Be One With Nature februari 2026

‘Laat het los’

Pieter Derks

De laatste wilde rivieren

ICONEN IN

NEDERLAND

‘WE GAAN ACHTER DE BAZEN AAN’

Daar

Keizerspinguïn met kuikens in Antarctica

Grauwe gans met jongen in de polder bij Kinderdijk

Sneeuwluipaard Keizerin van de bergen 21

In beeld Tekst: Sanne Messnig

IN NEDERLAND ICONEN

Vier iconische dieren. Vier leefgebieden. Wat zegt hun aanwezigheid over de staat van onze bossen, rivieren, zeeën en graslanden? Een verhaal over de veerkracht van de Nederlandse natuur.

Mannetjes dragen een groot gewei dat ze elk jaar afwerpen

HET EDELHERT

Het edelhert is het grootste inheemse hert in Nederland en een indrukwekkende verschijning. Het komt voor in uitgestrekte bos- en heidegebieden, afgewisseld met open plekken, moerasranden of graslanden. Mannetjes dragen een groot gewei dat ze elk jaar afwerpen, waarna het opnieuw aangroeit. Ze gebruiken het tijdens de bronsttijd om indruk te maken op vrouwtjes en rivalen uit te dagen. Vrouwtjes zorgen voor de jongen, die meestal in het voorjaar geboren worden. Ze leven vaak in een kudde.

Edelherten zijn schemer- en nachtdieren, maar soms zie je ze overdag in rustige natuurgebieden. Ze eten gras, knoppen, bladeren en jonge scheuten en spelen een belangrijke rol in het onderhouden van vegetatie. Hun aanwezigheid toont aan dat verbonden natuurgebieden in Nederland voldoende rust en variatie bieden voor grote dieren. De omvang van de edelhertenpopulatie wordt momenteel actief beheerd om schade aan kwetsbare natuur te voorkomen. Wanneer we gebieden beter verbinden, ontstaat er meer leefruimte en kunnen er meer herten leven in ons land.

DE LYNX

De Euraziatische lynx is de grootste katachtige van Europa. Hij heeft zwarte oorpluimpjes, bakkebaarden en een gevlekte vacht voor camouflage. Tijdens de paartijd ontmoet hij soortgenoten, maar verder leeft hij alleen. Het vrouwtje verzorgt de jongen totdat ze na tien tot elf maanden zelfstandig worden. De lynx jaagt voornamelijk op reeën, maar eet ook knaagdieren en vogels. Hij is vooral ‘s nachts actief en verrast prooien vanuit een hinderlaag.

De lynx komt vooral voor in berg- of heuvelachtig terrein en in grote aaneengesloten bossen. België en Duitsland werken aan de herintroductie van het dier. Door bescherming van zijn leefomgeving en herstel van verbindingen tussen natuurgebieden vindt de soort langzaam zijn weg naar ons land. De lynx is gespot in Zuid-Limburg, langs de Duitse grens. Als we onze bossen sterker en gezonder maken, vergroten we de kansen dat deze schuwe katachtige zich hier gaat vestigen.

Na zo’n veertig jaar keert de otter langzaam terug

DE OTTER

Wanneer je otters door het water ziet glijden of met stenen in de weer ziet, lijken ze te spelen. Maar vaak leert een moeder haar jongen jaagtechnieken. Otters eten meer dan een kilo vis per dag en hebben meren, plassen, rivieren, beken en moerassen nodig die vol leven zitten. Hoewel ze veel tijd op het land doorbrengen, zijn ze uitstekend aangepast aan het water. Ze hebben zwemvliezen, een kegelvormige staart en kunnen hun neus en oren sluiten. Hun snorharen helpen om prooien te vinden.

Otters leven in rustige gebieden met veel oeverbegroeiing. Dankzij schoner water, herstel van natuurlijke oevers en ecologische verbindingszones keren ze – na zo’n veertig jaar afwezigheid –langzaam terug in gebieden als de Weerribben-Wieden, Rottige Meente, Biesbosch, Gelderse Poort en langs de Overijsselse Vecht. Ze kunnen in brak en zout water leven en worden ook in de buurt van de kust gespot.

DE ZEEHOND

Langs de Nederlandse kust leven twee soorten zeehonden: de gewone en de grijze. Ze verschillen duidelijk in uiterlijk. Als pups hebben gewone zeehonden een korte, grijzige vacht en ze kunnen al snel zwemmen. Grijze zeehondenpups hebben een dikke, witte vacht en blijven de eerste weken op het land. Eenmaal volwassen zijn gewone zeehonden kleiner dan grijze en ze hebben een ronde kop. Grijze zeehonden hebben een kegelvormige kop.

Langs de Noordzeekust, in de Waddenzee en in de Zeeuwse delta vinden zeehonden voedsel en veilige plekken om te rusten en jongen te krijgen. In overgangen van zoet naar zout water vinden vooral jonge dieren veel voedsel, veilige rustgebieden en mildere omstandigheden, waardoor ze beter kunnen groeien en leren overleven. In de zee zijn zeehonden snelle en slimme jagers, op land ogen ze wat onhandig. Een zeehond op een zandbank is een goed teken: het laat zien dat er nog genoeg rust en voedsel is.

De populatie grijze zeehonden neemt sterk toe door succesvolle natuurbescherming en migratie uit andere Noordzeegebieden. Deze soort eet voornamelijk grote vissen zoals zalm en kabeljauw en jaagt verder uit de kust en op grotere diepten. De gewone zeehond eet voornamelijk kleinere prooien zoals haring, bot en bodemdieren en jaagt meestal dicht bij de kust in ondiep, beschut water. Deze soort heeft het moeilijker. Doordat er niet altijd voldoende voedsel is, verstoring door menselijke activiteiten en milieuvervuiling daalt het aantal gewone zeehonden.

Een rustende zeehond is een teken van een gezonde zee

Kijken, lezen, doen

Tekst: Cynthia van Zwol

Neem de Groene Afslag

Bij de Groene Afslag in Bussum doen ze het net even anders. In deze circulaire ontmoetingsplek vind je vergaderzalen, een restaurant, een hotel met kunstkamers en plekken voor workshops en lezingen. Alles wat je er ziet en eet is circulair – van het interieur met tweedehands meubels tot een plantaardig menu. Kijk op degroeneafslag.nl voor mogelijkheden en het programma.

Berend de bij

Berend doet altijd heel erg bij-achtige dingen en ziet er ook uit als een bij. Hij heeft vleugels, een angel en van die sprieten op zijn hoofd. En ook nog eens zwart met gele strepen. Alle dieren zijn in rep en roer, want hun honing is gestolen. Wie doet nou zoiets? Berend niet hoor, want hij is een bij. Toch?

Animatiestudio

Job, Joris & Marieke maakte het prentenboek De Bij. We geven drie exemplaren weg. Kans maken?

Ga naar wwf.nl/berend

Wandelen langs wilde wegen

De natuur ontwaakt langzaam uit haar winterslaap, dus het is tijd om eropuit te gaan. In zijn boek Wilde Wegen neemt bioloog en WWFambassadeur Mátyás

Bittenbinder je mee op bijzondere tochten door de mooiste natuurgebieden van Nederland.

Onderweg voert hij openhartige gesprekken met bekende Nederlanders, zoals mede-ambassadeurs Merel Westrik en André Kuipers. Zij nemen hem mee naar natuurplekken die voor hen een speciale betekenis hebben. Je kunt het boek in onze webshop kopen: wwf.nl/matyas

Terschellings vuur

Op 27 en 28 maart kun je Terschelling op een heel bijzondere manier ontdekken. Dan is de Fjoertoer: een wandeltocht langs de prachtige natuur van het Waddeneiland. Fjoer verwijst naar het vuur dat op de vuurtoren Brandaris brandt en lokale kunstenaars zorgen voor verrassende vuur- en lichteffecten, die de wandelaars in de nachtelijke duisternis de juiste koers wijzen. Uiteraard ontbreken ook de aloude kampvuren niet. fjoertoer.nl

Retourtje nachttrein

Stel je voor: lekker relaxen met vrienden of familie in je eigen coupé terwijl de trein rustig voortdendert. Ondertussen eet je wat, lees je eindelijk dat boek of geniet je van het uitzicht, terwijl Europa voorbijglijdt. Uiteindelijk kom je aan voor een midweek of weekend in Berlijn, Dresden of Praag. Met een goed gevoel, want je bespaart door deze manier van reizen veel CO2 in vergelijking met vliegen. Met European Sleeper kun je nachttreinen naar verschillende plekken in Europa nemen. Via WWF maak je kans op een retourtje in een privécoupé voor maximaal 5 personen naar een van deze steden. Ga naar wwf.nl/winactie

Op

reis met Nynke Laverman

Zangeres en WWF-ambassadeur Nynke Laverman trekt je met haar betoverende stem wondere werelden in en raakt je recht in je ziel. Haar nieuwste theatervoorstelling Oak is een reis door het rijk van de ziel, waarin bomen, dieren en stenen hun verhaal doen via songs, spoken word en storytelling. Soms edgy en van nu, dan weer met de bezwerende cadans van een oeroud ritueel. Kijk voor voorstellingen en tickets op nynkelaverman.nl

Toppunten van Nederland

Een zware wandeling die doet denken aan een serieuze bergtocht? Dat kan gewoon in Nederland! De Dutch Mountain Trail is een relatief nieuwe wandeltocht door Zuid-Limburg die zeven Nederlandse bergtoppen verbindt. Snelstromende beken, weides, rotswanden en spectaculaire vergezichten – je komt het allemaal tegen. De 101 km lange route bestaat uit vier deeltrajecten en loopt van station Eygelshoven naar Maastricht Centraal. Er staan geen borden langs de trail, maar bij de Visit Zuid-Limburg Shops en Servicepunten is een boekje met de route beschikbaar.

Interview

Pieter Derks

‘Laat het los’

Volgens Pieter Derks hebben we de grenzen bereikt van wat de aarde aankan. ‘We hebben onszelf in de nesten gewerkt.’ Hij gelooft dat er nog een uitweg is, maar dan moeten we de natuur wel vaker haar gang laten gaan.

Tekst: Fleur Baxmeier

Wie in de uiterwaarden bij Nijmegen rondstruint, waant zich soms alleen op de wereld. Maar behalve een ontmoeting met bijzondere dieren is de kans groot dat je cabaretier en columnist Pieter Derks tegenkomt. ‘Tien jaar geleden ben ik een stukje buiten de stad gaan wonen’, vertelt hij. ‘Sindsdien loop ik elke dag langs de rivier en in het natuurgebied. Af en toe ga ik op excursie met een bioloog die van alles vertelt. Laatst ging het over paardenpoep en de beestjes daarin, en over mestkevers en hoe diep die diertjes tunnels graven. Als je goed in de natuur rondkijkt, zie je overal leven. Ook gewoon bij jou om de hoek.’

In zijn jeugdjaren was Derks WWF Ranger en maakte hij zich zorgen over zure regen. ‘Ik had het gevoel: we moeten iets doen’, zegt hij, terwijl hij herinneringen ophaalt aan de opening van een McDonald’s in zijn toenmalige woonplaats Beuningen. ‘Ineens lag er allemaal afval in de berm, wat we niet gewend waren. Ik ben dat met een paar vriendjes gaan opruimen. We hadden bedacht dat we een actie moesten organiseren om ervoor te zorgen dat mensen hun troep in de prullenbak gooiden. Ik was een jongetje dat zich vroeg zorgen maakte over van alles, haha.’

