Issuu

WAT NA

HET SECUNDAIR ONDERWIJS? najaar 2008

s e i K jij

wattwil ... ech

// / inho u d

tips voor een doordachte studie- of beroepskeuze

Checklist voor je naar de sid-in trekt Een sid-in in elke provincie: programma 2008-2009

6 7

deel 1 studie- en opleidingsmogelijkheden

1 Hoger onderwijs 1.1 De bamastructuur 1.2 Leerkrediet 1.3 Professioneel gerichte bacheloropleidingen 1.4 Academisch gerichte bachelor- en master opleidingen 1.5 Studiefinanciering 1.6 Bama-opleidingen van a tot z 2 Hoger beroepsonderwijs 2.1 Hoger beroepsonderwijs van het volwas senenonderwijs 2.2 Vierde graad beroepssecundair onderwijs 2.3 Zevende jaren van het technisch secundair onderwijs 2.4 Zevende beroepsgerichte jaren van het kunst secundair onderwijs 3 Opleidingen tot uniformberoepen 4 Kerkelijk hoger onderwijs 5 Secundair onderwijs specialisatiejaren 6 Secundair onderwijs voorbereidend jaar 7 Secundair onderwijs derde graad 8 Secundair volwassenenonderwijs 9 Syntra-opleidingen 10 Opleidingen ingericht door de vdab 11 Privé-onderwijs 12 Studeren en stage lopen in het buitenland 13 Flexibel studeren 13.1 Flexibele leerroutes 13.2 Open universiteit 13.3 Examencommissies

9 9 10 11 18 32 33 42 42 44 44 45 45 46 47 48 48 49 50 50 50 51 51 51 52 52

deel 2 waar kan je studeren?

1 Universiteiten 2 Hogescholen 3 Vierde graad 4 Uniformberoepen

55 56 84 88

deel 3 de beroepssectoren

Een overzicht van sectoren waar je aan de slag kan De audiovisuele sector De bediendensector De sector bus en car (bezoldigd vervoer van personen) De bouwsector De chemiesector De elektrotechnische sector De garage- en koetswerksector De grafische sector De groene sectoren De horeca De houtsector De internationale handel, het vervoer en de logistiek De kappersector De sector kleding en confectie De lokale besturen De textielsector De sector voor metaal-, machine- en elektrische bouw De sector montage en kraanbediening De sector podiumkunsten De sector van de social profit De textielverzorging De sector van transport en logistiek De sector verhuizingen, meubelbewaring & aanverwante activiteiten De voedingssector

91 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 107 bis 108 109 110 111 112 113 114 115

deel 4 de helpfiles

116

1 Handige hulp: de centra voor leerlingenbegeleiding 2 De sprong naar de arbeidsmarkt: praktische info 2.1 Wegwijs op de vdab-site 2.2 De uitzendsector 3 Advies over vorming en opleiding 3.1 www.wordwatjewil.be 3.2 Leerwinkels 4 Voor wie dieper wil graven: literatuurlijst 4.1 Publicaties van de vrije-clb-koepel vzw 4.2 Publicaties van de clb’s van het go!

117 119 119 120 121 116 121 122 122 123

De inhoud van deze brochure evolueert snel. Aanvullingen op deze publicatie vind je op www.ond.vlaanderen.be/sidin. Een nieuwe editie is gepland in september 2009.

/ / / T ip s vo or e e n d o or d ac h t e s t u die- of be r oe p s ke uz e

Tips voor een doordachte studie- of beroepskeuze Je staat binnenkort voor een belangrijke keuze die een blijvende invloed heeft op de rest van je leven. Je kan heel veel wegen uit. De kennis en vaardigheden die je nu opdoet, zijn een onmisbare basis voor je verdere professionele toekomst. Maar levenslang bijleren is een must voor iedereen, ongeacht of je nu nog verder studeert of meteen al een beroep gaat uitoefenen. Misschien twijfel je over wat te doen nadat de poort van de secundaire school definitief achter je dichtslaat. Je bent niet de enige, lees over de keuzedilemma’s van Sarah, Ismaël, Sven en Nikki. Voor hen geldt hetzelfde als voor jou: een studie- of beroepskeuze, daar moet je toch wel even over nadenken en de voor en tegens grondig afwegen. Hier volgen alvast enkele tips voor een doordachte studie- of beroepskeuze.

_Een studie- of beroepskeuze = jouw keuze!

Jij moet een keuze maken. Niet anderen voor jou. Maar om die keuze zelf te maken, moet je jezelf goed kennen. Wie ben ik? Wat wil ik? Wat kan ik? Dat zijn de drie kernvragen. _Een studie- of beroepskeuze vraagt zelfkennis

Om jezelf te kennen, denk je na over wie je bent, wat je doet en waarom. Je kan ook heel wat opsteken van je omgeving. Familie, vrienden en kennissen zullen je steeds weer vragen: “Wat ga jij volgend jaar doen?” Antwoord met een vraag: “Waar denk jij dat ik goed in ben?” Sommigen zullen niet weten wat zeggen en anderen zullen misschien hun eigen keuze opdringen, maar je zal sowieso meer over jezelf leren. Hoe zien anderen me? Welke talenten heb ik volgens hen? _Een studie- of beroepskeuze vraagt tijd

‘Kiezen’ gaat niet vanzelf, het vraagt tijd en inspanning. Begin er dus op tijd mee en doe het actief en grondig. Geloof in jezelf, maak een tijdschema en een concreet stappenplan om tot een weloverwogen beslissing te komen. Houd in je stappenplan ook rekening met de praktische uitvoering ervan (inschrijving, verplaatsing/huisvesting, financiën ... ). Laat je niet opjutten door je omgeving die vindt dat je in maart of april al moet hebben beslist. De meeste inschrijvingen lopen tot september en een studentenkamer vind je heus dan ook nog- al is de keuze dan beperkter. Je beslist beter wat later en overtuigd, dan dat je te vroeg een verkeerde keuze maakt. Let wel op: soms laten opleidingsinstituten slechts een beperkt aantal kandidaten tot de opleiding toe. Dan moet je er natuur-

lijk wel tijdig bij zijn. Ook als je beslist om te gaan werken, zijn er een aantal formaliteiten (inschrijven bij de VDAB, kinderbijslag ... ) die je in orde moet brengen. Je informeren is dus de boodschap. _Een studie- of beroepskeuze vraagt goede informatie

Kiezen gaat beter als je over goede informatie beschikt. Hoe kom je aan die informatie? Via de school, de leraren en het CLB Je kan in de eerste plaats terecht bij je school, en je leraren. Zij hebben de taak om je te begeleiden in je studie- of beroepskeuze. Samen kunnen jullie deze brochure als vertrekbasis gebruiken. Het CLB ondersteunt op haar beurt de school en leraren in die begeleiding. Gebeurt er niets op jouw school? Dan kan je er eens op de leerlingenraad over beginnnen. Of je kan rechtstreeks beroep doen op het CLB. Achteraan bij de helpfiles vind je de adressen van de CLB’s. Via oud-leerlingen Bevraag oud-leerlingen van je school. De ene school is de andere niet. Daarom is het zinvol uit te zoeken welke problemen oud-leerlingen van jouw school ondervinden in hun verdere studies en/of hun beroep. Zij kunnen je informeren over de sterke en zwakke punten van je vooropleiding en je realiteitszin aanscherpen over wat de beroepsrealiteit inhoudt. Veel scholen organiseren zelf zo’n infomoment op een avond of namiddag.

// / Tip s v o or een do ord a c h t e st udie- of beroep skeuz e

Via het net De hogescholen, universiteiten en sectorfondsen hebben elk een eigen webstek met info. Surf naar www.hogeronderwijsregister.be voor de juiste gegevens van de onderwijsinstellingen. Bij de adressen in deel 2 staan trouwens ook de websites van de onderwijsinstellingen. Voor de websites van de sectorfondsen blader je door naar deel 3. Via de SID-in’s In elke Vlaamse provincie gaat een SID-in door. Op deze Studie-informatiedagen hebben alle Vlaamse onderwijsinstellingen en heel wat beroepssectoren een infostand. Bovendien organiseren de meeste onderwijsinstellingen en sommige beroepssectoren ook vaak hun eigen infomomenten. Op de SID-in kom je te weten wanneer die precies plaatsvinden. De data waarop er SID-in’s in jouw buurt zijn, vind je op bladzijde 7 en op de website: www.ond.vlaanderen.be/sidin

_Maak een lijstje van je capaciteiten, interesses, vaardigheden en talenten!

Vergelijk dat lijstje met de eisen die aan bepaalde opleidingen en beroepen worden gesteld. Ga ook op zoek naar je zwakke punten. Wie vaardig is met zijn handen, kiest vaak beter voor een praktische dan een theoretische opleiding. Als je het niet leuk vindt om fysieke inspanningen te leveren, kies dan niet voor een job in de bouwsector. _Analyseer kritisch je studiehouding

Zit je aan het eind van je mogelijkheden? Studeer je nu eigenlijk niet zoveel en heb je nog reserves die je kan aanspreken? Ben je bereid meer tijd aan je studies te besteden als je er voor zou kiezen om verder te studeren? Ben je voldoende gemotiveerd en heb je een goede studiemethode?

A / Sarah zit in het zesde jaar aso Moderne talen-wiskunde. Haar dilemma?

1. De mama van Sarah runt een kleine keten van kledingzaken. In de vakanties werkt Sarah er als verkoopster. Ze doet dat wel graag, maar enkel voor een tijdje. Ze is telkens weer blij als haar vakantiejob erop zit. Haar moeder wil haar liefst in een van de winkels laten werken en haar zo voorbereiden om later de hele zaak over te nemen. Sarah vindt het idee van flink geld verdienen en je eigen baas zijn, best aanlokkelijk. Maar ze beseft ook dat ze keihard zal moeten werken en risico’s moet nemen. 2. Ze is gek op dieren en wil eigenlijk dolgraag dierenarts worden. De leraren op scholen twijfelen: “Zal dat niet te zwaar zijn voor jou, Sarah? De eerste jaren is dat stevig blokken en je scores voor wetenschappen vallen wat tegen.” Maar Sarah weet dat ze reserves heeft. Ze blokt nu enkel om te slagen. 3. Haar leraren zien Sarah eerder als verpleegster: “Je bent zo sociaal, Sarah. Je hebt zoveel aandacht voor anderen. En daar zijn de wetenschappen niet zo zwaar.” Maar als kind al werd Sarah ziek van de geur in een ziekenhuiskamer ... Is dat wel iets voor haar? Wat kiezen? De verzekerde toekomst? Toch doen wat leraren afraden? Kiezen voor wat je spontaan niet zint?

B / Ismaël zit in het zesde jaar tso koel- en warmtetechnieken. Hij twijfelt over wat hij nu verder gaat doen.

1. Koeltechnicus is een knelpuntberoep, dus hij kan meteen aan de slag. Het loon valt goed mee, maar hij is bang dat hij dan nooit meer kan studeren. 2. Anderzijds lijkt het Ismaël wel wat om verder te studeren. Hij had goede punten en volgens de leerkrachten moet een professionele bachelor wel haalbaar zijn. Maar hij wil liever ineens voor industrieel ingenieur studeren. Hij weet wel dat hij zich dan extra zal moeten inzetten voor wiskunde, maar gelooft dat hij dit aankan. Of misschien toch met een professionele bachelor starten en via een schakeltraject achteraf alsnog opklimmen tot industrieel ingenieur? 3. Ismaël is ook een actieve medewerker binnen een jeugdcentrum en hij vindt het wel fijn om andere jongeren te helpen met hun problemen. Hij weet niet goed of hij dit als vrijwilliger wil blijven verder doen of als professionele medewerker. Wat kiezen? Meteen geld verdienen? Zich specialiseren binnen zijn studiedomein of iets totaal anders studeren?

/ / / T ip s vo or e e n d o or d ac h t e s t u die- of be r oe p s ke uz e

_Stel een lijst op met pro’s en contra’s

Kan je moeilijk kiezen tussen verder studeren en gaan werken. Of weet je al wat je wil doen, maar twijfel je over de studierichting of het beroep dat je wil uitoefenen? Maak dan voor elke optie een lijst met pro’s en contra’s. Overloop hierbij hoe het zit met je kennis en vaardigheden om die studie te volgen of dat beroep uit te oefenen. Ook de toekomstperspectieven mag je niet uit het oog verliezen: wat zijn mijn doorgroeimogelijkheden in deze job of waar kan ik aan de slag met dat hoger diploma? Vul deze lijsten regelmatig aan en overweeg alle pro’s en contra’s bij je definitieve keuze. _Kiezen met het hart of met het verstand?

Uiteraard kan je niet blindelings je hart volgen en hou je best rekening met de realiteit bij het maken van je keuze. Als je bijvoorbeeld wilt werken in een bepaalde sector, informeer je

dan eerst eens over de grootte van de sector en de bedrijven (kmo’s, multinationals ... ) die ertoe behoren. Dit kan voor een stuk je arbeidskansen bepalen. Heel wat mensen die een bepaalde studie volgen, komen uiteindelijk in een totaal andere sector terecht. Hoeveel verkopers hebben dat vak gestudeerd? Hoeveel mensen werken met een onderwijsdiploma in de bank- of verzekeringssector? Ga zo maar door. Anders gezegd: de tewerkstellingskansen hangen niet altijd af van de vooropleiding die je hebt gevolgd, maar van wie je geworden bent en waar je je wil voor inzetten. Zelfs als je voor een richting kiest waar een grote vraag is naar afgestudeerden, is dat geen garantie op hoge tewerkstellingskansen. Want die vraag is misschien al afgenomen op het moment dat jij drie, vier of vijf jaar later afstudeert. Laat je dus in je keuze vooral leiden door wat je graag doet, wat je boeit ...

C / Sven zit in het zesde jaar aso Latijn-wiskunde. Hij worstelt met volgende keuzes.

1. Stopt hij gewoon en wordt hij kelner? De vorige zomervakanties werkte hij als hulpkelner in een klasserestaurant aan de kust. Hij heeft er gezien hoe de kelners fors geld verdienen. Hij hoorde hun verhalen: “Wij moeten maar een drie- of viertal maanden hard werken. De rest van het jaar is het af en toe een weekend meedraaien.” Waarom zou hij eigenlijk verder studeren? 2. Sven houdt van lezen en schrijven. Hij verslindt een boek of twee per week en is ‘hoofdredacteur’ van de maandelijkse familiekrant. Ook aan de schoolkrant werkt hij mee. Vandaar zijn droom om Taal- en letterkunde te studeren en later leraar te worden. Maar bij de kerstexamens had hij een tekort voor Engels en Duits. Hij begreep er niks van. Maar ja, punten zijn punten. Toch blijft die studiekeuze zijn voorkeur hebben. 3. Voor wiskunde haalt Sven altijd erg goede cijfers. Daarom heeft zijn klastitularis (ook wiskundeleraar) hem al een paar keer aangesproken: “Sven, man, jij moet toch voor burgerlijk ingenieur gaan!” Maar zijn oudere broer is ingenieur en Sven vindt hem een saaie kerel, zonder enige interesse in cultuur. Die weg wil hij zeker niet inslaan. Wat kiezen? Snel geld? De uitdaging als ingenieur? Zijn droom?

D / Nikki heeft er een zevende jaar kinderzorg op zitten. Wat gaat ze doen?

1. Werken? Ze hoeft zich niet in te schrijven bij de VDAB, want ze kan meteen starten in het kinderopvangverblijf waar ze stage liep! Of toch ook maar inschrijven bij de VDAB? 2. Studeren? Een zevende jaar tso leefgroepwerking lijkt haar wel interessant. De studierichting orthopedagogie vindt Nikki ook boeiend maar de studies schrikken haar wat af. Ze heeft gehoord dat orthopedagogie ook wordt aangeboden in het hoger beroepsonderwijs (HBO) van het volwassenenonderwijs. Al vanaf het eerste jaar bestaat de opleiding daar uit veel stage en andere praktijkonderdelen! Maar theorie blijft wel een belangrijk onderdeel, ook in het volwassenenonderwijs. Zou ze dan niet meteen starten aan de hogeschool? Maar het theoretisch gedeelte daar is er nog veel belangrijker. Nee, het is dan beter om eerst in HBO te starten en eventueel achteraf nog een bachelor te behalen via een schakeltraject. 3. Kleuterjuf worden ziet ze ook wel zitten. Maar haar ouders en leerkrachten denken dat de verantwoordelijkheid voor zo’n grote groep kleuters te zwaar zal zijn. Maar zij ziet zichzelf wel voor een klasje staan. Wat kiezen? Meteen aan de slag? Een andere richting inslaan of iets doen waar ze eigenlijk al als kind van droomde, maar door iedereen wordt afgeraden? _5

// / Checklis t v o or j e n a a r de SID - in t rek t

Checklist voor je naar de SID-in trekt Je bent wellicht al een tijdje aan het nadenken over wat je verder wil doen na het secundair onderwijs. Een goede beslissing begint met goede informatie. De SID-in’s kunnen je hierbij helpen. Je vindt er standen van de verschillende onderwijsinstellingen én van de beroepssectoren. De CLB’s zijn er ook aanwezig. Om het maximum te halen uit je bezoek, bekijk je best deze brochure vooraf. Zo kan je al uitmaken over welke opleidingen en sectoren je meer informatie wil en kan je plannen welke standen je zeker wil bezoeken. De volgende vragen zijn nuttig bij het verzamelen van de nodige studie- en beroepsinformatie. Pik er de vragen uit waarop je zeker een antwoord wil krijgen tijdens de SID-in. Neem jouw lijstje met vragen mee en leg ze aan de informanten voor.

_Studie-informatie

_Beroepsinformatie

+ Hoelang duurt de opleiding? Wat zijn de toelatingsvoorwaarden? Welke voorkennis moet ik hebben? Is er een ingangsexamen of toelatingsproef? Wanneer gaat die door en hoe kan ik me voorbereiden? + Welke vakken krijg ik en wat houden ze in? + Zijn er keuzerichtingen en vanaf wanneer? + Krijg ik stages? Hoeveel? + Hoe is de opleiding opgevat? Theoretisch, praktisch of een combinatie? + In welke onderwijsinstellingen kan ik de richting van mijn keuze volgen? + Wanneer zijn er info- en opendeurdagen? + Wat is uniek, typisch, aantrekkelijk, ... aan deze onderwijsinstelling? Zijn er mogelijkheden voor werkstudenten? + Hoe werkt het examensysteem? + Hoe verlopen de contacten met professoren, docenten, assistenten ...? Zijn er mogelijkheden tot studiebegeleiding? + Organiseert de onderwijsinstelling activiteiten in het kader van de internationale uitwisselingsprogramma’s? + Wat zijn mijn mogelijkheden na de studies? In welke sectoren kan ik terecht? Wat zijn de tewerkstellingsperspectieven? + Hoe hoog zijn de studiekosten? + Welke sociale voorzieningen zijn er? + Hoe zit het met de bereikbaarheid van de onderwijsinstelling? Welke verblijfsmogelijkheden zijn er? + Tot welke datum kan ik me inschrijven? Is er een inschrijvingsstop?

+ Wat zijn de voornaamste beroepen in de sector? + Welk(e) beroep(en) kan ik in de sector uitoefenen met de kwalificatie(s) die ik al op zak heb? Kan ik nog verder studeren om me te specialiseren? + Kan ik mij, zonder enige specifieke voorkennis, toch nog omscholen tot een beroep uit deze sector? + Kan ik verder studeren én stage lopen in de sector? + Welke kwalificaties kan ik nog verwerven terwijl ik al aan de slag ben? Bij welke onderwijs- en/of vormingsinstellingen? + Zijn er doorgroeimogelijkheden? Kan ik in de sector een carrière uitbouwen (bijvoorbeeld doorgroeien tot leidinggevende) en hoe pak ik dat best aan? + Zijn er veel openstaande vacatures (in de regio waar ik woon)? Hoe kan ik best solliciteren? + Kan ik ook in het buitenland aan de slag in de sector? + Hoe ziet een gemiddelde werkweek er uit in de sector? Wordt er in ploegen gewerkt? + Wat is mijn startloon? + Welke competenties (kennis, vaardigheden en attitudes) zijn belangrijk in de sector? + Is er opleiding op de werkvloer? + Kan ik in de sector, na enige jaren ervaring, een ervaringsbewijs halen? Zo ja, voor welk(e) beroep(en)? + Kan ik een eigen zaak opstarten of doe ik beter eerst wat ervaring op in de sector?

/ / / E e n SID - in in e lk e p r o vinc ie : p r o gr am m a 20 0 8-20 09

Een SID-in in elke provincie: _West-Vlaanderen Expohallen Roeselare Diksmuidsesteenweg 400 8800 ROESELARE

Donderdag 8 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Vrijdag 9 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Zaterdag 10 januari 2009: 10u - 16u

_Vlaams-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Brabanthal Brabantlaan 1 3053 HAASRODE

Donderdag 5 februari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Vrijdag 6 februari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Zaterdag 7 februari 2009: 10u - 16u Sectoren aanwezig*

_Oost-Vlaanderen Flanders Expo Maaltekouter 1 9051 GENT

Donderdag 15 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Vrijdag 16 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Zaterdag 17 januari 2009: 10u - 16u Sectoren aanwezig*

_Antwerpen Antwerp Expo (Bouwcentrum) Jan Van Rijswijcklaan 191 2020 ANTWERPEN

Donderdag 12 maart 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Vrijdag 13 maart 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Zaterdag 14 maart 2009: 10u - 16u

_Limburg Limburghal Jaarbeurslaan 6 3600 GENK

Donderdag 29 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Vrijdag 30 januari 2009: 9u - 12u en 13u - 16u Zaterdag 31 januari 2009: 10u - 16u

Schoolbezoeken op donderdag en vrijdag Vrij bezoek op zaterdag Meer info op www.ond.vlaanderen.be/sidin

Sectoren aanwezig*

* Vanaf 2010 is voorzien dat de sectoren op alle SID-in’s aanwezig zijn.

deel 1 Studie-en opleidingsmogelijkheden lijst van alle studiemogelijkheden

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Dit deel geeft een opsomming van alle studiemogelijkheden, ingedeeld volgens de onderwijsstructuren. Per studierichting staan een of meerdere codes die aangeven waar je de studie kan volgen. In deel 2 vind je per code de naam van de onderwijsinstelling met de contactgegevens.

1.Hoger onderwijs 1.1 De bamastructuur De Ba(chelor) – Ma(ster)-structuur kwam er na de Bologna-akkoorden tussen Europese landen. De bedoeling was om een meer eenvormige structuur van het hoger onderwijs te creëren. Zo wordt studeren binnen de Europese Unie eenvoudiger. Het hoger onderwijs in Vlaanderen bestaat uit: - het hoger professioneel gericht onderwijs - het academisch gericht onderwijs Het hoger professioneel gericht onderwijs bevat alleen bacheloropleidingen en wordt enkel georganiseerd aan de hogescholen. Het academisch gericht onderwijs bevat bachelor- en masteropleidingen. Het academisch onderwijs wordt georganiseerd aan universiteiten en aan de hogescholen binnen het kader van een associatie. Een associatie is een samenwerkingsverband tussen universiteiten en hogescholen. Ze maken een betere wisselwerking mogelijk tussen onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in de opleidingen aan de hogescholen. Er zijn vijf associaties in Vlaanderen: - Associatie K.U.Leuven - Associatie Universiteit-Hogescholen Limburg - Associatie Universiteit Gent - Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen - Universitaire Associatie Brussel

MASTER NA MASTER (MANAMA) Duur: min. 60 studiepunten

VOORBEREIDINGSPROGRAMMA Duur:*

MASTER (MA) Hogeschool in associatieverband met universiteit of universiteit. Duur: min. 60 studiepunten

BACHELOR NA BACHELOR (BANABA) Hogeschool Duur: min. 60 studiepunten

VOORBEREIDINGSPROGRAMMA Duur:*

PROFESSIONEEL GERICHTE BACHELOR (PBA) Hogeschool Duur: 180 studiepunten

SCHAKELPROGRAMMA

VOORBEREIDINGSPROGRAMMA Duur:*

ACADEMISCH GERICHTE BACHELOR (ABA) Hogeschool of universiteit Duur: 180 studiepunten

* In de voorbereidingsprogramma’s zijn de studiepunten vrij te bepalen door de onderwijsinstellingen.

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Afkortingen en termen _BA: bachelor. Een PBA of professioneel gerichte bachelor (vroeger: graduaat, initiële lerarenopleiding) leidt op tot een beroep, een academisch gerichte bachelor (ABA) bereidt voor op een masteropleiding.

_Schakelprogramma: overgangsprogramma tussen professionele bachelor en master met een studieomvang van ten minste 45 studiepunten en ten hoogste 90 studiepunten.

_BANABA of BNB: staat voor bachelor na bachelor: bacheloropleiding van ten minste 60 studiepunten die aansluit op een andere bacheloropleiding, bv. Specialisatie intensieve zorgen en spoedgevallenzorg na een verpleegkundige opleiding.

_Studiepunt: maat voor studiebelasting waarbij één studiepunt gelijk is aan 25-30 uur studie, oefeningen, hoorcollege, labo ... De studieomvang van elke opleiding/opleidingonderdeel wordt in studiepunten uitgedrukt.

_MA: master (vroeger: licentiaat): de studieomvang be-

draagt ten minste 60 studiepunten en sluit aan op een academische bacheloropleiding of een schakel- of voorbereidingsprogramma.

_Voorbereidingsprogramma: een programma dat kan worden opgelegd aan een student die niet in het bezit is van een diploma dat op rechtstreekse wijze toelating verleent tot de opleiding waarvoor hij zich wenst in te schrijven.

_MANAMA of MNM: staat voor master na master: een masteropleiding nadat je al een master behaalde.

1.2 Leerkrediet Elke student krijgt bij zijn/haar inschrijving in het hoger onderwijs een leerkrediet. Dat is een rugzak met 140 studiepunten. Voor je inschrijving haal je de studiepunten die je opneemt uit je rugzak. Als je slaagt, krijg je ze terug. De eerste 60 studiepunten waarvoor je slaagt, krijg je zelfs dubbel terug. De bedoeling van het leerkrediet is je te stimuleren een bewuste studiekeuze te maken en om de hogeschool of universiteit aan te sporen je studievoortgang te bewaken. Als je leerkrediet op nul komt, dan kan je je enkel nog inschrijven met de toestemming van de instelling (hogeschool of universiteit) en kan de instelling het studiegeld verdubbelen.

Als je na je inschrijving ontdekt dat je toch een verkeerde studiekeuze gemaakt hebt en dus van opleiding wenst te veranderen, dan kan dit gevolgen hebben voor jouw leerkrediet. Als generatiestudent (een student die zich de eerste keer in het hoger onderwijs inschrijft voor een bacheloropleiding) krijg je het volledige leerkrediet terug als je voor 1 december van opleiding verandert. Als je tussen 1 december en 15 maart verandert van opleiding, dan krijg je nog de helft terug. Voor niet-generatie studenten, bepaalt elke instelling zelf de datum tot waarop een wijziging in je inschrijving gevolgen heeft voor jouw leerkrediet. Deze datum vind je in het onderwijs- en examenreglement van de instelling.

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Op het ogenblik dat je een masterdiploma behaalt, worden er 140 studiepunten terug afgetrokken van jouw leerkrediet. Als je daarna nog een bachelor- of masterdiploma wil behalen, zal je dat dus zelf moeten bekostigen, tenzij je nog een positief leerkrediet overhebt. Als je een professionele of academische bachelor behaalt, wordt er niets afgetrokken van je leerkrediet. Op deze manier wil de overheid met haar beperkte budget toch aan iedereen de kans geven om een masterdiploma te behalen. Als je na het afstuderen of verlaten van het hoger onderwijs geen 60 studiepunten meer overhebt op jouw leerkrediet, kan je terug leerkrediet opbouwen. Jaarlijks krijg je 10 studiepunten toegekend tot een maximum van 60 studiepunten. Zodra dit leerkrediet opgebruikt is, zal je wel zelf je bijkomende opleiding(en) in het hoger onderwijs moeten bekostigen. Alle informatie over het leerkrediet vind je op www.studentenportaal.be. Via deze website kan je ook de stand van je eigen leerkrediet opvolgen.

1.3 Professioneel gerichte bacheloropleidingen Een professioneel gerichte bacheloropleiding omvat 180 studiepunten (komt overeen met 3 studiejaren) en bereidt rechtstreeks voor op een job onmiddellijk na de studie (vandaar: ‘professioneel’). Deze opleidingen vind je in hogescholen.

_Inhoud

In de theorielessen is de benadering van de leerstof eerder concreet. Je bespreekt theoretische modellen en hun toepassingsmogelijkheden in de dagelijkse praktijk. Hoe zit iets in elkaar? Hoe ontstaat iets? Hoe herken je het? Hoe kan je het herstellen? Hoe kan je erop inwerken? Welke zijn voor- en nadelen? Welke technieken kan je gebruiken? In de praktijklessen ga je proefondervindelijk om met de materie die in de theoretische lessen aan bod is gekomen. Vaak worden er specifieke beroepsvaardigheden aangeleerd en getraind. Tijdens de stageperiode maak je uitgebreid kennis met je toekomstig werkveld en leer je omgaan met beroepseigen mogelijkheden en moeilijkheden (stress, werken tijdsdruk, organisatieproblemen, beperkte financiële middelen ... ). _Moeilijkheidsgraad

Je krijgt meer leerstof te verwerken dan in het secundair onderwijs. Meestal krijg je een goed aaneensluitend geheel van lessen en stages. De lessen hebben meestal plaats in kleinere groepen. De afstand tussen student en docent is klein. Er wordt een beroep gedaan op je redeneer- en vooral op je werkvermogen. _Onderverdeling

Professioneel gerichte bacheloropleidingen vind je in volgende studiegebieden: architectuur; audiovisuele en beeldende kunst; biotechniek; gezondheidszorg; handelswetenschappen en bedrijfskunde; industriële wetenschappen en technologie; muziek en podiumkunsten; nautische wetenschappen; onderwijs; sociaal-agogisch werk. _Vervolgopleidingen

Na een professioneel gerichte bacheloropleiding kan je: - een andere professioneel gerichte bacheloropleiding volgen; - een masteropleiding volgen maar dan moet je eerst slagen voor een schakelprogramma (45 tot 90 studiepunten). _11

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Studiemogelijkheden De cijfers en letters na elke opleiding verwijzen naar deel 2 met de lijst van onderwijsinstellingen vanaf p. 52. Per studiegebied zijn alle basisopleidingen (vet gedrukt) aangevuld met de afstudeerrichtingen (niet vet gedrukt en voorafgegaan door een liggend streepje).

_Architectuur

Specifieke accenten: tekenen, ontwerpen, vormstudie, toegepaste wetenschappen. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

Toegepaste architectuur Interieurvormgeving

West-Vl. 25B

13C

Landschaps- en tuinarchitectuur

28E 23A

15F

23M

_Audiovisuele en beeldende kunst

Specifieke accenten: kunst, culturele vorming, tekenen, grafiek. Antwerpen

Brabant

Limburg

Beeldende vormgeving

Oost-Vl.

West-Vl.

28F

_Biotechniek

Specifieke accenten: toegepaste wetenschappen, landen tuinbouw, bedrijfseconomie. Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

12A

Antwerpen

21F

23M 24B

27E

24B

27E

- Biotechnologie

12A

21F

- Dierenzorg

12A

Agro- en biotechnologie

Brabant

- Agro-industrie

- Groenmanagement

21F

- Landbouw

12A

- Tuinbouw

12A

- Voedingsmiddelentechnologie

12A

27E 23M 24B

27E

23M 24B

27E

23M 24B

27E 27E

23M

_Gezondheidszorg

Specifieke accenten: toegepaste wetenschappen, medische wetenschappen (anatomie, fysiologie/pathologie), mensen maatschappijvakken. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Biomedische laboratoriumtechnologie

9I 11A 12A

15F 18A

20F

23F 24A

25B 26A

- Farmaceutische en biologische

9I 11A 12A

15F 18A

23F 24A

25B

9I 11A 12A

15F 18A

23F 24A

25B 26A

laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie

20F

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Ergotherapie

8K 12A

14B

21B

22E 23F

25D 26A

Logopedie en audiologie

10B

22E 23F

26A

- Audiologie

10B

22E 23F

26A

- Logopedie

10B

22E 23F

26A

Medische beeldvorming

14B

Optiek & optometrie

14B

Orthopedie

12A

- Orthopedische technologie

12A

- Schoentechnologie voor sport en revalidatie

12A

Podologie

22E

Verpleegkunde

8K 9B 12B 12D 14B 15F 18A 13D

20A 21B

22B 23F 24B 25C 26A 27B 24C 27E

- Geriatrische verpleegkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A

20A

23F 24C

26A 27E

- Kinderverpleegkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A 13D

20A 21B

22B 23F

26A 27B 27E

- Psychiatrische verpleegkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A 13D

20A 21B

22B 23F 24B

26A 27B 27E

- Sociale verpleegkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A 13D

20A 21B

22B 23F 24B

26A 27B

- Ziekenhuisverpleegkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A 13D

20A 21B

22B 23F 24B 26A 27B 27E 24C

Voedings- en dieetkunde

11A 12A

Vroedkunde

8K 9B 12B 12D 15F 18A

15F 18A

23F 24A

26A

20A 21B

22B 24B

26A 27B

_Handelswetenschappen en bedrijfskunde

Specifieke accenten: economie, boekhouden, talen, recht, toegepaste informatica. Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Bedrijfsmanagement

Antwerpen

8I 9A 11B 12A 14E 18B 12C 13D

Brabant

19A 20E 21C

22F 23C 23N 24C

25B 26A 27A

- Accountancy-fiscaliteit

8I 9A 12A 12C 14E 18B 13D

19A 20E 21C

22F 23C 23N 25B 26A 27A 24C

8I 9A 12A 12C 14E 18B 13D

19A 20E 21C

22F 23C 23N

- Eventmanagement - Financie- en verzekeringswezen

27A

- Internationaal ondernemen

13D

- Internationaal ondernemen (ION!) (1)

8I 9A 11B

- KMO-management

- Logistiek management

8I 9A 12A 13D

- Marketing (2)

23C 23N 14E

20E 21C

23C 23N

8I 9A 12A 12C 14E 18B 13D

20E 21C

22F 23C 23N 25B 27A 24C

20E

23C

9A 11B 12A 12C

20E 21C

22F 23C

- Milieumanagement - Rechtspraktijk

18B

- Sport- en cultuurmanagement Communicatiemanagement

25B 27A

26A 26A

11B 13B

15A

19A

22A

25D

_13

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen - Commerciële communicatie

11B 13B

- Event, concept en organisatie

13B

- Public relations en voorlichting

11B 13B

Hotelmanagement

11B

Informatiemanagement en informatiesystemen

13A

Journalistiek

11B 13B

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

19A

22A

25D

19A

22A

25D

15A 15A

26A 19A

22A

Netwerkeconomie

25D 25B

Office management

8I 9A 11B 12A 14E 15A 18A 19A 20E 21C 12C 13B 18B

22F 23B 23N 25B 25D 26A 24C 27A

- Bedrijfsvertaler-tolk

9A 12A

19A 20E 21C

23B 23N

- Event- en projectmanagement

- Intercultural relations management

13B

- Management assistant

8I 9A 11B 12A 14E 15A 18B 12C 13B

19A 20E 21C

22F 23B 23N 25B 25D 26A 24C 27A

18B

25D 26A

- Medical management assistant

9A 11B 12C

18A

21C

23B 24C

25B 25D

Toegepaste informatica

8I 9A 12A

14E 15E 18A

19D 21C

23B 23N

25B 27D

- Applicatieontwikkeling

19D 21C

27D

- Softwaremanagement

21C

27D

- Systemen en netwerkbeheer

19D 21C

Toerisme en recreatiemanagement

13A

(1)

15A

19A

25D 26A

Internationaal Ondernemen “ION!” is een Vlaams-Nederlandse ondernemersopleiding op hogeschoolniveau. De Kamers van Koophandel van Antwerpen en Breda,

het MKB Brabant, de Hogeschool Antwerpen, de Karel de Grote-Hogeschool en de Plantijn Hogeschool ontwikkelden dit transnationaal studieprogramma in samenwerking met de Avans-Hogeschool in Breda. (2)

ook in het Engels te volgen aan 18B: Bachelor in Business Management - Marketing

_Industriële wetenschappen en technologie

Specifieke accenten: toegepaste wetenschappen, toegepaste wiskunde, grondstoffenleer, materialenleer, technologie. Antwerpen

Brabant

Audiovisuele technieken: assistentie

15C

- Assistentie audiovisueel

15C

- Podiumtechnieken

15C

Audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage

15C

- Beeld

15C

- Geluid

15C

- Montage

15C

Audiovisuele technieken: film, tv en video

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

28C

Audiovisuele technieken: fotografie

Autotechnologie

9I 28A

- Auto-elektronica

- Bedrijfsvoertuigen

- Mototechnologie

- Personenwagens

Bouw

12A

19E

24C

Chemie

9I 11A 12A

18A

20F

23L 24A

28C 27D

26B

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

- Biochemie

9I 11A 12A

18A

20F

23L 24A

- Chemie

9I 11A 12A

18A

20F

23L 24A

26B

- Milieuzorg

12A

18A

23L 24A

26B

18A

- Procestechnologie

9I 11A 12A

Elektromechanica

11C 12A 28A

19E 20F

20F 23L 24C

26B 27D

- Automatisering

11C 28A

20F

23L

26B 27D

- Elektromechanica

12A

20F

23L 24C

26B 27D

- Industrial management - Klimatisering

27D 11C 12A 28A

19E 20F

- Medische instrumentatie

23L 24C

27D

24C

- Onderhoudstechnologie

11C 12A 28A

19E 20F

- Procesautomatisering

11C 12A

- Technisch-commercieel adviseur

11C

Elektronica-ICT

8E 12A 28A

19E 20F

24A

26B 27D

- Elektronica

8E 12A 28A

20F

24A

26B 27D

- ICT

8E 12A 28A

20F

24A

26B 27D

Elektrotechniek

12A

20F

24A

27D

24C

Facilitair management

24B

Grafische en digitale media

22G

- Cross-media ontwerp

22G

- Grafimediabeleid

22G

- Grafimediatechnologie

22G

- Multimediaproductie

22G

Houttechnologie Logistiek

23L 12A

Luchtvaart

26B

- Aspirant-lijnpiloot

26B

- Luchtvaarttechnologie Mechanische ontwerpen productietechnologie

26B 28A

24A

- Kunststofverwerking

27D

- Mechanische ontwerpen productietechnologie

27D

Milieuzorg

15F

Modetechnologie Multimedia en communicatietechnologie

27D

20F 23L

25E

- Digital arts and entertainment

25E

- Industrieel productontwerpen

25E

- Multimedia en communicatietechnologie

25E

Textieltechnologie

23L

Vastgoed

23L 24C

- Landmeten

23L

- Makelaardij

23L

_15

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Muziek en podiumkunsten

Specifieke accenten: lichaamsontwikkeling, danstechniek, danspraktijk, medialeer, repertoirestudie. Antwerpen Dans

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Oost-Vl.

