Academische openingsrede Jan Danckaert 27 september 2022

Science as a public good Academische openingsrede 27 september 2022 Beste studenten, Excellenties, Collega’s en vrienden van de VUB, en ook, beste familie (1.) Graag begin ik met een actuele vaststelling. We zullen hier en nu de energiecrisis niet oplossen, maar… we doen wel al ons best. Elke persoon hier straalt namelijk zo’n 100 Watt meer uit dan hij ontvangt (bij 12°C is dat zelfs nog wat meer). Dus samen zijn we goed voor minstens 200.000 Watt, of 200 kW. Er kan geen twijfel meer over bestaan: we zijn een warme universiteit. En tevens een warme -letterlijk- oproep aan onze studenten om naar de lessen te komen: als jullie komen dan wordt het gezellig warm in onze lokalen (en besparen jullie op de energiekosten op kot / thuis). Ik ben ontzettend dankbaar dat ik hier vandaag het woord tot u kan richten. Op een iconische plaats, in het hart van Kuregem. We zijn en we blijven een Urban Engaged University, verbonden met de stad. In bijzondere omstandigheden ook. De voorbije uitzonderlijk warme en droge zomer was voor de VUB-gemeenschap een uitzonderlijk droevige zomer. Het eerbetoon dat we daarnet hebben gebracht aan Paul De Knop en Caroline Pauwels mag geenszins een eindpunt zijn. We moeten hun nalatenschap koesteren, bewaken en verderzetten. En dat zullen we ook doen. Caroline citeerde graag Leonard Cohen: There is a crack in everything, that’s how the light gets in. Scientia vincere tenebras. We hebben het licht van de wetenschap zien schijnen tijdens de covidpandemie. We zullen datzelfde veelkleurige licht vandaag en morgen nog meer nodig hebben. De klimaatverandering, de energiecrisis, ongelijkheid, vergrijzing, geopolitieke spanningen,… Beleidsdenkers gebruiken wel eens het letterwoord “VUCA” om de specificiteit van deze tijd te benoemen: volatile (snel veranderend), uncertain (onzeker), complex, ambiguous (dubbelzinnig, onbepaald). We moeten ons op die nieuwe context voorbereiden Gelukkig weten we dat uit chaos orde kan komen. Maar het kost wel energie, en vereist openheid (er daar kom ik dadelijk op terug). Laten we het dus vooral positief zien: er is werk aan de winkel voor de wetenschap, voor onderzoekers, voor ons allemaal. Om net de crisis aan te wenden als hefboom voor een betere toekomst in een duurzame, meer rechtvaardige en open wereld. Cruciaal daarbij is de vraag welke wetenschap we vandaag en morgen nodig hebben? Welke wetenschap onze wereld in transitie nodig heeft? Waarom we volgens mij nood hebben aan science as a public good? Als we het hebben over science as a public good, moeten we eerst drie grote misverstanden uit de wereld helpen. Het gaat meer precies om drie tegenstellingen die voortdurend in het debat opduiken, maar die eigenlijk valse en voorbijgestreefde tegenstellingen zijn. Als het over de finaliteit van wetenschap gaat, is er vooreerst de tegenstelling tussen toegepast onderzoek en fundamenteel onderzoek. Om het met de woorden van de vermaarde psycholoog Kurt Lewin te zeggen: “There is nothing so practical as a good theory.”