Tot jezelf komen

Zijn ouders namen hun drie kinderen regelmatig mee naar het bos en ze speelden veel in de achtertuin. ‘Bij ons in de buurt was er een geluidswal langs de weg met struiken en bosschages: een geweldige plek om met vriendjes hutten te bouwen en rond te rauzen. De natuur is voor mij altijd al een plek geweest om tot mezelf te komen. Toen ik op de middelbare school zat, moest ik elke dag tien kilometer heenen terugfietsen. Als ik liefdesverdriet had of het allemaal even heel zwaar vond, ging ik soms rustig op de dijk op een bankje zitten. Er zijn vast niet veel pubers die dat leuk vinden, maar ik knapte daar heel erg van op.’

Voor Derks betekent buiten zijn, in het groen of op de strandjes langs de Waal, tijd voor zichzelf. ‘Ik loop twee keer per week hard. Vroeger liep ik voornamelijk bij de uiterwaarden, maar nu ook vaker op de plekken waar ik een voorstelling heb. Onlangs trad ik op in Oldenzaal. Daar had ik al een paar keer gespeeld, maar het theater en een restaurant waren het enige dat ik had gezien. Nu liep ik de stad uit en kwam ik in een prachtig, oud landschap met kleine akkers omheind door wilde heggen, verbonden door bospaadjes. Dan krijg je een heel ander, veel rijker beeld van Nederland.’

Het mooiste aan de natuur vindt hij hoe alles steeds weer verandert. ‘Doordat ik heel vaak hetzelfde rondje in de uiterwaarden loop, kan ik die ontwikkeling goed volgen. Soms zie je ineens veel brandnetels en komen er allerlei

grote struiken op. Tussen een paar meidoorns zie je een eikenboom groeien en er lopen wilde runderen die alles wat groeit kapot graven. Ik vind het mooi om het landschap langzaam te zien veranderen, ook omdat het me hoop geeft dat de natuur blijft doorgaan en groeien. Tegelijk denk ik dat we tegen de grenzen aanlopen van wat de planeet aankan. Of nou ja, de planeet kan alles wel aan, maar niet met ons erop.’

Laten gebeuren

Volgens Derks hebben we onszelf in de nesten gewerkt. ‘Dat is zonde, maar ik denk dat we het tij nog kunnen keren. Tijdens corona, toen alles stillag, zag je in korte tijd ineens overal dieren opduiken en ecosystemen opleven. Datzelfde zie ik op de oude boerenakkers die bij ons in de buurt worden losgelaten. Het ene moment is er alleen zompige grond, het andere moment ontstaat er van alles. Ik denk dat de natuur heel veerkrachtig is, mits wij er ruimte voor maken en het durven laten gebeuren. Af en toe ergens vanaf blijven, zonder vastomlijnd plan of doel, vinden wij mensen heel moeilijk. Maar ik denk dat we dat moeten leren.’ Derks probeert dit zelf in het klein, in zijn achtertuin. ‘Daar heb ik een soort wildernisje gemaakt, samen met een tuinvrouw die me helpt. Er staan inheemse bloemen en planten en een soort voedselbosje met veel bessen, frambozen, een paar fruitbomen en wat kruiden. De soorten in onze tuin verspreiden hun eigen zaadjes, waardoor ze het jaar erop weer op een andere plek tevoorschijn kunnen komen. Sommige plantjes wandelen een beetje door de tuin. Ik weet er te weinig van, dus onze tuinvrouw kijkt in het voorjaar wat er opkomt en of dat oké is. Voor de rest laten we het allemaal lekker z’n gang gaan.’

‘De planeet kan alles wel aan, maar niet met ons erop’

Bio

1984 Geboren in Wijchen 2004 Wint het Amsterdams Studenten Cabaret Festival 2005 Eerste solovoorstelling, Dat zal je nog verbazen 2011-2014 Sluit als cabaretier de week af in De wereld draait door 2013 Wint de finale van De slimste mens en maakt zijn eerste oudejaarsconference 2014 Speelt zijn voorstelling Zo goed als nieuw 2018-2020 Speelt het cabaretprogramma Voor wat het waard is 2022 Te zien in De Avondshow Stand-Ups 2023-2026 Toert met de voorstelling Ja, leuk 2024 Verzorgt de oudejaarsconference 2025 Brengt een bloemlezing uit van zijn radiocolumns voor De Nieuws BV: Had ik maar een mening

Keizerin van de bergen

Hoog in de Chinese bergen regeert Zhouma. Dit sneeuwluipaardvrouwtje bouwde in vijf jaar een ware dynastie op. WWF-fotograaf Xiaoyun Luo volgde haar op de voet en geeft een zeldzaam inkijkje in het leven van deze mysterieuze kattensoort.

Rondom de sneeuwluipaard hangt iets mysterieus. Iets geheimzinnigs en ongrijpbaars. De kans dat je er ooit eentje in het wild zal zien is klein, want ze leven hoog in de ijskoude bergen en met hun zilveren, zwartgevlekte vacht gaan ze naadloos op in de omgeving. Daar liet WWF-fotograaf Xiaoyun zich niet door tegenhouden. Op het Tibetaans Hoogland volgt hij sinds 2020 het vrouwtje Zhouma. Hij zag hoe ze drie keer een nestje kreeg en al haar zes jongen succesvol grootbracht.

Inmiddels heeft dochter Lamu uit het eerste nestje drie welpjes gekregen.

Leefgebied

Sneeuwluipaarden hebben territoria van soms wel honderden vierkante kilometers. Op het eerste gezicht lijkt hun leefgebied desolaat, maar schijn bedriegt. Als je goed kijkt, vind je er een heleboel bijzondere dieren. Naast vossen, wolven en patrijzen lopen er kiangs rond: de grootste wilde ezels ter wereld. Ook vind je er pallaskatten, yaks, Tibetaanse antilopes, bergmarmotten en blauwschapen.

Hoop

Dat Zhouma en haar familie het goed doen, geeft hoop. Sneeuwluipaarden worden op de Rode Lijst van bedreigde soorten als ‘kwetsbaar’ geclassificeerd, en zijn dus niet ver verwijderd van de status ‘bedreigd’. In het wild zijn er naar schatting tussen de 4.000 en 6.500 over.

Je vindt de majestueuze katten in twaalf Centraal- en Zuid-Aziatische landen. Veruit de meeste leven in China. De grootste bedreigingen zijn mens-dierconflicten, stroperij en verlies van leefgebied. Mensen komen dichterbij, dorpen worden gebouwd en mijnen geopend. Daarnaast trekken herders steeds hoger de bergen in op zoek naar water en gras voor hun geiten. Dat ze het hogerop moeten zoeken, komt deels door klimaatverandering.

WWF zet zich in om conflicten tussen sneeuwluipaarden en mensen te voorkomen. Dit doen we onder meer door waterbronnen aan te leggen, zodat herders en hun geiten niet meer zo hoog de bergen in hoeven. Daarnaast trainen we een oeroud waakhondenras als beschermers van kuddes. Deze honden slaan alarm wanneer sneeuwluipaarden dichtbij komen.

HAAR REDDEN

‘Ik vond de Veluwe iets voor oude mensen die in dezelfde jas etsen’

Column

Elke editie schrijft een natuurliefhebber over wat hem of haar bezighoudt op het gebied van natuur en milieu. Deze keer: presentator Carrie ten Napel.

Win - win!

Ik ben opgegroeid op de Veluwe, met de natuur. In de weekenden nam mijn moeder ons mee de bossen in. Fietsen, wandelen, bramen plukken, kastanjes rapen en roosteren. Met papa fietste ik vaak over de heide. Angstig voor het mulle zand hield hij mij vast, ik voel zijn hand nog in mijn nek. Als kind neem je de natuur waar en voor lief. Toen ik later zelf kinderen kreeg, en van Amsterdam terugging naar de Veluwe, begon ik de natuur pas echt te zien en te waarderen. De verschillende seizoenen op de hei. Met de kinderen naar de schaapskooi, wandelen en fietsen door de bossen. Als er sneeuw ligt, sleeën op de zandverstuiving. Waar ik vroeger de Veluwe iets voor ‘oude mensen die fietsen in dezelfde jas’ vond, fiets ik nu net zo hard met mijn kinderen naar de pont om het water over te steken naar Zeewolde en daar een ijsje te eten. Win-win: je bent actief bezig en je trakteert ze op iets lekkers.

Voor mijn programma Carrie op Vrijdag loop ik regelmatig met mijn vriend door het bos. Ik vertel hem over de onderwerpen en test of ik alles in mijn hoofd heb. Win-win: even gezellig samen en de frisse lucht doet mijn koppie goed. Datzelfde heb ik met de bergen. Mijn vader, Evert ten Napel, mocht in mijn jeugd voor Studio Sport op 1 januari verslag doen van het schansspringen in Garmisch-Partenkirchen. Wij gingen mee en vierden daar kerst en oud en nieuw. Win-win: zo werd ik verliefd op de Alpen.

Op mijn negentiende was ik klaar met mijn toeristische opleiding. Ik wist niet goed wat ik wilde en ben twee zomer- en winterseizoenen in Oostenrijk gaan werken. Midden in de natuur. Ik leerde hoe het is om met veranderend weer om te gaan. Om met elkaar zo’n bergdorp te bestieren. En ook hoe prachtig de natuur is. Win-win: ik heb daar de tijd van mijn leven gehad en veel geleerd. Ik durf te wedden dat daar geen studie tegenop kan.

Het afgelopen jaar mocht ik voor Omroep MAX de serie Een jaar in de Alpen maken. Voor mij kwam daar alles samen: de liefde voor mijn vak en voor de Alpen. Maar ik zag ook de kwetsbaarheid en de uitdagingen waar de acht Alpenlanden voor staan: smeltende gletsjers, heftige stormen, jongeren die voor banen wegtrekken naar de stad. Geen win-win. Maar wat nog altijd bij iedereen overheerst: de liefde en het respect voor de bergen. De natuur laat zich niet dwingen. We kunnen van alles willen, maar de natuur bepaalt. Je mag ervan genieten, maar we moeten er ook zuinig op zijn. In de krokusvakantie gaan we met de kinderen weer naar de bergen. Met respect voor de natuur. Precies zoals ik dat van mijn ouders heb geleerd.

Hoe doen zij het

Verwonderen doet wonderen

Kinderen hebben nog een open blik die van elk grassprietje een avontuur maakt. Maar hoe houd je die verwondering levend in een wereld vol schermen?

Vier ouders, grootouders en natuurgidsen vertellen hoe zij het aanpakken. Van moddersoep tot minibos, van springzaad tot in bomen klimmen. Ontdek hoe je zaadjes van verwondering kunt planten.

Marieke van den Heuvel (65) woont in het buitengebied van Nijkerk en is gids bij IVN Natuureducatie. Ze neemt haar tien kleinkinderen zo vaak mogelijk mee naar buiten. Met ontdekkoffers, loepjes en wandelingen wil ze haar liefde voor natuur doorgeven.

‘Voor mij is natuur een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Ik woon midden in het groen, tussen de vogels en het ritselende blad, en ik kan me geen leven meer in de stad voorstellen. Dat ik natuurgids ben, helpt. Met IVN nemen we maandelijks groepen mee het veld in en gaan we met schoolklassen op pad. Kinderen kijken zó anders. Waar wij op een struik kijken, kijken zij in een struik. Ze knielen, peuteren bladeren opzij om pissebedden te zoeken en verwonderen zich over dingen die wij niet meer zien. Voor al mijn kleinkinderen maak ik een ontdekkoffertje met een loep, potloodjes en kaarten. Daarmee gaan we op pad. Soms peuteren we braakballen uit elkaar, soms zoeken we lieveheersbeestjespoppen

en roepen ze verbaasd: “Oh, is dát het!” Het zijn kleine momenten, maar ze blijven me bij. Zoals mijn stoere kleinzoon, die zich een hele middag vermaakte met springzaad. Dat zijn plantjes waarvan de zaadjes wegspringen als je ze aanraakt. Het is zó mooi om hen te zien ontdekken.’