West-Vl.

Musical

15B

Pop- en rockmuziek

21G

- Muziekmanagement

21G

- Muziektechniek

21G

- Muzikant

21G

_Nautische wetenschappen

Specifieke accenten: scheepstechnologie, toegepaste wetenschappen, toegepaste wiskunde. Antwerpen Scheepswerktuigkunde (1) 1)

Brabant

Limburg

ook in het Frans te volgen.

_Onderwijs

Specifieke accenten: pedagogie, psychologie, didactiek, vakkenopleiding. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Kleuteronderwijs

8D 8N 9F 12F 13D

14B 15F 17A 18C 18E

19B 20B

22H 23I 24C

25A 26A 27G

Lager onderwijs

8D 8N 9F 12E 12F 13D

14B 15F 17A 18C 18E

19B 20B

22C 23I 24B 24C

25A 26A 27F 27G

Secundair onderwijs

8D 8N 9G 11A 12E 12F 13D

14B 14D 15F 17A 18C

19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Aardrijkskunde

8D 9G 12F 13D

14B 15F 17A 18C

19B 20C

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Bewegingsrecreatie

8D 9G 12E

14C 15F 17A 18C

19B 20C

22C 23I 24B

25A 27F

- Bio-esthetiek - Biologie

15F 8D 9G 11A 12F 13D

- Biotechnieken

14B 15F 17A 18C

22C 19B 20C

17A

- Bouw

- Burotica

- Chemie

22C 23I 24B

25A 26A 27F

24B

20C

- Duits

24B 24B

- Economie

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C 19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Elektriciteit

8N 13D

24B

26A

- Engels

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C 19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Frans

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C 19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

17A

20C

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

- Fysica

8D 9G 12F 13D 14B 17A 18C

Antwerpen

19B 20C

22C 23I 24B

26A 27F

- Geschiedenis

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C

19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Godsdienst

9G 12F 13D

20C

22C 24B

26A 27F

- Haartooi

Brabant

14B 18C 15F

- Handel-burotica

13D

- Hout

- Informatica

9G 12F 13D

- Islamitische godsdienst

22C

14B 15F

20C 21D

22C 23I 24B

27F

14B 15F 17A 18C

19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

15F 17A

- Latijn

18C

20C

22C

- Lichamelijke opvoeding

8D 9G 12E

14C 15F 17A 18C

19B 20C

22C 23I

- Mechanica

8N 13D

17A

20C

- Mode

8N 11A

25A 27F 26A

- Muzikale opvoeding

2OC

22C 23I

- Nederlands

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C

19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

- Niet-confessionele zedenleer

15F 17A

19B

23I

25A

- Plastische opvoeding

9G 12E

14B 17A

20C 21D

22C 23I

26A

- Project algemene vakken

9G 12F

14B

19B 20C 21D

23I 24B

25A 26A 27F

- Project kunstvakken

8D 9G 11A 12E 14B 17A

20C 21D

22C 23I 24B

26A

- Technologische opvoeding

8N 9G 11A 12F 17A 18C 13D

20C

22C 23I 24B

26A 27F

- Voeding-verzorging

8N 11A

20C

22C 23I

27F

- Wiskunde

8D 9G 12F 13D 14B 15F 17A 18C

19B 20C 21D

22C 23I 24B

25A 26A 27F

Limburg

Oost-Vl.

18C

_Sociaal-agogisch werk

Specifieke accenten: mensen maatschappijvakken, psychologie, recht, statistiek, beroepsmethodiek. Antwerpen

Brabant

Maatschappelijke veiligheid

West-Vl. 27C

Orthopedagogie

9H 11B

- Orthopedagogie

- Toegepaste (jeugd)criminologie

Sociaal werk - Maatschappelijk werk

14C

20D

23K

27C

8G 9H 12A

14D 15A 18D

19C

22D 23K

25C 25D 27C

8G 9H 12A

14D 15A 18D

19C

22D 23K

25C 25D 27C

- Maatschappelijke advisering

9H 12A

15A 18D

22D 23K

25D 27C

- Personeelswerk

8G 9H 12A

14C 18D

22D 23K

27C

- Sociaal-cultureel werk

8G 9H 12A

14D 15A 18D

22D 23K

25D 27C

- Syndicaal werk en sociaal beleid

19C

22D

Toegepaste psychologie

10B

25A 27C

- Arbeids- en organisatiepsychologie

10B

27C

- Klinische psychologie

10B

27C

- Schoolpsychologie en pedagogische psychologie

10B

27C

_17

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

1.4 Academisch gerichte bachelor- en masteropleidingen Academisch gerichte bacheloropleidingen Een academisch gerichte bacheloropleiding omvat eveneens 180 studiepunten (komt overeen met ongeveer 3 studiejaren). De opleidingen leggen de nadruk op een brede academische (theoretische) vorming of een vorming in de kunsten. Ze zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en bereiden je voor op een masteropleiding. Die opleidingen vind je aan universiteiten en een aantal hogescholen.

_Inhoud

Aan de hogescholen zijn de academische bacheloropleidingen in hoofdzaak toegepast-wetenschappelijk. Het gaat niet zozeer om fundamenteel onderzoek (de wetenschap zelf vooruit helpen), maar wel om toegepast onderzoek (het werken in het arbeids- of toepassingsveld vooruit helpen). De theorie brengt een ruim begrippenkader, concepten, modellen en visies. De praktijk kan bestaan uit stages, ateliers, afstudeerprojecten, training en practica, taallabo en vertaaloefeningen, een praktijkopleiding ter zee ... Aan de universiteiten verwerf je een overzicht van de inhoud van de eigen wetenschap (domein, doelstellingen, probleemzones ... ). Je leert er een specifieke wetenschapstaal en een uitgebreid begrippenkader. Je krijgt een overzicht van belangrijke stromingen, theorieën en denkmodellen. Je leert hoe je een eigen onderzoeksmethodologie en -technieken gebruikt. Je maakt ook kennis met een aantal hulpwetenschappen. Als je bv. pedagogische wetenschappen studeert, heb je ook inzichten nodig uit filosofie, psychologie en biologie. Je kan geografie maar echt bestuderen als je een ruime notie hebt van natuurkunde, scheikunde, wiskunde, planten dierkunde. _Moeilijkheidsgraad

Er komt heel wat denkwerk bij kijken. Het soort denkactiviteiten verschilt van richting tot richting. Je hebt een goed begrips- en redeneervermogen nodig. Daarnaast moet je ook over een stevig geheugen beschikken, want je krijgt beduidend meer leerstof te verwerken dan in het secundair onderwijs. Bovendien wordt er bij het instuderen en het verwerken van de leerstof een grote zelfstandigheid verondersteld. De leerstof bestaat vaak uit wetenschappelijke teksten waarin complexe concepten en modellen worden behandeld.

_Onderverdeling

Elke opleiding behoort tot een studiegebied. Een studiegebied bundelt aanverwante opleidingen. Academisch gerichte bacheloropleidingen aan de hogescholen vind je in volgende studiegebieden: architectuur; audiovisuele en beeldende kunst; biotechniek; gezondheidszorg; handelswetenschappen en bedrijfskunde; industriële wetenschappen en technologie; nautische wetenschappen; muziek en podiumkunsten; productontwikkeling; toegepaste taalkunde. Academisch gerichte bacheloropleidingen aan de universiteiten vind je in volgende studiegebieden: archeologie en kunstwetenschappen; bewegings- en revalidatiewetenschappen; biomedische wetenschappen; diergeneeskunde; economische en toegepaste economische wetenschappen, farmaceutische wetenschappen; geneeskunde; geschiedenis; godgeleerdheid, godsdienstwetenschappen en kerkelijk recht; politieke en sociale wetenschappen; psychologie en pedagogische wetenschappen; rechten, notariaat en criminologische wetenschappen; sociale gezondheidswetenschappen; taal- en letterkunde; tandheelkunde; toegepaste biologische wetenschappen; toegepaste wetenschappen; verkeerskunde; wetenschappen; wijsbegeerte en moraalwetenschappen. _Vervolgopleidingen

Na een academisch gerichte bacheloropleiding volg je: - een aansluitende masteropleiding; - een niet-aansluitende masteropleiding, na het volgen van een voorbereidingsprogramma; - een andere academisch gerichte bacheloropleiding, al dan niet met studieduurverkorting.

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Masteropleidingen De masteropleiding omvat ten minste 60 studiepunten. Meerdere masteropleidingen omvatten 120 studiepunten, enkele zelfs 180 (diergeneeskunde) of 240 (geneeskunde) studiepunten. De opleidingen leggen de nadruk op gevorderde wetenschappelijke of artistieke kennis en competenties die je nodig hebt voor het zelfstandig beoefenen van wetenschap of kunst, of voor het uitoefenen van een beroep. Het uiteindelijke doel is de vorming van een onderzoeker. De masteropleidingen worden afgesloten met een masterproef. Masteropleidingen vind je aan universiteiten en een aantal hogescholen.

1.4.A Studiemogelijkheden aan de hogescholen De cijfers en letters na elke opleiding verwijzen naar deel 2 met de lijst van onderwijsinstellingen vanaf p. 52. Per studiegebied zijn alle basisopleidingen (vet gedrukt) aangevuld met de afstudeerrichtingen (niet vet gedrukt en voorafgegaan door een liggend streepje). Een bachelor-masteropleiding telt 240 studiepunten. Uitzonderingen hierop zijn vermeld in de tabellen.

_Architectuur

Specifieke accenten: (kunst)geschiedenis, bouwtechniek, wiskunde, fysica, scheikunde, ontwerpen, technisch tekenen. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Architectuur (5 jaar)

28B

21E

28E

Interieurarchitectuur

28B

21E

28E

(1)

Monumenten- en landschapszorg (5 jaar)

Stedenbouw en ruimtelijke planning (5 jaar)

(1)

28B

28E

enkel de master ook in het Engels te volgen aan 28B en 28E: Master of Architecture

_Audiovisuele en beeldende kunst

Specifieke accenten: humane wetenschappen, (kunst)geschiedenis, kunsttechnieken. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Audiovisuele kunsten

15C 16

20G

23A

- Animatiefilm

15C

20G

23A

20G

20G 23A

23A

- Communicatie- en multimediadesign - Documentaire

15C

- Film

15C

- Radio

15C

- Schrijven

15C

- Televisie

15C

- Televisie-film

20G

Beeldende kunsten

8A 9C 9E

20G 21A

28F 23A

- Fotografie

20G

23A

_19

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

- Grafisch ontwerp

8A 9C

20G 21A

28F 23A

- Juweelontwerp en edelsmeedkunst

8A 9C

- Mode

23A

- Multimediale vormgeving

28F 23A

- Textielontwerp

28F 23A

- Theaterkostuum

- Vrije kunsten - juweelontwerp en edelsmeedkunst

8A 9E

Conservatie-restauratie

Productdesign (5 jaar)

21A

20G

_Biotechniek

Specifieke accenten: wetenschappen (fysica, chemie, elektromechanica), wiskunde, toegepaste wetenschappen, bedrijfseconomie, ontwerpen.

Biowetenschappen (industrieel ingenieur)

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

12A

23E

Biowetenschappen: landbouwkunde

12A

- Animal life

12A

- Natuur en milieu

12A

- Plantaardige en dierlijke productie

12A

23E

- Tropische plantaardige productie

23E

- Tuinbouwkunde

12A

Biowetenschappen: tuinbouwkunde

23E

Biowetenschappen: voedingsindustrie

12A

23E

- Toegepaste cel- en gentechnologie

23E

- Voedingsmiddelentechnologie

12A

23E

_Gezondheidszorg

Specifieke accenten: toegepaste wetenschappen, medische wetenschappen (anatomie, fysiologie/pathologie), mensen maatschappijvakken.

Kinesitherapie Milieu- en preventiemanagement Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (5 jaar)

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

21B

21B 22E*

22E*

26A**

14A

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

Verpleegkunde en vroedkunde

MA 15F 18A

West-Vl.

20 A

22B 23F 24B 24C

MA 25C 27B 27E

gezamenlijke opleiding in samenwerking met UGent

** in samenwerking met K.U.Leuven (enkel de eerste twee jaren van de bachelor worden aan de KHBO gegeven)

_Handelswetenschappen en bedrijfskunde

Specifieke accenten: humane wetenschappen, (bedrijfs)economie, recht, wiskunde/statistiek, talen. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

23G

Bestuurskunde en publiek management Handelsingenieur (5 jaar) Handelswetenschappen (1)

10A

14A

14A*

- Accountancy

14A

- Accountancy & fiscaliteit

10A

23G

- Bedrijfsmanagement en ondernemerschap

14A

- Finance & risk management

14A

- Financieel management

23G

10A

- Fiscale wetenschappen

14A

- Human resources management

10A

14A

- Informaticamanagement

14A

- Internationaal zakenwezen

10A

- Internationale betrekkingen

14A

- Management en informatica

23G

- Marketingmanagement

10A

- Operations management

10A

14A

23G

- Strategisch management

23G

(1)

aan 14A ook in het Engels te volgen: Bachelor/Master of Business Administration (International Business Management, Business Information Management)

kan in de voormiddag, namiddag of avond gevolgd worden

_Industriële wetenschappen en technologie

Specifieke accenten: wetenschappen (fysica, chemie), wiskunde, toegepaste wetenschappen (elektriciteit, mechanica), labo, bedrijfseconomie. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Industriële wetenschappen

24C*

- Elektromechanica

15E

- Elektronica-ICT

15E

_21

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

- Stedenbouw, ruimtelijke planning en duurzaamheid

15E

Industriële wetenschappen: biochemie (1)

9I 28A

17B

Industriële wetenschappen: bouwkunde

8E 28A

Industriële wetenschappen: chemie (1)

8E 9I 28A

17B

Industriële wetenschappen: elektromechanica (1)

8E 9I 28A 12A

17B

- Automatisering

8E 9I 12A

- Automotive engineering

9I 28A

- Elektromechanica

8E 9I 28A 12A

- Luchtvaarttechnologie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT

(1)

8E 9I 28A 12A

17B

20F

23H 24A

25E

19E

23H 24A

26B

17B

20F

23H 24A

25E

15E 17B

19E 20F

23H 24A

25E 26B

15E

26B

15E

26B

15E 17B

19E 20F

23H 24A

25E 26B

- Automotive engineering

- Elektronica

28A 12A

20F

23H 24A

25E 26B

- ICT

9I 28A 12A

20F

23H 24A

25E 26B

Industriële wetenschappen: elektrotechniek

28A 12A

20F

23H 24A

25E 26B

- Automatisering

28A

20F

23H 24A

25E 26B

- Elektrotechniek

28A 12A

20F

23H 24A

25E

- Multimedia en informatietechnologie

25E

- Hernieuwbare energie

26B

Industriële wetenschappen: industrieel ontwerpen

25E

Industriële wetenschappen: informatica

23H

25E

23H

Industriële wetenschappen: kunststoffentechno-

26B

logie Industriële wetenschappen: landmeten

28A

23H 24A

Industriële wetenschappen: milieukunde Industriële wetenschappen: nucleaire technologie

25E 19E

19E

- Milieutechnologie-radiochemie

19E

- Nucleaire technieken/medische nucleaire technieken

19E

25E

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

23H

19E

Industriële wetenschappen: textieltechnologie Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie Stedenbouw en ruimtelijke planning

15E

- Landschapsarchitectuur

15E

- Stedenbouwkunde

15E

Food Science, Technology and Nutrition (E)

(1)

24A

ook in het Engels aan 17B: - Bachelor of Industrial Sciences: Chemical Engineering, Electromechanical Engineering, Electronic Engineering - Master of Industrial Sciences: Biochemical Engineering, Chemical Engineering, Electromechanical Engineering, Electronic Engineering

enkel de eerste drie semesters van de Bachelor in de industriële wetenschappen

(E)

enkel in het Engels te volgen

_Muziek en podiumkunsten_

Specifieke accenten: (vak)cultuur, humane wetenschappen, lichaamstraining, repertoirestudie, vocale en muzikale vorming. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Drama

8H 8J

15C 28D

23J

- Acteren

15C

- Kleinkunst

8H 15C

15C

- Woordkunst

28D

Muziek (5 jaar)

15B 28D

23J

- Compositie

15B 28D

- Directie

15B 28D

15B 28D 23J

23J

- Regie-schrijven

- Instrumentenbouw - Instrument-zang

15B 28D

- Jazz-lichte muziek

15B 28D

28D

15B

28D

- Muziekpedagogie - Muziektheorie-schriftuur

23J 23J

23J

- Scheppende muziek

23J

- Uitvoerende muziek

23J

- Muziektherapie

_23

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Nautische wetenschappen

Specifieke accenten: Wetenschappen (fysica, chemie, biologie), wiskunde, toegepaste wetenschappen (elektronica, elektriciteit, scheepsbouw), navigatie, scheepstechniek, economie, en management.

Nautische wetenschappen (1)

(1)

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

ook in het Frans te volgen

_Productontwikkeling

Specifieke accenten: mensen maatschappijvakken, wiskunde, economie, toegepaste wetenschappen (fysica, mechanica, materiaalkunde), ontwerpen.

Productontwikkeling (5 jaar)

Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

_ Toegepaste taalkunde

Specifieke accenten: Nederlands, twee vreemde talen (taalkunde, terminologie, taalcontext, vertaalstudie) recht, economie, sociale wetenschappen. Antwerpen

Brabant

Limburg

Oost-Vl.

West-Vl.

Journalistiek

10C

Meertalige communicatie Toegepaste taalkunde (1)

14D 15D

10C 8B 10C

14D 14D 15D

23D 23D

Tolken (1)

8B 10C

14D 15D

23D

Vertalen (1)

8B 10C

14D 15D

23D

(1)

volgende talen worden aan de verschillende instellingen aangeboden: 8B: Nederlands, Duits, Engels, Frans, Spaans, Italiaans, Portugees, Russisch, Chinees 10C: Nederlands, Duits, Engels, Frans, Spaans, Hongaars, Italiaans, Russisch, Standaard Arabisch, Vlaamse Gebarentaal 14D: Nederlands, Duits, Engels, Frans, Spaans, Italiaans, Russisch 15D: Nederlands, Duits, Engels, Frans, Spaans, Italiaans, Deens, Chinees 23D: Nederlands, Duits, Engels, Frans, Spaans, Russisch, Tsjechisch, Turks

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

1.4.b Studiemogelijkheden aan de universiteiten De cijfers bovenaan de tabellen verwijzen naar de universitaire instellingen in deel 2. Zie hiervoor vanaf p. 50. De cijfers in de tabellen geven de studieduur aan in jaren. Eén academiejaar staat voor 60 studiepunten. De bestaande studiegebieden zijn in deze brochure ondergebracht in tien domeinen. Andere verwijzingen i.v.m. de opleidingen vind je terug onderaan elke tabel.

_Archeologie, Geschiedenis, Kunstwetenschappen, Taal- en letterkunde

Specifieke accenten: taalkunde (woord- en zinsleer, tekststructuur, semantiek), letterkunde, taalbeheersing (woordenschat, spreken, schrijven, uitspraak), cultuurstudie, (kunst)geschiedenis, archeologie, economie, (taal)sociologie, recht, wijsbegeerte, bronnenstudie, methodologie. 2 BA

4 MA

Afrikaanse talen en culturen Archeologie (1)

Bedrijfscommunicatie

3 MA

Culturele studies

Europese studies: transnationale en mondiale perspectieven (1)

Geschiedenis

Geschiedenis van de Oudheid

1 1

Historische taal- en letterkunde Kunstwetenschappen

1 3

Kunstwetenschappen en archeologie Literatuur van de moderniteit

Meertalige professionele communicatie Musicologie

1 3

Oosterse talen en culturen

Oost-Europese talen en culturen

Taal- en letterkunde: 2 talen te kiezen uit Neder- 3 lands, Frans, Engels, Duits, Latijn, Grieks, Italiaans, Spaans, Zweeds (2) (3)

3**

Taal- en regiostudies: Arabistiek en islamkunde

Japanologie

Oude Nabije Oosten

Sinologie

Slavistiek en Oost-Europakunde

Taalkunde

Theater- filmwetenschap

Vergelijkende moderne letterkunde

Westerse literatuur (1)

Langue et littérature françaises (F)

_25

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2 BA Linguistics and Literature : English

6 MA

5 MA

2A MA

1 MA

3 MA

(E)

Literacy Studies (E) (1)

4 MA 1

ook in het Engels te volgen aan K.U.Leuven: Master of Archaeology, Master of European Studies: Transnational and Global Perspectives, Master of Western Literature

(2)

voor Master ten minste één taal te kiezen

(3)

talenaanbod per universiteit: K.U.Leuven: alle talen behalve Zweeds UGent: alle talen VUB: alle talen behalve Grieks en Zweeds UA: alle talen behalve Latijn, Grieks en Zweeds. Combinatie Italiaans en Spaans wordt niet aangeboden. K.U.Leuven Campus Kortrijk: alle talen behalve Latijn, Grieks en Zweeds KUB: Nederlands, Engels en Duits

enkel 1ste en 2de bachelor

aan de UA kan je voor de BA Taal en letterkunde naast de combinatie van 2 talen ook 1 taal combineren met Theater-, film- en literatuurwetenschap

(F)

enkel in het Frans te volgen

(E)

enkel in het Engels te volgen

_Criminologische wetenschappen, Rechten

Specifieke accenten: menswetenschappen, economie, diverse rechtsvakken, rechtsregels, criminologische onderzoeksmethodiek, (talen). 2 Criminologische wetenschappen (1)

Economie, recht en bedrijfskunde Rechten

1 MA

3 MA

2**

2 3

(1)

enkel de Master ook in het Engels aan K.U.Leuven: Master of Criminology

enkel 1ste en 2de bachelor

vanaf 2011-2012

_Economische en Toegepaste economische wetenschappen en Verkeerskunde

Specifieke accenten: macro- en micro-economie, bedrijfseconomie, boekhouden, recht, menswetenschappen, (toegepaste) wiskunde, talen, (exacte) wetenschappen. 2 BA Accountancy en revisoraat

4 MA

6 MA

Bedrijfseconomie

Bedrijfskunde Cultuurmanagement (1)

2A MA

Algemene economie

Beleidseconomie

1 1 1

1 MA

3 MA

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2 BA Economie, recht en bedrijfskunde

2A MA

1 MA

3 MA

Economische wetenschappen Informatiemanagement

4 MA

(2)

Management

1**

Management Science

1**

2**

Organisatiebeleid

Toegepaste economische wetenschappen

Toegepaste economische wetenschappen: bedrijfskunde

2* 3

Toegepaste economische wetenschappen: economisch beleid (1) Toegepaste economische wetenschappen: handels- 3 ingenieur (2)

Toegepaste economische wetenschappen: handelsingenieur in de beleidsinformatica

Toerisme (3)

Verkeerskunde Verzekeringen

Business Economics (E)

(1)

ook in het Engels: Master of Economic Policy

(2)

ook in het Engels: Master of Information Management

(3)

gezamenlijk georganiseerd door Erasmushogeschool, Hogeschool West-Vlaanderen, Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende, Katholieke Hogeschool Mechelen, Katholieke Universiteit Leuven, Plantijn Hogeschool van de provincie Antwerpen, Universiteit Gent, Vrije Universiteit Brussel, Xios Hogeschool Limburg

De opleidingen Bachelor in Business Studies (E), Bachelor in International Affairs (E) en Bachelor in Communication Studies (E) kunnen gevolgd worden aan het Vesalius College, Pleinlaan 2, 1050 Brussel - www.vesalius.edu - Tel. 02 629 28 21 - vesalius@vub.ac.be *

enkel 1ste en 2de bachelor

enkel in het Engels: Master of Management, Master of Management Science

(E)

enkel in het Engels te volgen

_Godsdienst, Moraal en Wijsbegeerte

Specifieke accenten: bijbelstudie, theologisch onderzoek, bronnenstudie, menswetenschappen. K.U.Leuven

Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen (1) (2)

Moraalwetenschappen

UGent

VUB

K.U.Brussel

MA 2

CTS(5)

(1)

Theology in Evangelical and Pentecostal Studies (E) (6)

Wereldgodsdiensten, interreligieuze dialoog en religiestudie Wijsbegeerte (1)

BA 3

UFPG(4)

Protestantse godgeleerdheid Samenleving, Recht en Religie

ETF(3)

1 3

_27

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

K.U.Leuven

UGent

Wijsbegeerte en moraalwetenschappen (1)

VUB

K.U.Brussel

ETF(3)

UFPG(4)

CTS(5)

ook in het Engels te volgen aan K.U.Leuven: Bachelor/Master of Theology and Religious Studies; Master of Society, Law and Religion; Bachelor/Master of Philosophy

(2)

Master in het Engels ETF

(3)

Evangelische Theologische Faculteit, St. Jansbergsesteenweg 97, 3001 Leuven – www.etf.edu – Tel. 016 20 08 95 - info@etf.edu

(4)

Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid, Bollandistenstraat 40, 1040 Brussel – www.protestafac.ac.be – Tel. 02 735 67 46 - info@protestafac.ac.be

(5)

Continental Theological Seminary, Kasteelstraat 48, 1600 Sint-Pieters-Leeuw - www.ctsem.edu - Tel. 02 334 85 55 - info@ctsem.edu

(6)

90 studiepunten

_Medische en Paramedische wetenschappen

Specifieke accenten: natuurkunde, biologie, chemie, biochemie, anatomie, fysiologie, cel- en weefselleer, wiskunde, farmacie, genetica, ziekteleer, dierkunde, plantkunde, biomedisch onderzoek, psychologie. 2 BA Adapted Physical Activity (E) Biomedische wetenschappen

4 MA

Farmaceutische zorg Geneeskunde

3 2

Geneesmiddelenontwikkeling

1 MA

3 MA

3 3

2 3

3 2

Gezondheidsvoorlichting en -bevordering

4 2

2 3

4 2

Human Ecology (E)

Lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschap- 3 pen

Logopedische en audiologische wetenschappen

Management en beleid van gezondheidszorg

Management, zorg en beleid in de gerontologie

Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (1)

3**

Seksuologie (1)

Tandheelkunde

Verpleegkunde en vroedkunde (2)

Diergeneeskunde Farmaceutische wetenschappen

2 1

3° 3

2°

2 1

(1)

ook in het Engels te volgen aan K.U.Leuven: Master of Human Sexuality Studies, Master of Rehabilitation Sciences and Physiotherapy

(2)

wordt gezamenlijk georganiseerd door: - Associatie Universiteit Gent: Arteveldehogeschool, Hogeschool Gent, Hogeschool West-Vlaanderen, Universiteit Gent - Associatie K.U.Leuven: Hogeschool-Universiteit Brussel, Katholieke Hogeschool Sint-Lieven, Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen, Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende, Katholieke Hogeschool Kempen, Katholieke Hogeschool Leuven, Katholieke Hogeschool Limburg, Katholieke Hogeschool Mechelen, Katholieke Universiteit Leuven - Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen: Artesis Hogeschool Antwerpen, Karel de Grote-Hogeschool, Universiteit Antwerpen - Universitaire Associatie Brussel: Erasmushogeschool Brussel, Vrije Universiteit Brussel

enkel 1ste en 2de bachelor

de eerste twee jaren ook te volgen aan KHBO (26A)

gezamenlijke opleiding i.s.m. Arteveldehogeschool (22E)

(E)

enkel in het Engels te volgen

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Pedagogische wetenschappen en Psychologie

Specifieke accenten: pedagogiek, psychologie, didactiek, filosofie, statistiek, fysiologie. 2 BA

4 MA

6 MA

Agogische wetenschappen Educatieve studies (1)

1 MA

3 MA

Onderwijskunde

Opleidings- en onderwijswetenschappen

Pedagogische wetenschappen

Psychologie

(1)

ook in het Engels aan K.U.Leuven: Master of Educational Studies

_Politieke en Sociale wetenschappen

Specifieke accenten: recht, economie, menswetenschappen, wijsbegeerte, geschiedenis, communicatieleer, politicologie, bestuurskunde, statistiek, (talen). 2 Communicatiewetenschappen

EU-studies

3 MA

Organisatiebeleid

Overheidsmanagement en -beleid

Politieke communicatie Politieke en sociale wetenschappen

1 3

Politieke wetenschappen

Sociaal-economische wetenschappen (1)

1 2

Sociologie

1 3

Vergelijkende en Europese politiek Vergelijkende en internationale politiek

3 3

Sociale en culturele antropologie (2)

(1)

Filmstudies en visuele cultuur

Sociaal werk

1 1

wordt gezamenlijk georganiseerd door: - Associatie K.U.Leuven: Hogeschool-Universiteit Brussel, Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen, Katholieke Hogeschool Kempen, Katholieke Hogeschool Leuven, Katholieke Universiteit Leuven - Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen: Artesis Hogeschool Antwerpen, Karel de Grote-Hogeschool, Universiteit Antwerpen - Associatie Universiteit Gent: Arteveldehogeschool, Hogeschool Gent, Hogeschool West-Vlaanderen, Universiteit Gent

(2)

ook in het Engels aan K.U.Leuven: Master of Social and Cultural Anthropology

_29

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

_Toegepaste biologische wetenschappen

Specifieke accenten: scheikunde, biologie (planten dierkunde), wiskunde, natuurkunde, aardwetenschappen, economie. 2 BA

4 MA

Aardobservatie (1)

6 MA

2A MA

1 MA

3 MA

Aquaculture (E)

Bio-informatica (1)

Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur):

biosysteemtechniek

bodem- en waterbeheer

bos- en natuurbeheer

cel- en genbiotechnologie

cel- en gentechnologie

chemie en bioprocestechnologie chemie en voedingstechnologie

katalytische technologie

landbouwkunde

landen bosbeheer

levensmiddelentechnologie

levensmiddelenwetenschappen en voeding

milieutechnologie Food Technology

(E)

Milieutechnologie en milieuwetenschappen

Milieuwetenschap Molecular Biology

1 2

(E)

Nutrition and Rural Development (E)

Physical Land Resources (E)

Rural Development (E)

Tropical Natural Resources Management (E)

Water Resources Engineering

(1)

ook in het Engels aan K.U.Leuven: Master of Earth Observation, Master of Bio-Informatics

(E)

enkel in het Engels te volgen

_Toegepaste wetenschappen

Specifieke accenten: wiskunde, wetenschappelijk tekenen, natuurkunde, mechanica, dynamica, organische en anorganische chemie, materiaalkunde. 2 BA

4 MA

6 MA

Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur): architectuur

5 MA

3 3

2A MA

1 MA

3 MA

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2 BA

4 MA

6 MA

bedrijfskundige systeemtechnieken en operationeel onderzoek

2A MA

1 MA

3 MA

biomedische ingenieurstechnieken biomedische technologie

bouwkunde

chemie en materialen

chemische technologie

chemische technologie en materiaalkunde computerwetenschappen (1)

2 3

elektronica en informatietechnologie

elektrotechniek

elektrotechniek (ICT) (2)

energie

fotonica (3)

geotechniek en mijnbouwkunde

materiaalkunde (2)

toegepaste computerwetenschappen

2 2

(1)

toegepaste natuurkunde werktuigkunde

werktuigkunde-elektrotechniek wiskundige ingenieurstechnieken

Nanowetenschappen en nanotechnologie (2)

Nuclear Fusion Science and Engineering Physics (E)

Stedenbouw en ruimtelijk planning

Textile Engineering (E)

Veiligheidstechniek

(1)

ook in het Engels aan 6: Master of Applied Sciences and Engineering: (Applied) Computer Science

(2)

ook in het Engels aan 2: Master of Engineering: Electrical Engineering (ICT), Mast of Engineering: Materials Engineering, Mast of Nanoscience and Nanotechnology; ook aangeboden als Erasmus Mundus: Master of Nanoscience and Nanotechnology (samenwerking met drie universiteiten)

(3)

ook in het Engels aan 4 en 6: Erasmus Mundus : Master of Science in Photonics

(E)

enkel in het Engels te volgen

_Wetenschappen

Specifieke accenten: natuurkunde, biologie, scheikunde, biochemie, wiskunde, labo: planten dierkunde, aardkunde, informatica. 2

Biochemie en biotechnologie (1)

Biologie (1)

BA 3

Biomolecular Sciences (E) Chemie (1) Computerwetenschappen

5 MA 2

2A BA

1 MA

2 3

Ecological Marine Management (E)

Environmental Sciences (E)

_31

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2 Fysica (

Fysica en sterrenkunde Geografie (1) (2)

Geografie en geomatica Geologie

1 MA

2 2 2

Marine Biodiversity and Conservation (E)

Molecular and Cellular Biophysics

2 2

(1)

Statistics (E)

2 2

(1)

Toegepaste informatica Wiskunde

(1)

Wiskundige informatica (1)

(2)

* (E)

Nematology (E)

Sterrenkunde

Mariene en lacustriene wetenschappen

Statistiek

2 2

Geomatica en landmeetkunde Informatica

6 MA

1 3

enkel de Master ook in het Engels aan 2: Master of Astronomy and Astrophysics, Master of Biology, Master Chemistry, Master of Geography, Master Mathematics, Master of Physics, Master of Statistics enkel de Master ook in het Engels aan 6: Master of Geography enkel 1ste en 2de bachelor enkel in het Engels te volgen

1.5 Studiefinanciering Studeren kost een flinke duit: de aankoop van boeken, treinabonnement, huur van een kot ... Studietoelagen zijn er om het je financieel wat makkelijker te maken. Om voor een studietoelage in aanmerking te komen, moet je wel aan een aantal inkomens-, nationaliteits- en pedagogische voorwaarden voldoen.

