, że nasze wybory ostatecznie doprowadzą nas do jednego z dwóch zupełnie odmiennych miejsc, będziemy musieli uznać, że nasze decyzje mają diametralnie różne konsekwencje. Piekło jest ostateczną gwarancją, że to, co robimy tu i teraz, naprawdę ma znaczenie. Jednocześnie powinniśmy pamiętać, że im bardziej jesteśmy świadomi realności piekła, tym bardziej doceniamy rzeczywistość nieba. Im straszniejsze jest dla nas piekło, tym wspanialsze jawi się nam niebo. Im pełniej pojmujemy, od czego Bóg chce nas ocalić, tym bardziej jesteśmy Mu wdzięczni za to, że chce nas ratować. Nie ja jeden jestem zdania, że współcześni ludzie powinni rozmawiać o piekle. Kilka lat temu emerytowany papież Benedykt XVI zauważył: „Jezus przyszedł po­ wiedzieć nam, że chce mieć nas wszystkich w niebie oraz że piekło – o którym dzisiaj tak niewiele się mówi – istnieje i jest miejscem wiecznego przebywania dla tych, którzy zamknęli serce na Jego miłość”5.

5 Fragment homilii niedzielnej, 25 marca 2007 roku. 12

ŚWIĘCI, KTÓRZY WIDZIELI PIEKŁO

Świadec­two Pisma Świętego i Tradycji Kościół katolic­ki nie podkreśla rzeczywistości piekła, ponieważ czerpie przyjemność z rozmyślania o torturach lub też chce z pomocą tej doktryny wymusić na wiernych posłuszeństwo. Kościół katolic­ki podkreśla realność piekła przede wszystkim dlatego – jak zauważył papież Benedykt – że sam Jezus o tym mówił. Jezus mówił o piekle wiele razy i ostrzegał swoich słuchaczy, że mogą tam trafić na wieczność. Jeśli Jezus był tym, za kogo się podawał i za kogo zawsze uznawał Go Kościół – wcielonym Bogiem – z pewno­ścią wiedział lepiej niż ktokolwiek inny, że piekło rzeczywiście istnieje. Można oczywiście zakładać, że mylił się w tej bardzo istotnej sprawie. Jeśli jednak Jezus pomylił się w sprawie tak wielkiej wagi, skąd możemy mieć pewność, że mówił prawdę w innych kwestiach? Jeśli w tej przekazał nam błędne informacje, czy naprawdę był Bogiem? Czyniąc takie założenia, podważalibyśmy Jego autorytet, prawdomówność i rzetelność, a nawet Jego boską naturę. W zasadzie najbardziej przerażające słowa na temat piekła, jakie znajdziemy w Ewangelii, pochodzą z ust naszego Pana. Także w innych miejscach Pisma Świętego znajdujemy odniesienia do rzeczywistości piekła. Nie sposób odrzucić świadec­twa Biblii. Omówimy je bardziej szczegółowo w pierwszym rozdziale. Należy zauważyć, że Tradycja Kościoła konsekwent­ nie potwierdzała nauczanie Pisma Świętego. Widzimy to Piekło ma znaczenie

13

na przykład w atanazyjskim wyznaniu wiary (przełom V i VI w.), w postanowieniach soborów ekumenicznych, takich jak: Sobór Laterański IV (1215), Sobór Lyoński II (1274), Sobór Bazylejsko­‑Ferrarsko­‑Florencki (1439–1445) i Sobór Trydencki (1545–1563), oraz w wielu elementach starożytnych liturgii.

Rozumowe podejście do tematu piekła Jak zauważył Lewis, rozum może nam pomóc wyjaśnić i lepiej zrozumieć tę doktrynę wiary. Gdy już głębiej pojmiemy, czym tak właściwie jest piekło, zaczniemy dostrzegać, dlaczego jest ono nieodzownym potwierdzeniem Ewangelii – dlaczego pasuje do pozostałej nauki chrześcijańskiej dotyczącej sposobu, w jaki Bóg stworzył świat i w jaki stworzył człowieka. Pełniejsze zrozumienie tego, co znaczy być człowiekiem, pozwala nam wyraźniej zobaczyć, dlaczego istnienie piekła jest logiczne i uzasadnione, nawet jeśli ta prawda budzi w nas niepokój. Kościół katolic­ki naucza, że gdy Bóg stworzył ludzi, dał im największy dar. Była nim wolna wola. Bóg nie jest rzemieślnikiem, który usiłował stworzyć roboty zaprogramowane do wykonywania jego poleceń. Nie jest lalkarzem tworzącym kukiełki, którymi mógłby dowolnie manipulować, odgrywając własne przedstawienie. Nic z tych rzeczy. On jest Ojcem szukającym synów i córek, których mógłby kochać i którzy mogliby dobrowolnie odwzajemniać tę miłość. By móc prawdziwie 14