Welke invloed heeft de natuur op kinderen?

‘Buiten zijn prikkelt hun nieuwsgierigheid. Ze bewegen meer en durven op avontuur: klimmen, rennen, kijken, voelen. Je hoeft bijna niets te zeggen – de natuur nodigt uit. Ik hoop dat ze onthouden hoe waardevol natuur is en dat het de moeite waard is om er goed voor te zorgen. Dat ze dat gevoel weer doorgeven aan hun kinderen. En minstens zo belangrijk: dat ze zich herinneren dat hun oma tijd voor ze maakte. Dat we samen buiten waren, op zoek naar een klein geheim of een natuurschat. Dat is het mooiste wat je kunt meegeven.’

‘Ze bewegen meer en durven op avontuur’

‘Onze kinderen kennen meer eetbare planten dan automerken’

Marin Leus (36) woont in Drenthe met haar man, twee jonge kinderen en drie bonuskinderen. Ze leven dicht bij de natuur en hebben een grote voedseltuin. Marin is wildplukker en geeft thuisonderwijs, waarbij buiten zijn en de seizoenen volgen centraal staan.

‘Onze dagen spelen zich vaak buiten af. We hebben een halve hectare moestuin en voedselbos, waar onze jongste kinderen van drie en vijf veel met ons zijn. Ze hoeven niets – er zijn ook een trampoline en een glijbaan –, maar ze komen altijd helpen. Met hun kleine kruiwagentje sjouwen ze bladeren of gras. Ze herkennen plantjes en weten precies waar ze moeten zijn voor veldzuring of weegbree. Sinds mei eten we alle groente en fruit uit onze tuin en de natuur. Daardoor weten ze wanneer er pompoenen of asperges zijn, welke bloemen je kunt gebruiken voor limonade en welke planten tegen een brandnetelprik helpen. Dat leren ze door te kijken, voelen en doen. Voor hen is dat een vanzelfsprekende manier van opgroeien: met hun handen in de aarde en aandacht voor wat er om hen heen leeft.’

Hoe merk je dat buiten zijn een positieve invloed op kinderen heeft?

‘Ik zie het in hun rust en fantasie. Als ze soms overprikkeld zijn als ze binnen zijn, zakt dat buiten na een paar minuten helemaal weg met ruimte en frisse lucht. Hun zenuwstelsel komt tot rust en daarna kunnen ze eindeloos spelen. Ze kennen inmiddels meer namen van eetbare planten dan van automerken, maar belangrijker is hoe natuurlijk dat voor ze voelt. Ze begrijpen de seizoenen, zien wat er groeit en vertrouwen op de natuur. Dat zijn vaardigheden waar je je hele leven iets aan hebt. Niet omdat ze later zelfvoorzienend moeten leven, maar omdat ze opgroeien met het gevoel dat natuur iets levends is waar je deel van uitmaakt. Dat vind ik het belangrijkste om mee te geven.’

John Steijns (67) werkte ruim veertig jaar in de natuur- en milieueducatie in Maastricht. Als stadskind had hij nauwelijks iets met natuur, maar door een toevallige baan werd het zijn levenswerk. Tegenwoordig zet hij zich in om kinderen te laten ontdekken hoe rijk en belangrijk natuur is.

‘Mijn liefde voor de natuur begon per ongeluk. Ik groeide op als stadskind. Met mijn ouders wandelden we soms op zondag in het bos, meer niet. Pas als twintiger kwam ik met natuur in aanraking toen ik een jaar bij het Natuurhistorisch Museum aan de slag kon. Daar werd mijn interesse gewekt en het groeide uit tot een passie toen ik als educatief medewerker bij het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie ging werken. Ik ontdekte de natuur en hoe mooi het is om kinderen erover te leren. Beide hebben mijn horizon enorm verbreed. Wij staan als mensen niet boven de natuur. Als we ons niet aanpassen aan de natuurwetten, dan loopt het niet goed af met de mensheid.’

‘Kinderen die ontdekken, nemen niet zomaar iets aan’

Waarom is het belangrijk dat kinderen vroeg met natuur in aanraking komen?

‘Kinderen weten niet wat ze missen als ze de natuur niet ervaren. Je merkt het meteen als je ze meeneemt: ze worden nieuwsgierig, stellen vragen, gaan zelf op onderzoek uit. Dat gebeurde gisteren nog, tijdens een les in een tiny forest waar ze kleine beestjes kunnen vinden. Als je daar kennis aan toevoegt – bijvoorbeeld: “Een regenworm met een ringetje betekent dat ze zwanger is” – dan zie je hoe betrokken ze raken. Die nieuwsgierigheid is goud waard. Kinderen die zelf ontdekken, nemen niet zomaar iets aan. Ze blijven vragen stellen en niet alles klakkeloos accepteren, en dat is zeker in onze huidige maatschappij belangrijk. Daarom moeten ouders en leerkrachten hen vaker confronteren met natuur. Als kinderen het ervaren, gebeurt er iets. Dan zie je die verwonderde blik in hun ogen... en weet je dat het is aangekomen.’

‘Elke woensdag is het onderwijs buiten in het bos’

Tiffany Bloemen (35) is mbodocent en woont met haar vrouw en twee jonge kinderen in Deventer. Ze hecht veel waarde aan buitenleven en bewust opvoeden. Sinds de zomer zit hun oudste zoon op TerraWijs, een nieuwe basisschool waar natuur, rust en duurzaamheid centraal staan.

‘Toen onze zoon Bowie twee was, begonnen we ons te oriënteren op basisscholen. We zochten een plek die past bij zijn behoefte aan buiten zijn en onze opvoedvisie. Bij TerraWijs viel op hoe ze het welzijn van het kind centraal zetten: geen tv in de lunchpauze, aandacht voor ritme en natuur. Bowie ging hiervoor naar een opvang met buiten slapen, eten en spelen. Hij kwam niet overprikkeld thuis, kon zijn energie kwijt en ontwikkelde sterke motorische vaardigheden doordat hij klimt, een parcours aflegt en over boomstammen loopt. Daarom wilden we een school waar hij niet opgesloten zit in een lokaal. Je hebt ook Montessori of Jenaplan, maar voor ons sluit TerraWijs nog beter aan, omdat duurzaamheid daar zo’n belangrijke rol speelt. Niet trakteren, bewust omgaan met spullen, geen onnodige prikkels. Dat past perfect bij ons.’

Waarom is groen onderwijs zo essentieel voor jullie gezin?

‘Na drie weken kwam Bowie thuis met de woorden: “De natuur zit in ons hart en de aarde is onze start.” Dat ontroerde me. We willen onze kinderen opvoeden met het besef dat ze maar één wereld hebben. Duurzaamheid hoeft niet groot of ingewikkeld te zijn. Het gaat om wat je dagelijks doet: zaadjes planten, zorg dragen, weten dat genoeg genoeg is. Zelf ben ik niet zo opgevoed. Ik ben een typische millennial, opgegroeid in overvloed. Maar nu zie ik hoe essentieel het is dat de nieuwe generatie leert dat hun keuzes ertoe doen. TerraWijs helpt daarbij. Elke woensdag is het onderwijs buiten in het bos. Voor Bowie het hoogtepunt van de week. Volgens hem is dat “de dag dat ik in bomen mag klimmen.” Dat gun je toch elk kind.’

Tips om natuurbeleving door te geven

Ga samen naar buiten (ook bij slecht weer)

Natuur hoeft geen vakantiebestemming te zijn. Een grasveld, slootkant of boom in de straat is al genoeg om verwondering te wekken. Laat kinderen bladeren verzamelen, wolken vergelijken of voelen hoe regen op hun jas klinkt. Door regelmatig korte buitenmomenten in te bouwen, wordt natuur iets vertrouwds. Hoe dichterbij en laagdrempeliger, hoe groter de kans dat ze later zelf blijven ontdekken.

Maak je tuin, balkon of schoolplein uitnodigend

Een groene plek nodigt uit tot spelen, klimmen en onderzoeken. Denk aan struiken waar vogels schuilen, houten stammetjes om op te balanceren of een hoekje waar kinderen met zand en water mogen rommelen. Door variatie in planten en speelmogelijkheden creëer je een mini-ecosysteem dat leeft. Zo ervaren kinderen wat er gebeurt met insecten, vogels en seizoenen.

Laat kinderen zelf ontdekken en experimenteren Natuurbeleving groeit als kinderen dingen mogen proberen: moddersoep maken, beestjes zoeken onder stenen, bladeren vergelijken of waterbanen bouwen. Je hoeft niet altijd uit te leggen. Stel vragen als: ‘Wat denk jij dat dit spoor betekent?’ of ‘Hoe voelt deze schors?’ Vanuit hun eigen nieuwsgierigheid ontwikkelen kinderen respect en interesse voor het leven om hen heen.

Breng buiten naar binnen (en andersom)

Soms sluit het weer of de planning een grote buitenactiviteit uit, maar natuur kun je eenvoudig dichtbij halen. Met een mand vol dennenappels, steentjes en takjes ontstaat binnen een ontdekplek die met de seizoenen mee verandert. Verplaats andersom juist dagelijkse momenten naar buiten: een boekje lezen onder een boom of tekenen in het gras. Zo lopen binnen en buiten moeiteloos in elkaar over.

Groen doen

Vernieuwende ideeën en initiatieven om de wereld beter achter te laten

Tekst: Jaap Backx

Rangers in je achtertuin

Een groene tuin is niet alleen mooi, maar ook slim. Hij is verkoelend in de zomer en beter bestand tegen wateroverlast en biedt een thuis aan vogels, bijen en vlinders. En het mooie is: met kleine aanpassingen kun je al verschil maken. Maar waar begin je als je tuin uit tegels bestaat? De Tuinrangers helpen je. Deze vrijwillige experts geven in verschillende gemeenten gratis advies op maat, afgestemd op jouw tuin, wensen en regio. De tips zijn praktisch, eenvoudig toe te passen en gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Geen Tuinranger in de buurt? Op tuinrangers.nl vind je inspiratie om zelf aan de slag te gaan.

En verder:

Vis zonder vis Stroom uit vliegers Riet als oplossing

Bos dat zichzelf

mag zijn

Wat gebeurt er als je een bos met rust laat? Op Landgoed Zonheuvel in Doorn krijgt een stukje natuur de komende tien jaar vrij spel. Takken blijven liggen, paden worden niet onderhouden en de natuur bepaalt zelf haar koers. Het is een levend experiment van 'Bos dat van zichzelf is': een stichting die pleit voor meer rechten van de natuur. Initiatiefnemer Peter Akkerman: ‘Het is vreemd dat jij en ik rechten hebben en zelfs bedrijven een rechtspersoon zijn, maar de natuur niet.’ Wandelaars kunnen via een pad door het grote bos lopen. Als bescheiden gast, want hier bepaalt de natuur de regels.

Koptelefoon voor het leven

Kapotte koptelefoon? Dan is een nieuwe kopen vaak de enige optie. Draadloze exemplaren gaan gemiddeld drie jaar mee en zijn nauwelijks te repareren. Maar het kan anders. Het Nederlandse merk Repeat ontwerpt modulaire koptelefoons die je zelf kunt herstellen. Gaat er iets stuk? Dan vervang je het losse onderdeel. Met het upgradepakket krijg je levenslang gratis vervangende onderdelen.