Je kan een studietoelage verkrijgen voor het volgen van twee bachelors, één master, één voorbereidingsprogramma, één schakelprogramma en één specifieke lerarenopleiding aan een hogeschool of universiteit. Studenten kunnen vaker en gemakkelijker veranderen van studierichting dan vroeger. Voordien moest je daarvoor je jokerkrediet inzetten omdat een dergelijke verandering werd gelijkgeschakeld met studievertraging. Daar komt nu verandering in: de studievoortgang wordt voortaan bepaald aan de hand van het aantal studiepunten waarvoor je het afgelopen academiejaar geslaagd was. Studenten beschikken nu over een studietoelagekrediet (analoog met leerkrediet, zie p. 10) Het studietoelagekrediet is vergelijkbaar met een ‘rugzakje’ waarvan de inhoud jaarlijks gebruikt én opnieuw aangevuld wordt op basis van de studiepunten waarvoor je je inschrijft en die je dan verwerft (= de studiepunten waarvoor je slaagt). Je moet enkel een beroep doen op je jokerkrediet wanneer je niet geslaagd bent. Wil je elders binnen de Europese Hogeronderwijsruimte (45 landen) studeren? Neem dan je studietoelage mee. Meer informatie vind je op www.studietoelagen.be of bel naar 1700, het gratis nummer van de Vlaamse overheid.

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

1.6 Bama-opleidingen van A tot Z PBA = professionele bachelor ABA = academische bachelor MA = master

A Aardobservatie (MA) Aardrijkskunde (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Accountancy (MA) (zie Handelswetenschappen) Accountancy en fiscaliteit (MA) (zie Handelswetenschappen) Accountancy en revisoraat (MA) Accountancy-fiscaliteit (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Adapted Physical Activity (MA) Acteren (ABA + MA) (zie Drama) Afrikaanse talen en culturen (ABA + MA) Agogische wetenschappen (ABA + MA) Agro- en biotechnologie (PBA) Agro-industrie (PBA) (zie Agro- en biotechnologie) Algemene economie (MA) Animal life (MA) (zie Biowetenschappen: landbouwkunde) Animatiefilm (ABA+MA) (zie Audiovisuele kunsten) Applicatieontwikkeling (PBA) (zie Toegepaste informatica) Aquaculture (MA) Arbeids- en organisatiepsychologie (PBA) (zie Toegepaste psychologie) Archeologie (ABA + MA) Architectuur (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Architectuur (ABA+MA) Aspirant-lijnpiloot (PBA) (zie Luchtvaart) Assistentie audiovisueel (PBA) (zie Audiovisuele technieken: assistentie) Audiologie (PBA) (zie Logopedie en audiologie) Audiovisuele kunsten (ABA + MA) Audiovisuele technieken: assistentie (PBA) Audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage (PBA) Audiovisuele technieken: film, tv en video (PBA) Audiovisuele technieken: fotografie (PBA) Auto-elektronica (PBA) (zie Autotechnologie) Automatisering (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektromechanica) Automatisering (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektrotechniek) Automatisering (PBA) (zie Elektromechanica) Automotive engineering (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektromechanica) Automotive engineering (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT) Autotechnologie (PBA)

30 16 21 21 26 13 28 23 25 29 12 12 26 20 19 14 30 17 25 30 19 15 14 13 19 14 14 14 14 14 22 22 15 22 22 14

Bedrijfscommunicatie (MA) 25 Bedrijfseconomie (MA) 26 Bedrijfskunde (MA) 26 Bedrijfskundige systeemtechnieken en operationeel onderzoek (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) 31 Bedrijfsmanagement en ondernemerschap (MA) (zie Handelswetenschappen) 21 Bedrijfsmanagement (PBA) 13 Bedrijfsvertaler-tolk (PBA) (zie Office management) 14

Bedrijfsvoertuigen (PBA) (zie Autotechnologie) Beeld (PBA) (zie Audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage) Beeldende kunsten (ABA + MA) Beeldende vormgeving (PBA) Beleidseconomie (MA) Bestuurskunde en publiek management (ABA + MA) Bewegingsrecreatie (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Biochemie (PBA) (zie Chemie) Biochemie en biotechnologie (ABA + MA) Biotechnologie (PBA) (zie Agro- en biotechnologie) Bio-esthetiek (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Bio-informatica (MA) Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) (ABA) Biologie (ABA + MA) Biologie (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Biomedische ingenieurstechnieken (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) Biomedische technologie (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Biomedische wetenschappen (ABA + MA) Biomolecular Sciences (MA) Biosysteemtechniek (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Biotechnieken (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Biowetenschappen (industrieel ingenieur) (ABA) Biowetenschappen: landbouwkunde (MA) Biowetenschappen: tuinbouwkunde (MA) Biowetenschappen: voedingsindustrie (MA) Bodem- en waterbeheer (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Bos- en natuurbeheer (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Bouw (PBA) Bouw (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Bouwkunde (ABA +MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Burgerlijk ingenieur (zie Ingenieurswetenschappen) Burotica (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Business Economics (MA) Business Studies (ABA)

Cel- en genbiotechnologie (ABA + MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Cel- en gentechnologie (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Chemie (ABA + MA) Chemie (PBA) Chemie (PBA) (zie Chemie) Chemie (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Chemie en bioprocestechnologie (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur)

14 14 19 12 26 21 16 15 31 12 16 30 30 31 16 31 12 31 28 31 30 16 20 20 20 20 30 30 14 16 31 30 16 27 27

30 30 31 14 15 16 30

_33

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Chemie en materialen (MA) (zie ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Chemie en voedingstechnologie (ABA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Chemische technologie (ABA +MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Chemische technologie en materiaalkunde (ABA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Commerciële communicatie (PBA) (zie Communicatiemanagement) Communicatie- en multimediadesign (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) Communicatiemanagement (PBA) Communicatiewetenschappen (ABA + MA) Compositie (ABA + MA) (zie Muziek) Computerwetenschappen (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Computerwetenschappen (ABA + MA) Conservatie-restauratie (ABA + MA) Criminologische wetenschappen (ABA + MA) Cross-media ontwerp (PBA) (zie Grafische en digitale media) Culturele studies (MA) Cultuurmanagement (MA)

31 30 31 31 14 19 13 29 23 31 31 20 26 15 25 26

Dans (PBA) Dierenzorg (PBA) (zie Agro- en biotechnologie) Diergeneeskunde (ABA + MA) Digital arts and entertainment (PBA) (zie Multimedia en communicatietechnologie) Directie (ABA + MA) (zie Muziek) Documentaire (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) Drama (ABA + MA) Duits (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs)

16 12 28

Ecological Marine Management (MA) Economie (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Economie, recht en bedrijfskunde (MA) (zie Domein Criminologische wetenschappen, Rechten) Economie, recht en bedrijfskunde (MA) (zie Domein Economische en Toegepaste economische wetenschappen en Verkeerskunde) Economische wetenschappen (ABA + MA) Educatieve studies (MA) Elektriciteit (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Elektromechanica (ABA) (zie Industriële wetenschappen) Elektromechanica (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektromechanica) Elektromechanica (PBA) Elektromechanica (PBA) (zie Elektromechanica) Elektronica (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT) Elektronica (PBA) (zie Elektronica-ICT) Elektronica en informatietechnologie (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Elektronica-ICT (ABA) (zie industriële wetenschappen) Elektronica-ICT (ABA + MA) (zie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT) Elektronica-ICT (PBA) Elektrotechniek (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Elektrotechniek (ICT) (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Elektrotechniek (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektrotechniek) Elektrotechniek (MA) Elektrotechniek (PBA)

31 16

15 23 19 23 16

26 27 27 29 16 21 22 15 15 22 15 31 21 22 15 31

Energie (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Engels (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Environmental Sciences (MA) Ergotherapie (PBA) EU-studies (MA) Europese studies: transnationale en mondiale perspectieven (MA) Event- en projectmanagement (PBA) (zie Office management) Event, concept en organisatie (PBA) (zie Communicatiemanagement) Eventmanagement (PBA) (zie Bedrijfsmanagement)

Facilitair management (PBA) Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie (PBA) (zie Biomedische laboratoriumtechnologie) Farmaceutische wetenschappen (ABA) Farmaceutische zorg (MA) Film (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) Filmstudies en visuele cultuur (MA) Finance and risk management (MA) (zie Handelswetenschappen) Financie- en verzekeringswezen (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Financieel management (MA) (zie Handelswetenschappen) Fiscale wetenschappen (MA) (zie Handelswetenschappen) Food Science, Technology and Nutrition (MA) Food Technology (MA) Fotografie (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) Fotonica (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Frans (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Fysica (ABA + MA) Fysica (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Fysica en sterrenkunde (ABA + MA)

Geluid (PBA) (zie Audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage) Geneeskunde (ABA + MA) Geneesmiddelenontwikkeling (MA) Geografie (ABA + MA) Geografie en geomatica (ABA) Geologie (ABA + MA) Geomatica en landmeetkunde (MA) Geotechniek en mijnbouwkunde (ABA +MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Geriatrische verpleegkunde (PBA) (zie Verpleegkunde) Geschiedenis (ABA + MA) Geschiedenis (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Geschiedenis van de Oudheid (MA) Gezondheidsvoorlichting en -bevordering (MA) Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen (ABA + MA) Godsdienst (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Grafimediabeleid (PBA) (zie Grafische en digitale media) Grafimediatechnologie (PBA) (zie Grafische en digitale media) Grafisch ontwerp (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) Grafische en digitale media (PBA) Groenmanagement (PBA) (zie Agro- en biotechnologie)

22 22 15

Haartooi (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Handel-burotica (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Handelsingenieur (ABA + MA) Handelswetenschappen (ABA + MA)

31 16 31 13 29 25 14 14 13 15 12 28 28 19 29 21 13 21 21 23 30 19 31 16 32 17 32

14 28 28 32 32 32 32 31 13 25 17 25 28 27 17 15 15 20 15 12 17 17 21 21

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Hernieuwbare energie (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektrotechniek) Historische taal- en letterkunde (MA) Hotelmanagement (PBA) Hout (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Houttechnologie (PBA) Human Ecology (MA) Human resources management (MA) (zie Handelswetenschappen)

22 25 14 17 15 28 21

ICT (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT) 22 ICT (PBA) (zie Elektronica-ICT) 15 Industrial management (PBA) (zie Elektromechanica) 15 Industrieel productontwerpen (PBA) (zie Multimedia en communicatietechnologie) 15 Industriële wetenschappen (ABA) 21 Industriële wetenschappen: biochemie (MA) 22 Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) 22 Industriële wetenschappen: industrieel ontwerpen (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: informatica (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: kunststoffentechnologie (MA) 22 Industriële wetenschappen: landmeten (MA) 22 Industriële wetenschappen: milieukunde (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: nucleaire technologie (ABA + MA) 22 Industriële wetenschappen: textieltechnologie (ABA + MA) 23 Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie (ABA + MA) 23 Informatica (ABA + MA) 32 Informatica (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) 17 Informaticamanagement (MA) (zie Handelswetenschappen) 21 Informatiemanagement en informatiesystemen (PBA) 14 Informatiemanagement (MA) 27 Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) (ABA) 30 Instrumentenbouw (ABA + MA) (zie Muziek) 23 Instrument-zang (ABA + MA) (zie Muziek) 23 Intercultural relations management (PBA) (zie Office management) 14 Interieurarchitectuur (ABA + MA) 19 Interieurvormgeving (PBA) 12 Internationaal ondernemen (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) 13 Internationaal ondernemen (ION!) (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) 13 Internationaal zakenwezen (MA) (zie Handelswetenschappen) 21 Internationale betrekkingen (MA) (zie Handelswetenschappen) 21 Islamitische godsdienst (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) 17

Jazz-lichte muziek (ABA + MA) (zie Muziek) Journalistiek (MA) Journalistiek (PBA) Juweelontwerp en edelsmeedkunst (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten)

Katalytische technologie (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Kinderverpleegkunde (PBA) (zie Verpleegkunde) Kinesitherapie (ABA + MA) Kleinkunst (ABA + MA) (zie Drama) Kleuteronderwijs (PBA) (zie onderwijs) Klimatisering (PBA) (zie Elektromechanica)

23 24 14 20

30 13 20 23 16 15

Klinische psychologie (PBA) (zie Toegepaste psychologie) KMO-management (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Kunststofverwerking (PBA) (zie Mechanische ontwerpen productietechnologie) Kunstwetenschappen (ABA + MA) Kunstwetenschappen en archeologie (ABA + MA)

Lager onderwijs (PBA) (zie onderwijs) Land- en bosbeheer (ABA + MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Landbouw (PBA) (zie Agro- en biotechnologie) Landbouwkunde (ABA + MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Landmeten (PBA) (zie Vastgoed) Landschaps- en tuinarchitectuur (PBA) Landschapsarchitectuur (MA) (zie Stedenbouw en ruimtelijke planning) Langue et littérature françaises (MA) Latijn (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Lerarenopleiding (PBA) (zie Onderwijs) Levensmiddelentechnologie (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Levensmiddelenwetenschappen en voeding (MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Lichamelijke opvoeding (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen (ABA + MA) Linguistics and Literature: English (MA) Literacy Studies (MA) Literatuur van de moderniteit (MA) Logistiek (PBA) Logistiek management (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Logopedie (PBA) (zie Logopedie en audiologie) Logopedie en audiologie (PBA) Logopedische en audiologische wetenschappen (ABA + MA) Luchtvaart (PBA) Luchtvaarttechnologie (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektromechanica) Luchtvaarttechnologie (PBA) (zie Luchtvaart)

Maatschappelijk werk (PBA) (zie sociaal werk) Maatschappelijke advisering (PBA) (zie sociaal werk) Maatschappelijke veiligheid (PBA) Makelaardij (PBA) (zie Vastgoed) Management (MA) Management assistant (PBA) (zie Office management) Management en beleid van gezondheidszorg (MA) Management en informatica (MA) (zie Handelswetenschappen) Management, zorg en beleid in de gerontologie (MA) Mariene en lacustriene wetenschappen (MA) Marine Biodiversity and Conservation (MA) Management Science (MA) Marketing (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Marketingmanagement (MA) (zie Handelswetenschappen) Materiaalkunde (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Mechanica (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Mechanische ontwerpen productietechnologie (PBA) Mechanische ontwerpen productietechnologie (PBA) (zie Mechanische ontwerpen productietechnologie) Medical management assistant (PBA) (zie Office management) Medische beeldvorming (PBA)

17 13 15 25 25 16 30 12 30 15 12 23 25 17 16 30 30 17 28 26 26 25 15 13 13 13 28 15 22 15 17 17 17 15 27 14 28 21 28 32 32 27 13 21 31 17 15 15 14 13

_35

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Medische instrumentatie (PBA) (zie Elektromechanica) Medische laboratoriumtechnologie (PBA) (zie Biomedische laboratoriumtechnologie) Meertalige communicatie (MA) Meertalige professionele communicatie (MA) Milieu- en preventiemanagement (ABA + MA) Milieumanagement (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Milieutechnologie (ABA + MA) (zie Bio-ingenieurswetenschappen (bio-ingenieur) Milieutechnologie en milieuwetenschappen (MA) Milieutechnologie-radiochemie (MA) (zie Industriële wetenschappen: nucleaire technologie) Milieuwetenschap (MA) Milieuzorg (PBA) Milieuzorg (PBA) (zie Chemie) Mode (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) Mode (PBA) (Zie Onderwijs: secundair onderwijs) Modetechnologie (PBA) Molecular Biology (MA) Molecular and Cellular Biophysics (MA) Montage (PBA) (zie Audiovisuele technieken: beeld-geluid-montage) Monumenten- en landschapszorg (MA) Moraalwetenschappen (ABA + MA) Mototechnologie (PBA) (zie Autotechnologie) Multimedia en communicatietechnologie (PBA) Multimedia en communicatietechnologie (PBA) (zie Multimedia en communicatietechnologie) Multimedia en informatietechnologie (MA) (zie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT) Multimediale vormgeving (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) Multimediaproductie (PBA) (zie Grafische en digitale media) Musical (PBA) Musicologie (ABA + MA) Muziek (ABA + MA) Muziekmanagement (PBA) (zie Pop- en rockmuziek) Muziekpedagogie (ABA + MA) (zie Muziek) Muziektechniek (PBA) (zie Pop- en rockmuziek) Muziektheorie-schriftuur (ABA + MA) (zie Muziek) Muziektherapie (ABA + MA) (zie Muziek) Muzikale opvoeding (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Muzikant (PBA) (zie Pop- en rockmuziek)

15 12 24 25 20 13 30 30 22 30 15 15 20 17 15 30 32 14 19 27 14 15 15 22 20 15 16 25 23 16 23 16 23 23 17 16

Nanowetenschappen en nanotechnologie (MA) Natuur en milieu (MA) (zie Biowetenschappen: landbouwkunde) Nautische wetenschappen (ABA + MA) Nederlands (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Nematology (MA) Netwerkeconomie (PBA) Niet-confessionele zedenleer (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Nucleaire technieken-medische nucleaire technieken (MA) (zie Industriële wetenschappen: nucleaire technologie) Nuclear Fusion Science and Engineering Physics (MA) Nutrition and Rural Development (MA)

22 31 30

Office management (PBA) Onderhoudstechnologie (PBA) (zie Elektromechanica) Onderwijs: kleuteronderwijs (PBA) Onderwijs: lager onderwijs (PBA) Onderwijs: secundair onderwijs (PBA) Onderwijskunde (ABA + MA)

14 15 16 16 16 29

31 20 24 17 32 14 17

Oosterse talen en culturen (ABA + MA) 25 Oost-Europese talen en culturen (ABA + MA) 25 Operations management (MA) (zie Handelswetenschappen) 21 Opleidings- en onderwijswetenschappen (MA) 29 Optiek & Optometrie (PBA) 13 Organisatiebeleid (MA) (zie Domein Economische en Toegepaste economische wetenschappen en Verkeerskunde) 27 Organisatiebeleid (MA) (zie Domein Politieke en Sociale wetenschappen) 29 Orthopedagogie (PBA) 17 Orthopedagogie (PBA) (zie Orthopedagogie) 17 Orthopedie (PBA) 13 Orthopedische technologie (PBA) (zie Orthopedie) 13 Overheidsmanagement en -beleid (MA) 29

Pedagogische wetenschappen (ABA + MA) Personeelswerk (PBA) (zie sociaal werk) Personenwagens (PBA) (zie Autotechnologie) Physical Land Resources (MA) Plantaardige en dierlijke productie (MA) (zie Biowetenschappen: landbouwkunde) Plastische opvoeding (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Podiumtechnieken (PBA) (zie Audiovisuele technieken: assistentie) Podologie (PBA) Pop- en rockmuziek (PBA) Politieke communicatie (MA) Politieke en sociale wetenschappen (ABA) Politieke wetenschappen (ABA + MA) Procesautomatisering (PBA) (zie Elektromechanica) Procestechnologie (PBA) (zie Chemie) Productdesign (ABA + MA) Productontwikkeling (ABA + MA) Project algemene vakken (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Project kunstvakken (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Protestantse godgeleerdheid (ABA + MA) Psychiatrische verpleegkunde (PBA) (zie Verpleegkunde) Psychologie (ABA + MA) Public relations en voorlichting (PBA) (zie Communicatiemanagement)

29 17 14 30

Radio (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) Rechten (ABA + MA) Rechtspraktijk (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Regie-schrijven (ABA + MA) (zie Drama) Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (ABA+MA) (zie Domein Gezondheidszorg) Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (ABA+MA) (zie Domein Medische en Paramedische wetenschappen) Rural Development (MA)

19 26 13 23

Samenleving, Recht en Religie (ABA + MA) Scheepswerktuigkunde (PBA) Scheppende muziek (ABA + MA) (zie Muziek) Schoentechnologie voor sport en revalidatie (PBA) (zie Orthopedie) Schoolpsychologie en pedagogische psychologie (PBA) (zie Toegepaste psychologie) Schrijven (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) Secundair onderwijs (PBA) (zie onderwijs) Seksuologie (ABA + MA) Sociaal werk (MA)

20 17 14 13 16 29 29 29 15 15 20 24 17 17 27 13 29 14

20 28 30 27 16 23 13 17 19 16 28

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

(zie Domein Politieke en Sociale wetenschappen) Sociaal werk (PBA) Sociaal-cultureel werk (PBA) (zie Sociaal werk) Sociaal-economische wetenschappen (ABA + MA) Sociale en culturele antropologie (MA) Sociale verpleegkunde (PBA) (zie Verpleegkunde) Sociologie (ABA + MA) Softwaremanagement (PBA) (zie Toegepaste informatica) Sport- en cultuurmanagement (PBA) (zie Bedrijfsmanagement) Statistiek (MA) Statistics (MA) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA) (zie Domein Architectuur) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA) (zie Domein Industriële wetenschappen en technologie) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA) (zie Domein Toegepaste wetenschappen) Stedenbouw, ruimtelijke planning en duurzaamheid (ABA) (zie Industriële wetenschappen) Stedenbouwkunde (MA) (zie Stedenbouw en ruimtelijke planning) Sterrenkunde (MA) Strategisch management (MA) (zie Handelswetenschappen) Syndicaal werk en sociaal beleid (PBA) (zie Sociaal werk) Systemen en netwerkbeheer (PBA) (zie Toegepaste informatica)

29 17 17 29 29 13 29 14 13 32 32 19 23 31 22 23 32 21 17 14

Taal- en letterkunde: 2 talen (ABA + MA) 25 Taal- en regiostudies: Arabistiek en islamkunde (ABA + MA) 25 Taal- en regiostudies: Japanologie (ABA + MA) 25 Taal- en regiostudies: Oude Nabije Oosten (ABA + MA) 25 Taal- en regiostudies: Sinologie (ABA + MA) 25 Taal- en regiostudies: Slavistiek en Oost-Europakunde (ABA + MA) 25 Taalkunde (MA) 25 Tandheelkunde (ABA + MA) 28 Technisch-commercieel adviseur (PBA) (zie Elektromechanica) 15 Technologische opvoeding (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) 17 Televisie (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) 19 Televisie-film (ABA + MA) (zie Audiovisuele kunsten) 19 Textielontwerp (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) 20 Textieltechnologie (PBA) 15 Textile Engineering (MA) 31 Theaterkostuum (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) 20 Theater- en filmwetenschap (MA) 25 Theology in Evangelical and Pentecostal Studies (MA) 27 Toegepaste architectuur (PBA) 12 Toegepaste cel- en gentechnologie (MA) (zie Biowetenschappen: voedingsindustrie) 20 Toegepaste computerwetenschappen (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) 31 Toegepaste economische wetenschappen (ABA + MA) 27 Toegepaste economische wetenschappen: bedrijfskunde (ABA + MA) 27 Toegepaste economische wetenschappen: economisch beleid (ABA + MA) 27 Toegepaste economische wetenschappen: handelsingenieur (ABA + MA) 27 Toegepaste economische wetenschappen: handelsingenieur in de beleidsinformatica (ABA + MA) 27 Toegepaste informatica (MA) 32 Toegepaste informatica (PBA) 14

Toegepaste (jeugd) criminologie (PBA) (zie Orthopedagogie) 17 Toegepaste natuurkunde (ABA +MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) 31 Toegepaste psychologie (PBA) 17 Toegepaste taalkunde (ABA) 24 Toerisme (MA) (zie Domein Economische en Toegepaste economische wetenschappen en Verkeerskunde) 27 Toerisme en recreatiemanagement (PBA) 14 Tolken (MA) 24 Tropical Natural Resources Management (MA) 30 Tropische plantaardige productie (MA) (zie Biowetenschappen: landbouwkunde) 20 Tuinbouw (PBA) (zie Agro- en biotechnologie) 12 Tuinbouwkunde (MA) (zie Biowetenschappen: landbouwkunde) 20

Uitvoerende muziek (ABA + MA) (zie Muziek)

Vastgoed (PBA) Veiligheidstechniek (MA) Vergelijkende en Europese politiek (MA) Vergelijkende en internationale politiek (MA) Vergelijkende moderne letterkunde (MA) Verkeerskunde (ABA + MA) Verpakkingstechnologie (ABA + MA) (zie Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie) Verpleegkunde (PBA) Verpleegkunde en vroedkunde (MA) (zie Domein Gezondheidszorg) Verpleegkunde en vroedkunde (MA) (zie Domein Medische en Paramedische wetenschappen) Vertalen (MA) Verzekeringen (MA) Voeding-verzorging (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Voedings- en dieetkunde (PBA) Voedingsmiddelentechnologie (MA) (zie Biowetenschappen: voedingsindustrie) Voedingsmiddelentechnologie (PBA) Vrije kunsten - Juweelontwerp en edelsmeedkunst (ABA + MA) (zie Beeldende kunsten) Vroedkunde (PBA)

15 31 29 29 25 27

23 13 21 28 24 27 17 13 20 12 20 13

Water Resources Engineering (MA) Wereldgodsdiensten, interreligieuze dialoog en religiestudie (MA) Werktuigkunde (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Werktuigkunde-elektrotechniek (ABA + MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Westerse literatuur (MA) Wijsbegeerte (ABA + MA) Wijsbegeerte en moraalwetenschappen (ABA + MA) Wiskunde (ABA + MA) Wiskunde (PBA) (zie Onderwijs: secundair onderwijs) Wiskundige informatica (MA) Wiskundige ingenieurstechnieken (MA) (zie Ingenieurswetenschappen (burgerlijk ingenieur) Woordkunst (ABA + MA) (zie Drama)

30 27

Ziekenhuisverpleegkunde (PBA) ( Zie Verpleegkunde)

31 31 25 27 28 32 17 32 31 23

_37

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2. Hoger beroepsonderwijs Dit zijn korte opleidingen die zich situeren tussen het secundair en het hoger onderwijs en sterk beroepsgeoriënteerd zijn. Er zullen twee soorten opleidingen van het hoger beroepsonderwijs onderscheiden worden: HBO4-opleidingen die leiden tot een certificaat van het hoger beroepsonderwijs en HBO5-opleidingen die leiden tot een diploma van gegradueerde. Al deze opleidingen hebben een belangrijke component van werkplekleren. Naar aanleiding van duidelijke noden op de arbeidsmarkt kunnen nieuwe opleidingen toegevoegd worden. Tot het hoger beroepsonderwijs behoren de huidige opleidingen van het hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs. Ook bestaande opleidingen van het secundair onderwijs zullen opgenomen worden in het hoger beroepsonderwijs: -

de vierde graad van het beroepssecundair onderwijs; de zevende jaren van het technisch secundair onderwijs; de zevende beroepsgerichte jaren van het kunstsecundair onderwijs.

Het hoger beroepsonderwijs werd reeds ingevoerd in het volwassenenonderwijs en gaat voor de andere onderwijsniveaus officieel van start op 1 september 2009. Ook hogescholen zullen hoger beroepsonderwijs kunnen inrichten. Iedereen die een diploma van het secundair onderwijs bezit, kan starten in een opleiding van het hoger beroepsonderwijs.

2.1 Hoger beroepsonderwijs van het volwassenenonderwijs Deze opleidingen zijn beroepsgericht. De opleidingen situeren zich tussen het secundair onderwijs en een professionele bachelor. Via een verkort of aangepast traject kan je doorgroeien naar een professionele bachelor. Er zijn zowel HBO4-opleidingen die leiden tot een certificaat van het hoger beroepsonderwijs als HBO5-opleidingen die leiden tot een diploma van gegradueerde. De HBO4-opleidingen hebben een duur van minder dan 900 lestijden, de HBO5-opleidingen hebben een duur van meer dan 900 lestijden. De opleidingen zijn gegroepeerd in studiegebieden en worden in modules georganiseerd door de centra voor volwassenenonderwijs. Voor de adressen van de centra voor volwassenenonderwijs, surf naar www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod of www.wordwatjewil.be

Biotechniek Biotechnologie

Chemie

Chemie- en kunststoffentechnologie

Chemie en textiel

Cosmetische wetenschappen Gezondheidszorg Bijscholing voor verpleegkundigen in de geestelijke gezondheidszorg

Gespecialiseerde verpleegkunde voor intensieve zorgen en dringende hulpverlening

Gezondheidszorg voor bejaarden

Kaderopleiding nursing voor gegradueerde psychiatrische verpleging

Kaderopleiding nursing voor gegradueerde ziekenhuisverpleging

Kaderopleiding nursing geriatrie en bejaardenzorg

Orthoptie

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Handelswetenschappen en bedrijfskunde Administratie

Arbeidsorganisatie

Bank, beurs en financiën

Bedrijfsbeleid

Bedrijfsorganisatie

Beurs en financiën

Boekhouden

Boekhouden-fiscaliteit

Fiscale wetenschappen

Fiscale wetgeving

Gids

Hotel- en cateringmanagement

Informatica

Informatica-programmering

Logistiek, transport en mobiliteit

Marketing

Meertalig secretariaat

Niet-commercieel management

Ondernemingscommunicatie

Openbare besturen

Rechtspraktijk

Reclame, marketing en public relations

Reisleider

Toeristische gidsen

Verkeerskunde

Verzekeringen

Industriële wetenschappen en technologie Auto-expertise

Bedrijfsautomatisatie

Bouw- en houtconstructie

Bouwkunde

CAD/CAM confectie- en textieltechnieken

Design en Textiel

Elektriciteit

Elektromechanica

Elektronica

Elektronica - ICT

Industriële elektronica

Industriële informatica

Koel- en verwarmingstechniek

Luchtvaarttechnologie

Mechanica

Mechanica - studiebureau

Motorvoertuigentechniek

Openbare werken

Telecommunicatietechnieken

Textielproductietechnieken

Topografie Onderwijs GPB-opleiding

Specifieke lerarenopleiding

Sociaal - agogisch werk Agogische bijscholing orthopedagogie

Assistent in de psychologie

Bibliotheekwezen en documentaire informatiekunde

Gezinswetenschappen

Maatschappelijk werk

Orthopedagogie

Personeelswerk

Seniorenconsulentenvorming

Sociaal-cultureel werk

Sociale readaptatiewetenschappen

Syndicaal werk

Tolk voor doven

_39

// / ST UDIE-EN OPLEIDING S MO GE LI J K H E DE N

2.2 vierde graad beroepssecundair onderwijs deze opleidingen duren momenteel 2 of 3 jaar. Vanaf 1 september 2009 zullen deze opleidingen HBO4-opleidingen worden die leiden tot een certificaat van het hoger beroepsonderwijs, uitgezonderd de opleiding van Verpleegkunde die zal leiden tot een diploma van gegradueerde. de cijfers in de tabel na elke opleiding verwijzen naar deel 2 met de lijst van onderwijsinstellingen vanaf p. 52.

AntwerPen modevormgeving (2 jaar)

29-30

Plastische kunsten (2 jaar)

Verpleegkunde (3 jaar - modulair)

33-34-35-3637-38

BrABAnt

LImBurg

OOSt-VL.

weSt-VL. 31

38A-39-40

41-42-43

44-45-45A45B-45C-4647-49A-49B

48-48A-48B49-49C-50-5152-52A

2.3 zevende jaren van het technisch secundair onderwijs deze opleidingen zijn beroepsgericht. Het zijn HBO4-opleidingen die leiden tot een certificaat van het hoger beroepsonderwijs. deze opleidingen hebben een duur van minimum twee semesters tot maximum drie semesters. Administratie vrije beroepen

Animatie in de ouderenzorg

Apotheekassistent

Assistent voedingsindustrie

Audio-, video- en teletechnieken

Automotive

Bakkerijtechnieken

Bedrijfsleiding landen tuinbouw

Biochemie

Bouw constructie- en planningstechnieken

Butler-Intendant

Chemische procestechnieken

Commercieel webverkeer

Computergestuurde mechanische productietechnieken

Contactologie-optometrie

Creatie en patroonontwerpen

Dentaaltechnieken en supra-structuren

Drogisterij-cosmetica

esthetische lichaamsverzorging

gestandaardiseerde en geprogrammeerde druktechnieken

grime

Haventechnieken

Hotelbeheer

Hout constructie- en planningstechnieken

Immobiliënbeheer

Industriële bouwtechnieken

Industriële computertechnieken

Industriële elektronicatechnieken

Industriële koeltechnieken

Industriële onderhoudstechnieken

Industriële warmtetechnieken

Interactieve multimediatechnieken

Internaatswerking

Internationaal transport en goederenverzending

KmO-administratie

KmO-ondernemerschap

Kunststofvormgevingstechnieken

Landbouwmechanisatie

Leefgroepenwerking

mechanica constructie- en planningstechnieken

medico-sociale administratie

netwerkbeheer

Orthopedische instrumenten

Public relations

regeltechnieken

rotatiedruktechnieken

Sport- en vrijetijdsanimatie

Stuur- en beveiligingstechnieken

tandartsassistentie

teksten beeldintegratietechnieken

textielveredeling en breikunde

textielvormgevingstechnieken

toegepaste autotechnieken

toerisme en organisatie

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Toerisme en recreatie

Verkoop en distributie

Vleeswarentechnieken

Vliegtuigtechnicus

Voedselbehandeling

Water- en luchtbeheersingstechnieken

Weg- en waterbouwtechnieken

2.4 Zevende beroepsgerichte jaren van Het kunstsecundair onderwijs Deze opleidingen van het kunstsecundair onderwijs zijn beroepsgericht. Het zijn HBO4-opleidingen die leiden tot een certificaat van het hoger beroepsonderwijs. Deze opleidingen hebben een duur van minimum twee semesters tot maximum drie semesters. Industriële vormgeving

Ruimtelijke vormgeving

3. Opleidingen tot uniformberoepen De opleidingen tot uniformberoepen (Defensie, Politie) zijn pas toegankelijk na een bepaalde toelatingsprocedure (selectieproeven of toelatingsexamens). Alle info is terug te vinden op de websites. Voor de lijst met de adressen zie deel 2 op p. 84.