ŚWIĘCI, KTÓRZY WIDZIELI PIEKŁO

kochać, musieli posiadać zdolność dokonywania wolnych wyborów – by móc powiedzieć Bogu „tak” lub „nie”. Okazuje się, że ten akt stworzenia był bardziej zdumiewający i niesłychany niż wszystkie pozostałe. Ogromna moc emanująca z gwiazdy lub zapierające dech w piersiach piękno jej spektakularnego blasku są niczym w porównaniu z cudem wolnej woli człowieka. Bóg właściwie ośmielił się dać nam udział w swojej wolności, czyniąc nas – jak powiedział psalmista – niewiele mniejszymi od istot niebieskich, wieńcząc nas chwałą i czcią wolnych wyborów (zob. Ps 8, 6). Doktryna o istnieniu piekła może zatem być rozumiana jako logiczna konsekwencja doktryny o wolnej woli. Piekło, zgodnie z definicją podaną przez Kościół katolic­ ki, jest po prostu stanem „ostatecznego samowykluczenia z jedności z Bogiem i świętymi”6, w który wchodzimy za przyzwoleniem Boga. Jeśli mamy wolną wolę, możemy Mu ostatecznie powiedzieć: „Nie chcę Cię”. Jeśli tak zrobimy, wiecznym oddzieleniem od Niego, które sami dobrowolnie wybraliśmy, będzie piekło.

Niewybaczalny grzech Czy Bóg może nam przebaczyć grzech, który wiedzie nas do piekła? Owszem, może to zrobić. Jednakże ze względu na to, że jest sprawiedliwy, nie może tego grzechu 6 Katechizm Kościoła katolic­kiego (oznaczany skrótem KKK), 1033. Piekło ma znaczenie

15

zignorować. Przebaczenie jest darem, a żeby grzech mógł zostać przebaczony, ów dar musi zostać przyjęty – w przeciwnym razie pozostanie bezowocny. Ci, którzy nie przyznają się do winy, odmawiają przyjęcia przebaczenia. Kościół naucza, że odrzucenie Bożego przebaczenia – powiedzenie Bogu: „Nie potrzebuję i nie chcę Twojego miłosierdzia” – jest w istocie grzechem niewybaczalnym, o którym Jezus mówi w ewangeliach (zob. KKK 1864). Aby Bóg mógł ponownie połączyć się ze zbuntowanym stworzeniem obdarzonym wolną wolą, musi mieć jego zgodę i wolę współpracy z jego strony. Jeśli stworzenie odmawia współpracy, pozostaje oddzielone od Stwórcy. Oferta przebaczenia pozostaje bezowocna. Jak powiedział Lewis: „wrota piekieł są zamykane od środka”7. Jego mieszkańcy są jak Diabeł z Raju utraconego Johna Miltona. Chwali się on, iż „lepiej być władcą w piekle niż sługą w Niebiosach”8. Ci, którzy kończą w piekle, powiedzieli Bogu: „Wolę raczej żyć samolubnie po swojemu tutaj, niż być zmuszonym do życia w bezinteresownej miłości tam na górze, z Tobą”. Jak to możliwe, można zapytać, że ktoś ostatecznie i zarazem świadomie odrzuca Bożą ofertę wiecznej radości? Jeśli jest to tak niezwykle korzystne dla człowieka rozwiązanie, czy może z niej zrezygnować? Czy ludzie nie 7 C.S. Lewis, Problem cierpienia, dz. cyt., s. 157. 8 J. Milton, Raj utracony, tłum. M. Słomczyński, Kraków 2002, s. 18. 16

ŚWIĘCI, KTÓRZY WIDZIELI PIEKŁO

wybierają tego, co służy ich dobru, jeśli naprawdę wiedzą, czym owo dobro jest? Niestety nie. Stale widzimy, jak różne osoby – w tym i my sami – wybierają mniejsze dobro kosztem największego Dobra i robią to w pełni świadomie. Nie zawsze wybieramy to, co podpowiada nam rozum, a im więcej samolubnych wyborów dokonujemy, tym bardziej zaciemnia się nasz umysł. Grzech zaciemnia intelekt; czyni nas głupimi. W Ewangelii według św. Jana czytamy: „A sąd polega na tym, że światło przyszło na świat, lecz ludzie bardziej umiłowali ciemność aniżeli światło: bo złe były ich uczynki. Każdy bowiem, kto źle czyni, nienawidzi światła i nie zbliża się do światła, aby jego uczynki nie zostały ujawnione” ( J 3, 19–20)9.