Vis zonder vis

Jarenlang verkocht Thijs Wullems vis en zeevruchten aan groothandels en supermarkten. Tot hij tijdens een duikvakantie oog in oog zwom met een walvishaai en besefte: zo kan het niet langer. ‘Als we willen dat onze kinderen nog tonijn of walvishaaien in het wild kunnen zien, moeten we nu iets veranderen.’ Wullems begon het bedrijf Monkeys by the Sea, dat plantaardige visvervangers maakt. Niet met soja, maar met lokale ingrediënten zoals erwteneiwit, bietenvezels, Zeeuws zeewater en Brabantse oesterzwammen. Het resultaat? Tonijn zonder tonijn en een visburger zonder vis, maar met veel smaak en goede voedingswaarden.

Stroom uit vliegers

Geen enorme windmolens in het veld, maar een vlieger in de lucht. Het Nederlandse Kitepower voegt een nieuwe optie toe aan het palet van duurzame energie. De technologie, bedacht door ruimtevaarder Wubbo Ockels en gestart aan de TU Delft, werkt simpel: een vlieger wekt stroom op door de trekkracht van de wind. Dat biedt voordelen: vliegers zijn stil, mobiel en een Kitepower-installatie kost een fractie van windmolens. ‘Je kunt ze inzetten waar een windturbine geen kans maakt, zoals dicht bij woonwijken’, legt CEO Pieter Willems uit. ‘Binnen een dag staan ze en als het project klaar is, haal je ze gewoon weer weg.’

Laatste daad voor

Moeder Natuur

De Loop Living Cocoon is door het Amerikaanse nieuwsmagazine TIME uitgeroepen tot een van de beste uitvindingen van 2025. De biologisch afbreekbare doodskist van mycelium is ontworpen door de Nederlandse uitvinder en biodesigner Bob Hendrikx. De kist wordt met het lichaam in de aarde opgenomen, terwijl het de bodem verrijkt. Bob Hendrikx: ‘Zo maak je van je laatste daad een geschenk aan de natuur.’ De Loop Living Cocoon kost, afhankelijk van land en uitvaartondernemer, zo’n 1500 euro. Sinds de lancering zijn er 2500 mensen in begraven, waaronder dit jaar voor het eerst iemand in de VS.

Riet als natuurlijke oplossing

Kunstenaar en uitvinder Erik Hobijn wil een eeuwenoud landschapstype nieuw leven inblazen: de rietzudde. Dit drijvende rietmoeras zuivert water en stimuleert biodiversiteit. Omdat rietzuddes niet vanzelf ontstaan, helpt Hobijn de natuur. Zijn oplossing? Drijvend mycelium: een schimmelnetwerk dat plantenresten bindt tot blokken waarop riet kan groeien. Zo wil Hobijn veenvorming opnieuw op gang brengen, als natuurlijke oplossing tegen bodemdaling. ‘We zitten op sommige plekken zes meter onder zeeniveau, terwijl de zeespiegel stijgt’, zegt hij in Trouw. ‘Daarom moeten we zorgen dat het veen terugkomt om bodemdaling te keren.’

De laatste wilde rivieren

Ongetemde rivieren zijn bijna verdwenen. Ingekapseld door dammen en dijken zijn ze hun natuurlijke ritme kwijtgeraakt. En daarmee verdween veel leven. Hoog tijd om ze ruimte terug te geven. Want als we onze rivieren vrijer laten stromen, krijgen we daar heel veel voor terug.

Atlantische forel

Als je goed zoekt, zijn ze er nog in Europa: wilde rivieren met kraakhelder water waaruit vissen opspringen. Vlechtende stromen die van bergen denderen en het landschap in beweging zetten. Boomstammen worden meegesleurd, oevers veranderen, nieuwe stromen ontstaan. Wie zo’n landschap wil ervaren, moet vaak naar de bron. Naar de bovenloop van de Tagliamento in Italië, of de Lech in Oostenrijk. Of de Torneälven, boven de poolcirkel in Zweden, een van de weinige rivieren waaruit je water kunt drinken. ‘Dat voelt eerst onnatuurlijk’, zegt onderwaterfilmer Arthur de Bruin. ‘Ik moest een drempel over, maar op een gegeven moment blijf je gewoon drinken. Veel dichter bij de natuur kom je niet.’

De Bruin verdiept zich al meer dan vijftien jaar in onderwaternatuur. Eerst als visonderzoeker, daarna als fotograaf en maker van films als Nederland onder Water. Met natuurfilmer Dick Harrewijn (De Nieuwe Wildernis, De Wilde Noordzee) werkt hij al twee jaar aan de nog te verschijnen film Our River. ‘Die gaat over de laatste vrij

stromende rivieren in Europa, van Lapland tot Bosnië en van de Donaudelta tot de Schotse Hooglanden’, vertelt Harrewijn. ‘Over hun wilde kracht, al het leven dat erin huist en de relatie tussen mens en rivier. Want uiteindelijk zijn wij natuur.’

Ingekapselde levensaders

Rivieren vormen sinds vele duizenden jaren ons landschap. We bouwen steden langs hun oevers, bevaren ze en gebruiken hun water voor drinken en landbouw. Maar wat ooit een natuurkracht was, heeft de mens tot een gebruiksvoorwerp gemaakt: ontworpen om efficiënt water af te voeren en economische belangen te dienen. Zeker in West-Europa zijn rivieren hun vrije loop verloren. Breed vertakte, kronkelende stromen werden rechte watersnelwegen, ingekapseld in kribben, dijken en basaltblokken. ‘Daardoor zijn we onze natuurlijke connectie met de rivier kwijtgeraakt’, zegt Harrewijn. ‘Ik woon aan de Rijn en praat met mijn buren alleen over de rivier als

het hoogwater wordt, want dan is het gevaarlijk. Veel mensen zien haar vooral als bedreigend.’ Dat het anders kan, zag hij op plekken in Europa met vrij stromende rivieren. ‘In de Roemeense Donaudelta reis je vierhonderd jaar terug de tijd in. Die delta is een rijk ecosysteem met pelikanen, zeearenden en heel veel vis. De rietlanden zuiveren het water en mensen leven met en van de rivier.’

‘We hebben rivieren veranderd in gebruiksvoorwerpen’

Nieuwe riviernatuur

Wie de staat van rivieren bekijkt, ziet een dubbel beeld. Enerzijds zijn ze de afgelopen decennia schoner geworden, mede dankzij een Europese aanpak. Tegelijkertijd is in Nederland, waar veel rivierwater naartoe stroomt, slechts 1 procent van het oppervlaktewater in een 'goede ecologische toestand' volgens de Europese norm. Het overgrote deel bevat resten van medicijnen, nitraat, pesticiden, PFAS en (micro)plastics. Wat betreft riviernatuur heeft onze drang naar efficiëntie veel verwoest. Gelukkig zijn er ook succesvolle initiatieven voor herstel. Het Wereld Natuur Fonds zet zich al meer dan dertig jaar in om rivieren meer ruimte te geven. Dat heeft in Nederland 12.000 hectare aan nieuwe natuur opgeleverd, zoals de Millingerwaard, langs de Waal bij Nijmegen. ‘Daar creëert de rivier weer haar eigen landschap’, zegt De Bruin. ‘Geen seizoen is hetzelfde. Alles stroomt, niets blijft. Er zijn rivierduinen en zandbanken waar pioniersoorten zich vestigen. Door zand- en kleiafgravingen ontstaan ondiepe, glasheldere stukken waarin grondwater opborrelt. In het voorjaar wemelt het daar van het leven: jonge vissen schuilen tussen oeverplanten en bloeiende bloemen. Zulke ondiepe wateren zijn essentiële kraamkamers voor bijvoorbeeld de snoek.’

Miljoen dwarsliggers

Voordat rivieren weer vrij kunnen stromen, moet in Europa veel gebeuren. Ons continent heeft een van de meest gefragmenteerde riviersystemen ter wereld met meer dan 1 miljoen dammen, dijken en waterkrachtcentrales. Veel daarvan zijn verouderd en kunnen het best verwijderd worden. Dat gebeurt ook: in 2024 zijn 542 barrières weggehaald en in de Europese natuurherstelwet staat dat in 2030 maar liefst 25.000 kilometer aan waterwegen vrij stromend moeten zijn. ‘Deze wet moedigt overheden aan om verouderde barrières te verwijderen’, zegt Kerry Brink, leider van het WWF-programma voor het verwijderen van barrières in Europa. ‘Wanneer een barrière is verwijderd, gaat de rivier weer ademen. Het water en sediment gaan stromen en de voedingsstoffenkringloop herstelt zich. Trekvissen, otters, vogels en insecten profiteren daarvan’.

‘Als een barrière wordt verwijderd, ademt de rivier weer’

‘Een vrij stromende rivier is constant in beweging’, zegt Arthur de Bruin. ‘Water botst tegen stenen, zuurstof wordt opgenomen waardoor leven mogelijk is. Barrières halen dat ritme eruit. Vergelijk het met een blokkade in je bloedstroom: dan krijg je een infarct.’ De Bruin herinnert zich een rivier in Slovenië, waar hij beelden wilde maken van de donauzalm. ‘Het was heet en de rivier lag vol met dammetjes, waardoor het water stilstond en snel warmer werd. Wat ik onder water zag, was schokkend: overal algen, dode forellen en een donauzalm waarvan de kop volledig was overwoekerd.’

Grote veerkracht

Gelukkig hebben rivieren een herstellend vermogen.

Brink: ‘In Finland koopt WWF kleine waterkrachtcentrales om ze te verwijderen. Een bekend voorbeeld is een project in de Hiitolanjoki-rivier, waar we drie centrales hebben weggehaald. Kort daarna werden paaigronden waargenomen van een ernstig bedreigde zalmsoort.’

Harrewijn en De Bruin zagen een voorbeeld van herstel in Zweden: ‘In een gekanaliseerde rivier werden stenen teruggeplaatst en twee dagen later zat achter elke grote steen een jonge forel. Zulke verhalen tonen aan dat het loont om een rivier weer tot leven te wekken.’

Stuw van Lith in de Maas. Trekvissen moeten hier door een kleine vistrap.

Veiligheid en klimaatadaptatie

Rivieren weer laten stromen gaat niet alleen over biodiversiteit. Het raakt ook aan onze veiligheid. ‘Veel oude barrières worden niet onderhouden en kunnen breken’, zegt Kerry Brink. ‘Door ze te verwijderen, nemen we die risico’s weg. Tegelijkertijd maken we rivieren veerkrachtiger bij extreme neerslag, droogte of hitte.’

In plaats van een rivierlandschap dat is ingericht om water snel af te voeren, hebben we behoefte aan een landschap dat water langer vasthoudt, zegt Dick Harrewijn. ‘Een landschap als een spons: eentje die in droge tijden water beschikbaar houdt en in natte periodes ruimte biedt om afvoerpieken op te vangen. Hoe veerkrachtiger die spons, hoe beter het landschap functioneert. We zijn allemaal onderdeel van dat watersysteem. Volledig verharde steden en tuinen werken als snelwegen voor regenwater en vergroten piekoverlast.’