1. DEFENSIE (www.mil.be) A. Officier Beroepsofficier via normale werving (via de Koninklijke Militaire School te Brussel) - Polytechnische faculteit (burgerlijk ingenieur) - Faculteit sociale en militaire wetenschappen (master) Beroepsofficier via normale werving (via een burgerschool) - Master in de nautische wetenschappen via de Hogere Zeevaartschool te Antwerpen - Industrieel ingenieur via een industriële hogeschool - Arts, tandarts, apotheker, dierenarts via een burgeruniversiteit Officier van het hulpkader (Piloot of Luchtverkeersleider) Beroepsofficier via bijzondere werving (op basis van masterdiploma) * B. Onderofficier (Koninklijke School voor Onderofficieren te Sint-Truiden/Centrum voor basisopleiding kader) Beroepsonderofficier via de normale werving - Technisch Onderofficier - Niet-technisch Onderofficier Beroepsonderofficier via bijzondere werving (op basis van diploma hoger onderwijs (professionele bachelor) ** C. Vrijwilliger (Centrum voor Basisopleiding te Leopoldsburg en in de eenheden) Beroepsvrijwilliger Vrijwilliger Korte Termijn *

2 cycli

** 1 cyclus

_41

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

2. POLITIE (WWW.JOBPOL.BE)

De Lokale en de Federale Politie vormen samen de Geïntegreerde Politie. Het operationeel kader bestaat uit politieambtenaren die in drie kaders zijn verdeeld : het basiskader (Inspecteur van Politie), het middenkader (Hoofdinspecteur van Politie – intern én Gespecialiseerde Hoofdinspecteur van de Politie) en het officierskader (Commissaris van Politie én Hoofdcommissaris). De politieambtenaren zijn bevoegd voor de uitoefening van opdrachten van gerechtelijke en bestuurlijke politie. Het operationeel kader omvat bovendien een agentenkader (Agent van de Politie – de vroegere hulpagent). De Agenten van Politie zijn geen politieambtenaren, maar hebben een beperkte politiebevoegdheid. Om te kunnen behoren tot de Politie als lid van het operationeel kader, zowel in de Federale als de Lokale Politie, moet je voldoen aan enkele algemene toelatingsvoorwaarden. Wie slaagt in een selectieproef kan zijn opleiding aanvatten in het niveau waarvoor gepostuleerd werd. Voor meer informatie kan u terecht op de website.

4. Kerkelijk hoger onderwijs Deze opleidingen veronderstellen een sterk religieuze ingesteldheid. Zij leiden naar een taak als bedienaar of naar onderwijsberoepen.

1. Rooms-katholieke godsdienst Priester

7 jaar

De opleiding tot priester kan gevolgd worden aan het: * Grootseminarie, Potterierei 72, 8000 Brugge Tel. 050 33 03 62 of 050 33 05 21 - www.grootseminariebrugge.be - grootseminarie.brugge@kerknet.be * Johannes XXIII-Seminarie , Herestraat 51, 3000 Leuven Tel. 016 31 02 00 - www.kerknet.be - etienne.keyse@scarlet.be 2. Protestantse godsdienst Bedienaar

4 jaar

“Dienst des Heren”

2/3 jaar

Godsdienstleraar - voor het lager onderwijs

2 jaar

- voor het secundair onderwijs

3 jaar

De opleidingen Bedienaar en Dienst des Heren worden aangeboden in: * Instituut voor Bijbelse Vorming, Sint-Janbergsesteenweg 97, 3001 Leuven Tel. 016 20 08 95 - www.ibvleuven.be - info@ibvleuven.be * Evangelische Theologische Faculteit, Sint-Janbergsesteenweg 97, 3001 Leuven Tel. 016 20 08 95 - www.etf.edu - info@etf.edu * Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid, Bollandistenstraat 40, 1040 Brussel Tel. 02 735 67 46 - www.protestafac.ac.be - info@protestafac.ac.be

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Godsdienstleraar voor het lager onderwijs kan gevolgd worden aan: * Instituut voor Bijbelse Vorming, Sint-Janbergsesteenweg 97, 3001 Leuven Tel. 016 20 02 95 - www.etf.edu - info@etf.edu * Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid, Bollandistenstraat 40, 1040 Brussel Tel. 02 735 67 46 - www.protestafac.ac.be - info@protestafac.ac.be Godsdienstleraar voor het secundair onderwijs kan gevolgd worden aan: * Evangelische Theologische Faculteit, Sint-Janbergsesteenweg 97, 3001 Leuven Tel. 016 20 08 95 - www.etf.edu - info@etf.edu * Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid, Bollandistenstraat 40, 1040 Brussel Tel. 02 735 67 46 - www.protestafac.ac.be - info@protestafac.be

5. Secundair onderwijs specialisatiejaren Na het zesde leerjaar kan je aansluitend een zevende specialisatiejaar (derde leerjaar van de derde graad) volgen. De toelating tot het zevende jaar is beperkt tot studierichtingen van hetzelfde studiegebied. Overstappen naar een zevende specialisatiejaar van een ander studiegebied kan enkel mits gunstige beslissing van de toelatingsklasseraad van het specialisatiejaar. Specialisatiejaren hebben als doel leerlingen een bijkomende en meer gespecialiseerde vorming te geven en op die manier beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt. De aandacht gaat naar praktijkvakken en stages naast een beperkt aantal uren algemene vorming. In het kso kan je ‘Bijzondere beeldende vorming’ en ‘Bijzondere muzikale vorming’ volgen. Er bestaat ook een zevende jaar bso (naamloos leerjaar) dat alleen de bedoeling heeft te leiden tot het diploma secundair onderwijs. De zevende jaren van het tso en de zevende beroepsgerichte jaren van het kso behoren tot het hoger beroepsonderwijs, zie p. 40-41.

7de specialisatiejaren bso Agromanagement

Auto-elektriciteit

Banketaannemer-traiteur

Banketbakkerij-chocoladebewerking

Bedrijfsgrafiek

Bedrijfsvloeren en waterdichte bekuipingen

Bedrijfsvoertuigen

Beperkte kustvaart

Bijzonder transport

Bijzondere schrijnwerkconstructies

Bloemsierkunst

Bosbouw

Bouw historische muziekinstrumenten

Carrosserie- en spuitwerk

Composietverwerking

Computergestuurde werktuigmachines

Dakwerken

Decoratie en restauratie schilderwerk

Decor- en standenbouw

Dieetbakkerij

Diesel- en LPG-motoren

Fotolassen

Geautomatiseerde diamantbewerking en kwaliteitsanalyse

Gemeenschapsrestauratie

Gespecialiseerde dierenverzorging

Grafische opmaaksystemen

Groenbeheer en -verfraaiing

Haarstilist

Hotelonthaal

Industrieel onderhoud

Industriële elektriciteit

Industriële houtbewerking

Instellen van textielmachines

Interieurinrichting

Juwelencreatie

Kantooradministratie en gegevensbeheer

Kinderzorg

Koeltechnische installaties

Labo-glasinstrumentenbouw

Landbouwdiversificatie

Land- en tuinbouwmechanisatie

Logistiek

_43

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

Manegehouder-rijmeester

Matrijzenbouw

Mecanicien voor onderhoud en herstel van motorfietsen

Mechanische en hydraulische kranen

Meerkleurendruk-drukwerkveredeling

Metaal- en kunststofschrijnwerk

Meubelgarneren

Mode- en maatkleding heren

Mode-verkoop

Modelmakerij

Modespecialisatie en trendstudie

Non-ferro metalen dakbedekkingen

Organisatie-assistentie

Pijpfitten-lassen-monteren

Publiciteit en illustratie

Renovatie bouw

Restaurantbedrijf en drankenkennis

Restauratie bouw

Restauratie van meubelen

Restauratie van schrijnwerk

Restauratie muziekinstrumenten

Scheeps- en havenwerk

Schipper-motorist

Slagerij-fijnkosttraiteur

Specialiteitenrestaurant

Stijl- en designmeubelen

Thuis- en bejaardenzorg/zorgkundige

Topsport-sportbegeleider

Tuinbouwmechanisatie

Tuinbouwteelten

Uurwerkherstelling

Veehouderij en landbouwteelten

Verkoop en vertegenwoordiging

Verwarmingsinstallaties

Wegenbouwmachines

Wereldgastronomie

Winkelbeheer en etalage

Zeefdruk

6. Secundair onderwijs voorbereidend jaar Bepaalde studierichtingen uit het hoger onderwijs veronderstellen heel wat voorkennis of vaardigheden vanuit het secundair onderwijs. Voor wie deze onvoldoende in de gevolgde studierichting heeft kunnen verwerven, bestaan er voorbereidende jaren.

Ze bereiden meestal voor op studierichtingen waarvoor er bijzondere toelatingsvoorwaarden worden gesteld (bv. in de vorm van een toelatingsexamen). De voorbereidende jaren duren één jaar. Voorbeelden van voorbereidende jaren zijn: Bijzondere wetenschappelijke vorming Bijzondere beeldende vorming Bijzondere muzikale vorming Voorbereidende divisie van de Koninklijke Militaire School

7. Secundair onderwijs derde graad Leerlingen die in het secundair onderwijs de derde graad van het aso, tso, bso of kso beëindigd hebben, kunnen opnieuw starten in een eerste jaar of in een tweede jaar (onder bepaalde voorwaarden) van de derde graad van het tso, het kso of het bso.

Een overzicht van alle bestaande studierichtingen in de derde graad tso, bso en kso vind je op www.ond.vlaanderen.be/wetwijs (via Thema’s, onder de letter S (studieaanbod secundair onderwijs).

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

8. Secundair volwassenenonderwijs Het secundair volwassenenonderwijs biedt een brede waaier van opleidingen aan, die gegroepeerd zijn in studiegebieden en die cursisten in staat stellen een erkend diploma, getuigschrift of certificaat te behalen. Het wordt georganiseerd door de centra voor volwassenenonderwijs.

Het secundair volwassenenonderwijs wordt modulair georganiseerd. De leerstof wordt onderverdeeld in een aantal modules. Meerdere modules vormen samen een opleiding. Het centrum is vrij om een module over een gedeelte van het jaar,over een heel jaar of over meerdere jaren te spreiden. Dit betekent dat de modules op verschillende ogenblikken van het jaar kunnen starten. Dankzij deze structuur kan de cursist zelf het studiepakket samenstellen en de duur van de studie bepalen. Voor meer informatie contacteer je best de centra. De modules kunnen georganiseerd worden in contactonderwijs of in gecombineerd onderwijs. Bij contactonderwijs worden alle lessen in het centrum gegeven. Bij gecombineerd onderwijs wordt een deel van de module in de klas gegeven en een deel van de module kan zelfstandig verwerkt worden, thuis of in een open leercentrum. Tot en met het schooljaar 2011-2012 worden in het volwassenenonderwijs ook nog lineaire opleidingen georganiseerd. Lineaire opleidingen omvatten een of meerdere leerjaren. De lessen zijn gespreid over 32 tot 40 weken in de periode begin september-einde juni. Meer informatie over deze opleidingen vind je terug op www.ond.vlaanderen.be/onderwijsaanbod of op www.wordwatjewil.be. Je vindt hier ook het studiegebied algemene vorming terug. Dat is de nieuwe naam voor het vroegere tweedekansonderwijs. De opleidingen van dit studiegebied bieden volwassenen van minimum 18 jaar de kans om nog een diploma secundair onderwijs te behalen.

De studiegebieden in het secundair volwassenenonderwijs zijn: Algemene vorming

Auto

Bijzondere educatieve noden

Boekbinden

Bouw

Chemie

Decoratieve technieken

Diamantbewerking

Grafische technieken

Handel

Hout

Huishoudelijk onderwijs

Informatie- en communicatietechnologie

Juwelen

Kant

Koeling en warmte

Land- en tuinbouw

Lederbewerking

Lichaamsverzorging

Maritieme opleidingen

Mechanica-elektriciteit

Mode

Muziekinstrumentenbouw

Nederlands tweede taal

Personenzorg

Smeden

Talen richtgraad 1 en 2

Talen richtgraad 3 en 4

Textiel

Toerisme

Voeding

_45

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

9.SYNTRA-

10. Opleidingen

opleidingen

ingericht door

In de SYNTRA-opleidingen staat praktijk centraal. De docenten zijn vakmensen, ondernemers die zelf elke dag in de praktijk van hun eigen zaak staan. De opleidingen bestaan uit verschillende modules waaruit de cursist kan kiezen volgens zijn noden en interesses.

_Ondernemersopleiding

In een ondernemersopleiding leer je hoe je een eigen zaak, opzet, uitbouwt en leidt. De opleiding omvat twee delen: een cursus bedrijfsbeheer en een deel beroepskennis. De cursus bedrijfsbeheer gaat over de beheersaspecten van je onderneming. In de beroepsgerichte vorming staat specifieke vakkennis centraal. De meeste opleidingen duren twee tot drie jaar en kunnen zowel overdag als ’s avonds worden gevolgd. Een stageovereenkomst biedt je de mogelijkheid om bijkomende ervaring op te doen binnen een onderneming.

_Voltijdse dagopleidingen

Vanaf 18 jaar kunnen jongeren ondernemersopleidingen volgen in een voltijds onderwijstempo (dagopleidingen). Deze opleidingen zijn vooral interessant voor jongeren die, na hun secundair onderwijs, willen kiezen voor méér praktijk en minder theorie. De meeste opleidingen duren een tot twee jaar. Er is ook een praktijkstage voorzien. Na afloop ontvang je een ondernemersdiploma. De meeste dagopleidingen voldoen bovendien aan de voorwaarden voor het behouden van de kinderbijslag. _Leertijd

De leertijd, ook wel ‘leercontract’ genoemd, is een praktijkgerichte voorbereiding op een leven als werknemer of ondernemer. De leertijd koppelt een praktijkopleiding in een onderneming (4 dagen per week) aan een theoretische vorming (meestal 1 dag per week) in een SYNTRA-campus. Leertijdopleidingen gaan overdag door. De leertijd duurt een tot drie jaar en is voor jongeren tussen 15 en 25 jaar. Voor de meeste beroepen voldoet het getuigschrift van de leertijd aan de vestigingsreglementering. Bovenop de voltijdse dagopleidingen, de leertijd en de ondernemingsopleiding, biedt SYNTRA nog een ruime waaier van korte cursussen en bijscholingen. Surf naar www.syntra.be of contacteer de SYNTRA-campus in jouw buurt voor het volledige aanbod.

de VDAB De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) geeft opleidingen aan werkzoekenden en aan werknemers die zich willen om- of bijscholen. Een opleiding kan je kansen op de arbeidsmarkt gevoelig doen stijgen. Ongeacht of je werk zoekt of gewoon hogerop wilt. Daarom doet de VDAB er alles aan om het aanbod van zijn opleidingen uit te breiden en te verbeteren. Aangepast aan jouw persoonlijke behoeften en de eisen van het moderne bedrijfsleven. Zo maakt de VDAB elk jaar het verschil voor duizenden mensen.

Op www.vdab.be/opleidingen vind je een uitgebreid aanbod van opleidingen. Je kan er uitgebreid zoeken via verschillende opties zoals vakgebied, trefwoorden, regio ... De duur van de opleidingen kan variëren van enkele dagen tot enkele maanden. In overleg met een instructeur kies je de meest efficiënte opleiding. Wil je leren via het internet, in groep of via een combinatie van beide? De VDAB zoekt samen met jou de ideale formule. Voor de meeste opleidingen doe je een gemotiveerde aanvraag of doorloop je een procedure. Na een succesvolle opleiding ontvang je een getuigschrift. Voor bepaalde opleidingen krijg je zelfs een wettelijk erkend certificaat. Een extra troef bij het solliciteren! Voor meer informatie, surf naar www.vdab.be/contact voor een opleidingscentrum in jouw buurt. Wil je eerst nog wat informatie over het reilen en zeilen op de arbeidsmarkt? Ga dan naar pagina 115.

11. Privé-onderwijs Het privé-onderwijs (al dan niet schriftelijk) is in ons land niet wettelijk gereglementeerd.

Deze instellingen leveren geen wettelijk erkende diploma’s af, tenzij ze erkend zijn door het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming. Het aanbod is zeer verscheiden, zowel naar de aard van de opleidingen, de lesmodaliteiten als de prijs.

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

12. Studeren en stage lopen in het buitenland Er bestaat een waaier aan mogelijkheden om tijdens je studies of na je diploma hoger onderwijs in het buitenland te studeren. Hieronder vind je bondige informatie met enkele interessante internetsites.

Wil je meer weten, surf dan naar www.ond.vlaanderen.be/infolijn/faq/buitenland Als je in het buitenland wilt studeren of een stage wilt volgen, moet je in de meeste gevallen zelf op zoek gaan naar een buitenlandse onderwijsinstelling. Wil je gaan studeren in een Europees land, dan kan je terecht op www.enic-naric.net Daar staat per land een lijst van de erkende opleidingen en instellingen voor hoger onderwijs. Op europa.eu.int/ploteus en users.pandora.be/euroguidance vind je meer over de leermogelijkheden binnen de Europese ruimte. Voor landen buiten Europa neem je rechtstreeks contact op met de ambassade of het consulaat van het gastland in Brussel of met Belgische ambassades in het buitenland. Op www.diplomatie.be vind je zowel de adressen van de buitenlandse ambassades in België als de adressen van Belgische ambassades in het buitenland. In de brochure ‘Aanpakken en Wegwezen’ van de vzw JINT (Grétrystraat 26, 1000 Brussel, tel. 02 209 07 20) staat een overzicht van internationale sites waarop je informatie over onderwijs, opleidingen en onderwijsinstellingen in het buitenland kan vinden. Surf naar www.jint.be voor meer informatie. Bij de planning van je buitenlands project krijg je sinds kort hulp van ‘Kamiel’. Op www.kamiel.info krijg je hulp om je paperassen en administratie in orde te krijgen voor je naar het buitenland vertrekt. Je vindt er basisinfo over de volgende thema’s: kinderbijslag, wachttijd, wacht- werkloosheidsuitkeringen, ziekteverzekering, belastingen, reis- en verblijfsdocumenten. EUROPASS biedt je een Europass-Mobiliteit aan als bewijs van een Europese stage of leerervaring. De Europass-Mobiliteit moet aangevraagd worden door de organisatie die je naar het buitenland begeleidt, vooraleer je vertrekt. Europass biedt je ook een portfolio van documenten aan die je helpen om je ervaringen, taalkennis en kwalificaties duidelijk te maken in andere Europese landen. Europass is van toepassing in alle landen van de Europese Unie, de kandidaat-lidstaten en de landen van de Europese Economische Ruimte. Surf naar www.europass-vlaanderen.be

Europass heeft ook een Europese website waar je je Europass-CV en Europass-Taalpaspoort kunt invullen. http://europass.cedefop.europa.eu Informeer je zeker of je buitenlands diploma of getuigschrift gelijkwaardig is met een Vlaams diploma of getuigschrift. Op www.ond.vlaanderen.be/infolijn/faq/gelijkwaardigheid vind je hierover uitgebreide uitleg en nuttige doorverwijzingen. Bovenstaande helpt je op weg als je op eigen houtje beslist verder te studeren in het buitenland. Maar neem ook eens een kijkje op de site van EPOS: www.epos-vlaanderen.be Daar vind je heel wat internationale programma’s waaraan Vlaamse universiteiten en hogescholen deelnemen.

13. Flexibel studeren 13.1 Flexibele leerroutes Bij de inschrijving aan een instelling van hoger onderwijs kan je kiezen uit verschillende soorten contracten: - een diplomacontract: je schrijft je in met het oog op het behalen van een diploma van een opleiding en volgt de lessen, stages ... Je kan rekenen op begeleiding van de instelling. - een creditcontract: je schrijft je in met het oog op het behalen van een creditbewijs voor één of meerdere opleidingsonderdelen, los van de opleiding. Je kan rekenen op begeleiding van de instelling voor de opleidingsonderde(e)len waarvoor je een creditcontract hebt afgesloten. - een examencontract: je schrijft je in voor het afleggen van examens met het oog op het behalen van hetzij een diploma van een opleiding, hetzij een creditbewijs voor één of meerdere opleidingsonderdelen. Je volgt de lessen niet. Je legt enkel de examens af. Bepaalde opleidingsonderdelen komen omwille van hun aard (bv. een practicum) niet in aanmerking voor een examencontract. De instelling legt in de onderwijsregeling vast over welke opleidingsonderdelen het gaat en motiveert dat ook. - je kan contracten combineren. Je kan in het hoger onderwijs via een flexibele leerroute een diploma of een creditbewijs behalen. De instelling bepaalt zelf hoe ze de flexibele leertrajecten aanbiedt. De flexibilisering van het hoger onderwijs laat jou als student

_47

// / STUDIE-EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

toe zelf je studieprogramma samen te stellen. Je moet dus niet noodzakelijk een voltijds studieprogramma volgen. Je bepaalt zelf voor hoeveel studiepunten je inschrijft, naargelang je capaciteiten en de tijd die je aan je studie kan besteden. Als je om de een of andere reden geen (voltijds) dagonderwijs kan volgen, zijn er ook mogelijkheden om toch een diploma hoger onderwijs te behalen. Zo kan je met een hogeschool of universiteit een examencontract afsluiten. Dat betekent dat je je enkel inschrijft voor het afleggen van examens en dus geen lessen volgt. Enkele instellingen hoger onderwijs ontwikkelden een aanbod in begeleide zelfstudie waarbij je ook ruimte vrijhoudt voor practica en stages. Soms kan je opleidingen ook via afstandsonderwijs volgen. Sommige instellingen bieden bepaalde opleidingen ook aan in weekend- of avondonderwijs. Andere instellingen maken de combinatie van studeren met andere zaken mogelijk door bv. alle lessen op één dag per week te groeperen of specifieke trajecten voor werkstudenten aan te bieden. Informeer je dus bij de hogescholen en de universiteiten zelf voor de concrete mogelijkheden over flexibele leertrajecten. Contactgegevens vind je in deel 2 van deze brochure. De opleidingen die volgens een flexibele leerroute worden ingericht, kan je opzoeken op www.destapgent.be/wijzer (via Trefwoorden, onder de letter F).

13.2 Open Universiteit De Open Universiteit biedt hoogwaardig afstandsonderwijs op academisch niveau aan voor volwassenen die werk en/of gezin met hun studies willen combineren. Om een maximale toegankelijkheid te realiseren is de Open Universiteit zeer flexibel georganiseerd. Wie studeert aan de Open Universiteit is niet gebonden aan vaste uren of een vaste studieplaats. Het onderwijs wordt aangeboden in de vorm van zelfstudiepakketten die je studeert waar en wanneer je wil. De student bepaalt in ruimte mate zelf zijn studietempo. Bij de Open Universiteit kan je een academische bachelor en een master behalen in de studierichtingen psychologie, informatica, recht, cultuurwetenschappen, milieuwetenschappen en managementwetenschappen. De afgeleverde diploma’s zijn Nederlandse diploma’s. Het is belangrijk dat je je goed informeert over de erkenning en gelijkwaardigheid van je Nederlands diploma in Vlaanderen. Het is niet zo dat je Nederlands diploma automatisch erkend wordt in Vlaanderen, je moet de gelijkwaardigheid ervan aanvragen. Surf naar www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/NARIC voor meer uitleg over de erkenning en gelijkwaardigheid van buitenlandse diploma’s. Via de website www.openuniversiteit.be vind je meer informatie over het cursusaanbod van de Open Universiteit.

13.3 Examencommissies Bepaalde diploma’s, getuigschriften en attesten kan je niet alleen behalen door opleiding te volgen, maar ook door je individueel voor te bereiden en de examens via een examencommissie af te leggen. _De Examencommissie van de Vlaamse gemeenschap voor het voltijds secundair onderwijs

Deze examencommissie, die deel uitmaakt van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming, richt examens in die leiden naar: - het getuigschrift van de eerste en tweede graad secundair onderwijs; - het diploma secundair onderwijs (aso, tso, kso en bso); - het diploma in de verpleegkunde (vierde graad bso); - het toelatingsattest tot de vierde graad bso verpleeg kunde. Een diploma behaald via de Examencommissie van de Vlaamse gemeenschap is evenwaardig aan hetzelfde diploma behaald op school. Meer info vind je op de website www.ond.vlaanderen.be/secundair/examencommissie

_De Centrale Examencommissie van de Federale Overheidsdienst Economie, KMO, Middenstand en Energie

Denk je eraan om je als zelfstandige te vestigen en wil je een handels- of ambachtsonderneming opstarten, dan moet je eerst bewijzen dat je beschikt over de nodige kennis van bedrijfsbeheer. Heb je in het secundair onderwijs geen attest bedrijfsbeheer behaald en wens je daarvoor geen opleiding te volgen, dan kan je bij de Centrale Examencommissie van de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie het examen over de basiskennis van het bedrijfsbeheer afleggen. Als je slaagt, krijg je een getuigschrift. Wil je als zelfstandige een gereglementeerd beroep uitoefenen, dan moet je naast de basiskennis van het bedrijfsbeheer, ook de beroepsbekwaamheid van het gereglementeerde beroep bewijzen. Ben je niet in het bezit van een diploma dat verwijst naar het gereglementeerd beroep dat je wil uitoefenen, en beschik je

/ / / S T UDIE- EN OPLEIDINGSMOGELIJKHEDEN

niet over de juiste praktijkervaring, dan kan je de beroepsbekwaamheid ook bewijzen door een examen af te leggen voor de centrale examencommissie van de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie. Voor de uitoefening van sommige activiteiten is bovendien een vergunning of melding vereist. Meer info vind je in de rubriek Ondernemen op www.mineco.fgov.be

Opgelet: Wil je aan de slag als zelfstandig beoefenaar van een vrij of intellectueel beroep, dan is het bezit van het juiste diploma niet altijd voldoende. Voorbeelden: je wil je vestigen als advocaat, bandagist, boekhouder, diëtist, interieurarchitect, landmeter-expert, psycholoog ... Voor veel van deze beroepen gelden bijkomende beroepsgebonden startvoorwaarden, zoals je inschrijven bij de betrokken beroepsorganisatie, een praktijkstage doorlopen, een aanvullend bekwaamheids- of toelatingsexamen afleggen.

De gereglementeerde beroepen zijn: Bouw: Plaatsen/herstellen van schrijnwerk - glazenmaker Stukadoor,cementeer- en dekvloeractiviteiten Algemeen schrijnwerk Tegel-, marmer- en natuursteenactiviteiten Ruwbouw Algemeen aannemer Eindafwerking Dakdekker- en waterdichtmakingsactiviteiten Elektrotechniek Installatieactiviteiten voor centrale verwarming, klimaatregeling, gas en sanitair

Je vindt per vrij of intellectueel beroep de bijzondere uitoefeningsvoorwaarden op de website van de Studie- en Vormingsdienst van SVMB (Sociale Verzekeringskas voor Middenstand en Beroepen): www.mijnvrijberoep.be

_Examencommissies van hogescholen en universiteiten

Voor studenten die met een examencontract studeren (zie flexibele leerroutes op p.47) moet de universiteit of hogeschool een examencommissie organiseren.

Mechanica: Motorvoertuigen intersectoraal Rijwielen Motorvoertuigen tot 3,5 ton Motorvoertuigen boven 3,5 ton Installateur-frigorist Handel en Diensten: Begrafenisondernemer Kapper-kapster Opticien Schoonheidsspecialist(e) Voetverzorg(st)er Masseur/masseuse Tandtechnicus Slager-groothandelaar Voeding: Brood- en banketbakker Restaurateur of traiteur-banketaannemer Textielreiniging: Droogkuiser-verver

_49

deel 2 Waar kan je studeren? lijst van de onderwijsinstellingen

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Dit deel bevat een overzicht van de onderwijsinstellingen. Je vindt er achtereenvolgens de universiteiten, de hogescholen en de secundaire scholen met een vierde graad beroepssecundair onderwijs. Ze werden gerangschikt volgens oplopend nummer. Deze nummers/codes werden ook gebruikt in deel 1.

1. universiteiten 1 KUB

Katholieke Universiteit Brussel

Vrijheidslaan 17, 1081 Brussel Tel. 02 412 42 11 www.kubrussel.ac.be - info@kubrussel.ac.be 2 KULeuven

Katholieke Universiteit Leuven

Dienst Communicatie - Onderwijscommunicatie Oude markt 13 bus 5005, 3000 Leuven Tel. 016 32 40 10 www.kuleuven.be - onderwijscommunicatie@kuleuven.be 2A KULeuven Campus Kortrijk

3 Uhasselt l

Kuleuven Campus Kortrijk Campus Kortrijk - Dienst voor studieadvies E. Sabbelaan 53 Lokaal A111, 8500 Kortrijk Tel. 056 24 61 38 www.kuleuven-kortrijk.be - info@kuleuven-kortrijk.be Universiteit Hasselt

Campus Diepenbeek Agoralaan - Gebouw D, 3590 Diepenbeek Tel. 011 26 81 00 - Gratis nummer: 0800 97 730 www.uhasselt.be - studentensecretariaat@uhasselt.be 4 UGent

Universiteit Gent

Adviescentrum Voor Studenten St.-Pietersplein 7, 9000 Gent Tel. 09 264 70 00 www.ugent.be - acs@ugent.be 5 UA

Universiteit Antwerpen

Studenten informatie punt - stadscampus Agoragebouw - Hoek Grote Kauwenberg/Vekestraat, 2000 Antwerpen Tel. 03 220 48 72 Studenten informatie punt - Campus drie eiken Gebouw G - Universiteitsplein 1, 2610 Antwerpen Tel. 03 820 20 09 www.virtuelecampus.be - stip@ua.ac.be - www.ua.ac.be 6 VUB

Vrije Universiteit Brussel

Dienst voor studieadvies Gebouw Y - Pleinlaan 2, 1050 Brussel Tel. 02 629 23 18 www.vub.ac.be - studieadvies@vub.ac.be _51

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

2. hoge scholen 7 HZS

Hogere Zeevaartschool

Noordkasteel Oost 6, 2030 Antwerpen Tel. 03 205 64 30 www.hzs.be - info@hzs.be NAUTISCHE WETENSCHAPPEN Nautische wetenschappen (N/F) (ABA + MA) Scheepswerktuigkunde (N/F) (PBA 8 AHA

Artesis Hogeschool Antwerpen

Keizerstraat 15, 2000 Antwerpen Tel. 03 213 93 00 www.artesis.be - info@artesis.be 8A

KONINKLIJKE ACADEMIE VOOR SCHONE KUNSTEN Mutsaardstraat 31, 2000 Antwerpen Tel. 03 213 71 00

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Beeldende kunsten (ABA + MA) - Fotografie - Grafisch ontwerp - Juweelontwerp en edelsmeedkunst - Mode - Theaterkostuum - Vrije kunsten Conservatie en restauratie (ABA + MA)

VERTALERS EN TOLKEN Schildersstraat 41, 2000 Antwerpen Tel. 03 240 19 02

TOEGEPASTE TAALKUNDE Toegepaste taalkunde (ABA) Tolken (MA) Vertalen (MA) Chinees, Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Portugees, Russisch, Spaans

ARCHITECTUURWETENSCHAPPEN Mutsaardstraat 31, 2000 Antwerpen Tel. 03 205 61 70

ARCHITECTUUR Architectuur (ABA + MA) Interieurarchitectuur (ABA + MA) Monumenten- en landschapszorg (MA) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA)

LERARENOPLEIDING ANTWERPEN Verschansingstraat 29, 2000 Antwerpen Tel. 03 259 01 20

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, burotica, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, lichamelijk opvoeding, muzikale opvoeding, Nederlands, niet-confessionele zedenleer, project kunstvakken, wiskunde

INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN TECHNOLOGIE Paardenmarkt 92, 2000 Antwerpen Tel. 03 213 79 10

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Automatisering - Elektromechanica Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (ABA + MA) 8F

PRODUCTONTWIKKELING Ambtmanstraat 1, 2000 Antwerpen Tel. 03 205 61 70

PRODUCTONTWIKKELING Productontwikkeling (ABA + MA)

SOCIAAL WERK Kasteelstraat 17, 2000 Antwerpen Tel. 03 259 01 20

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk

KONINKLIJK CONSERVATORIUM Maarsch. Gérardstraat 4, 2000 Antwerpen Tel. 03 231 54 65

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Drama (ABA + MA) - Kleinkunst

BEDRIJFSKUNDE Bouwmeestersstraat 3, 2000 Antwerpen Tel. 03 259 08 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy - fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Internationaal ondernemen (ION!) - Logistiek management - Marketing Office management (PBA) - Management assistant Toegepaste informatica (PBA)

KONINKLIJK CONSERVATORIUM Desguinlei 25, 2018 Antwerpen Tel. 03 244 18 00

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Drama (ABA + MA) - Acteren - Woordkunst Muziek (ABA) - Instrument/zang - Jazz/lichte muziek - Muziektheorie/schriftuur Muziek (MA) - Compositie - Directie - Instrument/zang - Jazz/lichte muziek - Muziekpedagogie

GEZONDHEIDSZORG J. De Boeckstraat 10, 2170 Merksem Tel. 03 641 82 41

GEZONDHEIDSZORG Ergotherapie (PBA) Kinesitherapie (ABA + MA) Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

_53

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

TECHNOLOGIE Campus Blairon 555, 2300 Turnhout Tel. 014 47 03 40

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Grafische en digitale media (PBA) - Cross-media ontwerp - Grafimediabeleid - Grafimediatechnologie

KONINKLIJK CONSERVATORIUM Kluizeplein 8, 2500 Lier Tel. 03 489 39 48

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Dans (PBA)

LERARENOPLEIDING Berlaarsestraat 31, 2500 Lier Tel. 03 490 00 50

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Bouw, elektriciteit, hout, mechanica, mode, technologische opvoeding, voeding-verzorging

TECHNOLOGIE Leopoldstraat 42, 2800 Mechelen Tel. 015 41 22 11

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Vastgoed (PBA) - Landmeten - Makelaardij

9 KDG

Karel de Grote-Hogeschool

Van Schoonbekestraat 143, 2018 Antwerpen Tel. 03 241 03 00 - Tel. Studie-informatielijn 03 213 26 26 www.kdg.be - info@kdg.be 9A

CAMPUS GROENPLAATS Nationalestraat 5, 2000 Antwerpen Tel. 03 205 18 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy - fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Internationaal ondernemen (ION!) - KMO-management - Logistiek management - Marketing - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Event- en projectmanagement - Management assistant - Medical management assistant Toegepaste informatica (PBA) - Applicatieontwikkeling - Softwaremanagement - Systemen en netwerkbeheer

CAMPUS MARKGRAVE Van Schoonbekestraat 143, 2018 Antwerpen Tel. 03 259 01 40

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

CAMPUS SINT-LUCAS St.-Jozefstraat 35, 2018 Antwerpen Tel. 03 223 69 70

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Beeldende kunsten (ABA + MA) - Grafisch ontwerp - Juweelontwerp en edelsmeedkunst

CAMPUS LINKEROEVER Louis Frarynlaan 30, 2050 Antwerpen Tel. 03 219 26 72

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Audiovisuele technieken: fotografie (PBA)

CAMPUS CONGRES Kerkstraat 45 , 2060 Antwerpen Tel. 03 272 25 41

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Beeldende kunsten (ABA + MA) - Vrije kunsten

CAMPUS NOORD 2 Oudesteenweg 81, 2060 Antwerpen Tel. 03 201 16 20

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA)

CAMPUS NOORD 1 Pothoekstraat 125, 2060 Antwerpen Tel. 03 217 42 00

ONDERWIJS Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, informatica, Latijn, lichamelijk opvoeding, Nederlands, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, technologische opvoeding, wiskunde

CAMPUS ZUID Brusselstraat 23, 2018 Antwerpen Tel. 03 237 52 55

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Orthopedagogie (PBA) - Orthopedagogie - Toegepaste (jeugd)criminologie Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk

CAMPUS HOBOKEN Salesianenlaan 30, 2660 Hoboken Tel. 03 820 67 67

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Autotechnologie (PBA) - Auto-elektronica - Bedrijfsvoertuigen - Mototechnologie - Personenwagens Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Procestechnologie Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Automatisering - Automotive engineering - Elektromechanica

_55

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (MA) - Automotive engineering - ICT Multimedia en communicatietechnologie (PBA) 10 LHO

Lessius Hogeschool

J. De Bomstraat 11, 2018 Antwerpen Tel. 03 206 04 80 www.lessius.eu - lessius@lessius.eu 10 A

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN CAMPUS CAROLUS Korte Nieuwstraat 33, 2000 Antwerpen Tel. 03 201 18 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Handelswetenschappen (ABA) Handelswetenschappen (MA) - Accountancy en fiscaliteit - Financieel management - Human Resources Management - Internationaal zakenwezen - Marketingmanagement - Operations management

10 B

DEPARTEMENT LOGOPEDIE AUDIOLOGIE DEPARTEMENT TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE CAMPUS SANDERUS Sanderusstraat 45, 2018 Antwerpen Tel. 03 241 08 29

GEZONDHEIDSZORG Logopedie en audiologie (PBA) - Audiologie - Logopedie SOCIAAL-AGOGISCH WERK Toegepaste psychologie (PBA) - Arbeids- en organisatiepsychologie - Klinische psychologie - Schoolpsychologie en pedagogische psychologie

10 C

DEPARTEMENT TOEGEPASTE TAALKUNDE CAMPUS SINT-ANDRIES St. Andriesstraat 2, 2000 Antwerpen Tel. 03 206 04 91

TOEGEPASTE TAALKUNDE Journalistiek (MA) Meertalige communicatie (MA) Toegepaste taalkunde (ABA) Tolken (MA) Vertalen (MA) Duits, Engels, Frans, Hongaars, Italiaans, Nederlands, Russisch, Spaans, Standaard Arabisch, Vlaamse gebarentaal

11 PLANT

Plantijnhogeschool van de provincie Antwerpen

Lange Nieuwstraat 101, 2000 Antwerpen Tel. 03 221 07 00 www.plantijn.be - info@plantijn.be 11 A

CAMPUS KRONENBURG Kronenburgstraat 47, 2000 Antwerpen Tel. 03 259 14 00

/ / / Waar k an j e stude re n ?

