Als student ontwikkelde De Vries in 1981 een computerprogramma om hout te dateren aan de hand van de jaarringen. Deze methode, de dendrochronologie, zet hij onder meer in om opdrachtgevers van huizen en daarmee hoofden te kunnen duiden. Met het boek Werk en merk van de steenhouwer dat Dirk de Vries in 1991 schreef met Herman Janse, werd de basis gelegd voor de kennis over de natuursteen, waarvan de hoofden gemaakt zijn.
De voorliggende studie is het resultaat van twee jaar gevel-inventarisatie, vanwege corona vooral in de open lucht. Gezichten op Gevels is tevens het multidisciplinaire vervolg op het boek Met het oog op het Laatste Oordeel dat De Vries in 2014 schreef. Dat vormde een eerste aanzet naar een andere kijk op de verschijningsvormen van portretten in de westerse kunst, waarbij het individu zich voor het aanzien van God zo realistisch mogelijk wilde presenteren. Gezichten op gevels van huizen voegt een nieuwe invalshoek toe aan wat we denken te weten over het gebouwde erfgoed.
Alsof ze levensecht zijn, kijken ze voor zich uit: in steen vereeuwigde koppen op gevels van historische huizen. Ze wekken een realistische indruk, maar toch neemt men meestal aan dat het anonieme, decoratieve onbekenden zijn. Dit boek laat zien dat achter de hoofden wel degelijk echte mensen schuilen. Het betreft persoonlijke portretten van echtparen die het huis lieten bouwen, soms samen afgebeeld met hun kinderen, voorouders, of voorbeeldige historische figuren. Niet eerder is in de (inter)nationale kunstgeschiedenis op deze schaal aandacht besteed aan de gezichten op gevels. Het onderzoek van Dirk Jan de Vries laat zien dat de in steen vereeuwigde personen herkend willen worden en op die plaats het Laatste Oordeel afwachten. De diepgelovige mens presenteerde zich met zijn aangezicht voor het oog van Christus de Rechter in afwachting van het oordeel: de hemel of de hel. Met dat identificerende doel, soms voorzien van namen, wapens of huismerken, lieten mensen zich afbeelden op schilderijen, schouwen en ook op gevels. De Vries onderzocht en fotografeerde in Nederland, Duitsland, Wallonië en Catalonië meer dan tweehonderd gevels uit de periode 1400-1700. Zijn bevindingen laten een terugkerend patroon zien en maken het mogelijk de in steen vereeuwigde hoofden van opdrachtgevers te identificeren. Deze geheel nieuwe, multidisciplinaire benadering van de oudere architectuur laat zien hoe huizen en mensen met elkaar verbonden waren, wat ze blijvend wilden tonen en bewaren voor de eeuwigheid. Prof.dr. Dirk Jan de Vries bekleedt de bijzondere leerstoel Bouwhistorie & Erfgoed aan de Universiteit Leiden. Als senior onderzoeker en coördinator bouwhistorie is hij verbonden aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Dit boek biedt handvatten voor verder onderzoek, en spoort aan om beter te kijken naar en zorgvuldiger om te gaan met het gebouwde erfgoed.
Dirk J. de Vries Gezichten op gevels van huizen 1400-1700
Na de opleidingen MTS werktuigbouw en HTS bouwkunde in Zwolle, studeerde Dirk Jan de Vries in 1984 cum laude af in de architectuurgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Sinds dat jaar werkt hij bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort, tegenwoordig bij de afdeling Monumenten & Collecties. Bij de RCE begeleidt Dirk de Vries (1952) bouwhistorisch onderzoek en publi caties, adviseert hij bij restauraties, is hij voorzitter van het Bouwhistorisch Platform en publiceert hij over middel eeuwse architectuur, gildeproeven, hout, natuur- en baksteen, beeldhouw kunst en het historische bouwvak.
In 1994 promoveerde De Vries op Bouwen in de late middeleeuwen. Stedelijke architectuur in het voormalige Over- en Nedersticht aan de Universiteit Leiden. Daar werd hij in 2000 aangesteld als bijzonder hoogleraar Bouwhistorie & Erfgoed bij Kunstgeschiedenis, het laatste decennium bij Archeologie. Daarnaast verzorgde De Vries bouw historisch onderwijs voor de Universiteit Utrecht, de TU Delft, de gemeente Amsterdam en Bouwradius. Ook was hij redactielid van Restauratievademecum, hoofdredacteur van het Bulletin KNOB en vicevoorzitter van de Arbeitskreis für Hausforschung in Duitsland.
Dirk J. de Vries
Gezichten op gevels van huizen 1400-1700