De urgentie hiervan werd duidelijk in de zomer van 2021. Dagenlange regenval veranderde de rivieren de Geul en de Gulp in razende watermassa’s. In Valkenburg, Schin op Geul en Gulpen liepen straten en huizen onder. Het was een harde wake-up call: een landschap dat water alleen maar afvoert, is niet bestand tegen een grilliger klimaat. Daarom startten WWF, Natuurmonumenten, Limburgs Landschap, de Natuur- en Milieufederatie Limburg en ARK het programma Natuurkracht. Doel: het waterlandschap van Limburg veranderen in een natuurlijke spons die regenwater vertraagt, vasthoudt en geleidelijk afgeeft. Meer dan vijfduizend vrijwilligers hielpen mee met het verwijderen van drainagebuizen, het graven van poelen en het planten van ruim tienduizend bomen en struiken. Het resultaat: minder piekbelasting, meer ruimte voor water en een herstelde band tussen mens en landschap. Niet door het water te bevechten, maar door mee te bewegen op het ritme van de rivier.

Kiezen in de keurmerkenjungle

Wat

is het probleem?

Je staat in de supermarkt met een product in je hand en op de verpakking springen keurmerken en groene kreten je tegemoet. Van ‘natuurlijk’ en ‘eerlijk’ tot logo’s voor dierenwelzijn, klimaatneutraliteit of lokale productie. Maar welke betekenen echt iets voor natuur en biodiversiteit? Door het woud aan logo’s is het bijna onmogelijk om in één oogopslag te zien wat klopt. En veel marketingtermen ogen als keurmerken, maar zijn dat niet. Die verwarring zorgt ervoor dat we sneller grijpen naar het vertrouwde product, ook als er een duurzamer alternatief is.

Kiezen in de keurmerkenjungle

Hoe erg is het?

In Nederland circuleren zo’n tachtig keurmerken en duurzaamheidslogo’s. Uit onderzoek van Milieu Centraal uit 2024 blijkt dat een derde van de consumenten echte keurmerken niet kan onderscheiden van neplogo’s of valse claims. Veel logo’s vallen buiten wettelijke regels of zijn te smal opgezet: ze richten zich bijvoorbeeld alleen op dierenwelzijn of CO2-uitstoot, terwijl de productie van vlees, zuivel, cacao, koffie en palmolie wereldwijd leidt tot ontbossing, monoculturen en verlies van bodemleven en insecten. Onduidelijke labels maken het lastiger om keuzes te maken die natuur helpen herstellen, terwijl veel mensen dat wel willen.

Kiezen in de keurmerkenjungle

Wat doen we eraan?

Gelukkig zijn er betrouwbare keurmerken, waarbij soms onafhankelijke ngo’s betrokken zijn. Denk aan MSC voor duurzaam gevangen vis of RSPO voor verantwoorde palmolie. Dat zijn systemen met duidelijke, transparante criteria die door onafhankelijke partijen worden gecontroleerd. WWF werkt mee aan dergelijke standaarden en helpt bedrijven en sectoren ambitieuzere doelen te stellen, bijvoorbeeld rond ontbossingsvrije ketens, CO2-reductie en herstel van ecosystemen.

Vanaf september 2026 komt er extra hulp voor consumenten. Nieuwe Europese regels verbieden misleidende duurzaamheidsclaims en niet-gecontroleerde logo’s. Bedrijven mogen geen vage termen als ‘eco’, ‘groen’ of ‘klimaatvriendelijk’ meer gebruiken zonder bewijs. En logo’s die niet door een onafhankelijke instantie zijn gecontroleerd, worden verboden. In Nederland beoordelen onder andere Milieu Centraal en de Europese Commissie keurmerken op betrouwbaarheid. Ook zijn er digitale hulpmiddelen zoals de Keurmerkenwijzer.

Betrouwbare keurmerken hebben impact. Door de nieuwe EU-regels wordt het makkelijker om duurzaam en eerlijk voedsel te kiezen en bij te dragen aan een lagere ecologische voetafdruk.

De stelling

Tekst: Paul Q de Vries

‘Elektrische auto’s zijn helemaal niet zo duurzaam’

Elektrische auto’s hebben de naam duurzaam te zijn, maar de productie ervan kost veel energie en grondstoffen en gaat gepaard met emissies, milieuproblemen en sociale misstanden. Zijn elektrische auto’s wel beter voor de planeet dan traditionele auto’s?

Auke Hoekstra

Oprichter en directeur van het NEON-onderzoeksprogramma naar emissievrije energie en mobiliteit aan de TU Eindhoven

‘Veel economen en ingenieurs zitten vast in de fossiele tijd’

‘Die stelling is volkomen onjuist, dat kun je doorrekenen. Bovendien verbetert de technologie exponentieel: accu’s overleven de auto’s en zijn recyclebaar. Als we produceren en opladen met wind- en zonne-energie, ga je naar de zero-emissie. Terwijl brandstofauto’s nog hoogstens 15 procent schoner kunnen – daarna is de rek bij zo’n volwassen technologie er wel uit. Ik heb al veel sceptici bestreden over elektrisch rijden en de energietransitie. De meeste tegenspraak komt door oud denken. De energietransitie is het grootste project in de geschiedenis van de mensheid, te vergelijken met de overgang van jagers-verzamelaars naar landbouw of met de industriële revolutie. Veel economen en ingenieurs zitten nog vast in de fossiele tijd en hebben niet veel op met die snotneuzen achter de duurzame startups. Toch worden juist zij vaak benoemd in innovatiecommissies, terwijl jonge mensen het nieuwe systeem veel sneller begrijpen. Elektrisch rijden is de toekomst. Buiten de steden zal op termijn iedereen in een elektrische auto of op een fiets rijden. In de stad denk ik dat zelfrijdend deelvervoer de oplossing wordt. Je bestelt een taxi en die komt voorrijden, maar dan zonder chauffeur.’

Nienke Onnen

Programmaleider duurzame mobiliteit bij Natuur & Milieu

‘Er zingen veel halve waarheden rond’

‘We krijgen veel vragen over deze stelling. Bijvoorbeeld: “Rijden elektrische auto’s niet op kolenstroom?” Nu komt de helft van de elektriciteit in Nederland uit fossiele bronnen en de andere helft uit wind en zon. In 2030 moet het aandeel groene stroom 75 procent zijn. Voor de productie van elektrische auto’s zijn inderdaad kritieke grondstoffen nodig, vooral voor de accu. De productie kost meer energie dan die van een brandstofauto, maar je moet naar de hele levensduur kijken voor een eerlijke vergelijking. Dan blijkt er zo’n 60 procent minder CO2-uitstoot mee gemoeid te zijn. Er is ook uitstoot van fijnstof bij het remmen, maar die is geringer dan bij brandstofauto’s. En er wordt veel geïnnoveerd in accu’s: nieuwe LFP-accu’s gaan langer mee en hebben geen kobalt en nikkel nodig. Ze zijn ook beter te recyclen. Bij een verbrandingsmotor blijft er van de gewonnen grondstoffen niets over om te recyclen: die worden verbrand. Natuurlijk moeten we blijven inzetten op minder, kleinere en deelauto’s, maar het is jammer dat er veel mythen en halve waarheden over elektrisch rijden rondzingen. Onder de streep is het zeker duurzamer dan rijden op benzine.

Alejandro Gonzalez Senior onderzoeker Climate

Justice bij Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen

(SOMO)

‘Bij duurzaamheid en elektrische auto’s denken we vaak aan energiegebruik en emissies tijdens de productie. Maar de mijnbouw voor lithium, kobalt, mangaan en nikkel in accu’s heeft een zware impact op mens en natuur. Meestal in landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Mijnbouwbedrijven claimen en vervuilen schaars water, veroorzaken ontbossing en de arbeiders werken vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Indonesië zet vol in op nikkelextractie vanwege de energietransitie, maar opent ook nieuwe kolencentrales om die nikkelraffinaderijen van energie te voorzien. Uiteraard heeft de winning van olie en grondstof voor traditionele auto’s net zo veel impact. Voor een ton koper – nodig voor elektrische en brandstofauto’s – moet er 500 ton grond verzet worden. Het is zinloos om mineralengebruik en olievaten te vergelijken. Elektrische auto’s hebben veel voordelen, maar niet als iedereen er een neemt. We moeten de vloot brandstofauto’s niet een-op-een vervangen door elektrische auto’s. Het achterliggende model blijft dan winstmaximalisatie, gebaseerd op ideeën over eeuwige economische groei, extractie van grondstoffen en neokoloniale machtsverhoudingen. Er is systeemverandering nodig: minder auto’s, kleinere auto’s en minder energieconsumptie in rijke landen.’

‘We moeten brandstofauto’s niet een-op-een vervangen’

Harm Zeven Expert elektrisch rijden bij de ANWB

‘Elektrisch rijden is duurzamer dan op fossiele brandstoffen. De productie kost meer energie, maar dat compenseer je na zo’n twee jaar rijden vanwege het hoge rendement van een elektromotor. Er is geen warmteverlies zoals bij een verbrandingsmotor. Elektrische auto’s bestaan al honderd jaar: Oma Duck uit de stripboeken rijdt bijvoorbeeld in een Detroit Electric. Als destijds elektrische auto’s het hadden gewonnen en we nu zouden overstappen op brandstofauto’s, hadden we in een net zo’n moeilijke overgangsfase gezeten. Veel mensen dachten dat de transitie naar elektrisch een jaar of vijftien zou duren, maar dat was te optimistisch. Je hebt het over gedrag, en mensen houden niet van verandering. Een auto is emotie, staat voor vrijheid en status – dat draait niet zomaar om. De technologie is het probleem niet. Elektrische auto’s worden beter betaalbaar, de actieradius en levensduur nemen toe. De overheid heeft een rol om ons door die overgangsfase te helpen. Jammer dat de aankoopsubsidie voor elektrische auto’s begin 2025 is gestopt en we meer motorrijtuigenbelasting gaan betalen voor elektrische auto’s. Dat gaat op gewicht en vanwege het accupakket zijn zulke auto’s relatief zwaar. Dus dat is niet ideaal. Het belangrijkste is dat er duidelijkheid komt en geen jojobeleid.’

‘We moeten af van het jojobeleid’

‘We gaan achter de bazen aan’

Ze zijn internationaal vertakt, strak georganiseerd en beschikken over veel geld. Via een netwerk van stropers, witwassers en corrupte medewerkers draait de machine van wildlife-criminelen op volle toeren.

Maar de bestrijders van wildlife crime slaan steeds harder terug. De tijd van straffeloosheid is voorbij.

In mei vorig jaar onderschepten Thaise autoriteiten vier voertuigen in het zuiden van het land. De lading: meer dan duizend levende schildpadden en 48 lemuren uit Madagaskar. De dieren konden een half jaar later terug naar het eiland. In hetzelfde jaar deden Zuid-Afrikaanse undercoveragenten zich voor als geïnteresseerde kopers om een Vietnamese wildlife trafficker te arresteren die zes leeuwen aanbood. In Latijns-Amerika werd een ton zeekomkommers in beslag genomen voor de Aziatische markt. Geschatte waarde: 500.000 dollar. De gearresteerde smokkelaar had eerder de risico’s van zijn praktijken weggewuifd, want dit was toch ‘geen drugshandel’. Al deze successen zijn mede mogelijk door het werk van de Wildlife Justice Commission (WJC). De boodschap: de tijd dat je vrijuit ging als illegale handelaar in dieren of hun lichaamsdelen is voorbij.

Opsporing in elke tijdzone

De WJC is tien jaar geleden opgericht door onder meer WWF-NL om wildlife crime te bestrijden. Het hoofdkantoor van de stichting staat in Den Haag, maar de onderzoekers – vaak voormalige rechercheurs en analisten van criminele inlichtingen – werken wereldwijd. ‘We hebben meer dan honderd medewerkers met dertig nationaliteiten’, zegt Charlotte Adams, director of intelligence bij WJC.

‘In elke tijdzone is er altijd iemand van WJC wakker om snel te kunnen optreden. De criminelen laten zich niet tegenhouden door grenzen en tijdzones, dus wij ook niet.’