11 B

CAMPUS MEISTRAAT Meistraat 5, 2000 Antwerpen Tel. 03 221 07 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Internationaal ondernemen (ION!) - Rechtspraktijk Communicatiemanagement (PBA) - Commerciële communicatie - Public relations en voorlichting Hotelmanagement (PBA) Journalistiek (PBA) Office management (PBA) - Management assistant - Medical management assistant SOCIAAL-AGOGISCH WERK Orthopedagogie (PBA)

11 C

CAMPUS BOOM Van Leriuslaan 227, 2850 Boom Tel. 03 880 52 60

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Klimatisering - Onderhoudstechnologie - Procesautomatisering - Technisch-commercieel adviseur

12 KHK

Katholieke Hogeschool Kempen

Kleinhoefstraat 4, 2440 Geel Tel. 014 56 23 10 www.khk.be - info@khk.be 12 A

DEPARTEMENT AGRO- EN BIOTECHNIEK DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE DEPARTEMENT INDUSTRIELE BIOWETENSCHAPPEN DEPARTEMENT SOCIAAL WERK DEPARTEMENT TECHNISCHE WETENSCHAPPEN DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG EN CHEMIE CAMPUS GEEL Kleinhoefstraat 4, 2440 Geel Tel. 014 56 23 10

BIOTECHNIEK Agro- en biotechnologie (PBA) - Biotechnologie - Dierenzorg - Landbouw - Tuinbouw - Voedingsmiddelentechnologie Biowetenschappen (ABA) Biowetenschappen: landbouwkunde (MA) - Animal life - Plantaardige en dierlijke productie - Natuur en milieu - Tuinbouwkunde Biowetenschappen: voedingsindustrie (MA) - Voedingsmiddelentechnologie GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie Ergotherapie (PBA) Orthopedie (PBA) - Orthopedische technologie - Schoentechnologie voor sport en revalidatie Voedings- en dieetkunde (PBA) HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy - fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant

_57

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

Toegepaste informatica (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Bouw (PBA) Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Milieuzorg - Procestechnologie Elektromechanica (PBA) - Elektromechanica - Klimatisering - Onderhoudstechnologie - Procesautomatisering Elektronica - ICT (PBA) - Elektronica - ICT Elektrotechniek (PBA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Automatisering - Elektromechanica Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Elektrotechniek Logistiek (PBA) SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk 12 B

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG CAMPUS LIER Antwerpsestraat 99, 2500 Lier Tel. 03 480 29 10

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

12 C

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE CAMPUS TURNHOUT Begijnendreef 25, 2300 Turnhout Tel. 014 42 66 01

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy - fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Marketing - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Management assistant - Medical management assistant

12 D

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG CAMPUS TURNHOUT Herentalsstraat 70, 2300 Turnhout Tel. 014 47 13 00

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

12 E

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS TURNHOUT Paterstraat 26, 2300 Turnhout Tel. 014 41 54 68

ONDERWIJS Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Bewegingsrecreatie, lichamelijke opvoeding, plastische opvoeding, project kunstvakken

12 F

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS VORSELAAR Lepelstraat 2, 2290 Vorselaar Tel. 014 50 81 60

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, biologie, economie, Engels, Frans, Fysica, geschiedenis, godsdienst, informatica, Nederlands, project algemene vakken, technologische opvoeding, wiskunde

13 KHK

Katholieke Hogeschool mechelen

Zandpoortvest 13, 2800 Mechelen Tel. 015 36 91 00 www.khm.be - info@khm.be 13 A

CAMPUS KRUIDTUIN Lange Ridderstraat 44, 2800 Mechelen Tel. 015 36 92 20

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Informatiemanagement en informatiesystemen (PBA) Toerisme- en recreatiemanagement (PBA)

13 B

CAMPUS DE HAM Raghenoplein 21bis, 2800 Mechelen Tel. 015 36 91 50

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Communicatiemanagement (PBA) - Commerciële communicatie - Event, concept en organisatie - Public relations en voorlichting Journalistiek (PBA) Office management (PBA) - Intercultural relations management - Management assistant

13 C

CAMPUS LUCAS FAYDHERBE Zandpoortvest 16, 2800 Mechelen Tel. 015 36 92 40

ARCHITECTUUR Interieurvormgeving (PBA)

13 D

CAMPUS DE VEST Zandpoortvest 60, 2800 Mechelen Tel. 015 36 92 50

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Internationaal ondernemen - Logistiek management - Marketing ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, biologie, economie, elektriciteit, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, handel-burotica, informatica, mechanica, Nederlands, technologische opvoeding, wiskunde

_59

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

14 EHSAL

EHSAL - Europese HogeschooL Brussel

Stormstraat 2, 1000 Brussel Tel. 02 210 12 11 www.ehsal.be - info@ehsal.be

14 A

STUDIEGEBIED ECONOMIE EN MANAGEMENT CAMPUS STORMSTRAAT Stormstraat 2, 1000 Brussel Tel. 02 210 12 11

GEZONDHEIDSZORG Milieu- en preventiemanagement (ABA + MA) HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Handelsingenieur (ABA + MA) Handelswetenschappen (ABA) Handelswetenschappen (MA) - Accountancy - Bedrijfsmanagement - Finance and Risk management - Fiscale wetenschappen - Human Resources Management - Informaticamanagement - Internationale betrekkingen - Marketingmanagement Business Administration (E) (ABA) Business Administration (E) (MA) - International Business Management - Business Information Management

14 B

STUDIEGEBIED GEZONDHEIDSZORG STUDIEGEBIED LERARENOPLEIDING CAMPUS NIEUWSTRAAT Nieuwland 198, 1000 Brussel Tel. 02 512 32 59

GEZONDHEIDSZORG Ergotherapie (PBA) Medische beeldvorming (PBA) Optiek en optometrie (PBA) Verpleegkunde (PBA) ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, biologie, economie, Engels, Frans, Fysica, geschiedenis, godsdienst, handel-burotica, informatica, Nederlands, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, wiskunde

14 C

STUDIEGEBIED LERARENOPLEIDING STUDIEGEBIED SOCIAAL-AGOGISCH WERK CAMPUS PARNAS Stationsstraat 301, 1700 Dilbeek Tel. 02 466 51 51

ONDERWIJS Secundair onderwijs (PBA) Bewegingsrecreatie, lichamelijk opvoeding SOCIAAL-AGOGISCH WERK Orthopedagogie (PBA)

14 D

STUDIEGEBIED TAAL EN LETTEREN STUDIEGEBIED SOCIAAL-AGOGISCH WERK CAMPUS KONINGSTRAAT Koningsstraat 336, 1030 Schaarbeek Tel. 02 221 12 11

TOEGEPASTE TAALKUNDE Journalistiek (MA) Meertalige communicatie (MA) Toegepaste taalkunde (ABA) Tolken (MA) Vertalen (MA) Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Russisch, Spaans SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk

/ / / Waar k an j e stude re n ?

14 E

15 EhB

STUDIEGEBIED RECHTEN STUDIEGEBIED ECONOMIE EN MANAGEMENT CAMPUS KOEKELBERG Vrijheidslaan 17, 1081 Koekelberg Tel. 02 412 51 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing Office management (PBA) - Management assistant Toegepaste informatica (PBA)

Erasmushogeschool Brussel

Nijverheidskaai 170, 1070 Brussel Tel. 02 523 37 37 www.ehb.be - info@ehb.be 15 A

DEPARTEMENT CAMPUS DANSAERT Zespenningenstraat 70, 1000 Brussel Tel. 02 213 61 10

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Communicatiemanagement (PBA) Hotelmanagement (PBA) Journalistiek (PBA) Office management (PBA) - Management assistant Toerisme en recreatiemanagement SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal Werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Sociaal-cultureel werk

15 B

DEPARTEMENT KONINKLIJK CONSERVATORIUM BRUSSEL Regentschapsstraat 30, 1000 Brussel Tel. 02 513 45 87

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Musical (PBA) Muziek (ABA + MA) - Compositie - Directie - Instrument/zang - Jazz/lichte muziek - Muziektheorie/schriftuur

15 C

DEPARTEMENT RITS A. Dansaertstraat 70, 1000 Brussel Tel. 02 507 14 11

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Audiovisuele kunsten (ABA + MA) - Animatiefilm - Documentaire - Film - Radio - Schrijven - Televisie INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Audiovisuele technieken: assistentie (PBA) - Assistentie audiovisueel - Podiumtechnieken Audiovisuele technieken: beeld - geluid - montage (PBA) - Beeld - Geluid - Montage MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Drama (ABA + MA) - Acteren - Regie/schrijven

_61

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

15 D

DEPARTEMENT TOEGEPASTE TAALKUNDE Pleinlaan 5, 1050 Brussel Tel. 02 230 12 60

TOEGEPASTE TAALKUNDE Journalistiek (MA) Toegepaste taalkunde (ABA) Tolken (MA) Vertalen (MA) Deens, Duits, Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Spaans

15 E

DEPARTEMENT INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Nijverheidskaai 170, 1070 Brussel Tel. 02 520 18 10

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Toegepaste informatica (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Industriële wetenschappen (ABA) - Elektromechanica - Elektronica - ICT - Stedenbouw, ruimtelijke planning en duurzaamheid Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Elektromechanica - Luchtvaarttechnologie Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (MA) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA) - Landschapsarchitectuur - Stedenbouwkunde

15 F

DEPARTEMENT CAMPUS JETTE Laarbeeklaan 121, 1090 Brussel Tel. 02 479 18 90

ARCHITECTUUR Landschaps- en tuinarchitectuur (PBA) GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutisch en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Voedings- en dieetkunde (PBA) Vroedkunde (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Milieuzorg (PBA) ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, bio-esthetiek, biologie, economie, Engels, Frans, geschiedenis, haartooi, handel-burotica, informatica, Islamitische godsdienst, lichamelijke opvoeding, Nederlands, niet-confessionele zedenleer, wiskunde

16 STLUK

Hogeschool Sint-Lukas Brussel

Paleizenstraat 70, 1030 Brussel Tel. 02 250 11 00 www.sintlukas.be - info@sintlukas.be ARCHITECTUUR Interieurvormgeving (PBA) AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Audiovisuele kunsten (ABA + MA) Beeldende kunsten (ABA + MA) - Fotografie

/ / / Waar k an j e stude re n ?

- Grafisch ontwerp - Vrije kunsten INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Bouw (PBA) 17 GRPT

Groep T- Internationale Hogeschool Leuven

A. Vesaliusstraat 13, 3000 Leuven Tel. 016 30 10 30 www.groept.be - groept@groept.be 17 A

LEUVEN EDUCATING COLLEGE Tiensevest 60, 3000 Leuven Tel. 016 30 10 30

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, biotechnieken, economie, elektriciteit, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, informatica, Islamitische godsdienst, lichamelijk opvoeding, mechanica, Nederlands, niet-confessionele zedenleer, plastische opvoeding, project kunstvakken, technologische opvoeding, wiskunde

17 B

LEUVEN ENGINEERING COLLEGE A. Vesaliusstraat 13, 3000 Leuven Tel. 016 30 10 30

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (ABA + MA) Industriële wetenschappen: Biochemical Engineering (E) (MA) Industrial sciences: Chemical Engineering (E) (ABA + MA) Industrial sciences: Elektromechanical Engineering (E) (ABA + MA) Industrial sciences: Electronic Engineering (E) (ABA + MA)

18 KHLeuven

18 A

Katholieke Hogeschool Leuven

Abdij van Park 9, 3001 Heverlee Tel. 016 37 50 00 www.khleuven.be - info@khleuven.be DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG EN TECHNOLOGIE Herestraat 49, 3000 Leuven Tel. 016 37 52 00

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Voedings- en dieetkunde (PBA) Vroedkunde (PBA) HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Office management (PBA) - Medical management assistant Toegepaste informatica (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Milieuzorg - Procestechnologie

_63

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

18 B

DEPARTEMENT ECONOMISCH HOGER ONDERWIJS (ECHO) Hertogstraat 178, 3001 Heverlee Tel. 016 37 56 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy - fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Marketing - Rechtspraktijk Business Management - Marketing (internationale opleiding) (PBA) Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant

18 C

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS HEVERLEE Hertogstraat 178, 3001 Heverlee Tel. 016 37 56 00

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, informatica, Latijn, lichamelijk opvoeding, Nederlands, technologische opvoeding, voeding-verzorging, wiskunde

18 D

DEPARTEMENT SOCIALE SCHOOL HEVERLEE Groeneweg 151, 3001 Heverlee Tel. 016 37 51 00

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk

18 E

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS DIEST Weerstandsplein 2, 3290 Diest Tel. 013 35 06 90

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA)

19 XIOS

XIOS Hogeschool Limburg

Universitaire Campus, Agoralaan Gebouw H - 3590 Diepenbeek Tel 011 37 07 77 www.xios.be - info@xios.be

19 A

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE CAMPUS HASSELT Vildersstraat 5, 3500 Hasselt Tel. 011 37 07 77

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen Communicatiemanagement (PBA) - Commerciële communicatie - Public relations en voorlichting Journalistiek (PBA) Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant Toerisme- en recreatiemanagement (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

19 B

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS HASSELT Vildersstraat 5, 3500 Hasselt Tel. 011 37 07 77

19 C

DEPARTEMENT SOCIAAL-AGOGISCH WERK CAMPUS HASSELT Vildersstraat 5, 3500 Hasselt Tel. 011 37 07 77

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Personeelswerk

19 D

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE CAMPUS DIEPENBEEK Universitaire Campus, Agoralaan Gebouw H - 3590 Diepenbeek Tel. 011 37 07 77

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Toegepaste informatica (PBA) - Applicatieontwikkeling - Systemen en netwerkbeheer

19 E

DEPARTEMENT INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE CAMPUS DIEPENBEEK Universitaire Campus, Agoralaan Gebouw H - 3590 Diepenbeek Tel. 011 37 07 77

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Bouw (PBA) Elektromechanica (PBA) - Klimatisering - Onderhoudstechnologie Elektronica - ICT (PBA) Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica - ICT (ABA + MA) Industriële wetenschappen: nucleaire technologie (ABA) Industriële wetenschappen: nucleaire technologie (MA) - Milieutechnologie - radiochemie - Nucleaire technieken/medisch - nucleaire technieken Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie (ABA + MA)

20 KHLim

Katholieke Hogeschool Limburg

CAMPUS DIEPENBEEK Agoralaan - Gebouw B Bus 1 3590 Diepenbeek Tel. 011 23 07 70 - Gratis tel. 0800 93 060 www.khlim.be - informatie@ad.khlim.be 20 A

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG CAMPUS OUDE LUIKERBAAN Oude Luikerbaan 79, 3500 Hasselt Tel. 011 28 82 60

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

20 B

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS HEMELRIJK Hemelrijk 25, 3500 Hasselt Tel. 011 30 04 90

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA)

_65

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

20 C

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS DIEPENBEEK Agoralaan, Gebouw B Bus 4 - 3590 Diepenbeek Tel. 011 56 15 70

ONDERWIJS Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, chemie, economie, elektriciteit, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, handel-burotica, informatica, Latijn, lichamelijk opvoeding, mechanica, muzikale opvoeding, Nederlands, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, technologische opvoeding, voeding-verzorging, wiskunde

20 D

DEPARTEMENT SOCIAAL-AGOGISCH WERK CAMPUS OUDE LUIKERBAAN Oude Luikerbaan 79, 3500 Hasselt Tel. 011 28 82 70

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Orthopedagogie (PBA)

20 E

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE CAMPUS DIEPENBEEK Agoralaan, Gebouw B Bus 2 - 3590 Diepenbeek Tel. 011 23 08 90

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing - Milieumanagement - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant

20 F

DEPARTEMENT INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE CAMPUS DIEPENBEEK Agoralaan, Gebouw B Bus 3 - 3590 Diepenbeek Tel. 011 23 07 90

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Medische laboratoriumtechnologie INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Procestechnologie Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Elektromechanica - Klimatisering - Onderhoudstechnologie Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Elektrotechniek (PBA) Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek Milieuzorg (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

20 G

21 PHL

CAMPUS MEDIA & DESIGN ACADEMIE Weg naar As 50, 3600 Genk Tel. 089 30 08 50

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Audiovisuele kunsten (ABA + MA) - Animatiefilm - Communicatie- en multimediadesign - Televisie-film Beeldende kunsten (ABA + MA) - Fotografie - Grafisch ontwerp Productdesign (ABA + MA)

Provinciale Hogeschool Limburg

Elfde-Liniestraat 24 Gebouw A, 3500 Hasselt Tel. 011 23 88 88 www.phl.be - phl@phl.be 21 A

DEPARTEMENT ARCHITECTUUR EN BEELDENDE KUNST Elfde-Liniestraat 25 Gebouw C, 3500 Hasselt Tel. 011 23 88 30

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Beeldende kunsten (ABA+ MA) - Grafisch ontwerp - Vrije kunsten / juweelontwerp en edelsmeedkunst

21 B

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG Guffenslaan 39, 3500 Hasselt Tel. 011 29 49 50

GEZONDHEIDSZORG Ergotherapie (PBA) Kinesitherapie (ABA + MA) Verpleegkunde ( PBA) - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

21 C

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Elfde-Liniestraat 26 Gebouw B, 500 Hasselt Tel. 011 23 87 77

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant - Medical management assistant Toegepaste informatica (PBA) - Applicatieontwikkeling - Softwaremanagement - Systemen en netwerkbeheer

21 D

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING Elfde-Liniestraat 26, 3500 Hasselt Tel. 011 23 88 15

ONDERWIJS Secundair onderwijs (PBA) Economie, Engels, Frans, geschiedenis, handel-burotica, informatica, Nederlands, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, wiskunde

_67

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

21 E

DEPARTEMENT ARCHITECTUUR EN BEELDENDE KUNST Universitaire Campus, Gebouw E - 3590 Diepenbeek Tel. 011 24 92 00

ARCHITECTUUR Architectuur (ABA + MA) Interieurarchitectuur (ABA + MA)

21 F

DEPARTEMENT BIOTECHNIEK Universitaire Campus Gebouw E - 3590 Diepenbeek Tel. 011 24 92 10

BIOTECHNIEK Agro- en biotechnologie (PBA) - Biotechnologie - Groenmanagement

21 G

DEPARTEMENT MUZIEK Campus Muziekodroom Bootstraat 9, 3500 Hasselt Tel. 011 23 13 13

MUZIEK- EN PODIUMKUNSTEN Pop- en rockmuziek (PBA) - Muziekmanagement - Muziektechniek - Muzikant

22 AH

Arteveldehogeschool

Hoogpoort 15, 9000 Gent Tel. 09 235 20 00 www.arteveldehs.be - info@arteveldehs.be 22 A

CAMPUS BIJLOKEHOF Bijlokehof 4, 9000 Gent Tel. 09 265 77 80

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Communicatiemanagement (PBA) - Commerciële communicatie - Public relations en voorlichting Journalistiek (PBA)

22 B

CAMPUS BRUSSELSEPOORT Brusselsepoortstraat 93, 000 Gent Tel. 09 265 98 30

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

22 C

CAMPUS KATTENBERG Kattenberg 9, 9000 Gent Tel. 09 269 98 00

ONDERWIJS Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, bio-esthetiek, biologie, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, haartooi, handel-burotica, informatica, Latijn, lichamelijke opvoeding, muzikale opvoeding, Nederlands, plastische opvoeding, project kunstvakken, technologische opvoeding, voeding-verzorging, wiskunde

22 D

CAMPUS SINT-ANNAPLEIN Sint-Annaplein 31, 9000 Gent Tel. 09 223 59 05

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk - Syndicaal werk en sociaal beleid

22 E

CAMPUS SINT-LIEVENSPOORT Sint-Lievenspoortstraat 143, 9000 Gent Tel. 09 269 91 91

GEZONDHEIDSZORG Ergotherapie (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Logopedie en audiologie (PBA) - Audiologie - Logopedie Podologie (PBA) CAMPUS HEYMANS (UZ) B3-gebouw, 2de verdieping De Pintelaan 185, 9000 Gent Tel. 09 240 26 32

GEZONDHEIDSZORG Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (ABA + MA) (gezamenlijke opleiding met Universiteit Gent)

22 F

CAMPUS SINT PIETERSNIEUWSTRAAT Sint-Pietersnieuwstraat 160, 9000 Gent Tel. 09 269 16 50

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscalilteit - Financie- en verzekeringswezen - Marketing - Rechtspraktijk Office management (PBA) - Management assistant

22 G

CAMPUS MARIAKERKE Industrieweg 228, 9030 Mariakerke Tel. 09 216 36 16

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Grafische en digitale media (PBA) - Cross-media ontwerp - Grafimediabeleid - Grafimediatechnologie - Multimediaproductie

22 H

CAMPUS SINT-AMANDSBERG Joseph Gerardstraat 18, 9040 Sint-Amandsberg Tel. 09 218 73 73

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA)

23 HG

Hogeschool Gent

J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Tel. 09 266 08 00 www.hogent.be - info@hogent.be 23 A

DEPARTEMENT KONINKLIJKE ACADEMIE VOOR SCHONE KUNSTEN CAMPUS BIJLOKE J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Tel. 09 266 08 00

ARCHITECTUUR Interieurvormgeving (PBA) AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Audiovisuele kunsten (ABA + MA) - Animatiefilm - Film Beeldende kunsten (ABA + MA) - Fotografie - Grafisch ontwerp - Mode - Multimediale vormgeving - Textielontwerp - Vrije kunsten

23 B

DEPARTEMENT BEDRIJFSINFORMATIE CAMPUS SCHOONMEERSEN Schoonmeersstraat 52, 9000 Gent Tel. 09 243 87 87

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant - Medical management assistant Toegepaste informatica (PBA)

_69

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

23 C

DEPARTEMENT BEDRIJFSMANAGEMENT MERCATOR CAMPUS MERCATOR Henleykaai 84, 9000 Gent Tel. 09 267 11 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscalilteit - Financie- en verzekeringswezen - KMO-management - Logistiek management - Marketing - Milieumanagement - Rechtspraktijk

23 D

DEPARTEMENT VERTAALKUNDE CAMPUS MERCATOR Groot-Brittanniëlaan 45, 9000 Gent Tel. 09 224 97 00

TOEGEPASTE TAALKUNDE Meertalige communicatie (MA) Toegepaste taalkunde (ABA) Tolken (MA) Vertalen (MA) Duits, Engels, Frans, Nederlands, Russisch, Spaans, Tsjechisch, Turks

23 E

DEPARTEMENT BIOWETENSCHAPPEN EN LANDSCHAPSARCHITECTUUR CAMPUS SCHOONMEERSEN Voskenslaan 270, 9000 Gent Tel. 09 242 42 42

BIOTECHNIEK Biowetenschappen (ABA) Biowetenschappen: landbouwkunde (MA) - Plantaardige en dierlijke productie - Tropische plantaardige productie Biowetenschappen: tuinbouwkunde (MA) Biowetenschappen: voedingsindustrie (MA) - Toegepaste cel- en gentechnologie - Voedingsmiddelentechnologie

23 F

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG VESALIUS Keramiekstraat 80, 9000 Gent Tel. 09 321 21 20

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie Ergotherapie (PBA) Logopedie en audiologie (PBA) - Audiologie - Logopedie Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Voedings- en dieetkunde (PBA)

23 G

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BESTUURSKUNDE CAMPUS SCHOONMEERSEN Voskenslaan 270, 9000 Gent Tel. 09 242 42 02

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bestuurskunde en publiek management (ABA + MA) Handelswetenschappen (ABA) Handelswetenschappen (MA) - Accountancy en fiscaliteit - Finance en Risk Management - Management en informatica - Marketingmanagement - Strategisch management

/ / / Waar k an j e stude re n ?

23 H

DEPARTEMENT TOEGEPASTE INGENIEURSWETENSCHAPPEN CAMPUS SCHOONMEERSEN Schoonmeersstraat 52, 9000 Gent Tel. 09 243 87 87

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek Industriële wetenschappen: informatica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: landmeten (MA) Industriële wetenschappen: textieltechnologie (ABA + MA)

23 I

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING CAMPUS LEDEGANCK K. Ledeganckstraat 8, 9000 Gent Tel. 09 243 93 50

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, handel-burotica, informatica, lichamelijk opvoeding, muzikale opvoeding, Nederlands, niet-confessionele zedenleer, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, technologische opvoeding, voeding-verzorging, wiskunde

23 J

DEPARTEMENT CONSERVATORIUM CAMPUS HOOGPOORT Hoogpoort 64, 9000 Gent Tel. 09 269 20 00

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Drama (ABA + MA) Muziek (ABA + MA) - Instrumentenbouwer - Muziektheorie/Schriftuur - Scheppende muziek - Uitvoerende muziek Muziek (MA) - Muziekpedagogie

23 K

DEPARTEMENT SOCIAAL-AGOGISCH WERK CAMPUS SCHOONMEERSEN Voskenslaan 362, 9000 Gent Tel. 09 242 42 82

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Orthopedagogie (PBA) Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk

23 L

DEPARTEMENT TECHNOLOGIE CAMPUS SCHOONMEERSEN Voskenslaan 270, 9000 Gent Tel. 09 242 42 42

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Milieuzorg Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Elektromechanica - Klimatisering

_71

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

Houttechnologie (PBA) Modetechnologie (PBA) Textieltechnologie (PBA) Vastgoed (PBA) - Landmeten - Makelaardij 23 M

DEPARTEMENT WETENSCHAPPEN EN LANDSCHAPSARCHITECTUUR CAMPUS MELLE Brusselsesteenweg 161, 9090 Melle Tel. 09 210 45 00

ARCHITECTUUR Landschaps- en tuinarchitectuur (PBA) BIOTECHNIEK Agro- en biotechnologie (PBA) - Dierenzorg - Groenmanagement - Landbouw - Voedingsmiddelentechnologie

23 N

DEPARTEMENT BEDRIJFSKUNDE AALST CAMPUS AALST Arbeidstraat 14, 9300 Aalst Tel. 053 73 07 00

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - KMO-management - Logistiek management - Marketing Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant Toegepaste informatica (PBA)

24 KAHOSL

24 A

Katholieke Hogeschool Sint-Lieven

Gebroeders Desmetstraat 1, 9000 Gent Tel. 09 265 86 10 www.kahosl.be - info@kahosl.be

TECHNOLOGIECAMPUS GENT Gebr. Desmetstraat 1, 9000 Gent Tel. 09 265 86 10

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie Voedings- en dieetkunde (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Chemie (PBA) - Biochemie - Chemie - Milieuzorg Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Elektrotechniek (PBA) Food Science, Technology and Nutrition (E) (MA) Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek Industriële wetenschappen: landmeten (MA) Mechanische ontwerpen productietechnologie (PBA) 24 B

CAMPUS WAAS Hospitaalstraat 23, 9100 Sint Niklaas Tel. 03 776 43 48

BIOTECHNIEK Agro- en biotechnologie (PBA) - Agro-industrie - Dierenzorg - Groenmanagement - Landbouw GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA) INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Facilitair management (PBA) ONDERWIJS Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, biotechnieken, chemie, Duits, economie, elektriciteit, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, handel-burotica, informatica, Nederlands, project algemene vakken, project kunstvakken, technologische opvoeding, wiskunde

24 C

CAMPUS DIRK MARTENS Kwalestraat 154, 9320 Aalst (Nieuwerkerken) Tel. 053 72 71 70

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountancy-fiscaliteit - Marketing Office management (PBA) - Management assistant - Medical management assistant INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Bouw (PBA) Elektromechanica (PBA) - Elektromechanica - Klimatisering - Medische instrumentatie - Procesautomatisering Industriële wetenschappen (ABA eerste drie semesters) Vastgoed (PBA) ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA)

_73

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

25 HOWEST

Hogeschool West-Vlaanderen

Markesteenweg 58, 8500 Kortrijk Tel. 056 24 12 90 www.howest.be - info@howest.be

25 A

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING Sint-Jorisstraat 71, 8000 Brugge Tel. 050 33 32 68

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, economie, Engels, Frans, geschiedenis, informatica, lichamelijke opvoeding, Nederlands, niet confessionele zedenleer, project algemene vakken, wiskunde SOCIAAL-AGOGISCH WERK Toegepaste psychologie (PBA)

25 B

DEPARTEMENT SIMON STEVIN Rijselstraat 5, 8200 Brugge Tel. 050 38 12 77

ARCHITECTUUR Toegepaste architectuur (PBA) GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Farmaceutische en biologische laboratoriumtechnologie - Medische laboratoriumtechnologie HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountacy-fiscaliteit - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing Netwerkeconomie (PBA) Office management (PBA) - Management assistant - Medical management assistant Toegepaste informatica (PBA)

25 C

DEPARTEMENT VESALIUS - HISS Leffingestraat 1, 8400 Oostende Tel. 059 70 40 03

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk

25 D

DEPARTEMENT HIEPSO R. de Rudderlaan 6, 8500 Kortrijk Tel. 056 23 98 60

GEZONDHEIDSZORG Ergotherapie (PBA) HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Communicatiemanagement (PBA) - Commerciële communicatie - Public relations en voorlichting Journalistiek (PBA) Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant - Medical management assistant Toerisme en recreatiemanagement (PBA) SOCIAAL-AGOGISCH WERK Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Sociaal-cultureel werk

/ / / Waar k an j e stude re n ?