Poddanie się Bogu Dlaczego nasze największe dobro leży w poddaniu siebie samego Bogu? Ponieważ Bóg jest ostatecznym źródłem wszelkiego dobra – źródłem miłości, życia i samego istnienia. Z Niego wypływają prawda, mądrość, moc, piękno; to w Jego obecności stworzenia doświadczają radości i spełnienia. 9 O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie cytaty biblijne podano za: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, wyd. 5, Poznań 2003 [przyp. tłum.]. Piekło ma znaczenie

17

Stworzył nas dla siebie i – jak trafnie zauważył św. Augustyn – niespokojne jest nasze serce, póki w Nim nie spocznie10. Dusza uwięziona w piekle jest natomiast tak pochłonięta sobą, że samolubnie odrzuciła to, co nie jest nią samą. Usiłowała zmienić wszystko i wszystkich, których miała wokół siebie, w przedłużenie samej siebie. W piekle taka dusza w końcu ma możliwość zrealizować swoje fundamentalne pragnienie życia w sobie i dla siebie. A tym, co znajduje, w całkowitym odosobnieniu i degradacji, jest piekło11. Jeśli ostatecznie odwracamy się od Boga, odcinamy się od źródła wszystkich dobrych rzeczy. On jest światłem, a poza Nim istnieje tylko ciemność. On jest święty, a Jego świętość jest jak ogień, który jest torturą dla wszystkiego, co nieświęte. W obecności Jego sprawiedliwości – czyli Jego słusznych nakazów – wszelka nieprawość, wszelki nieporządek wzdrygają się z przerażenia. Potępiona dusza nie może ścierpieć boskiego światła, podobnie jak chore oko nie może znieść promieni słońca.

10 Zob. św. Augustyn, Wyznania, tłum. Z. Kubiak, Kraków 2007, s. 25 [przyp. tłum.]. 11 Także i tutaj luźno przytaczam myśli zawarte w Problemie cierpienia Lewisa.

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie Piekło ma znaczenie 9 „Pamiętaj o swym kresie” Jak mamy rozumieć wizje piekła? 33 „Płacz i zgrzytanie zębów” Jak Pismo Święte przedstawia piekło 43

I

Wizje świętych

55

„Nikt ze śmiertelników nie może zrozumieć tych spraw” Święty Jan Bosko 57 „Dusza sama siebie rozdziera” Święta Teresa z Ávili 77 „Potwór o dziwnej wielkości i długości” Święta Hildegarda z Bingen 87 „Wieczna, rozdzierająca niejedność potępionych” Błogosławiona Anna Katarzyna Emmerich 93 „Cztery główne kary” Święta Katarzyna ze Sieny 99

„Morze ognia” Dzieci z Fatimy 111 „Straszne lochy, otchłanie kaźni” Święta Maria Faustyna Kowalska 117 „Demony w bezkresnej furii” Matka Maria z Agredy 121

II Wizje opowiedziane przez świętych

133

„Ciemna i cuchnąca rzeka” Sześć wizji opisanych przez św. Grzegorza Wielkiego 135 „Niedający się opisać fetor” Święty Beda opisuje wizję św. Drythelma 147 Ciężka księga zbrodni Święty Beda Czcigodny przytacza wizje dwóch niegodziwców 155 „Płomienie piekielne i węże, które go dręczyły” Święty Alfons Liguori opisuje wizję bł. Ryszarda od św. Anny 163

III Wizje przypisywane świętym „Nie ma już czasu na pokutę” Apokalipsa Piotra 171 „Studnia – czeluść bez dna” Apokalipsa Pawła 179

169

IV Inni wizjonerzy katoliccy

193

Dusze na wadze Wizja Thurkilla 195 Książę ciemności Wizja Tnugdala 211

V Legendy i dzieła literac­k ie

221

„W sąsiedztwie piekła” Żegluga św. Brendana 223 „Ludzki język nie wypowie” Wizja Merlina 229 „Tu muł połyka, kto powietrza pragnie” Piekło Dantego 249 „Królestwo wewnętrznie podzielone” My Visit to Hell 253 „Boża łaskawość i nieskończone miłosierdzie” Końcowe przemyślenia w oparciu o Ćwiczenia duchowne św. Ignacego Loyoli 263

Czym jest piekło? Bezdenną otchłanią? Trawiącym ogniem? A może bajką, o której nikt już nie chce pamiętać? Wielu świętych na przestrzeni dziejów otrzymywało wizje piekła. Są one prawdziwym ostrzeżeniem dla zbłąkanej ludzkości. Dziś, gdy świat ignoruje istnienie diabła, a w samym Kościele praktycznie nie mówi się o piekle, Paul Thigpen wraca do słów opisujących to miejsce i bije na alarm – piekło istnieje naprawdę, nie możemy o tym zapomnieć! Autor analizuje opisy piekła pojawiające się w Biblii oraz przypomina przejmujące wizje wielu świętych Kościoła katolickiego. Czym była podróż św. Jana Bosko w otchłanie piekielne? Jakie wizje piekła miały św. Teresa z Ávili, św. Hildegarda z Bingen czy bł. Katarzyna Emmerich? O czym mówią starożytne relacje o piekle zebrane przez papieża Grzegorza Wielkiego? I co znaczą przejmujące słowa dzieci z Fatimy?

Piekło jest ostateczną gwarancją, że to, co robimy tu i teraz, naprawdę ma znaczenie. Czas wrócić na ścieżkę zbawienia.

Cena 37,90 zł (5% VAT) www.esprit.com.pl ISBN 978-83-66859-34-0

Patronat