Wildlife crime is qua omvang en geld de op drie na grootste vorm van georganiseerde criminaliteit – na drugshandel, mensensmokkel en wapenhandel. Wereldwijd gaat er naar schatting jaarlijks meer dan 20 miljard dollar in om. De handel in ivoor van olifanten, hoorns van neushoorns en schubben van het schubdier is het meest lucratief. Laatstgenoemden zijn vooral gewild in de traditionele Chinese geneeskunde. Daarnaast is er een levendige handel in zeepaardjes, zeekomkommers en haaienvinnen, die worden gegeten of als medicijn gelden. Ook worden wilde dieren gevangen om als huisdier te verkopen, zoals reptielen (meestal schildpadden), apen (meestal jonge) en welpjes van katachtigen. Zulke zaken gaan de misdaadbestrijders niet in de koude kleren zitten. Adams: ‘Vorig jaar leidde ons werk tot de inbeslagname van 7 ton schubben in Nigeria, waarvoor zo’n 39.000 schubdieren gedood zijn. Dat is toch niet voor te stellen? Ook kan ik er met mijn verstand niet bij dat je grof geld betaalt voor een potentieel gevaarlijk huisdier, zoals een tijger of chimpansee.’

Papegaaien die uit de illegale handel zijn gehaald. Dierenhuiden die onderschept zijn.

Undercoveroperaties

Wildlife crime vertoont alle kenmerken van georganiseerde misdaad, zoals we die kennen uit bijvoorbeeld de drugshandel. De traffickers werken internationaal en zijn goed georganiseerd, flexibel en veerkrachtig. Ze beschikken over veel geld en gebruiken een netwerk van stropers, tussenpersonen, witwassers en corrupte medewerkers van scheepvaartbedrijven

‘We zetten

undercoveroperaties

op en leveren apparatuur voor forensisch

onderzoek’

of de douane. Hoe bestrijd je zulke grote, wijdvertakte criminele netwerken? ‘Met intelligence’, zegt Adams. Oftewel: informatie. WJC verzamelt, analyseert en levert informatie – namen, woonplaatsen, contactpersonen, afzetmarkten – aan lokale politiemensen en wetshandhavers. Afhankelijk van het land, de rechtspraak en de afspraken over samenwerking, kan WJC ook helpen bij opsporing en vervolging. ‘We zetten undercoveroperaties op en leveren apparatuur voor surveillance en digitaal forensisch onderzoek. Niet alle landen beschikken daarover. Als in Nigeria een telefoon van een handelaar wordt ingenomen, kun je zomaar 20.000 pagina’s aan data in het Vietnamees hebben. Je kunt je voorstellen dat autoriteiten hulp kunnen gebruiken om dat te onderzoeken.’

WJC richt zich op de grote spelers: de opdrachtgevers, de top van de keten. ‘We gaan achter de bazen aan. Niet de individuele stroper. We kunnen de grootste destructieve impact op het netwerk hebben als we helpen de hooggeplaatste individuen op te pakken. Wildlife crime was lange tijd een zaak van klein risico en hoge verdiensten. Dat buigen we om naar hoog risico en lage verdiensten.’

27 jaar gevangenis

Een voorbeeld van een slag die WJC toebracht, is de veroordeling van een Mozambikaanse handelaar die vooral toesloeg in het Krugerpark in Zuid-Afrika. De man had ook ontvoeringen en moorden op zijn geweten en genoot een zekere populariteit in zijn dorp, waar hij jonge mannen rekruteerde als stropers. De Mozambikaanse autoriteiten lokten de gangster in samenwerking met WJC uit zijn dorp naar de hoofdstad Maputo, zodat hij daar gearresteerd kon worden. Vorig jaar werd hij veroordeeld tot 27 jaar gevangenisstraf. ‘Dit soort mannen waant zich vaak onaantastbaar’, zegt Adams. ‘Maar met deze arrestatie en dit vonnis wordt duidelijk dat het niet zo is. Het gaat om serieuze misdaden en die hebben serieuze consequenties.’

In 2019 werd bijna honderd ton schubben van schubdieren geconfisqueerd, vooral in Azië en Afrika. Sinds 2022 zijn er geen significante inbeslagnames meer in Aziatische havens, vertelt Adams. ‘Natuurlijk zoeken de smokkelaars andere wegen, maar het betekent dat de handel flink verstoord en vertraagd is. We horen van opgepakte smokkelaars dat ze hun handel te riskant beginnen te vinden. Dat betekent dat we de dynamiek hebben veranderd.’

‘Het gaat om serieuze misdaden en die hebben serieuze consequenties’

Doorslaggevend succes

De successen van WJC stapelen zich op. ‘2024 was doorslaggevend in de strijd tegen wildlife crime’, zegt Adams. ‘Nooit hadden we in één jaar meer onderzoeken, inbeslagnames, samenwerkingsverbanden met handhavers, arrestaties en veroordelingen. In 2025 lijken deze records alweer te zijn verbroken.’

Naast het ontmantelen van criminele netwerken, wil WJC het bewustzijn rondom wildlife crime vergroten. Bijvoorbeeld met de documentaire Seizure, die te zien is op het YouTube-kanaal van WJC (youtube.com/@WildlifeJusticeCommission). Ook wordt er gelobbyd in diverse landen om deze vorm van criminaliteit harder aan te pakken en meer prioriteit te geven in opsporing en vervolging. Zo heeft het Nigeriaanse parlement onlangs een wet aangenomen die strengere straffen voor illegale dierenhandel in het vooruitzicht stelt.

‘Het grote doel blijft de handel te verstoren en te vertragen zodat populaties kunnen herstellen om daarmee het uitsterven van soorten te voorkomen’, sluit Adams af. Zelf werkte ze voorheen in de drugsbestrijding, waar het oprollen van criminele netwerken soms als een spelletje voelde. ‘Een succesvolle operatie op de ene plek zorgt ervoor dat de drugshandel op een andere plek naar boven plopt en gewoon doorgaat. De bestrijding van wildlife crime werkt anders. Hier kun je echt impact hebben en zorgen dat wilde dieren en de natuur een toekomst hebben.’

Inbeslaggenomen schubdieren

De voetafdruk van...

Hoe scoren Nederlanders op de vier thema’s die samen onze ecologische voetafdruk bepalen?

Tekst: Ernest Marx

Niels Holtrop (49) is hovenier en dierenarts. Samen met zijn partner, twee honden en een poes woont hij in een rietgedekt rijksmonument midden in de Utrechtse natuur. Hij probeert zo bewust mogelijk te leven, maar merkt dat zijn auto zwaar drukt op zijn test.

Wonen

‘We wonen klein in een rijksmonument uit 1823. De isolatie is niet geweldig en niet alles mag aangepast worden. Het huis is rietgedekt en zonnepanelen mogen er van de verhuurder niet op. Er zit zelfs nog grotendeels enkel glas in. We gaan zuinig om met energie. We stoken soms op een houtkachel met hout dat ik als hovenier zelf win, dus dat anders verloren gaat. We gebruiken weinig gas en nemen via het net alleen groene stroom af. Er staan nooit onnodig apparaten aan als we weg zijn en we hebben uitsluitend ledverlichting. Bij nieuwe apparaten letten we op het A-label. Soms ontkom ik niet aan stroomslurpers, want ik moet weleens lassen voor mijn werk als hovenier. Maar verder leven we zo duurzaam mogelijk.’

Voeding

Lifestyle

‘Ik koop nauwelijks spullen, behalve gereedschap voor mijn werk. Persoonlijk heb ik vrijwel niks. Ik loop al jaren in dezelfde kleren. Ik heb een nette broek en poloshirt voor wanneer ik als dierenarts op visite moet. Verder koop ik alleen af en toe een nieuwe werkbroek. Ik zit niet bij een sportschool of vereniging, want door mijn werk beweeg ik genoeg. Als we iets nieuws in huis nodig hebben, zoals een koelkast of stofzuiger, koop ik die het liefst nieuw. Die apparaten zijn vaak energiezuiniger dan oudere tweedehandsspullen. Overige spullen, zoals tuinstoelen of andere meubels, zijn grotendeels tweedehands. Wat we niet meer nodig hebben, verkopen we via Marktplaats of het gaat naar de weggeefwinkel. Afval scheiden doen we streng: we hebben ongeveer één grijze afvalzak per maand. GFT composteer ik zelf voor onze tuin.’

‘Ik koop nauwelijks spullen, behalve gereedschap voor mijn werk’

‘Mijn vrouw en ik eten volledig vegetarisch en grotendeels veganistisch. Zij eet al 43 jaar geen vlees en vis en sinds ik haar 23 jaar geleden leerde kennen, ben ik ook vegetariër. Onze honden krijgen vlees, maar ik meng het met plantaardige brokken. Onze kat eet alleen vlees. We kopen zoveel mogelijk biologisch en lokaal. Sperziebonen uit Marokko of Senegal laat ik liggen. Ik doe bijna altijd de boodschappen. Vroeger ging ik vaak naar Ekoplaza, nu vooral naar Lidl en Albert Heijn vanwege het grotere assortiment. Ik let altijd op verpakkingen: kies ik een conventionele paprika zonder verpakking of een biologische in plastic? Dat zijn dilemma’s, maar dan toch maar biologisch. Ik ben soms heel lang bezig met boodschappen doen, omdat ik de etiketten lees. Ik ga altijd voor de bewuste en meest duurzame keuze.’

Vervoer & vakantie

‘Als hovenier werk ik voornamelijk in de regio Utrecht, binnen twintig kilometer van mijn woonplaats De Bilt. Mijn werk doe ik zo duurzaam mogelijk: ik vergroen tuinen, verzorg bomen en adviseer klanten over meer biodiversiteit in hun tuin. Als dierenarts val ik soms in bij een paar praktijken; de verste ligt 50 kilometer verderop. In totaal rijd ik ongeveer 35.000 kilometer per jaar, inclusief vakanties. Ik heb een sterke diesel nodig omdat ik 3.000 kilo op de aanhanger moet kunnen trekken en de meeste elektrische bestelbussen kunnen dat nog niet. Van onze auto kunnen we met een opzetunit een camper maken. Daarmee reizen we jaarlijks drie tot vier weken door Scandinavië of Zuid-Europa. We doen geen vliegvakanties. In de laatste twintig jaar heb ik drie keer gevlogen.’

2,2 aardbollen

Volgens de voetafdruktest komt Niels uit op 2,2 aardbollen. ‘Dat viel me best tegen, maar gelukkig kwam ik wel onder het Nederlandse gemiddelde uit. Eigenlijk vond ik de test niet helemaal eerlijk. Ik zag dat ik overal goed in het groen zat: met eten, met wonen en met spullen. Alleen drukt die auto het gemiddelde ontzettend. Maar ja, ik maak veel kilometers voor mijn werk. Daar kom ik echt niet onderuit. Maar ik vlieg nooit.’ Bij de gemiddelde Nederlander is de voetafdruk goed voor 3,3 aardbollen. De gemiddelde Amerikaan scoort 4,8 aardbollen. De gemiddelde Keniaan 0,6 aardbol.

Benieuwd naar jouw voetafdruk? Doe de test op wwf.nl/voetafdruk

Shopping

Tekst: Sabine Bos

Zwemmen op de wind

Deze kleurrijke windvis zwemt vrolijk mee met elke bries en danst soepel in verschillende windrichtingen. Hij is gemaakt van restjes parachutestof, waardoor geen enkel exemplaar hetzelfde is. Hij voelt zich thuis in de tuin of op de camping, maar doet het net zo goed op een kinderkamer. Wordt hij vies? Dan kan hij gewoon in de was en de stof is zo weer droog. Lengte van kop tot staart: ca. 85 cm.