25 E

26 KHBO

DEPARTEMENT PIH Graaf Karel de Goedelaan 5, 8500 Kortrijk Tel. 056 24 12 11

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Industriële wetenschappen: biochemie (MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT - Multimedia en informatietechnologie Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek Industriële wetenschappen: industrieel ontwerpen (ABA + MA) Industriële wetenschappen: milieukunde (ABA + MA) Multimedia en communicatietechnologie (PBA) - Digital arts and entertainment - Industrieel productontwerpen - Multimedia en communicatietechnologie

Katholieke Hogeschool Brugge - Oostende

Oostmeers 27, 8000 Brugge Gratis tel. 0800 96 322 www.khbo.be - info@khbo.be 26 A

DEPARTEMENT GEZONDHEIDSZORG DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING Xaverianenstraat 10, 8200 Brugge Tel. 0800 96 322 (gratis nummer)

GEZONDHEIDSZORG Biomedische laboratoriumtechnologie (PBA) - Medische laboratoriumtechnologie Ergotherapie (PBA) Logopedie en audiologie (PBA) - Audiologie - Logopedie Revalidatiewetenschappen en kinesitherapie (ABA + MA) (in samenwerking met K.U.Leuven) (eerste twee bachelorjaren) Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Voedings- en dieetkunde (PBA) Vroedkunde (PBA) HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountacy-fiscaliteit - Rechtspraktijk - Sport- en cultuurmanagement Hotelmanagement (PBA) Office management (PBA) - Bedrijfsvertaler-tolk - Management assistant Toerisme en recreatiemanagement (PBA) ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, biologie, economie, elektriciteit, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, informatica, mechanica, Nederlands, plastische opvoeding, project algemene vakken, project kunstvakken, technologisch opvoeding, wiskunde

_75

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

26 B

27 KATHO

DEPARTEMENT INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE CAMPUS OOSTENDE Zeedijk 101, 8400 Oostende Tel. 059 56 90 00

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Chemie (PBA) - Chemie - Milieuzorg Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Elektromechanica Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen:bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Elektromechanica - Luchtvaarttechnologie Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek (hernieuwbare energie) Industriële wetenschappen: kunststoffentechnologie (MA) Luchtvaart (PBA) - Aspirant-lijnpiloot - Luchtvaarttechnologie

Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen Katho

Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 60 www.katho.be - bachelor@katho.be 27 A

DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE - HANTAL Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 40

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Bedrijfsmanagement (PBA) - Accountacy-fiscaliteit - Eventmanagement - Financie- en verzekeringswezen - Logistiek management - Marketing Office management (PBA) - Management assistant

27 B

DEPARTEMENT VERPLEEGKUNDE EN VROEDKUNDE - HIVV Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 10

GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Sociale verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde Vroedkunde (PBA)

27 C

DEPARTEMENT SOCIAL- AGOGISCH WERK - IPSOC Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 50

SOCIAAL-AGOGISCH WERK Maatschappelijke veiligheid (PBA) Orthopedagogie (PBA)

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Sociaal werk (PBA) - Maatschappelijk werk - Maatschappelijke advisering - Personeelswerk - Sociaal-cultureel werk Toegepaste psychologie (PBA) - Arbeids- en organisatiepsychologie - Klinische psychologie - Schoolpsychologie en pedagogische psychologie 27 D

DEPARTEMENT TECHNOLOGIE EN INFORMATICA VHTI Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 20

HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE Toegepaste informatica (PBA) - Applicatieontwikkeling - Softwaremanagement INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Autotechnologie (PBA) Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Elektromechanica - Industrial management - Klimatisering Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Elektrotechniek (PBA) Mechanische ontwerpen productietechnologie (PBA) - Kunststofverwerking - Mechanische ontwerpen productietechnologie

27 E

DEPARTEMENT VERPLEEGKUNDE EN BIOTECHNOLOGIE - HIVB Wilgenstraat 32, 8800 Roeselare Tel. 051 23 23 30

BIOTECHNIEK Agro- en biotechnologie (PBA) - Agro-industrie - Biotechnologie - Dierenzorg - Groenmanagement - Landbouw - Tuinbouw GEZONDHEIDSZORG Verpleegkunde (PBA) - Geriatrische verpleegkunde - Kinderverpleegkunde - Psychiatrische verpleegkunde - Ziekenhuisverpleegkunde

27 F

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING RENO Sint-Jozefstraat 1, 8820 Torhout Tel. 050 23 10 30

ONDERWIJS Lager onderwijs (PBA) Secundair onderwijs (PBA) Aardrijkskunde, bewegingsrecreatie, biologie, economie, Engels, Frans, fysica, geschiedenis, godsdienst, handel-burotica, informatica, lichamelijke opvoeding, Nederlands, project algemene vakken, technologische opvoeding, voeding-verzorging, wiskunde

27 G

DEPARTEMENT LERARENOPLEIDING -PHO Beernegemstraat 10, 8700 Tielt Tel. 051 40 02 40

ONDERWIJS Kleuteronderwijs (PBA) Lager onderwijs (PBA)

_77

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

28 W&K

Hogeschool voor Wetenschap en Kunst

Koningsstraat 328, 1030 Brussel Tel. 02 250 15 11 www.wenk.be - info@wenk.be 28 A

DEPARTEMENT INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN DEPARTEMENT TECHNOLOGIE CAMPUS De Nayer J.De Nayerlaan 5, 2860 Sint-Katelijne-Waver Tel. 015 31 69 44

INDUSTRIELE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Autotechnologie (PBA) Elektromechanica (PBA) - Automatisering - Klimatisering - Onderhoudstechnologie Elektronica-ICT (PBA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: biotechnologie (biochemie) (MA) Industriële wetenschappen: bouwkunde (ABA + MA) Industriële wetenschappen: chemie (ABA) Industriële wetenschappen: chemische procestechnologie (chemie) MA Industriële wetenschappen: elektromechanica (ABA) Industriële wetenschappen: elektromechanica (MA) - Automotive engineering - Elektromechanica Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (ABA) Industriële wetenschappen: elektronica-ICT (MA) - Elektronica - ICT Industriële wetenschappen: elektrotechniek (MA) - Automatisering - Elektrotechniek Industriële wetenschappen: landmeten (MA) Mechachanisch ontwerpen productietechnologie (PBA)

28 B

CAMPUS SINT-LUCAS ARCHITECTUUR BRUSSEL Paleizenstraat 65-67, 1030 Brussel Tel. 02 242 00 00

ARCHITECTUUR Architectuur (ABA+ MA) Interieurarchitectuur (ABA + MA) Stedenbouw en ruimtelijk planning (MA) Architecture (E) (MA)

28 C

CAMPUS NARAFI Victor Rousseaulaan 75, 1190 Brussel Tel. 02 340 10 20

INDUSTRIËLE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE Audiovisuele technieken: film, tv en video (PBA) Audiovisuele technieken: fotografie (PBA)

28 D

CAMPUS LEMMENSINSTITUUT Herestraat 53, 3000 Leuven Tel. 016 23 39 67

MUZIEK EN PODIUMKUNSTEN Drama (ABA + MA) - Woordkunst Muziek (ABA + MA) - Compositie - Directie - Instrument/zang - Jazz/lichte muziek - Muziekpedagogie - Muziektherapie

/ / / Waar k an j e stude re n ?

28 E

CAMPUS SINT-LUCAS ARCHITECTUUR GENT Hoogstraat 51, 9000 Gent Tel. 09 225 10 00

ARCHITECTUUR Architectuur (ABA + MA) Interieurarchitectuur (ABA + MA) Interieurvormgeving (PBA) Stedenbouw en ruimtelijke planning (MA) Architecture (E) (MA)

28 F

CAMPUS SINT-LUCAS BEELDENDE KUNST Zwartezustersstraat 34, 9000 Gent Tel. 09 225 42 90

AUDIOVISUELE EN BEELDENDE KUNST Beeldende kunsten (ABA + MA) - Grafisch ontwerp - Multimediale vormgeving -Textielontwerp - Vrije kunsten Beeldende vormgeving (PBA)

_79

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

3. Vierde graad _Studierichting Modevormgeving

Instituut Maris Stella - Sint-Agnes

Turnhoutsebaan 226, 2140 Borgerhout Tel. 03 236 91 07 www.ims-borgerhout.be 30

Ursulinen Mechelen

Hoogstraat 35, 2800 Mechelen Tel. 015 42 35 42 www.ursulinenmechelen.be 31

Technisch Instituut Heilige Familie

Oude Zak 38, 8000 Brugge Tel. 050 44 59 59 www.tihf.be

_Studierichting Plastische Kunsten

Instituut Sint-Maria

Lovelingstraat 8, 2060 Antwerpen Tel. 03 235 37 35 www.instituutsintmaria.be

_Studierichting Verpleegkunde

Sint-Norbertusinstituut - Afdeling Verpleegkunde

Lokkaardstraat 6, 2018 Antwerpen Tel. 03 238 43 73 www.sint-norbertus.be 34

Leonardo Lyceum / SITO 7

Lange Beeldekensstraat 267, 2060 Antwerpen Tel. 03 217 71 16 www.sito7.be 35

Hoger Instituut voor Verpleegkunde Sint-Elisabeth

Herentalsstraat 70, 2300 Turnhout Tel. 014 47 13 00 www.hivset.be 36

Sint-Aloysiusinstituut voor Verpleegkunde

Kolveniersvest 24, 2500 Lier Tel. 03 480 17 66 www.sal.be

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Sint-Norbertusinstituut voor Verpleegkunde

Rooienberg 23, 2570 Duffel Tel. 015 30 38 83 www.verpleegkunde-duffel.be 38

Koninklijk Technisch Atheneum Paramedisch Instituut

Augustijnenstraat 92, 2800 Mechelen Tel. 015 29 01 36 www.paramedischinstituut.be 38 a

KONINKLIJK TECHNISCH ATHENEUM - PARAMEDISCH INSTITUUT Laarbeeklaan 121, 1090 Brussel Tel. 02 479 18 90 www.paramedischinstituut.be Sint-Guido Instituut

Sainte-Adresseplein 12, 1070 Brussel Tel. 02 520 86 30 http://sintguido.vgc.be 40

Sint-Franciscusinstituut voor Verpleegkunde

Naamsestraat 105, 3000 Leuven Tel. 016 23 07 66 www.stfran.be 41

Provinciaal Instituut Verpleegkunde Hasselt

Kunstlaan 1, 3500 Hasselt Tel. 011 26 05 10 www.pivh.be 42

Vrij Technisch Instituut - Afdeling Verpleegkunde

Salvatorstraat 20, 3500 Hasselt Tel. 011 24 62 40 www.vti-hasselt.be 43

Regina Mundi Verpleegopleiding

Weg naar As 62, 3600 Genk Tel. 089 35 69 25 www.verpleegopleiding-genk.be 44

BenedictusPoort

Campus Maria Middelares Kortrijksesteenweg 1024, 9000 Gent Tel. 09 222 37 82 www.benedictuspoort.be 45

Instituut voor Verpleegkunde Sint-Vincentius

Campus Sint-Vincentius Gent Molenaarsstraat 22, 9000 Gent Tel. 09 235 82 40 www.vincentius.zvl.org _81

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

45 A

INSTITUUT VOOR VERPLEEGKUNDE SINT-VINCENTIUS Campus Guislain Jozef Guislainstraat 43, 9000 Gent Tel. 09 216 35 50 www.vincentius.zvl.org

45 B

INSTITUUT VOOR VERPLEEGKUNDE SINT-VINCENTIUS Campus Sint-Elisabeth Sint-Walburgastraat 9, 9700 Oudenaarde Tel. 055 31 13 94 www.vincentius.zvl.org

45 C

INSTITUUT VOOR VERPLEEGKUNDE SINT-VINCENTIUS Campus Sint-Vincentius Eeklo Zuidmoerstraat 125, 9900 Eeklo Tel. 09 341 82 29 www.vincentius.zvl.org

Technisch Instituut Sint-Carolus - Afdeling Verpleging

Hospitaalstraat 23, 9100 Sint-Niklaas Tel. 03 780 89 07 www.sint-carolus.be 47

Sint-Augustinusinstituut voor Verpleegkunde

Leopoldlaan 9, 9300 Aalst Tel. 053 70 33 79 www.sai-aalst.be 48

Hogere Beroepsopleiding voor Verpleegkunde St.-Jan-St.-Jozef

Koning Albert I-laan 6, 8200 Brugge Tel. 050 30 18 95 www.hbov.be 48 A

HOGERE BEROEPSOPLEIDING VOOR VERPLEEGKUNDE ST. -JAN - ST.-JOZEF Zonnekemeers 18, 8000 Brugge Tel. 050 34 75 89 www.hbov.be

48 B

HOGERE BEROEPSOPLEIDING VOOR VERPLEEGKUNDE ST.-JAN - ST.-JOZEF Frère Orbanstraat 147, 8400 Oostende Tel. 059 80 17 57 www.hbov.be

KTA Vesaliusinstituut Oostende

Leffingestraat 1, 8400 Oostende Tel. 059 70 68 70 www.vesaliusinstituut.be

/ / / Waar k an j e stude re n ?

49 A

KTA VESALIUSINSTITUUT Keramiekstraat 80, 9000 Gent Tel. 09 222 40 15 www.vesaliusinstituut.be

49 B

KTA VESALIUSINSTITUUT Ninovestraat 161, 9600 Ronse Tel. 055 23 53 92 www.vesaliusinstituut.be

49 C

KTA VESALIUSINSTITUUT Rijselstraat 7, 8200 Brugge Tel. 050 38 82 88 www.vesaliusinstituut.be

Sint-Niklaasinstituut 4de Graad Verpleegkunde

Doorniksesteenweg 145, 8500 Kortrijk Tel. 056 26 41 10 www.siniko.be 51

Instituut voor Verpleegkunde Ic-dien

Westlaan 99, 8800 Roeselare Tel. 051 20 73 54 www.icdien.be 52

Instituut voor Verpleegkunde Aleydis

Vijfseweg 2, 8790 Waregem Tel. 056 60 24 68 www.aleydis.be 52 A

Instituut voor Verpleegkunde Aleydis Grote Hulststraat 55, 8700 Tielt Tel. 051 40 27 65 www.aleydis.be

_83

// / Wa a r k a n j e s tu de ren?

4. Uniformberoepen 53

Defensie Algemene Directie Imago en Publieke Relaties Defensiehuizen/Informatiecentra

Everestraat 1 Kwartier Koningin Elisabeth Blok 5 - 1140 Brussel Gratis nummer: 0800 14936 - www.mil.be 53_A

Defensiehuis - informatiecentrum Antwerpen Rooseveltplaats 10, 2060 Antwerpen Tel. 03 231 24 20

53_B

Defensiehuis - informatiecentrum Brussel Oud Korenhuis 27, 1000 Brussel Tel. 02 502 65 04

53_C

Defensiehuis - informatiecentrum Vlaams Brabant Bondgenotenlaan 175, 3000 Leuven Tel. 016 70 10 60

53_D

Defensiehuis - informatiecentrum Limburg Guffenslaan 28, 3500 Hasselt Tel. 011 28 88 70

53_E

Defensiehuis - informatiecentrum Oost-Vlaanderen Voskenslaan 228, 9000 Gent Tel. 09 222 62 61

53_F

Defensiehuis - informatiecentrum West-Vlaanderen Kraanplein 1, 8000 Brugge Tel. 050 47 67 23

/ / / Waar k an j e stude re n ?

Politie Directie van de rekrutering en van de selectie

Fritz Toussaintstraat 8, 1050 Brussel Gratis nummer: 0800 99 404 - www.jobpol.be 54_A

Provinciale politieschool Antwerpen Noorderlaan 500, 2030 Antwerpen Tel. 03 540 02 50

54_B

Gewestelijke en Intercommunale Politieschool Glibertstraat 1, 1030 Brussel Tel. 02 201 16 16

54_C

Trainings- en Opleidingscentrum voor Politie Relegemsestraat 40, 1731 Asse Tel. 02 456 89 20

54_D

Provincie Limburg Opleiding en Training M. Habetslaan 7, 3600 Genk Tel. 089 77 82 50

54_E

Oost-Vlaamse Politieacademie Sprendonkstraat 5, 9042 Mendonk Tel. 09 345 69 64

54_F

West-Vlaamse Politieschool K. Leopold III- laan 41, 8200 Brugge Tel. 050 40 45 40

_85

deel 3 De beroepssectoren Een overzicht van sectoren waar je aan de slag kan

/ / / De be r oe p s sectoren

Proficiat! Je staat op het punt de schoolpoort achter je dicht te trekken, liefst met een diploma of kwalificatie in de hand. Er zijn twee mogelijkheden: of je gaat verder studeren of je zet de stap naar de arbeidsmarkt. In beide gevallen is het interessant te weten in welke sectoren je zoal terecht kan komen, binnenkort of in een iets verdere toekomst.

_Oneindig veel beroepen ...

Sommige sectoren zijn goed gekend bij het grote publiek, zoals de bouw of de horeca. Maar er is ook de binnenscheepvaart, de groene sectoren, de podiumkunsten ... Sectoren vertegenwoordigen ook heel wat beroepen die niet gekend zijn of waar een verkeerd beeld van bestaat. Weet jij wat een waterklerk doet? Als het antwoord neen is, ga dan eens kijken bij de sector van de internationale handel. En een vrachtwagenchauffeur moet veel meer kennen en kunnen dan ‘enkel’ met een vrachtwagen rijden; er komt ook heel wat administratie kijken bij de job. Wie in de garagesector aan de slag gaat, werkt steeds vaker met ‘computers op wielen’ en heeft best gevoel voor mechanica, elektriciteit én elektronica. Wil je echt zicht krijgen op wat je moet kennen en kunnen in een bepaald beroep dan kan je ook eens kijken in de beroepscompetentieprofielen op de site www.serv.be onder ‘Beroepsprofielen’. Een beroepsprofiel bevat het werkdomein van een (beginnend en ervaren) beroepbeoefenaar en een gedetailleerde beschrijving van haar of zijn competenties.

... voor iedereen!

Het is niet omdat je (binnenkort) gaat werken dat je de rest van je leven niet meer zal/kan bijleren. De sectoren bieden, onder andere via hun sectorfondsen, heel wat bijkomende opleidingskansen aan, ook als je al aan de slag bent. Op die manier bieden de sectoren doorgroeimogelijkheden. Als hulpmonteur in de montage bijvoorbeeld kan je doorgroeien naar monteur, brigadier en chef. De sectoren werken daarvoor samen met de VDAB, SYNTRA, centra voor volwassenenonderwijs en andere opleidingsverstrekkers. Het opleidingsaanbod vind je op de websites van de sectoren terug. Laat je niet afschrikken door een bepaald imago van een sector: vrouwen zijn welkom in heel wat sectoren en beroepen die nog als ‘typisch mannelijk’ beschouwd worden, en omgekeerd. Sectoren hebben dus oog voor diversiteit en bieden graag kansen aan gemotiveerde kandidaat-werknemers die, onder andere, on-the-job willen bijleren. Je zal ook ontdekken dat je met tal van niet-specifieke opleidingen toch in een bepaalde sector aan de slag kan. Zo hoef je geen artiest te zijn om in de podiumkunsten te werken; je kan er ook terecht als kapper, schrijnwerker, onthaalbediende, boekhouder ... Eenzelfde opleiding of diploma kan leiden tot tewerkstelling in totaal uiteenlopende sectoren.

_In deze brochure ...

krijg je een overzicht van 24 sectoren, alfabetisch gerangschikt. Deze sectoren vertegenwoordigen samen 75% van alle werknemers in Vlaanderen, dat betekent dat een aantal sectoren niet zijn opgenomen, bv. de schoonmaaksector, de distributiesector, de sector van banken en verzekeringen ... Dit komt omdat deze sectoren (nog) geen sectorconvenant (zie afkortingen en termen) hebben. De uitzendsector is een bijzondere sector omdat ze mensen tewerkstelt in alle andere sectoren. Uitzendarbeid is voor vele schoolverlaters de opstap naar de arbeidsmarkt en daarom is deze sector opgenomen in deel 4, bij praktische info voor de sprong naar de arbeidsmarkt. In Wat doen we? krijg je een korte omschrijving van wat de sector precies doet en eventueel welke vaardigheden, attitudes... typerend voor de sector zijn. Een drukafwerker moet niet alleen gevoel hebben voor techniek maar ook nauwkeurig kunnen werken. In de houtsector zijn liefde voor het vak, flexibiliteit en teamspirit belangrijk. _87

// / De ber oep s s ector en

In Wie doet het? vind je meer uitleg bij de beroepen uit de sector. Maar soms is de lijst zo lang dat het bij een loutere opsomming blijft. En die opsomming is meestal ook niet volledig. Neem dus ook een kijkje op de site van het sectorfonds want daar staan vaak uitgebreide info en beschrijvingen van de beroepen in de sector. Je vindt meer uitleg over de opleidingsmogelijkheden in Hoe word je het? Voor heel wat sectoren kan je al een specifieke richting in het secundair onderwijs kiezen maar zelfs als je dit niet deed, is het nog niet altijd te laat om je om te scholen. In Meer informatie staan de contactgegevens van het sectorfonds. De consulenten van dit fonds kunnen je informeren over eventuele tewerkstellingsmogelijkheden en -initiatieven. Maar ook eens je werknemer bent, houdt het leren niet op. De meeste sectoren bieden, onder andere via hun sectorfondsen, bijkomende opleidingskansen aan, waardoor je heel wat doorgroeimogelijkheden hebt. Het opleidingsaanbod vind je op de websites van de sectorfondsen terug.

_Afkortingen en termen _Sector

Een sector verenigt alle bedrijven en hun werknemers, die actief zijn binnen een bepaalde bedrijfstak. Er wordt ook gesproken over economische sectoren, bedrijfssectoren, enz. _Sociale partners

De sociale partners zijn de vertegenwoordigers van de werkgevers (voor Vlaanderen: Unizo, Voka, Verso, Boerenbond) en van de werknemers (voor Vlaanderen: ACLVB, ACV, ABVV). _PC of paritair comité

In een paritair comité zetelen vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers van ondernemingen met aanverwante activiteiten. De opdrachten van de paritaire comités zijn in hoofdzaak het sluiten van collectieve arbeidsovereenkomsten, het voorkomen of bijleggen van sociale conflicten en het uitvoeren van elke taak die hen door een wet is toevertrouwd. _CAO (Collectieve arbeidsovereenkomst)

Een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) is een akkoord dat gesloten wordt tussen werknemersorganisaties en werkgeversorganisaties en waarbij individuele en collectieve betrekkingen tussen werkgevers en werknemers in ondernemingen of in een bedrijfstak worden vastgesteld en

de rechten en verplichtingen van de verschillende partijen worden geregeld. Er zijn drie soorten CAO’s: de intersectorale CAO’s die gesloten worden in de Nationale Arbeidsraad en waarvan de werkingssfeer zich uitstrekt tot verschillende bedrijfstakken en tot het gehele land, de sectorale CAO’s die gesloten worden door de organisaties die erin vertegenwoordigd zijn en de ondernemings - CAO’s. _Sectorconvenant

Een sectorconvenant is een samenwerkingsakkoord tussen de Vlaamse regering en een sector waarbij de sector engagementen aangaat die te maken hebben met een betere aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt, met het voeren van een competentiebeleid in de ondernemingen van de sector en met diversiteit. Sectorconsulenten staan in voor het realiseren van die engagementen. _IBO (Individuele beroepsopleiding)

Een IBO is een individuele beroepsopleiding in de onderneming en gebeurt in samenwerking met de VDAB. Dit is een opleiding waarbij de cursist door de onderneming op de werkplek wordt getraind en begeleid. Na deze opleiding is het bedrijf verplicht om hem of haar een contract aan te bieden. _Knelpuntberoep

Knelpuntberoepen zijn beroepen waarvan de vacatures minder snel worden ingevuld dan bij andere beroepen.

/ / / De be r oe p s sectoren

De audiovisuele sector _Wat doen we?

De audiovisuele sector omvat alle bedrijven, organisaties en zelfstandigen die radio- en televisieprogramma’s produceren. Het gaat om zenders (VTM, VRT, Q-Music, 4FM ... ), productiehuizen (Studio 100, Woestijnvis, Telesaurus ... ) en de bedrijven die de technische diensten verlenen (Videohouse, Alfacam ... ). Radio en televisie, niemand ontsnapt er aan. Iedereen luistert en kijkt ernaar, niemand blijft er onberoerd bij. In de audiovisuele sector kan je meewerken aan de realisatie van programma’s die voor een heleboel mensen een bron van kennis en vermaak zijn. Het gaat om krachtige media die een venster op de wereld bieden en zorgen voor ontspanning. Werken voor radio en tv spreekt waarschijnlijk tot de verbeelding maar de werkelijkheid is heel wat minder glamoureus. Een programma in de ether krijgen, vraagt hard en intensief teamwork.

_Wie doet het?

Voor het maken van een programma, is een heel divers team van mensen nodig. De redacteurs spelen een belangrijke rol. Als redacteur bepaal je een onderwerp en werk je de inhoud uit op basis van eigen research. De eindredacteur beoordeelt dit alles. Een scenarist schrijft de scripts, /scenario’s/draaiboeken uit op basis van dit onderzoeksmateriaal. De producer zorgt er tijdens en na het werk van de redactie voor dat de opnames goed kunnen verlopen. In het bijzonder voor televisie stelt hij de crew van cameramannen/vrouwen, geluid- en lichttechnici ... samen. Als producer waak je over het budget en regel je het decor of de locatie. De regisseur zorgt voor het juist in beeld brengen van de opnamen en het geluid. Hij heeft de eindverantwoordelijkheid voor de uitzending. Na de opnames zorgt de monteur ervoor dat de beelden, teksten, interviews ... aan elkaar geplakt worden en dat beeld en geluid perfect op elkaar aansluiten. Andere mensen die je terugvindt achter de schermen van een televisie- en/of radioprogramma zijn muzieksamenstellers, radiotechnici, mensen voor kap en grime, ondertitelaars, cameracorrectors (shaders), publieksopwarmers,kabelslepers, medewerkers catering ...

_Hoe word je het?

Een bachelor in de audiovisuele technieken of in de kunsten is de uitgelezen weg naar tewerkstelling in de sector. In deze professionele en academische gerichte opleidingen krijgt men de vaardigheden aangeleerd om als radiomaker, regisseur, camera/lichtman of –vrouw, monteur ... aan de slag te gaan. Ook SYNTRA (realisator van animatie- en videoproducties, multimediarealisator) en VDAB (videoreporter) bieden een aantal opleidingen aan voor een baan in de audiovisuele sector.

_Meer informatie

Sociaal Fonds Audiovisuele Sector Landsroemlaan 20 - 1083 Brussel Tel. 02 478 26 53 54 info@mediarte.be www.mediarte.be

_89

// / De ber oep s s ector en

De bediendensector _Wat doen we?

Deze sector groepeert de ondernemingen en de bedienden (niet de arbeiders) van subsectoren die niet tot een specifiek paritair comité* behoren. Het gaat om een dertigtal uiteenlopende subsectoren: autohandel, betonnijverheid, boekhoudkantoren, bouwbedrijven, callcenters, cementnijverheid, consultancy, grafische ondernemingen, garagebedrijven en koetswerk, glasnijverheid, groothandel, houtnijverheid, informatica, leasing, multimedia, publiciteitsagentschappen, reisbureaus, touroperators, studiebureaus, tabakondernemingen, uitgeverijen, uitzendkantoren, vastgoedkantoren ...

_Wie doet het?

Omwille van de diversiteit van de ondernemingen die tot deze sector behoren, is het moeilijk om een robotfoto te maken van de ‘standaard’ bediende! Het kan om een verkoper gaan in de autosector, een callcentermedewerker, een hulpboekhouder in een informaticabedrijf, een werfleider in een bouwbedrijf, een graficus in een studiebureau of een communicatieverantwoordelijke in een logistieke onderneming. Bijna alle functies en alle studieniveaus zijn vertegenwoordigd.

_Hoe word je het?

De studies voor tewerkstelling in deze sector zijn zeer gevarieerd: bachelor in accountancy-fiscaliteit, informatica, bouw, autotechnologie, grafimediatechnologie, elektromechanica, enz. Maar ook studies voor ingenieur en andere masters (alle faculteiten) zijn interessant voor deze sector. Via Cevora kan je een lijst krijgen van beroepen waarvoor een tekort bestaat. Er is bijzonder veel vraag naar verkopers, IT-specialisten en administratief ondersteunende functies. Weinig gekende beroepen zoals dat van werfleider of werfconducteur bieden veel mogelijkheden in de bouwsector. Verder blijft er een grote vraag naar uitzendconsulenten en callcenterbedienden Gecombineerd met een aangepaste opleiding en een goede talenkennis staan deze beroepen garant voor tewerkstelling.

_Meer informatie

Cevora – Opleidingscentrum van het Aanvullend Paritair Comité voor Bedienden (ANPCB) E. Plaskylaan 144 - 1030 Brussel Tel. 02 734 62 11 info@cevora.be www.cevora.be

* Zie ‘Afkortingen en termen’ p 88.

/ / / De be r oe p s sectoren

De sector bus en car (bezoldigd vervoer van personen) _Wat doen we?

De sector houdt zich uitsluitend bezig met het bezoldigd vervoer van personen. Als je wil werken in deze branche, dan moet je uiteraard kunnen rijden en manoeuvreren en over een basiskennis mechanica beschikken. Verder heb je kennis van de wegcode en de boorddocumenten. Maar bovenal hebben de chauffeurs in deze sector een sterke zin voor verantwoordelijkheid. Chauffeurs (en autocarchauffeurs in het bijzonder) zijn het uithangbord van de onderneming; ze hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel, ze zijn communicatief, dienstverlenend en stressbestendig.

_Wie doet het?

Het voornaamste beroep in deze sector is dat van chauffeur. Maar de ene chauffeur is de andere niet want de sector kent 3 subsectoren. In de eerste subsector ‘speciale autobusdiensten of bijzonder geregeld vervoer’ staan de chauffeurs in voor het dagelijks vervoer van arbeiders (werkliedenvervoer) en van leerlingen van en naar school (schoolvervoer). Ook de wekelijkse busuitstapjes naar het zwembad en de jaarlijkse schoolreizen staan op het programma van deze chauffeurs. De tweede subsector is deze van de ‘openbare autobusdiensten of geregeld vervoer’. Dit zijn ritten die in opdracht van de Vlaamse Vervoermaatschappij ‘De Lijn’ op een geregeld tijdstip en in een vaste route uitgevoerd worden. De derde subsector en voor de meesten wellicht de meest attractieve is ‘de autocarsector of het ongeregeld vervoer’.

_Hoe word je het?

Natuurlijk word je niet van de ene dag op de andere een volwaardige bus- of carchauffeur! De VDAB organiseert in samenwerking met de sector opleidingen tot het behalen van het rijbewijs D. Daarnaast kan je ook terecht bij de autorijscholen.

_Meer informatie

FCBO – Car & Bus opleiding vzw Metrologielaan 8 - 1130 Brussel Tel. 02 240 16 61 info@fcbo.be www.fcbo.be

_91

// / De ber oep s s ector en

De bouwsector _Wat doen we?

De bouwsector omvat de woningbouw, de industriebouw (het optrekken van kantoren en fabrieken), de burgerlijke bouwkunde (het bouwen van bruggen), de wegenwerken (het aanleggen en herstellen van wegen) en de baggersector. Bouwen is meer dan enkel stenen op elkaar stapelen en metselen. In de bouwsector help je mee ‘bouwen’ aan de droom van vele gezinnen. Of je werkt mee aan de bouw van een ziekenhuis, een fabriek. In de baggersector kan je zelfs een nieuw eiland ‘bouwen’. De afwisseling in de bouw is groot, je kan er verschillende dingen doen en je komt met veel mensen in contact.

_Wie doet het?

Een bouwvakarbeider kan verschillende beroepen uitoefenen: er zijn maar liefst 33 bouwberoepen! In de ruwbouw kan je ijzervlechter, torenkraanbestuurder, bestuurder mobiele kraan, bouwplaatsmachinist, metselaar, bekister ... worden. In de ruwbouwafwerking zijn er beroepen zoals tegelzetter en stukadoor. Als stukadoor bepleister je vooral muren en plafonds. In de afwerking werken er schilders, behangers, isolateurs, glaszetters, installateurs centrale verwarming en sanitaire installateurs. Als wegenwerker of als boorder kan je meehelpen aan het maken en herstellen van wegen. De baggersector biedt kansen als baggerwerker en werktuigkundige in de baggervaart.

_Hoe word je het?

De meeste bouwberoepen kunnen aangeleerd worden in het secundair onderwijs. Ook voor mensen die de schoolbanken al hebben verlaten, zijn er tal van mogelijkheden om bouwvakarbeider te worden. Bij de VDAB kan je terecht voor een overzicht van het opleidingenaanbod. Voor jongeren tussen 18 en 25 jaar biedt de sector een alternerende bouwopleiding (ABO) aan. Je volgt dan 40% van de werkweek les bij de VDAB of in een centrum voor deeltijds onderwijs en de rest van de tijd werk je bij een bouwbedrijf. Je kan ook meteen bij een bouwbedrijf beginnen met een Individuele Beroepsopleiding (IBO), een ‘training-on-the-job’.

_Meer informatie

Fonds voor Vakopleiding in de Bouwnijverheid (FVB) Koningsstraat 45 - 1000 Brussel Tel. 02 210 03 33 info@fvbffc.be www.debouw.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De chemiesector _Wat doen we?

Chemie is overal aanwezig: in de natuur, in je kleding, in je voeding, in je medicijnen, in je auto ... De chemische industrie is dan ook een veelzijdige industrie met diverse activiteiten zoals verven, lijmen, kunststof- en rubberverwerking. De voornaamste subsectoren zijn die van de petrochemie, de farmaceutische industrie en de cosmetica. In de chemiesector kan je onder meer baanbrekend werk verrichten door schaarse natuurlijke producten na te maken of te verbeteren. Maar de sector produceert ook materialen die onbekend zijn in de natuur, zoals kunststoffen. De chemiesector is een toekomstgerichte industrie waarin je je bijvoorbeeld kan inzetten voor duurzame ontwikkeling. Jobs in de chemie zijn boeiend en veelzijdig.

_Wie doet het?

De procesoperators sturen de procesinstallatie en bewaken het procesverloop vanuit de controlekamer aan de installatie zelf. Als procesoperator werk je steeds volgens werkinstructies en leef je de veiligheids- milieu- en kwaliteitsvoorschriften na. Ook vorsers werken in de chemische nijverheid. Het onderzoek naar medische biotechnologie vindt niet alleen plaats in universiteiten, maar ook in de grote bedrijven die tot de deelsector life sciences behoren. Als formulator (productontwikkelaar) kan je bijvoorbeeld nieuwe schoonmaakproducten ontwikkelen of cosmetica.

_Hoe word je het?

Met een technisch secundair diploma ben je gegeerd in de chemische sector. Studierichtingen zoals mechanica, elektromechanica, elektriciteit zijn een goede basis om een carrière in de sector te starten. Ook in het hoger onderwijs zijn er talrijke richtingen die kunnen leiden naar een job in deze sector: bachelor in agro- en biotechnologie, master in de farmaceutische zorg, bachelor in de bio-ingenieurswetenschappen, master in de industriële wetenschappen...Maar je kan ook in deze sector werken met een diploma dat totaal niets met chemie te maken heeft: master in marketingmanagement, bachelor in de toegepaste taalkunde ...

_Meer informatie

Fondsen voor Vorming Arbeiders en Bedienden Scheikundige Nijverheid Reyerslaan 80 , 2de verdieping - 1030 Brussel Tel. 02 238 98 89 www. fondschem.be Nuttige websites www.jobschemie.be www.focusopchemie.be

_93

// / De ber oep s s ector en

De elektrotechnische sector _Wat doen we?

Zonder elektriciteit zouden we geen licht hebben in huis, onze gsm niet kunnen opladen, geen dvd’s kunnen bekijken ... De bedrijven uit deze sector voorzien huizen, ziekenhuizen, straten ... van elektrische stroom. Werk je graag met je handen? Of ook af en toe met de computer? Werk je het liefst alleen of in een team? Op een werf of in een atelier? Als je voor elektriciteit kiest, kan het allemaal.

_Wie doet het?

De beroepen zijn gegroepeerd rond twee grote activiteiten: ‘installatie & onderhoud’ en ‘distributie’. - Installatie & onderhoud De residentieel elektrotechnisch installateur zorgt voor alle elektrische voorzieningen in woonhuizen: de leidingen, de stopcontacten, de lichtschakelaars ... De technicus domotica zorgt voor geautomatiseerd huiselijk comfort zoals automatische verlichting. Als industrieel elektrotechnisch installateur zijn elektriciteitsinstallaties jouw terrein. Je volgt een installatiedossier, een plan of een schema om elektrische industriële voorzieningen te installeren. Je sluit kabels, draden en toestellen aan en controleert hun werking. Als onderhoudstechnicus verzorg je het elektrisch gedeelte van het machinepark in een industrieel productiebedrijf. Je spoort defecten op en verhelpt storingen. Als tertiair elektrotechnisch installateur werk je in ziekenhuizen, kantoorgebouwen en winkels. Je installeert elektrische nutsvoorzieningen, zoals verlichting, en databekabeling. Binnen de infrastructuurwerken vind je plaatsers boven- en ondergrondse leidingen die instaan voor de energie- en datavoorziening naar woningen, bedrijven en grote gebouwen. - Distributie Als hersteller van elektrische en elektronische apparatuur kan je je specialiseren in elektrische huishoudtoestellen zoals wasmachines of werk je aan tv’s en dvd-spelers. Je werkt in de kleinhandel (die toestellen aan de consument verkoopt) of in de groothandel (die toestellen aan een kleinhandelaar levert).

_Hoe word je het?

In het voltijds en deeltijds onderwijs zijn er tal van elektrotechnische richtingen. Maar ook na het secundair onderwijs kan je terecht in één van de beroepsopleidingen bij de VDAB of in een centrum voor volwassenenonderwijs.

_Meer informatie

Vormelek vzw Heizel Esplanade, BDC Bus 35 - 1020 Brussel Tel. 02 476 16 76 info@vormelek-formelec.be www.vormelek-formelec.be Nuttige websites www.stroomopwaarts.be voor een uitgebreid aanbod aan beroepen en bedrijven.

/ / / De be r oe p s sectoren

De garage- en koetswerksector _Wat doen we?

Wie in de garagesector- en koetswerksector werkt, houdt zich vooral bezig met het herstellen en onderhouden van auto’s of motorvoertuigen. Het werk in deze sector is veelzijdig maar ook erg veeleisend door de snel evoluerende technologie. Sommigen spreken wel eens van ‘computers op wielen’ omwille van de complexe elektronische toepassingen in de moderne auto. En de uitdagingen blijven op je afkomen, denk maar aan de ontwikkeling van milieuvriendelijke technieken. Naast een uitgebreide kennis mechanica moet je dus op de hoogte zijn van elektriciteit en elektronica. Je moet goed opgeleid zijn en soepel en zelfstandig kunnen werken. Medewerkers moeten zich voortdurend bijscholen en de vele kennis en informatie kunnen beheren en consulteren. Ook in de koetswerksector speel je flexibel in op nieuwe uitdagingen, zoals nieuwe materialen, laksoorten, uitdeuktechnieken en het monteren/demonteren van elektronisch zwaar uitgeruste voertuigen (motormanagement, beveiliging, comfortelektronica ... ).

_Wie doet het?

De hulpmecanicien doet het wagenonderhoud en voert kleine herstellingen en werkzaamheden aan de banden uit. Hij werkt onder begeleiding van een mecanicien. De mecanicien houdt zich bezig met het periodiek onderhoud en het klaarmaken van de wagen voor de technische inspectie. Hij spoort frequente storingen op en herstelt deze pannes. De technicus herstelt complexe elektrische en elektronische pannes. Hij stelt verbrandingsmotoren en elektrische en elektronische voertuigkringen af. Als technicus ben je belast met de organisatie van de werkplaats. Een autoschadehersteller (of carrossier) is een polyvalent arbeider die alle activiteiten kan uitvoeren op het gebied van plaatwerk, voorbewerking en lakspuiten. Tot het vakgebied koetswerk behoren ook: de voorbewerker, de plaatwerker, de spuiter en de koetswerkopbouwer. Je kan trouwens in veel meer bedrijven aan de slag dan je zou denken. Garages en koetswerkbedrijven zijn de bekendste autobedrijven. Maar je kan evengoed werken in een pechverhelpingsbedrijf, bij een autoconstructeur of bij de automobielinspectie. Naast deze eerder specifieke beroepen, telt de sector ook meer en meer algemene profielen zoals dat van receptionist, magazijnier, verkoper, onderzoeker, ...

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs bereiden tal van studierichtingen je voor op een eventuele tewerkstelling in deze sector. In het hoger onderwijs zijn er heel wat studiekeuzes mogelijk: bachelor in de autotechnologie, master in automotive engineering, master industriële wetenschappen...Verder zijn er via de VDAB, het volwassenenonderwijs en EDUCAM verschillende mogelijkheden om je om te scholen.

_Meer informatie

Opleidingscentrum van en voor de autosector en de metaalaanverwante sectoren – EDUCAM J. Bordetlaan 164 - 1140 Evere Tel. 02 778 63 30 www.educam.be Nuttige websites www.toekomstopwielen.be

_95

// / De ber oep s s ector en

De grafische sector _Wat doen we?

Misschien besef je het niet altijd, maar je komt iedere dag met de grafische sector in contact: kranten, tijdschriften, folders, brochures, catalogi, agenda’s, verpakkingen, labels, textiel, websites ... de grafische sector is óveral aanwezig! De Belgische grafische- en communicatienijverheid is een sterk geïnformatiseerde en gedigitaliseerde sector. Een passie voor ICT en techniek is dan ook een must. Je bent goed in talen want veel software is in het Engels. Afhankelijk van waar je precies in de sector werkt, is een hoge dosis creativiteit ook onmisbaar. Een grafische vormgever kan ingeschakeld worden voor heel verscheiden opdrachten en wordt zo constant geprikkeld om zichzelf te overtreffen en origineel uit de hoek te komen. De ene dag denk je mee na over een ontwerp voor een grote reclamecampagne terwijl je het andere moment moet uitvissen hoe je kwetsbare jongeren zult aanspreken bij een sensibiliseringsactie tegen drugs ...

_Wie doet het?

Binnen deze sector vind je een brede verzameling van beroepen. Hieronder vind je de meest typische profielen. De vormgever maakt ontwerpen voor allerlei producten zoals advertenties, logo’s, reclamefolders, affiches, verpakkingen, brochures en noem maar op. Om een doeltreffend ontwerp te maken, moet jijzelf eerst de inhoud heel goed kennen. Klanten stellen het op prijs als je spellingsfouten uit hun tekst kan halen. Er wordt dus meer verwacht van je dan louter creativiteit. Als drukvoorbereider ben jij in de drukkerij de eerste schakel. Jij maakt het drukwerk klaar om gedrukt te worden. Je controleert kleurproeven en je verbetert eventuele fouten. In deze job kom je soms rechtstreeks in contact met de klant. Bij het maken van drukwerk komt veel techniek kijken. Moderne persen zijn computergestuurde machines. De drukker zorgt dat dit drukproces optimaal en nauwkeurig verloopt. De drukafwerker moet alles wat gedrukt werd, snijden, vouwen, nieten, inbinden of lijmen. Daarnaast werken er in de sector ook mensen met een verscheiden achtergrond: verkoper, intern commercieel medewerker, calculator of orderbegeleider, marketingspecialist, commercieel manager, mediaconsulent ...

_Hoe word je het?

Met een bacheloropleiding grafimediabeleid of grafimediatechnologie kan je de eerder commerciële functies in deze sector perfect invullen. Ook de bacheloropleiding multimediaproductie is een goede stap in de richting van de grafische sector. Met dit diploma kan je onder andere zelfstandig vormgever van multimediaproducten worden. Via de site van de VDAB vind je meerdere relevante opleidingen die ingericht worden door de VDAB zelf of in centra voor volwassenonderwijs of eventueel in andere opleidingscentra. Zo kan je een basisopleiding ‘offsetdrukken’ volgen of deelnemen aan een cursus ‘indesign’.

_Meer informatie

GRAFOC - Grafisch Opleidingscentrum Belliardstraat 20 b 16 - 1040 Brussel Tel. 02 545 60 42 info@grafoc.be www.grafoc.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De groene sectoren _Wat doen we?

Elke dag eet en drink je producten uit de landen tuinbouw. Eten en drinken zijn primaire behoeften en daarom spreken we ook van de ‘primaire sector’. De landbouw levert zowel de dierlijke als plantaardige basisproducten voor de voeding die we elke dag nodig hebben. De tuinbouwsector levert enerzijds een heleboel nodige producten voor een gezonde voeding en anderzijds de bomen, sierplanten en bloemen voor gebruik in de tuin en in huis. In de sector tuinaanleg & tuinonderhoud worden (privé)tuinen, openbare parken en groene zones aangelegd en onderhouden. Je maakt gebruik van planten die in de tuinbouw geproduceerd worden, zoals bomen, vaste planten en heesters ... De vierde en laatste groene sector is die van het loonwerk (technische landen tuinbouwwerken). De werknemers in deze sector voeren met machines voorbereidende en oogstwerken uit in de landen tuinbouwsector. Als je een tewerkstelling zoekt in de groene sectoren, dan moet je van aanpakken weten. Want de groene sectoren staan voor een aantal grote uitdagingen. Door de klimaatsverandering zullen er misschien teelten mogelijk zijn die tot nu toe niet konden gedijen in ons land. Of wil je liever mee nadenken over het voedselvraagstuk en de groeiende wereldbevolking of ben je geïnteresseerd in de milieuproblematiek? Als je je specialiseert in de tropische veeteelt, kan je misschien oplossingen bieden voor landbouwproblemen in de rest van de wereld.

_Wie doet het?

Binnen de landen tuinbouw, kan je aan de slag als tuinbouwarbeider om groenten, fruit, sierplanten, bomen, bloemen...te verbouwen, in serres en/of in openlucht. Als landbouwarbeider verbouw je akkergewassen (graangewassen, aardappelen, groenten ... ) of werk je in de veeteelt van melkvee of vee voor vleesconsumptie. In de tuinaanleg zijn er hoveniers aanleg en hoveniers onderhoud. Zij leggen gazons aan, ze maaien, snoeien, scheren ... Als tuinarchitect maak je ontwerpen voor parken en tuinen. In de sector van het loonwerk vind je machinebestuurders in loondienst die verschillende gespecialiseerde toestellen bedienen om de grond voor te bereiden, om graan of maïs te dorsen, om gewassen te hakselen, om te zaaien over grote oppervlaktes ... In alle sectoren zijn er verschillende gespecialiseerde functies, zoals boomverzorger, dierenverzorger, gespecialiseerd teeltverzorger ...

_Hoe word je het?

In het secundair zijn er enkele richtingen die voorbereiden op een job in de groene sectoren. Ook na het secundair zijn er verscheidene studiemogelijkheden: master in de diergeneeskunde, bachelor groenmanagement, bachelor/master in de biowetenschappen ...

_Meer informatie

EDUplus ’s Gravenstraat 195 - 9810 Nazareth Tel. 09 245 28 40 info@eduplus.be www.eduplus.be _97

// / De ber oep s s ector en

De horeca _Wat doen we?

Na de film een spaghetti eten, iets drinken met vrienden, een weekje op hotel aan zee ... het brengt je allemaal in contact met de sector. Horeca dat zijn Hotels, Restaurants en Cafés maar ook brasseries, eetcafés, pizzeria’s, snackbars, traiteurs, feestzalen, vakantiecentra ... De sector vertegenwoordigt alle bedrijven die gasten ontvangen en hen eten, drinken of logies aanbieden. Voor veel mensen is de horeca de plaats om hun passie te combineren met hun werk: in de keuken, achter de bar of op een andere plek. Met gedrevenheid alleen kom je er niet. Om het te maken in de sector heb je ook een flinke dosis teamspirit, flexibiliteit en stressbestendigheid nodig. Ook talenkennis en contactvaardigheid zijn belangrijk. En ... je moet van aanpakken weten. Eten, drinken en slapen doen gasten zeven dagen per week, op alle tijdstippen van de dag. In de horeca werken betekent dan ook meestal op onregelmatige uren werken. Daar staat een afwisselende job met veel sociale contacten en veel doorgroeimogelijkheden tegenover.

_Wie doet het?

Een volledige keukenbrigade bestaat uit keukenhelpers en (demi)-chefs de partie die elk instaan voor een afdeling van de keuken; de koude keuken, de sauzen, de visbereidingen ... De taken van de souschef en de keukenchef zijn veel uitgebreider dan koken. Een keukenchef stelt de menu’s samen, doet de bestellingen, organiseert het keukenwerk en geeft leiding aan het andere keukenpersoneel. In veel zaken werkt er geen volledige keukenploeg en wordt het eten klaargemaakt door een kok en eventueel een keukenhulp. De maître d’hôtel geeft leiding aan het zaalpersoneel en organiseert en superviseert de bediening. Kelners onthalen de klanten, nemen bestellingen op en serveren de gerechten en dranken. Als kelner kunnen je taken en het werkklimaat variëren naargelang je in een klassiek restaurant, een brasserie, een café, bij een traiteur of zelfs op een schip werkt. Maar je hoofdtaak blijft het garanderen van een vlekkeloze bediening. Ook een hotelreceptionist doet heel wat meer dan gasten in- en uitchecken, hen de weg naar centrum uitleggen of een taxi bestellen. Je staat in voor de planning van de reservaties, de bezetting van de kamers, de facturatie van de prestaties enz. In grotere hotels zijn er naast en boven deze functies ook nog managementsfuncties: de front office manager, de food and beverage manager, de executive housekeeping, de rooms division manager ... Sommige daarvan zijn meer commercieel gericht, andere eerder organisatorisch. Niemand, ook niet wie afstudeert in een hotelschool, start zijn loopbaan als kok of maître d’hôtel. Je begint onderaan de ladder en klimt geleidelijk op.

_Hoe word je het?

Om goed voorbereid aan de slag te kunnen, zijn er in het secundair onderwijs een heleboel relevante studierichtingen voor de horecasector. Maar ook in sommige centra voor volwassenenonderwijs krijg je kansen om je tot een volleerde kelner of kok om te scholen. Via de VDAB en SYNTRA krijg je zicht op wat je allemaal kan volgen.

_Meer informatie

Horeca Vorming Vlaanderen Anspachlaan 111, bus 4 - 1000 Brussel Tel. 02 513 64 84 vormingvlaanderen@horeca.be www.horecavorming.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De houtsector _Wat doen we?

Hout is overal aanwezig. Tijdens een wandeling in het bos kan je tot rust komen tussen de bomen, of misschien ontspan je liever op een houten tuinbank. Ook in huis is hout overal terug te vinden: in de keukeninrichting, in zetels, in tafels, in kleerkasten, in plankenvloeren ... Zonder hout zou je leefwereld er totaal anders uitzien. De belangrijkste troeven voor een geslaagde carrière in de sector zijn liefde voor het vak en motivatie. Maar ook flexibiliteit en leergierigheid zijn nodig. Daarnaast moet je zelfstandig kunnen werken en over voldoende vakkennis beschikken. Omdat je meestal een schakel bent in een proces, staan teamspirit en communicatie ook hoog aangeschreven. In ruil daarvoor biedt de houtsector afwisselende jobs, veel doorgroeimogelijkheden en kansen om een leven lang (bij) te leren.

_Wie doet het?

Om van die boom uit het bos tot een prachtige keuken te komen, gaat het hout letterlijk door vele handen die werken in verschillende subsectoren. De primaire houtverwerking bestaat uit de bosexploïtatie, de houtzagerijen en de houthandel. De sector ‘stoffering en houtbewerking’staat in voor het vervaardigen van producten op basis van hout zoals meubelen, spaan- en vezelplaten, bouwelementen, verpakkingen (kisten, laadborden ...) ... Alles begint bij de bosexploitatie waar bosbouwers stammen hout schatten, verkopen, kappen en eventueel ontschorsen. Nadien zijn het de arbeiders uit houtzagerijen die de bomen verzagen tot planken of snijden tot fineer ... Daarna wordt het hout verdeeld naar de houthandel waar de receptionist ‘hout’ en de magazijniers verder instaan voor het verhandelen. Het hout kan ook rechtstreeks worden toegeleverd aan bedrijven uit de sector ‘stoffering en houtbewerking’ die het hout verder bewerken. In de meubelindustrie kan je aan de slag als meubelmaker, interieurbouwer, meubelstoffeerder of karkassenmaker. Als werkplaatsschrijnwerker kom je ondermeer terecht bij de producenten van bouwelementen, ramen, deuren, trappen ... Daarnaast kan je zowat overal aan de slag als machinaal houtbewerker. Door de sterke technologische evolutie is de sector steeds meer op zoek naar productie- en procesoperatoren. Velen zijn aan de slag bij de producenten van plaatmaterialen en laminaatvloeren. Ook minder gekende en minder courante beroepen zoals decor- en standenbouwer, restaurateur schrijnwerk of meubel, industrieel verpakker (paletten en krattenmaker) en muziekinstrumentenbouwer vind je terug in de houtsector.

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs zijn er een aantal opleidingen en verschillende specialisatiejaren die voorbereiden op een job in de houtsector. Ook binnen het hoger onderwijs vind je specifieke opleidingen zoals de bacheloropleiding houttechnologie of richtingen zoals interieurarchitectuur, interieurvormgeving, productdesign, productontwikkeling ... Als werkzoekende zonder specifieke houtvooropleiding, kan je een houtopleiding volgen in een VDAB-competentiecentrum. Ook binnen SYNTRA en het volwassenenonderwijs bestaan verschillende trajecten om de nodige vaardigheden aan te leren.

_Meer informatie

Opleidingscentrum Hout Hof ter Vleest dreef 3 - 1070 Brussel Tel. 02 558 15 51 info@och-cfb.be www.och-cfb.be _99

// / De ber oep s s ector en

De internationale handel, het vervoer en de logistiek _Wat doen we?

De bedrijven uit deze sector organiseren het transport van grondstoffen en maken goederen transporten verzendklaar. Verder laten ze de goederen controleren en herverpakken van producent tot consument. Trading business, logistieke distributie en goedereninspectie zijn enkele actitiviteiten van bedrijven in deze sector. Werken in de sector is veelzijdig, afwisselend maar ook veeleisend door de snelle technologische evolutie. Je moet gedreven zijn en geïnteresseerd zijn in de internationale handel en economie. Je bent taalvaardig, communicatief en beschikt over een gezonde portie assertiviteit. Je bent nieuwsgierig en wil de verschillende vervoerswijzen en de getransporteerde goederen leren kennen. Je volgt de administratie van de handelstransactie op met oog voor detail. Hier werk je in een boeiende en afwisselende wereld waar de activiteiten de klok rond en 365 dagen per jaar blijven doorgaan.

_Wie doet het?

Een greep uit de waaier aan functies die de sector te bieden heeft: Een expediteur beheert als transportorganisator de logistieke keten vanaf het ophalen van de goederen bij de leverancier tot het afleveren bij de klant. Hij kiest het transportmiddel, sluit de vereiste documenten en verzorgt de verschillende vervoersdocumenten en douaneformaliteiten. De logistieke medewerker is verantwoordelijk voor de afhaling en/of levering van al dan niet opgeslagen goederen. Je gaat vlot om met klanten en vrachtvervoerders en je vult de vereiste transportdocumenten correct in. De waterklerk is de tussenpersoon tussen het schip en de kaai. Als dispatcher, transportplanner of pleinplanner plan je de transporten en organiseer je de containerterminals. Verder kan je aan de slag als all-round-bediende op de luchthaven of als kaaicoördinator in de scheepvaart. _Hoe word je het?

Zowel in het voltijds als deeltijds onderwijs kan je specifieke opleidingen volgen voor deze sector. In het hoger onderwijs is de bachelor logistiek management een goede start voor een loopbaan in de sector. Verder vind je via SYNTRA en de VDAB diverse opleidingen waarmee je in deze sector aan de slag kan. Zo richten de centra voor volwassenenonderwijs opleidingen in voor ‘maritiem medewerker’, ‘dispatcher’, ‘logistiek, transport en mobiliteit’ ...

_Meer informatie

Vormingsfonds van het PC voor de bedienden uit de internationale handel, het vervoer en de logistiek Brouwersvliet 33, bus 7 - 2000 Antwerpen Tel. 03 221 97 33 44 info@logosinform.be www.logosinform.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De kappersector _Wat doen we?

In onze samenleving neemt uiterlijke verzorging een heel belangrijke plaats in. Trends volgen elkaar op in kleding en makeup en ook in kapsels. De kappersector is dus steeds in beweging. Als kapper ben je een echte kunstenaar die voortdurend in contact staat met mensen. Terwijl je het haar wast en knipt,kan je een praatje slaan met je klanten. Soms maak je mensen ongelooflijk blij door hen het gepaste kapsel te geven en te zorgen voor een ware metamorfose. Voor een beroep als kapper, ben je best een creatief en sociaal iemand die ervan houdt om de mode op de voet te volgen.

_Wie doet het?

Een kapper begint in een kapsalon als medewerker van de werkgever. Je verzorgt het haar van vrouwelijke en/of mannelijke klanten en kinderen door het te wassen, te knippen, te kleuren en/of vorm te geven. Je geeft ook advies in verband met haaren hoofdhuidverzorging, manicure en algemene opmaak en haarstukverzorging (pruiken). Ook scheren en verdere baard- of snorverzorging behoort tot je takenpakket. Als ervaren beroepsbeoefenaar kan je opklimmen tot kapper-salonmanager. Dit kapsalon kan deel uitmaken van een keten of het kan een zelfstandige zaak zijn. In kapperszaken uit ketens werk je altijd met personeel. Als je een zelfstandige zaak beheert, dan kan dat zonder personeel zijn. Je bent verantwoordelijk voor het bedrijfsbeheer (marketing, boekhouding, veiligheid ... ) en eventueel voor het personeelsbeleid. Maar daarnaast blijf je de gewone kapperstaken uitvoeren. Je kan er ook voor kiezen om voor eigen rekening te gaan werken. Als je beslist om als zelfstandige kapper aan de slag te gaan, is het aan te raden vooraf de nodige ervaring op te doen. Dat kan je slaagkansen voor een zelfstandige carrière alleen maar verhogen.

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs zijn er heel wat mogelijkheden om je tot kapper te scholen. Maar ook na het verlaten van de schoolbanken, kan je voor een kappersopleiding kiezen bij verschillende centra voor volwassenenonderwijs. Syntra en VDAB bieden eveneens opleidingstrajecten tot kapper aan.

_Meer informatie

Fonds voor bestaanszekerheid PC314 Vijfwindgatenstraat 21F - 9000 Gent Tel. 09 224 18 73 fbz-fse@skynet.be www.fbz-pc314.be Nuttige websites www.coiffure.org

_101

// / De ber oep s s ector en

De sector kleding en confectie _Wat doen we?

De mode staat centraal in deze sector. Elk seizoen opnieuw zorgen confectiebedrijven voor kledingcollecties in de meest actuele kleuren, stijlen en motieven. Maar confectie is meer dan kleding. Ook gordijnen en bedlinnen, tenten, parasols, autozetels ... worden in deze sector ontworpen en geproduceerd. Wie in deze sector wil werken, is uiteraard creatief en volgt de mode op de voet.

_Wie doet het?

Enkele van de meest voorkomende beroepen binnen de kleding- en confectiesector zijn: ontwerper, strijkster, afwerkster, atelierleidster, patronenmaakster/intekenaar, snijdster ... Een uitgebreide lijst en beschrijving van deze beroepen vind je op www.serv.be/uitgaven/111.pdf

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs zijn er tal van opleidingen die voorbereiden op een beroep in deze sector en je kan ook een specialisatiejaar volgen. In het hoger onderwijs kan je kiezen voor de bachelor modetechnologie en aan verschillende hogescholen kan je modegerelateerde masteropleidingen volgen. In de opleidingscentra van de VDAB kan je kiezen uit een gevarieerd aanbod zoals ‘patroontekenen CAD’, ‘styling CAD’, ‘stikken en modellenstikken’, ‘woningdecoratie’, ‘strijken’, ‘retoucheren’ ... Verder zijn er ook heel wat mogelijkheden via SYNTRA en het volwassenenonderwijs.

_Meer informatie

IVOC Leliegaarde 22 - 1731 Zellik Tel. 02 481 53 50 info@ivoc.be www.ivoc.be Nuttige websites www.modeonderwijs.be voor een overzicht van scholen, projecten, navorming ... in het secundair modeonderwijs (klik door naar studiemogelijkheden).

/ / / De be r oe p s sectoren

De lokale besturen _Wat doen we?

De sector bestaat uit 308 Vlaamse gemeenten, 308 OCMW’s, meer dan 60 intercommunales en 105 politiezones. Deze organisaties staan dicht bij de mensen en werken aan een verscheidenheid van producten en diensten gaande van het afleveren van een rijbewijs tot het coördineren van een compleet nieuwe woonwijk. Als je bij een lokaal bestuur werkt, sta je midden in de maatschappij. Werk in eigen streek en werk met een belangrijke maatschappelijke engagement en meerwaarde zijn de grootste troeven. De beslissingen die je als medewerker neemt, hebben een directe invloed op de kwaliteit van je leefomgeving.

_Wie doet het?

Binnen de lokale besturen tref je een brede waaier aan van zowel kantoorjobs als technische jobs met uitvoerende of leidinggevende taken. Je kan werken als leerkracht of poetsvrouw in een gemeenteschool of als bejaardenhulp of in de kinderopvang. Maar je kan evengoed aan de slag als duurzaamheidsambtenaar of als medewerker in de afvalverzameling- en verwerking of als medewerker in het cultuur- of sportcentrum ...

_Hoe word je het?

Voor sommige jobs is geen specifiek diploma vereist en zorgt het bestuur voor een opleiding op de werkvloer. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de functie van hulpagent waarvoor je eerst moet slagen voor selectieproeven en na aanwerving een basisopleiding krijgt. Voor andere jobs, zoals voor die van ingenieur, heb je een specifiek diploma nodig. Voor heel wat functies maakt een (aanwervings)examen deel uit van de selectieprocedure.

_Meer informatie

Sectorconsulenten lokale besturen Paviljoenstraat 9 - 1030 Brussel Tel. 02 211 55 33 sectorconsulenten@vvsg.be

_103

// / De ber oep s s ector en

De sector voor metaal-, machine- en elektrische bouw _Wat doen we?

Elke dag zie je producten uit deze sector: de auto’s op de weg, de bus of trein waarmee je naar school gaat, de airco in de winkel, het vliegtuig dat mensen naar hun vakantiebestemming brengt, de aluminiumprofielen rond de ramen van je huis, de lift in het appartement, de sfeerverlichting in het restaurant ... Mensen uit deze sector kiezen er voor om van hun passie voor techniek hun beroep te maken. Naast een portie gezond verstand is er heel wat handigheid vereist. Je moet heel precies kunnen werken en maatwerk afleveren om te garanderen dat je hoogtechnologische kwaliteit levert aan de consument.

_Wie doet het?

Een sector met een ruim aanbod aan producten, omvat ook een waaier aan beroepen: draaier/frezer op conventionele of computergestuurde (CNC-)machines, matrijzenmaker, lasser, monteerder van machines, operator monteerder, programmeur van meetmachines, onderhoudstechnicus, machine-bedienaar, plaatbewerker, spuitgieter, koelmonteur, lifttechnicus, informaticus, industrieel tekenaar, ontwerpingenieur, productontwikkelaar ... Verder zijn er heel wat beroepen in de sector metaal-, machine- en elektrische bouw die je ook in andere sectoren vindt, zoals magazijnier, heftruckchauffeur, administratief medewerkers, marketeers, verkopers ...

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs kan je al vroeg starten in een studierichting die zich richt op deze sectoren. Ook in het hoger onderwijs vind je verschillende professionele of academische bachelors of masters binnen de domeinen (industriële) wetenschappen en techniek waarmee je aan de slag kan in de metaal-, machine- en elektrische bouw. Als je pas later jouw technische knobbel ontdekt, dan zijn veel bedrijven bereid om opleidingen op maat te organiseren.

_Meer informatie

Vzw INOM (Instituut voor Naschoolse Opleiding van de Metaalverwerkende Nijverheid) A.Reyerslaan 80 - 1030 Brussel Tel. 02 706 81 94 (arbeiders) - Tel. 02 706 81 95 (bedienden) www.inom.be Nuttige websites www.metaal.mijnberoep.be Sites van tewerkstellings- en opleidingsfondsen voor arbeiders in de metaalverwerkende nijverheid: www.tofam.be ; www.ftma.be ; www.rtmvlaamsbrabant.be Sites van tewerkstellings- en opleidingsfondsen voor bedienden in de metaalverwerkende nijverheid: www.vormetal.be ; www.vibam.be ; www.femb-obmb.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De sector montage en kraanbediening _Wat doen we?

De sector van de montage- en kraanverhuurbedrijven is een subsector van de metaalsector. Deze bedrijven zijn gespecialiseerd in het monteren, demonteren en het afbreken van metalen gebinten en onderdelen van bruggen, reservoirs, gashouders, zwaar ketelwerk, bestanddelen van zware machinebouw en petroleuminstallaties. Verder worden ze ook ingezet bij het hanteren van zware stukken en bij het optrekken van metalen stellingen. Mobiele kranen en hun machinisten worden vaak samen met de montagefirma’s ingeschakeld om zware lasten te (ver)plaatsen. Het werk is zeer gevarieerd. Je moet dagelijks nieuwe oplossingen zoeken waardoor je voortdurend bijleert. Je contacten zijn erg afwisselend: collega’s, opdrachtgevers, arbeiders van de bedrijven waarmee je samenwerkt ... En is België te klein, dan kan je ook in het buitenland terecht. Belgische bedrijven hebben vaak opdrachten in de buurlanden en voeren dikwijls ook projecten buiten Europa uit.

_Wie doet het?

De jobinhoud van rigger-monteerder hangt af van het bedrijf waar je aan de slag gaat. Je kan in een team zitten dat het podium van Rock Werchter opbouwt of in een team dat een machine moet verhuizen in een fabriek. Maar je kan ook voor een firma werken die een grote havenkraan volgens plan moet monteren ... De pijpfitter werkt meestal in de petrochemie, maar kan ook tewerkgesteld worden in een voedings- of farmaceutisch bedrijf. Je bent verantwoordelijk voor de bouw en/of het onderhoud van de pijpleidingen in deze bedrijven. Als kraanmachinist werk je met een mobiele kraan. Je vertrekt elke ochtend naar een nieuw werf waar je de kraan veilig opstelt in functie van de last die moet worden verplaatst. Hierbij let je op verschillende omgevingsfactoren, zoals rioleringen, hoogspanningskabels, wind ... Je voert de hijswerkzaamheden steeds op een veilige manier uit. In de sector zijn dus verschillende specifieke profielen aan de slag. Maar er zijn ook vrachtwagenchauffeurs, lassers, mecaniciens en magazijniers tewerkgesteld. Er zijn tal van doorgroeimogelijheden. Als hulpmonteur kan je bijvoorbeeld evolueren naar monteur, brigadier en chef.

_Hoe word je het?

Er zijn verschillende manieren om in de sector terecht te komen via het voltijds en deeltijds secundair onderwijs. Daarnaast organiseert de VDAB op projectmatige basis een modulaire beroepsopleiding ‘rigger-monteerder’. Door de nauwe samenwerking met bedrijven is tewerkstelling gegarandeerd. Je kan ook een individuele beroepsopleiding volgen voor ‘pijpfitter’.

_Meer informatie

Vzw Montage Brouwerijstraat 10 - 1840 Steenhuffel Tel. 052 31 53 00 info@vzwmontage.be www.vzwmontage.be

_105

// / De ber oep s s ector en

De sector podiumkunsten _Wat doen we?

De sector podiumkunsten bestaat uit tal van disciplines : theater, muziek, dans, mime, circus, festival ... kortom alles wat zich op of rond een podium afspeelt. In de sector werken mensen met enorm veel zin voor kunst en creativiteit. Maar mensen met een zakenneus kunnen hier ook een leuke baan vinden. De afwisseling, de kick van het optreden, de erkenning, de rijke sociale contacten, zijn maar enkele van de vele troeven die deze sector te bieden heeft.

_Wie doet het?

Naast de artiesten, regisseurs en de kassa- en onthaalbedienden staat ook een grote groep van personeel klaar die je als bezoeker van evenementen meestal niet te zien krijgt. Tot de ‘artistieke’ cluster behoren dus de artiest en de regisseur maar ook de artistieke leider, de dramaturg, de ontwerper, de programmator, de regie-assistant/repetitor, de choreograaf/muzikale leider, de scheppend kunstenaar ... In de cluster ‘onderhoud/logistiek’ zijn er beroepen voor chauffeurs, gebouwbeheerders, schoonmakers ... De cluster ‘publiekswerking’ bestaat uit dramadocenten/educatieve medewerkers, onthaalbedienden, persen promotiemedewerkers, kassa- en baliebediendes, portiers/bewakers/concierges ... In de ‘technisch-artistieke’ cluster werken grimeurs/kappers, kleedsters, ateliermedewerkers, theatertechnici, productieleiders, rekwisiteurs, technische leiders. De ‘administratieve’ cluster bestaat uit zakelijke leiders of mensen met een ondersteunende functie zoals boekhouder.

_Hoe word je het?

Meestal kiezen jongeren die het willen maken als artiest al na het lager onderwijs voor een studierichting die aansluit bij hun artistieke kwaliteiten. Binnen het hoger onderwijs zijn er een aantal gespecialiseerde opleidingen zoals een professionele bachelor dans, een professionele bachelor muziekmanagement ... Ook als werkzoekende zijn er via de VDAB en SYNTRA opties om je te (her)oriënteren naar de sector, binnen een technisch-artistieke functie of als assistent-productieleiding. Verder vind je binnen enkele centra voor volwassenenonderwijs een opleiding podiumtechnieken.

_Meer informatie

Sociaal Fonds voor Podiumkunsten Sainctelettesquare 19/6 - 1000 Brussel Tel. 02 201 30 03 sociaalfonds@podiumkunsten.be www.podiumkunsten.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De sector van de social profit _Wat doen we?

De sector bestaat zowel uit private als uit publieke organisaties met een sterk maatschappij- en mensgericht engagement. Denk hierbij maar aan ziekenhuizen, centra voor geestelijke gezondheidszorg, revalidatiecentra, rust- en verzorgingstehuizen, kinderdagverblijven, gezinszorg, gehandicaptenzorg, beschutte en sociale werkplaatsen, culturele centra, bibliotheken, sportverenigingen ... Heb jij een hart voor mensen? Wil je bijdragen tot een solidaire maatschappij en de levenskwaliteit van mensen mee helpen verhogen. Dan is een job in de socialprofitsector een goede keuze. Als je werkt in de social profit, ben je flexibel en houd je ervan om met mensen te werken; je praat met ze, luistert, motiveert, leeft mee ... Dat geeft veel voldoening en bovendien werk je doorgaans samen met toffe betrokken collega’s. De sector blijft groeien dus je kansen om snel een baan te vinden, zijn hoog.

_Wie doet het?

We kunnen de verschillende beroepen in deze sector groeperen rond vier grote domeinen: In het domein van ‘welzijn en zorg’ werken er ambulancechauffeurs, animators ouderenzorg, maatschappelijk assistenten, verpleegkundigen, verzorgenden, opvoeders/begeleiders ... Het paramedisch domein stelt onder meer laboranten, tandtechnici, technologen medische beeldvorming, apothekers, kinesisten ... te werk. In het medisch domein kan je aan de slag als anesthesist, oogarts, tandarts, huisarts, pediater, psychiater, cardioloog, chirurg, dermatoloog ... In het culturele domein vind je profielen zoals administratief medewerker, cultuurfunctionaris, journalist, sportfunctionaris, podiumtechnieker ...

_Hoe word je het?

In de sector werken overwegend mensen die hoger onderwijs volgden en een bachelordiploma behaalden, maar er is ook werk voor mensen die een diploma secundair onderwijs hebben. Je kan in het secundair onderwijs kiezen voor een specifieke richting (bv. bejaardenhulp, logistiek). Maar in het hoger onderwijs en via de VDAB en in de centra voor volwassenenonderwijs vind je ook tal van opleidingsmogelijkheden die toeleiden naar een baan in deze sector. Je kan kiezen voor een specifiek diploma (bv. vroedvrouw) maar je kan hier evengoed met een algemeen diploma van management terecht.

_Meer informatie

VIVO vzw – Sectoraal opleidingsinstituut voor de social profit Handelskaai 48 - 1000 Brussel Tel. 02 250 37 77 info@vivosocialprofit.org www.vivosocialprofit.org _107

/ / / De be r oe p s sectoren

DE TEXTIELSECTOR _Wat doen we?