€ 14,95 morethanhip.nl

Een vleugje Drenthe

Wil je je gerechten meer smaak geven, maar dan wel zonder zout, vulmiddelen of onnatuurlijke toevoegingen? Bij De SmaakTuijn koop je geurige kruiden- en specerijenmelanges van een biologischdynamische kruidenkwekerij uit Drenthe. Elke box bevat tien melanges met een bijpassend recept en boodschappenlijstje voor een maaltijd met veel seizoensgroenten.

Vanaf € 12,99 desmaaktuijn.nl

PANDA-STIJL

SPAREN

Sparen wordt extra leuk met deze pandaspaarpot. De kartonnen 3D-puzzel zet je zelf in elkaar -zonder lijm of schaar– in ongeveer een uur. Daarna is het tijd om te sparen. Al je kleingeld kan erin. Waar spaar jij voor? Wij weten wel een mooi doel… De spaarpot is ook een leuk cadeau-idee: geef hem direct in de doos of zet hem eerst in elkaar en beschilder hem voor een echt uniek geschenk.

€ 34,95 wwf.nl/spaarpot

Huttentutolie

Deze Nederlandse olie is gemaakt van de geelbloeiende Camelina Sativa (huttentut), een plant die veel bijen, vlinders en andere insecten aantrekt. Dit gewas is een van de oudste Nederlandse cultuurgewassen en Land van Ons heeft de huttentut opnieuw geïntroduceerd. De koudgeperste, ongefilterde olie is perfect voor salades, dressings of als toevoeging aan gerechten.

€ 9,95 shop.landvanons.nl

Onverslijtbaar onderweg

Deze toilettas is in Nederland gemaakt van oude ambulancejassen. Elk exemplaar is dus uniek. De tas is afgewerkt met een stevige draaglus van gerecycled polyester en voorzien van een reflecterende badge. Omdat hij onverslijtbaar is, zit er een levenslange garantie op. Wie er eentje koopt, steunt ook nog eens Stichting Ambulance Wens.

Tips voor duurzame cadeaus

Minder spullen, meer betekenis. Dat idee spreekt steeds meer mensen aan. Ruim twee derde van de Nederlanders vindt het niet erg om minder of andere cadeaus te krijgen. Daarom acht tips voor groen geven.

1. Begin bij de ander. Denk na over een cadeau dat iemand echt goed kan gebruiken.

€ 49,99 remadeindustry.com

Een tuin vol ge adder

Meer vlinders in je tuin, op je balkon of dakterras? Met dit Vlinderpakket help je ze een handje. Het bevat vijf biologisch gekweekte, vaste planten die prima in volle grond of een grote pot groeien en hebben een prachtige bloei van juni tot diep in de herfst. Zo bied je nectar en een plek voor rupsen en geniet je van kleur en leven buiten. Inclusief een determineerkaart om vlindersoorten te herkennen.

€ 37,95 sprinklr.co

2. Eten of drinken doet het altijd goed, vooral als je voor duurzame producten kiest.

3. Geef iets bestaands: tweedehands of een kringloopvondst met karakter. De duurzame shopping guide Ecogoodies wijst je naar de leukste kringloopadresjes per regio met tips voor bijzondere stops.

4. Doneer aan een goed doel.

5. Geef een ervaring cadeau en ga er samen op uit.

6. Gebruik je eigen talenten: kook een diner, pas een avond op, help in de tuin. Vaak zijn dat de meest onvergetelijke geschenken.

7. Geef een cadeau door dat je zelf niet (meer) gebruikt.

8. Toch iets nieuws geven? Kies dan iets van goede kwaliteit in plaats van meerdere kleine cadeautjes. Het liefst gemaakt van gerecyclede materialen.

Meer inspiratie voor duurzame cadeaus vind je op milieucentraal.nl

Reportage

Tekst: Audrey Oey

VAN STROPER NAAR NATUURBESCHERMER

Ooit was hij de meest gevreesde stroper van Ntokou Pikounda

National Park, nu zet Okemba Roland zich onvermoeibaar in om bedreigde dieren te beschermen. Dit is zijn verhaal.

Diep in het Congolese binnenland vind je een wilde wereld. Een verborgen paradijs, groen en ongerept. Begin deze eeuw stapten onderzoekers de haast ondoordringbare moerassen en bossen binnen en deden een ongelooflijke ontdekking: hier leven uitzonderlijk grote populaties van ernstig bedreigde dieren, zoals de laaglandgorilla en de bosolifant. Ranger Okemba Roland beschermt dit bijzondere stukje jungle en zijn inwoners. Dat is niet altijd zo geweest, want ooit was hij de angst van elke olifant. ‘Als kind jaagde ik al op dieren’, bekent de 48-jarige Roland. ‘Het begon met wilde honden, daarna antilopen en uiteindelijk bosolifanten.’ Rolands jachtgebied was Ntokou-Pikounda: een nationaal park dat eind 2012 is opgericht om de uitzonderlijke biodiversiteit te beschermen. De eerste vijf jaar was het alleen een park op papier, want de overheid deed weinig om de dieren en de natuur te beschermen. Stropers konden hun gang gaan. Tot WWF in 2017 beheerder werd, aan natuurherstel begon en parkwachters in dienst nam. Onder wie Okemba Roland.

Vertrouwen

‘Toen ik me aansloot, kenden de mensen in Ntokou mij als stroper. Toch gaf de parkdirecteur me zijn vertrouwen en maakte mij onderdeel van het team’, vertelt Roland. Samenwerken met lokale gemeenschappen is belangrijk.

Door mensen als Roland in dienst te nemen, ontstaat draagvlak voor natuurbescherming en komen er alternatieve vormen van inkomsten, zodat stroperij of andere vormen van natuurvernietiging niet nodig zijn. Een voormalig stroper in het team is bovendien een groot voordeel: Roland kent alle sluiproutes en trucs. Hierdoor konden veel stropers snel worden opgepakt. Het blijft een uitdaging om stroperij volledig uit te bannen. Op sommige plekken is de jungle zo ondoordringbaar dat het moeilijk is om er te komen. Ook zijn er uitdagingen met financiering en menskracht. Momenteel wordt in ruim 20 procent van het park structureel gepatrouilleerd.

Terugkeer van olifanten

Toch helpt de aanwezigheid van rangers in het park enorm. Toen WWF het beheer van Ntokou-Pikounda overnam, waren er nog maar weinig olifanten. Nu zijn het er weer meer. Ze durven dieper het park in en komen op open plekken om water te drinken, wat aangeeft dat ze zich veilig voelen. Parkwachters zien nauwelijks sporen van stropers. De ernstig bedreigde bosolifant is niet de enige diersoort waar het beter mee gaat binnen de grenzen van het park. Er werd veel gejaagd op gorilla’s en chimpansees, maar dat gebeurt nog nauwelijks dankzij rangers als Roland. Hij trekt ongeveer zeventig keer per jaar het park in om dagen achter

elkaar te patrouilleren. In het bos ziet hij altijd (sporen van) olifanten en mensapen. Dat het beter met deze dieren gaat, is mede te danken aan voorlichting en gesprekken met mensen uit lokale gemeenschappen. Zij gebruikten het vlees van gestroopte chimpansees voorheen als lokaas voor krokodillen, die bij hen op het menu staan. Nu gebeurt dat niet meer.

Volgende generatie

De bosolifant heeft inmiddels een speciale plek in Rolands hart. ‘Olifanten stropen verstoort de natuurlijke balans en vormt een bedreiging voor toekomstige generaties.’ Daarom zet hij zich onvermoeibaar in om anderen het belang van natuurbescherming bij te brengen. Hij woont met zijn gezin aan de rand van het park en leert zijn kinderen over het belang van de natuur. Stiekem hoopt hij dat zij letterlijk en figuurlijk in zijn voetsporen zullen treden. ‘Ik was een van de eerste ecoguards van Ntokou-Pikounda Nationaal Park. Ik heb niet veel scholing gehad en toch lukte het me. Ik roep alle jongeren op meer betrokken te raken bij natuurbescherming. Stop met stropen, leg je geweren neer en zet je in voor de natuur.’

Een voormalig stroper in het team is een groot voordeel

Impact

Wat hebben we bereikt? En welke ontwikkelingen verdienen onze serieuze aandacht?

Tekst: Audrey Oey

12 miljoen hectare verbonden natuur

Zuid-Amerika heeft een nieuw beschermd gebied: Monte Carmelo verbindt 28 natuurgebieden en inheemse territoria in Bolivia, Brazilië en Paraguay. Hierdoor ontstaat het grootste aaneengesloten natuurgebied van de regio met ruim 12 miljoen hectare, dat is meer dan vier keer zo groot als Nederland. Monte Carmelo brengt versnipperde leefgebieden van de bedreigde jaguar samen, beschermt cruciale waterstromen en bossen en versterkt de biodiversiteit in een van de rijkste ecosystemen ter wereld.

Historisch oceaanverdrag actief

Na meer dan twintig jaar vergaderen en lobbyen, is het VN-oceanenverdrag eindelijk in werking getreden. In 2023 kwam de wereld al overeen om minstens 30 procent van onze zeegebieden voor 2030 te beschermen. Nu zestig landen de High Seas Treaty hebben geratificeerd, is het sinds januari van dit jaar actief. Het verdrag moet zeeën en oceanen beter beschermen tegen onder meer overbevissing, vervuiling en mijnbouw.

Haken

Afgelopen legseizoen hebben lokale rangers, bewoners en WWF’ers in de Maleisische deelstaat Sabah onvermoeibaar gepatrouilleerd op belangrijke legstranden van zeeschildpadden. Ze behaalden een prachtig resultaat: 702 nesten van groene zeeschildpadden en leder-, karet- en olijfschildpadden bleven veilig. Hierdoor zijn maar liefst 62.875 eieren uitgekomen. De eieren worden normaal vaak gestroopt voor eigen consumptie of voor verkoop aan toeristen, maar nu is een hele generatie schildpadden veilig de zee ingegaan.

voor de natuur

Wat ooit begon als een bucketlist-uitdaging is uitgegroeid tot een enorm succes. Louise, haar moeder Emilie en haar vriendinnen Kim, Tanja, Helena, Lisette en Annie haken en borduren al vijf jaar lang leuke (kraam)cadeaus: van knuffeldiertjes tot rammelaars en washandjes. De opbrengst gaat volledig naar WWF. ‘Als kind zamelde ik al geld in voor het Wereld Natuur Fonds. Iets voor dieren doen vind ik belangrijk.’ Louise en haar vriendinnen haalden al duizenden euro’s op en ze denkt nog lang niet aan stoppen. Sterker nog: ze is op zoek naar meer haak- en borduurmaatjes. Meedoen? Kijk op doel8.nl.

Landschap dat leven aantrekt

WWF werkt op meerdere plekken in Nederland aan de aanleg van voedselbossen. Uit nieuw onderzoek in het Utrechtse Voedselbos Haarzuilens blijkt dat dit soort gebieden wonderen doen voor de biodiversiteit. Zo blijkt dat er 5,5 keer meer insecten leven in voedselbossen dan in verschraalde graslanden. Ook zagen wetenschappers dubbel zoveel vogelsoorten, waaronder de kneu, sprinkhaanzanger en rietzanger. Allemaal vogels die de voorkeur geven aan iets wildere natuur.