Een leven zonder textiel is nauwelijks voor te stellen. De lijst van dingen die we zouden moeten missen als we niet over textiel konden beschikken, is haast niet te overzien: handdoeken, veiligheidsgordels of paraplu’s, je kunt het zo gek niet bedenken of de textielsector maakt het. Er is ook geen plek op de wereld of er wordt wel textiel geproduceerd. Dat gaat zeker op voor een land als België dat een toonaangevende rol speelt in de textielproductie van de wereld. De belangrijkste toepassingen die de textielproductie in ons land ontwikkelt, horen thuis in de wereld van het interieur en de techniek. België is bijvoorbeeld de belangrijkste producent van tapijten in Europa, maar ook op tal van andere terreinen gooit ons land internationaal hoge ogen. Dat de sector veel in onderzoek investeert, maakt dat het Belgische textiel van hoge kwaliteit is. Geen wonder dat de sector in ons land nog elk jaar groeit, zeker waar het de productie van technisch textiel betreft.

_Wie doet het?

In de Belgische textielsector zijn vele duizenden werknemers aan de slag. Textielwerknemers maken daarbij gebruik van de meest moderne technologie. Jobs in de textielsector heb je in alle soorten en maten; de jobinhoud verschilt naargelang het bedrijf waar je terecht komt. Dat kan een meubelstoffenbedrijf zijn, een fabrikant van wielerkleding of een bedrijf dat zich toelegt op de textielveredeling, om er slechts enkele te noemen. Ben jij goed in organiseren, dan kun je daar bijvoorbeeld als planningsverantwoordelijke aan de slag. Technici zijn dan weer gewild voor het onderhoud van gesofisticeerde machines, en als je je liever toelegt op onderzoek of kwaliteitszorg, dan is een baan als onderzoeker of laborant een goede keuze. Het is weliswaar niet alleen techniek die de klok slaat. De textielsector heeft ook nood aan creatieve mensen, zoals designers, die de reputatie van de Belgische textielsector als een vernieuwer helpen ondersteunen. Ook voor wie een neus heeft voor verkopen is er plaats in een sector die sterk op de export is gericht. In dat geval werk je samen met marketingmensen en word je bijgestaan door administratieve krachten die voor de verzending en de financiële kant van de zaak in staan. Je krijgt als medewerker ook voldoende groeikansen waardoor een leidinggevende functie binnen je bereik kan komen. _Hoe word je het?

Voel je er wat voor om aan de slag te gaan in de textielsector, dan is het aanbod van opleidingen even veelzijdig als textiel zelf. Neem daarvoor een kijkje op de website www.texstream.be.

_Meer informatie

Cobot vzw en Cobot-Bedienden vzw Poortakkerstraat 92 - 9051 Sint-Denijs-Westrem Tel. 09 222 26 14 cobot@cobot.be cobot-bedienden@cobot.be www.cobot.be www.texstream.be _107 bis

// / De ber oep s s ector en

De textielverzorging _Wat doen we?

De textielverzorging omvat de Vlaamse wasserijen en droogkuisbedrijven. Zij werken met de beste professionele machines en reinigingsproducten. De moderne mens investeert heel wat tijd en geld in kleding en wil dan ook zo lang mogelijk genieten van zijn favoriete spulletjes. Maar soms hebben mensen geen tijd of zin om de uitpuilende wasmand aan te pakken en af en toe weten ze niet hoe ze hardnekkige vlekken te lijf kunnen gaan. Jij kan er mee voor zorgen dat mensen lang plezier beleven aan hun kledij en ander textiel, zoals tafellinnen, tapijten, gordijnen. De mensen uit de textielverzorging zijn echte professionals met een grondige kennis van zaken om allerlei textielproducten te wassen, eventueel te drogen, te strijken en als het nodig is, netjes bij de klant af te leveren.

_Wie doet het?

Je kan als medewerker aan de slag in wasserijen, droogkuisen, wassalons, strijkdiensten ... Een specifieker beroep is dat van textielreiniger of stoomstrijkster. De sector heeft uiteraard ook medewerkers in retoucheateliers nodig om kledij en ander textiel aan te passen en/of te herstellen. Je kan ook werken als chauffeur om de textielproducten aan huis of bij bedrijven op te halen en te brengen.

_Hoe word je het?

Er bestaan heel specifieke opleidingen voor de textielverzorgingssector zoals ‘textielgrondstoffen’, ‘ontvlekken in de praktijk ... Deze opleidingen worden verzorgd door het vormingsfonds van de sector en vind je terug op www.ivoc.be

_Meer informatie

/ / / De be r oe p s sectoren

De sector van transport en logistiek _Wat doen we?

De arbeiders uit deze sector rijden met een vrachtwagen of werken in een magazijn. Samen zorgen zij er voor dat de koopwaar naar winkels en supermarkten wordt gevoerd. Dankzij hen blijven de rekken dus goed gevuld. Ze vervoeren onder andere benzine, auto’s, meubelen, grondstoffen, dieren, eetwaren en onderdelen van machines. Als morgen alle vrachtwagens stil blijven staan en alle magazijnactiviteit wordt gestaakt, ligt onze economie plat. Wat alle vrachtwagenchauffeurs en magazijnarbeiders gemeen hebben is zorgzaamheid, organisatietalent, behendigheid en verantwoordelijkheidszin. Veiligheid en kwaliteit dragen zij hoog in vaandel. Gedrevenheid is nodig maar niet voldoende. Goederen worden niet enkel tussen negen en vijf vervoerd, behandeld en geleverd. Onregelmatige uren schrikken je dus niet af. De goederen moeten natuurlijk ook op tijd geleverd worden wat niet altijd vanzelfsprekend is door het fileprobleem op nationale en internationale wegen. Om het te maken in de sector heb je dan ook een flinke dosis flexibiliteit en stressbestendigheid nodig. Talenkennis, teamspirit en contactvaardigheid zijn belangrijk. En ... je moet van aanpakken weten. Een chauffer moet zowel in binnen- als buitenland vlot zijn weg kunnen vinden, ook zonder GPS.

_Wie doet het?

Vrachtwagenchauffeurs vervoeren goederen van de ene plaats naar de andere. Als vrachtwagenchauffer moet je niet enkel goed met een vrachtwagen kunnen rijden (wat op zich al niet makkelijk is). Bij elke vracht horen er administratieve procedures die je als chauffer kent en toepast. In het magazijn werken magazijnmedewerkers en hef- en reachtruckchauffeurs. Magazijnmedewerkers kijken de binnenkomende goederen na bij ontvangst, zetten ze op de juiste plaats in het magazijn, pakken de goederen in en uit, stapelen de goederen zo dat ze niet kapot kunnen gaan en zetten ze klaar voor verzending. Hef- en reachtruckchauffeurs transporteren goederen in het magazijn. Met de hef- of reachtruck plaatsen zij goederen op hoogte in rekken en halen ze deze er weer uit. Heftruckchauffeurs laden en lossen ook vrachtwagens met de heftruck.

_Hoe word je het?

Een heleboel mensen kozen in het secundair onderwijs al een specifieke richting voor deze sector. Maar je kan ook na het secundair een opleiding volgen die je een geschikt diploma oplevert om in deze sector te werken. Het (volwassenen)onderwijs en de VDAB organiseren basisopleidingen die werkzoekenden en werkenden voorbereiden op de beroepen van vrachtwagenchauffeur, magazijnmedewerker, heftruckchauffeur en reachtruckchauffeur.

_Meer informatie

Sociaal Fonds Transport en Logistiek de Smet de Naeyerlaan 115 - 1090 Brussel Tel. 02 424 30 80 info@sftl www.sftl.be

_109

// / De ber oep s s ector en

De sector verhuizingen, meubelbewaring & aanverwante activiteiten _Wat doen we?

Deze sector bestaat uit verschillende gespecialiseerde activiteiten gaande van ‘klassieke’ kantoor-, privé- en fabrieksverhuizingen tot de verpakking, behandeling, opslag en installatie van alle goederen die speciale zorg vereisen. Dit zijn bijvoorbeeld nieuwe meubelen, antieke en kunstvoorwerpen, muziekinstrumenten, tentoonstellingsmateriaal, medische en/of elektronische apparatuur ... Sommige firma’s bieden wereldwijd diensten aan. De meeste verhuisfirma’s hebben ook magazijnen waar particulieren en bedrijven terecht kunnen voor tijdelijk meubelbeheer en -opslag. Verhuizen is een vak apart en goed verhuizen is een kunst. Vakkennis, nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en snelheid zijn essentieel. Daarbij heb je ook een goede fysieke conditie nodig. Eigen aan de sector is de grote variatie in werk. De ene dag doe je een kantoorverhuis in Gent en de andere dag een privéverhuis, een kunsttransport of een industriële verhuis in Brussel. Je zal in je job in contact komen met de meest uiteenlopende omstandigheden, omgevingen en mensen (collega’s, opdrachtgevers, klanten ... ).

_Wie doet het?

Verhuizers starten doorgaans als helper-verhuizer-drager. Je pakt eenvoudig te hanteren goederen in en uit en (de)monteert standaardmeubilair. Je vermijdt schade, je beschermt toegangen en respecteert de veiligheidsvoorschriften. De verhuizer-drager verplaatst goederen ook op een ergonomisch verantwoorde manier. Als verhuizer-inpakker pak je delicate, waardevolle, zware en breekbare voorwerpen in en uit. Je (de)monteert ze en laadt ze zo in de verhuiswagen of container zodat ze niet beschadigd worden tijdens het transport. Een verhuizer-inpakker werkt planmatig en maakt de inventaris op. Naast deze functies bestaan er binnen de verhuissector nog andere (doorgroei)functies: chauffeur, ladderlift-operator, assistent-ploegbaas en ploegbaas.

_Hoe word je het?

Er zijn verschillende manieren om in de sector terecht te komen. Heel wat werknemers uit deze sector kozen al in het secundair onderwijs voor een opleiding waarmee ze als verhuizer aan de slag kunnen. De sector zelf organiseert ook meermaals per jaar een opleiding ‘verhuizer’ in samenwerking met onder andere de VDAB. Deze opleidingen zijn altijd gekoppeld aan tewerkstelling in de sector (via de Individuele Beroepsopleiding).

_Meer informatie

Vzw Ambassador - Verhuisopleidingen Radiatorenstraat 1 - 1800 Vilvoorde Tel. 02 255 42 64 karin.malfliet@sfverhuizingen.be www.sociaalfonds-verhuizingen.be

/ / / De be r oe p s sectoren

De voedingssector _Wat doen we?

In de voedingsindustrie worden grondstoffen uit landbouw en visvangst verwerkt tot voedingsproducten voor mens en dier. De sector bestaat uit diverse subsectoren zoals koekjesfabrieken, brouwerijen en frisdrankproducenten, de zuivelsector en zelfs veevoederfabrieken ... Alles wat je aan eetbare en drinkbare producten vindt in de winkel, is vervaardigd in de voedingsindustrie. De voedingsindustrie zoekt werknemers die leergierig en innovatief zijn. Want de wensen van de moderne consument veranderen voortdurend waardoor de voedingsindustrie als een ‘fast moving en trendy’ sector kort en efficiënt op de bal moet spelen. Dit vertaalt zich onder andere in een ver doorgedreven automatisering en informatisering van de productie en in de ontwikkeling van nieuwe producten en handige verpakkingen. Als je in deze sector werkt moet je flexibel kunnen omgaan met deze continue uitdagingen en vernieuwingen. Je hebt zin voor verantwoordelijkheid en neemt initiatief door bijvoorbeeld nieuwe afzetkanalen aan te boren. Als werknemer in de voedingsindustrie moet je de strenge normen inzake voedselveiligheid, kwaliteit en traceerbaarheid kennen en naleven.

_Wie doet het?

In de ‘Productie’ werken onder meer procesoperatoren die de productie, vanaf de grondstof tot het afgewerkte product, beheersen en coördineren. In de ‘Verpakking’ vind je de verpakkingsoperator die de machines en de deelinstallaties instelt en ervoor zorgt dat het verpakkingsproces ongestoord verloopt. In de ‘Labo, kwaliteitscontrole & ontwikkeling’ werken kwaliteitsverantwoordelijken en laborant-analisten die waken over de hygiëne- en kwaliteitsnormen via onderzoek van voedingsstalen in het labo. Bij de ‘Leiding productie en verpakking’ vind je uitbeners, vleeswarenbereiders, banketbakkers (patissiers), bakkers, industriële koks ... Uiteraard zijn voor de machines en apparatuur ook technici nodig. ICT-programmeurs zorgen voor de informatisering van het productieproces.

_Hoe word je het?

In het secundair onderwijs zijn er een aantal richtingen die specifiek voorbereiden op een mogelijke job in deze sector. Maar via de VDAB vind je ook een heleboel opleidingen.

_Meer informatie

Initiatieven voor Professionalisering van de Voedingsindustrie (IPV) Birminghamstraat 225 - 1070 Anderlecht Tel. 02 528 89 43 info@ipv.be www.ipv.be

_111

deel 4 De helpfiles

/ / / De h e lpf il e s

1. Handige hulp: de Centra voor leerlingenbegeleiding Een overzicht van de CLB’s en de vestigingsplaatsen met vakantiepermanentie Gemeenschapsonderwijs ANTWERPEN 2300 Turnhout

Waterheidestraat 19

014 41 33 30

2800 Mechelen

Zandpoortvest 9a

015 45 32 32

2400 Mol

Smallestraat 11

014 31 18 19

2850 Boom

Beukenlaan 54

03 888 24 21

2500 Lier

Berlaarsestraat 29

03 480 17 81

2930 Brasschaat

Van Hemelrycklei 81

03 651 79 11

2600 Berchem

Berchemstadionstraat 1

03 232 23 82

VLAAMS BRABANT EN BRUSSEL 1090 Jette

Dieleghemsesteenweg 24-26

02 479 25 05

3000 Leuven

Redingenstraat 86

016 22 81 95

1500 Halle

Willamekaai 19

02 356 38 58

3300 Tienen

Oude Vestenstraat 14

016 81 58 18

1800 Vilvoorde

Ridderstraat 7-9

02 251 44 25

3500 Hasselt

Luikersteenweg 56

011 22 17 38

3620 Lanaken

Koning Albertlaan 58

089 71 43 10

3500 Hasselt

Vildersstraat 2

011 21 02 69

3700 Tongeren

Sacramentstraat 70

012 23 12 39

3582 Beringen

Sint-Margrietstraat 13

011 45 62 70

3800 Sint-Truiden

Breendonkstraat 21A

011 68 28 91

3600 Genk

Weg naar As 199 A

089 35 50 61

9000 Gent

Voskenslaan 262

09 243 79 70

9470 Denderleeuw

Steenveldlaan 32

053 66 91 26

9100 Sint-Niklaas

Dr. A. Verdurmenstraat 2

03 776 37 98

9700 Oudenaarde

Eindrieskaai 11

055 33 74 70

9200 Dendermonde

Grote Markt 25

052 21 54 33

9900 Eeklo

Eikelstraat 42

09 377 36 93

9300 Aalst

Zonnestraat 25

053 60 32 80

8000 Brugge

Klaverstraat 49

050 44 50 10

8630 Veurne

Smissestraat 10

058 31 10 75

8400 Oostende

Hennepstraat 53

059 70 21 00

8900 Ieper

Minneplein 42

057 20 08 95

8500 Kortrijk

Burg. Nolfstraat 11-13

056 22 56 61

LIMBURG

OOST-VLAANDEREN

WEST-VLAANDEREN

Gesubsidieerd Officieel Onderwijs 1082 Sint-Agatha-Berchem (Brussel)

CLB Vlaamse Gemeenschapscommissie

Technologiestraat 1

02 482 05 72

2000 Antwerpen

Stedelijk CLB Antwerpen

Lange Gasthuisstraat 24

03 206 13 11

2018 Antwerpen

Provinciaal CLB Antwerpen

Markgravelei 86

03 241 05 00

3500 Hasselt

Provinciaal CLB Limburg

Stadsomvaart 9

011 23 07 20

9000 Gent

Interstedelijk CLB Gent

Jubileumlaan 215-2e verd.

09 235 09 00

_113

// / De helpfile s

Gesubsidieerd Vrij Onderwijs ANTWERPEN 2020 Antwerpen

Boomsesteenweg 265

03 216 29 38

2400 Mol

Edmond Van Hoofstraat 8

014 33 76 20

2100 Deurne

Hallershofstraat 7

03 637 50 60

2440 Geel

Stationsstraat 160

014 58 85 34

2110 Wijnegem

Kerkhofstraat 29

03 353 93 91

2500 Lier

Kardinaal Mercierplein 13

03 480 80 18

2170 Merksem

Gagelveldenstraat 54

03 640 38 90

2550 Kontich

Holle Weg 9

03 458 58 58

2180 Ekeren

Markt 3

03 542 21 55

2640 Mortsel

Heilig Kruisstraat 15

03 443 90 20

2200 Herentals

Hellekensstraat 2

014 21 59 01

2640 Mortsel

Edegemsestraat 36

03 443 90 20

2220 Heist-op-den-Berg

Fr. Coeckelbergsstraat 4

015 24 81 10

2800 Mechelen

Vijfhoek 1 bus A

015 41 89 11

2260 Westerlo

de Merodedreef 106

014 54 57 36

2830 Willebroek

Overwinningsstraat 15

03 886 76 04

2290 Vorselaar

Mgr. Donchelei 9

014 50 74 00

2910 Essen

Nollekensstraat 7

03 667 28 28

2300 Turnhout

Begijnenstraat 50

014 47 27 60

2930 Brasschaat

De Zwaan 28

03 651 88 85

2320 Hoogstraten

Gr. Elisabethlaan 2

03 314 39 70

2980 Zoersel

Bethaniënlei 2

03 380 38 00

1080 Sint-Jans-Molenbeek Opzichterstraat 84

02 512 30 05

3000 Leuven

Karel Van Lotharingenstraat 5

016 28 24 00

1500 Halle

Steenweg naar Ninove 7

02 356 55 23

3150 Haacht

Werchtersesteenweg 46

016 60 21 86

1702 Groot-Bijgaarden

Brusselstraat 270

02 569 61 72

3200 Aarschot

Bekaflaan 63

016 56 72 39

1730 Asse

Weversstraat 1 A

02 452 79 95

3290 Diest

Mariëndaalstraat 35

013 31 27 29

1800 Vilvoorde

Gendarmeriestraat 63

02 251 15 55

3300 Tienen

Veldbornstraat 18

016 81 31 05

3500 Hasselt

Jan Palfijnstraat 2

011 37 94 90

3740 Bilzen

Tweevoetjesweg 2

089 51 07 90

3540 Herk-de-Stad

Zoutbrugstraat 5

013 55 46 56

3800 Sint Truiden

Luikersteenweg 7

011 58 62 10

3580 Beringen

Sint-Catharinastraat 8

011 45 63 10

3910 Neerpelt

Bermstraat 9 bus 1

011 80 59 00

3600 Genk

Zevenbonderstraat 80

089 56 93 20

3960 Bree

Grauwe Torenwal 11

089 46 97 30

3630 Maasmechelen

Deken Bernardstraat 4

089 77 97 30

3980 Tessenderlo

Stationsstraat 77

013 66 87 83

3680 Maaseik

Vossenbergstraat 12

089 36 57 80

3990 Peer

Nieuwstraat 19 bus 1

011 61 13 44

3700 Tongeren

Dirikenlaan 4

012 39 83 40

9000 Gent

Marialand 29

09 266 16 60

9300 Aalst

Langestraat 12

053 78 85 10

9000 Gent

Holstraat 95

09 269 89 00

9400 Ninove

Kluisweg 13

9040 Sint-Amandsberg

Halvemaanstraat 96

09 218 98 10

9500 Geraardsbergen Vierwindenstraat 1 A

054 41 17 75

9100 Sint-Niklaas

Ankerstraat 63

03 780 66 30

9600 Ronse

Abeelstraat 35

055 23 71 11

9120 Beveren

Ciamberlanidreef 250

03 755 58 69

9620 Zottegem

Kastanjelaan 8

09 361 14 01

9160 Lokeren

Grote Kaai 7 bus 2

09 348 25 62

9700 Oudenaarde

Burgschelde 7

055 31 38 62

9200 Dendermonde

Dijkstraat 43

052 21 52 54

9800 Deinze

Kattestraat 22

09 381 06 80

9220 Hamme

Kaaiplein 29

052 47 74 62

9900 Eeklo

Visstraat 14

09 376 70 50

9230 Wetteren

Hoenderstraat 53

09 369 22 21

8000 Brugge

Sint-Maartensbilk 2

050 44 02 20

8790 Waregem

Zuiderlaan 42

056 60 23 93

8370 Blankenberge

Astridlaan 35

050 41 84 22

8800 Roeselare

Kattenstraat 65

051 25 98 50

8400 Oostende

Frère Orbanstraat 145

059 50 68 01

8820 Torhout

Papebrugstraat 8

050 23 15 17

8500 Kortrijk

Kasteelstraat 29

056 24 09 11

8870 Izegem

Meensestraat 171

051 30 13 61

8550 Zwevegem

Deerlijkstraat 133

056 75 50 73

8900 Ieper

Bukkersstraat 38

057 21 60 48

8600 Diksmuide

Kasteelstraat 31

051 50 02 63

8930 Menen

Oude Leielaan 83 A

056 23 72 50

8630 Veurne

Oude Beestenmarkt 6

058 31 52 27

8970 Poperinge

Rekhof 22

057 33 43 28

8700 Tielt

Grote Hulststraat 55

051 42 66 42

VLAAMS-BRABANT EN BRUSSEL

LIMBURG

OOST-VLAANDEREN 054 33 90 19

WEST-VLAANDEREN

/ / / De h e lpf il e s

2. De sprong naar de arbeidsmarkt: praktische info 2.1 Wegwijs op de VDAB-site Je hebt je diploma op zak en wil je kans wagen op de arbeidsmarkt. Natuurlijk sta je er niet alleen voor. Op www.vdab.be vind je heel wat informatie over werken en solliciteren ... Je vindt de meest interessante weetjes hier op een rijtje.

_De geknipte vakantiejob

_Vacatures

www.vdab.be/campus

www.vdab.be/jobs

Wil je een leuke reis boeken of heb je andere dolle dromen voor je aan het echte werk begint? Met een studentenjob kun je wat extra zakgeld verdienen. Neem alvast een kijkje op de campuspagina.

In de VDAB-vacaturebank vind je maar liefst meer dan 90 000 jobs.

_Sollicitatie-info _Wegwijs op de arbeidsmarkt

www.vdab.be/solliciteren

www.vdab.be/wegwijs

Je hebt een leuke job op het oog, maar je weet niet goed hoe je aan de sollicitatie moet beginnen? Lees op de sollicitatiepagina alles over sollicitatiekanalen, het schrijven van een cv (curriculum vitae), sollicitatietips ... om die droomjob te bemachtigen.

Tijdens je zoektocht naar een job is het belangrijk om te weten hoe alles in elkaar zit. Op de wegwijspagina vind je alles over je inschrijven bij de VDAB, een uitkering krijgen, de verschillende instanties ...

_Loopbaanlectuur _Beroepeninfo

www.vdab.be/carrierelectuur www.vdab.be/cobra Hoe kies je een beroep dat jou ligt? Misschien weet Cobra (COmpetentie- en BeroepenRepertorium voor de Arbeidsmarkt) het wel. Met de beroepenfilms en beroepentests op deze pagina ontdek je welke beroepen bij je passen.

Voor de boekenwormen onder jullie! Deze link bevat interessante lectuur over werk en loopbaan, aanbevolen door VDAB!

_VDAB-diensten

www.vdab.be/contact _Test jezelf op

www.vdab.be/tests Heb je zin om nog andere leuke testjes te doen? Op deze link vind je meer dan 100 tests waaronder taaltesten, sollicitatietesten, beroepstesten ...

Voor extra hulp tijdens je zoektocht naar werk staat de VDAB voor je klaar. Zit je nog met vragen? Zoek dan op de contactpagina naar een VDAB-locatie in je buurt. Daar zullen ze je zeker verder helpen.

_115

// / De helpfile s

2.2 De uitzendsector _Wat doen we?

Via de uitzendsector word je tewerkgesteld in uiteenlopende sectoren voor verschillende functies, gaande van machineoperator of inpakker in de voedingssector tot industrieel elektricien of halfautomaatlasser en meertalig managementassistent of medewerker in een contactcenter. Uitzendarbeid is voor veel schoolverlaters de opstap naar de arbeidsmarkt. Jongeren vinden in de uitzendsector een uitgebreid aanbod vacatures in verschillende sectoren. Ervaring verworven via uitzendcontracten wordt in meer dan 50 % van de gevallen verzilverd in een vast contract. Dit is afhankelijk van sector tot sector en van functie tot functie. Verwacht echter nooit dat je meteen een uitzendopdracht met ‘optie vast’ aangeboden krijgt.

_De inschrijving

Bij de inschrijving in een uitzendbureau tekent de kandidaat-uitzendkracht eerst een intentieverklaring. Dit is geen arbeidsovereenkomst, maar enkel een document waaruit blijkt dat het zijn bedoeling is als uitzendkracht te werken. Zowel de inschrijving als de dienstverlening zijn volledig gratis. Het uitzendagentschap houdt daarvoor dan ook niets in op het betaalde loon. Een inschrijving in een uitzendkantoor is een sollicitatie. Volg je inschrijving zelf op door regelmatig contact te nemen met je uitzendconsulent. Het geeft de consulent de mogelijkheid je beter te leren kennen. Hierdoor krijg je gepaste werkaanbiedingen.

_Het statuut en het arbeidscontract

Bij uitzendarbeid blijft het uitzendbedrijf de werkgever van de uitzendkracht. Het is dus het uitzendbedrijf dat het loon van de werknemers betaalt in functie van hun prestaties en dat heel de administratie op zich neemt. De uitzendkracht heeft hetzelfde sociale statuut en geniet dezelfde sociale voordelen als de andere werknemers op het vlak van vakantiegeld, pensioen, recht op kinderbijslag. Er zijn ook voordelen eigen aan de sector. Dit statuut is dus vergelijkbaar met dat van om het even welke werknemer, met dit verschil dat de arbeidsovereenkomst voor uitzendarbeid voor een bepaalde duur gesloten wordt. Er wordt vooral gewerkt met weekcontracten. Telkens als de uitzendkracht een opdracht van het uitzendbureau aanvaardt, wordt een arbeidsovereenkomst voor uitzendarbeid opgesteld. Als de opdracht de duur vermeld in het contract overschrijdt, zal een nieuwe arbeidsovereenkomst moeten gesloten worden door het agentschap en de uitzendkracht. Een uitzendkracht krijgt precies hetzelfde loon als de vaste werknemer die even oud is en evenveel ervaring heeft. Elke uitzendopdracht is een ideale kans om de opdrachtgever te laten zien wat je waard bent tijdens het werk. Interessante links zijn de sites www.federgon.be en www.p-i.be

/ / / De h e lpf il e s

3. Advies over vorming en opleiding 3.1 www.wordwatjewil.be Op de website www.wordwatjewil.be kan je zoeken naar opleidingen en vormingen voor volwassenen die de Vlaamse overheid subsidieert.

Via de rubriek ‘jouw vragen’ vind je heel wat nuttige informatie om je wegwijs te maken in het ruime opleidingslandschap.

3.2 leerwinkels Momenteel kun je in Vlaanderen op verschillende plaatsen terecht voor regionale informatie en advies over cursussen en opleidingen. Deze initiatieven zijn heel uiteenlopend: bij sommige kan je langsgaan voor een persoonlijke babbel, bellen of mailen, anderen hebben een uitgebreide website met informatie over de regio en nog anderen beperken zich tot een databank met het regionaal cursus- en vormingsaanbod. Een greep uit het aanbod!

_De Stap te Gent

Hier kan je terecht voor informatie over onderwijs en vorming in de regio Gent en Oost-Vlaanderen. De website bevat heel wat uitgebreide informatie, maar je kan ook bellen, mailen of zelf langsgaan. Op de website kan je ‘de wijze stap’ downloaden, een handige brochure met het opleidings-en vormingsaanbod in Oost-Vlaanderen. www.destapgent.be

_De Educatieve Wegwijzer te Hasselt

Educatieve Wegwijzer geeft informatie over onderwijs en vorming voor volwassenen in de regio Hasselt en omgeving. Je kan een kijkje nemen op de website, mailen, bellen of zelf langsgaan. www.educatievewegwijzer.be

_Studiewijzer te Antwerpen

Studiewijzer helpt je verder in het opleidingen vormingslandschap van de stad Antwerpen en de nabije omgeving. Je bent er elke werkdag welkom voor een persoonlijk gesprek, maar ook mailen of bellen kan. www.antwerpen.be/studiewijzer

_Leerwinkel Kortrijk

Als je op zoek bent naar een cursus of opleiding in Kortrijk en omstreken, dan kan je hier aankloppen. De Leerwinkel heeft een website, maar je kan ook persoonlijk advies inwinnen en telefoneren of mailen. www.leerwinkelkortrijk.be

_117

// / De helpfile s

_IVO (Informatie over Vorming en Opleiding)

Op de IVO-site vind je informatie over opleidingen, trainingen en cursussen voor volwassenen in Oost-Vlaanderen. Je kan er opleidingen en vormingen zoeken in een databank en je vindt er regionaal opleidingsnieuws. www.ivo.be

_Het grote cursusaanbod Brussel

Dit is een initiatief van de Vlaamse Gemeenschapscommissie te Brussel. Je kan in de database naar het aanbod van opleidingen en vormingen in Brussel zoeken op cursusnaam, organisatie, doelgroep, thema, onderwerp of op één of meer gemeentes. Dit aanbod is ook uitgegeven in een brochure die je online kan bestellen en die ook beschikbaar is in de bibliotheken en gemeenschapscentra in Brussel. www.vgc.be/Site+structuur/cursusaanbod.html

_De werkwinkels

De werkwinkels zijn verspreid over heel Vlaanderen; de Werkwinkel is de plaats waar je alle organisaties vindt die je kunnen helpen in je zoektocht naar werk. Je kan er binnenspringen met vragen over opleiding en vorming in functie van tewerkstelling. www.werkwinkel.be

_De huizen van het Nederlands

Ook de Huizen van het Nederlands vind je op verschillende plaatsen in Vlaanderen terug. Je krijgt er informatie over de cursussen Nederlands tweede taal (NT2) in de regio. Na een gesprek of test wordt je doorverwezen naar de meest geschikte cursus. www.huizenvanhetnederlands.be

4. Voor wie dieper wil graven: literatuurlijst 4.1 PUBLICATIES VAN DE VRIJE-CLB-KOEPEL VZW _www.verruimjehorizon.be

Met deze website kan je online informatie raadplegen, zowel over de opleidingen in het hoger onderwijs en aanverwante, als over de zevende specialisatiejaren en de vierde graad beroepssecundair onderwijs. De informatie is zeer gebruiksvriendelijk en je kan zoeken volgens studieniveau, volgens belangstelling of volgens vakken van het secundair onderwijs. Bovendien kan je per provincie zoeken waar je de studierichtingen kan volgen en klik je rechtstreeks door naar de website van de hogeschool of universiteit van je keuze. De website is gekoppeld aan het boek ‘Hoger onderwijs in Vlaanderen’.

_www.studiekiezer.be

Studiekiezer is een website die leerlingen en ouders relevante onderwijs- en keuzeinformatie biedt, aangepast aan de opeenvolgende keuzemomenten in een schoolloopbaan. Laatstejaars secundair onderwijs vinden er informatie of links naar de arbeidswereld, zevende specialisatiejaren, vierde graad beroepssecundair onderwijs, volwassenenonderwijs ... Een overzicht van online zelftests en kennismakingsactiviteiten in het hoger onderwijs is hier te vinden.

/ / / De h e lpf il e s

_Boek Hoger Onderwijs in Vlaanderen

Dit is een boek waarin alle bachelors van het hoger onderwijs uitvoerig worden besproken: toelatingsvoorwaarden, studieduur, klemtonen, beroepsbeschrijving, uitwegen, afstudeerrichtingen, vervolgopleidingen en instellingen. Kostprijs € 20,12 (verzendingskosten inbegrepen).

_Wat na een praktische opleiding?

Deze brochure is bedoeld voor laatstejaarsstudenten uit het bso en de praktische tso-studierichtingen. de brochure gaat over de logisch aansluitende opleidingsmogelijkheden (zowel voltijds als deeltijds onderwijs) en over werken. Kostprijs € 4,46 (verzendingskosten inbegrepen).

_Zevende jaren secundair onderwijs

Dit is een brochure waarin de zevende specialisatiejaren na tso, kso en bso uitvoerig worden besproken: toelatingsvoorwaarden, studie-inhoud, scholen. Kostprijs € 7,56 (verzendingskosten inbegrepen).

_Steekkaarten zevende jaren secundair onderwijs

Dit is een losbladig vademecum waarin alle zevende specialisatiejaren van het tso, kso en bso uitvoerig worden besproken: toelatingsvoorwaarden, typelessentabel, beschrijving, klemtonen, logische uitwegen en aandachtspunten. Kostprijs € 35,62 (verzendingskosten inbegrepen).

_Op stap naar hoger onderwijs of andere opleidingen

Deze werkmap is bedoeld voor studenten van het zesde jaar secundair onderwijs van het aso, van doorstromingsrichtingen van het kso en het tso. Ze bereidt studenten voor op een studiekeuze naar hoger onderwijs of andere opleidingen. Ze wordt gebruikt in samenhang met deze brochure. Kostprijs € 4,15 (verzendingskosten inbegrepen).

_Op stap naar een job of verdere opleiding

Deze werkmap is bedoeld voor studenten uit de praktische studierichtingen tso en bso en behandelt onder meer: kiezen, kijken naar werk, solliciteren en rechten en plichten als schoolverlater. Deze bundel kan gebruikt worden in samenhang met de brochure ‘Wat na een praktische opleiding?’. Kostprijs € 4,13 (verzendingskosten inbegrepen). De publicaties zijn verkrijgbaar door overschrijving van het respectieve bedrag op rekeningnummer 778-5906998-44 van VCLB Service cvba, Anatole Francestraat 119, bus 2, 1030 Brussel, met vermelding van de titel van de uitgave.

_Interessante websites

www.vclb-koepel.be

4.2 PUBLICATIES VAN DE CLB’S VAN HET GO! _Onderwijsgids

De ‘Onderwijsgids’ is een internetapplicatie die op een eenvoudige, snelle en accurate wijze informatie geeft over het onderwijs- en opleidingsaanbod in Vlaanderen. Alle door het ministerie van Onderwijs en Vorming erkende opleidingen zijn erin opgenomen, evenals de opleidingen georganiseerd door de VDAB. Alle gegevens worden regelmatig geactualiseerd. De structuur en de internetlay-out maken het programma zo gebruiksvriendelijk dat het ook door niet-onderwijskenners gemakkelijk gebruikt kan worden. De Onderwijsgids kan geraadpleegd worden op de website van de CLB’s van het GO!: www.go-clb.be

_119

Colofon _Samenstelling

Centra voor Leerlingenbegeleiding Sociaal Economische Raad van Vlaanderen (SERV) Afdeling Informatie en Communicatie _Productcoördinatie

Ministerie van Onderwijs en Vorming Agentschap voor Onderwijscommunicatie _Verantwoordelijke uitgever

Jo De Ro, Administrateur-generaal Koning Albert II-laan 15, B-1210 Brussel _Vormgeving

www.d-artagnan.be _Druk

De Bie _Depotnummer

D/2008/3241/237

Copyright: Niets uit deze brochure mag worden gekopieerd of op andere wijze worden verspreid zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever.

s e i K jij

wattwil ... ech