Doorbraak voor rivieren

Het verwijderen van oude dammen wint terrein in het zuidoosten van Europa. In anderhalf jaar zijn daar in zeven landen 33 barrières verwijderd. Goed nieuws, want in dit gebied stromen enkele van de meest waardevolle Europese rivieren en tot nu toe vond hier minder dan 1 procent van alle damverwijderingen plaats. Koploper is Slowakije, gevolgd door Italië, Roemenië en Kroatië. In het Kroatische Nationaal Park Plitvicemeren werden acht barrières verwijderd, waardoor 7,6 kilometer rivier werd hersteld. Wil je meer weten over vrijstromende rivieren in Europa? Lees dan ook het verhaal op pag. 39.

Bondgenootschap

gezond voedsel

Ons voedselsysteem moet groener en gezonder. In Nederland zetten allerlei mensen en organisaties zich hiervoor in, maar dat gebeurt vaak versnipperd. Daarom is WWF met tientallen boeren, natuurliefhebbers, voedselveranderaars, dierenbeschermers, winkels, dokters en andere organisaties de beweging GroenGezond begonnen. Het belangrijkste doel van het bondgenootschap is Nederlanders bewuster maken van het feit dat onze gezondheid samenhangt met de gezondheid van de natuur. Kijk hoe jij kunt helpen op groengezond.nl.

Minder vaart, meer veiligheid

met haar kalf

Walvissen zijn weer wat veiliger voor de kust van Chili. Het ZuidAmerikaanse land vraagt schepen langzamer te varen in wateren waar walvissen zwemmen. Deze gebieden zijn op officiële zeekaarten vastgelegd, zodat schepen weten waar ze langzamer moeten. Dat helpt aanvaringen voorkomen, de belangrijkste doodsoorzaak voor grote walvissoorten als bultruggen. Rustiger varen veroorzaakt ook minder onderwaterherrie, waardoor walvissen beter kunnen communiceren en sneller voedsel vinden.

Comeback zwarte neushoorns

In Zuid-Afrika heeft WWF’s Black Rhino Range Expansion Project (BRREP) een mijlpaal bereikt. Dankzij het programma leven er nu vierhonderd ernstig bedreigde zwarte neushoorns, verspreid over zeventien gebieden. Het doel bij de start in 2003 was om in drie jaar een of twee zwarte neushoornpopulaties van twintig dieren te creëren. Dat werden er veel meer. Ondanks de enorme stroperijdruk groeit het aantal zwarte neushoorns in BRREP-gebieden nog steeds. Bijzonder, want de aantallen van de meeste andere neushoornsoorten gaan helaas hard achteruit.

Record

koraalplanten

WWF-Maleisië heeft een record te pakken. Met de hulp van 500 vrijwilligers zijn binnen een jaar 12.000 stukjes koraal herplant. Daarmee is het de grootste koraalherstelactie ooit in het land en dat betekent een plek in het Malaysia Book of Records. Dankzij de stekjes is meer dan duizend vierkante meter koraal gecreëerd dat kan uitgroeien tot een volwaardig rif. Belangrijk, want gezonde koraalriffen zorgen voor meer biodiversiteit, zijn een bron van voedsel voor lokale gemeenschappen en vormen een natuurlijke buffer bij overstromingen en stormen.

Minder ontbossing in Amazone en Cerrado

Hoopgevend nieuws uit Brazilië. Vorig jaar daalde de ontbossing in de Amazone en het savannegebied Cerrado met ruim 11 procent. Volgens het Braziliaanse onderzoeksinstituut INPE werd tussen augustus 2024 en juli 2025 in de Amazone bijna 5.800 vierkante kilometer bos gekapt. Dat is het laagste niveau in elf jaar. In de Cerrado daalde de ontbossing met 11,5 procent tot ruim 7.200 vierkante kilometer, het laagste cijfer in vijf jaar.

600.000 nieuwe boompjes

Met 20.000 plantensoorten en 2.000 soorten vissen, vogels en zoogdieren is het Braziliaanse Atlantisch Regenwoud een biodiversiteitshotspot. In 2020 startte WWF hier een project om cruciale bosgebieden te herstellen en op die manier brongebieden van rivieren te beschermen, waarvan miljoenen mensen afhankelijk zijn. Na vijf jaar is de eerste fase afgerond. In die tijd zijn 600.000 zaailingen geplant en is ruim 700 hectare jungle hersteld. Een gebied zo groot als bijna duizend voetbalvelden.

Ylva Ibsen (70) heeft WWF opgenomen in haar testament

‘We

Geven met impact

moeten de oceanen beschermen voor toekomstige generaties’

‘Al sinds mijn vijftiende ben ik WWF-donateur. Al vroeg was ik ervan doordrongen dat natuur het begin van alles is. Daarbinnen zijn zoet water en schone oceanen het allerbelangrijkst. We weten dat oceanen enorm onder druk staan door plasticvervuiling en opwarming. Daar maak ik me grote zorgen over. Ik steun WWF omdat het van levensbelang is dat al het leven in onze zeeën en oceanen beschermd wordt. Ook voor de generaties na ons.’

‘Mijn man en ik vliegen al tien jaar bewust niet meer. We genieten zo vaak als we kunnen op Schiermonnikoog. Ik ben heel gelukkig op dat eiland, omringd door de zee. De afwisseling tussen eb en vloed en de kracht van de golven zijn heel intens en geven een gevoel van nietigheid.’

‘Voor een toekomst met plasticvrije oceanen is het belangrijk om bij de bron te beginnen. WWF doet heel goed werk met overheden en lokale gemeenschappen in de Koraaldriehoek. Het geeft me veel voldoening dat ik daaraan mijn steentje kan bijdragen.’

Wil je meer weten over het opnemen van WWF in je testament?

Vraag de brochure ‘Geef de aarde groener door’ aan via: wwf.nl/laatna

Samen sturen we ze het bos in

Borneo staat het leven van orang-oetans onder druk. Droogte, bosbranden en houtkap versnipperen leefgebied. Voedsel vinden wordt steeds lastiger. Maar ze krijgen hulp. In de afgelopen 20 jaar heeft het Wereld

Natuur Fonds samen met lokale bewoners een groot bosgebied kunnen behouden als thuis voor de orang-oetan.

Illegale afwatering werd gestopt zodat het bos nat en brandveilig blijft en duizenden hectares bos zijn opnieuw aangeplant. De volgende stap? Bossen verbinden. Zodat orang-oetans ook in droge tijden veilig kunnen reizen. daar dragen deelnemers van de Postcode Loterij aan bij. Dat is The Power of Postcodes.

Op Borneo staat het leven van orang-oetans onder druk. Droogte, bosbranden en houtkap versnipperen hun leefgebied. Voedsel vinden wordt steeds lastiger. Maar ze krijgen hulp. In de afgelopen 20 jaar heeft het Wereld Natuur Fonds samen met lokale bewoners een groot bosgebied kunnen behouden als thuis voor de orang-oetan. Illegale afwatering werd gestopt zodat het bos nat en brandveilig blijft en duizenden hectares bos zijn opnieuw aangeplant. De volgende stap? Bossen verbinden. Zodat orang-oetans ook in droge tijden veilig kunnen reizen. En daar dragen deelnemers van de Postcode Loterij aan bij. Dat is The Power of Postcodes.

Woordzoeker

Breng de letters uit de genummerde vakjes over naar de gelijkgenummerde vakjes van de oplossingsbalk.

Woordzoeker

• MAA N

BEGROEIING

• M I ST

BLIKSEMSCHICHT

BLOEIEN

• OVER ST R O MIN G

DENNENAPPEL

• R EG E NBO O G

DENNENNAALDEN

• R EG E NBU I

DONDERSLAG

DUIN

• S L I B

DUISTERNIS

• S P R I NGV LO E D

HEUVELS

• V I O O LTJ E

HOOGGEBERGTE

IJSSCHOTS

• VO G E LN E ST

KALKSTEEN

• W I L G

KRUIDEN

• ZAA D

LAGUNE

MAAN

• Z E ESPI EGE L

MIST

• Z O NSONDER G AN G

OVERSTROMING

REGENBOOG

REGENBUI

SLIB

SPRINGVLOED

VIOOLTJE

VOGELNEST

WILG

ZAAD

ZEESPIEGEL

ZONSONDERGANG

De overgebleven letters vormen de oplossing.

Maak 10x kans op de Stay Wild sweater

Deze nieuwe WWF-sweater, met goede fit, is gemaakt van 100% katoen (80% biologisch en 20% gerecycled) en wordt geproduceerd op aanvraag, dat is nog eens duurzaam!

Geef de oplossing voor 1 april 2026 door op wwf.nl/puzzel

Colofon

Be one with nature Nr. 1 2026

Uitgave van Wereld Natuur Fonds wwf.nl - info@wwf.nl Wij ontvangen geen retourzendingen meer. Is dit magazine niet voor u bedoeld of wilt u een wijziging doorgeven: wwf.nl/gegevenswijzigen, mail: info@wwf.nl of bel 0800-1962 (gratis).

Concept & Redactie

Wereld Natuur Fonds, Zeist

Redactie: Anita van der Aa (hoofdredacteur), Sabine Bos, Annemiek Heuvelmans, Sanne Messnig, Audrey Oey, Maarten Spaans, Tessel in ‘t Veld

Vormgeving: Alexander Kahrel Met medewerking van: Jaap Backx (eindredactie), Bouwien Jansen (correctie), Loet Kahrel (covermodel)

Druk

Roularta Printing

Digitaal

Als WWF-donateur dit magazine liever digitaal lezen? wwf.nl/digitaalmagazine

Volg ons op social media wereldnatuurfonds wereldnatuurfonds wereldnatuurfonds

WWF-Netherlands wwf_nederland

Zelf geld inzamelen?

wwf.nl/start-je-eigen-actie

Gift geven?

NL31RABO0300000030, t.n.v. Wereld Natuur Fonds te Zeist of wwf.nl/gift

Vrijwilliger worden? wwf.nl/vrijwilliger

Artikelen uit Be one with nature mogen uitsluitend na schriftelijke toestemming vooraf van het Wereld Natuur Fonds te Zeist en met bronvermelding worden overgenomen. Het panda-logo is een beschermd beeldmerk.

Daar

ICONEN IN NEDERLAND

Donateurs ontvangen het magazine 3x per jaar. wwf.nl/donateur

Heb je het magazine uit? Geef het door en maak er iemand anders blij mee

WWF-Rangers: Ontdek alles over wilde dieren en natuur

Jong geleerd is oud gedaan. WWF-Rangers is hét jeugdprogramma voor kinderen die meer willen weten over natuur en wilde dieren, wwf.nl/aanmeldenranger

3 t/m 6 jaar

WWF YOUTH

Een community voor en door jongeren. Met als doel: jongeren samenbrengen, informeren en uiteindelijk inspireren tot een duurzame lifestyle.

Nieuwsgierig?

Follow / Like / Join us wwf.nl/youth

7 t/m 12 jaar

Keizerspinguïn met kuikens in Antarctica

Dit magazine is speciaal voor jou. Omdat we dankzij jouw steun goed werk kunnen blijven doen!

Het volgende nummer verschijnt in juni 2026

KAN DE JAGUAR OP JOU REKENEN?

BEREKEN SNEL JE

BELASTINGVOORDEEL

Zet je donatie 5 jaar vast en krijg tot 37% terug van de Belastingdienst. Dat geld kun je zelf houden óf ook schenken. Zo zorg je met hetzelfde bedrag voor nog meer natuur!

Benieuwd hoe dit precies werkt? Vul de calculator in op wwf.nl/belastingvrij en ontdek je voordeel.

wwf.nl/belastingvrij

Afzender: Postbus 7, 3700 AA Zeist

Nu tijdelijk WWF-Puzzelboek cadeau!