Inleiding Dit is de tweede editie van het Landbouwrapport (LARA). Met dit rapport trachten we een zo volledig mogelijke beschrijving te geven van de Vlaamse landbouw-, tuinbouw en visserijsector. Voor het realiseren van een goed landbouwbeleid is het noodzakelijk te beschikken over betrouwbare, op cijfers en onderzoek gebaseerde ondersteuning. Dit rapport is dan ook in de eerste plaats bedoeld voor de beleidsbetrokkenen, maar wil ook voldoende toegankelijk zijn voor de geïnteresseerde burger. Het rapport probeert zo volledig mogelijk te zijn in de beschrijving van de Vlaamse landbouw en het landbouwbeleid. Voor bepaalde beleidsaspecten, zoals landbouwonderzoek, kwaliteitsen promotiebeleid van landbouwproducten, verwijzen we graag door naar het Jaarverslag van het beleidsdomein Landbouw en Visserij.
Decretale opdracht Met het decreet van 6 juli 2007 houdende de oprichting van de Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij werd de opmaak van het Landbouwrapport decretaal verankerd. De opmaak van het Landbouwrapport wordt hierin als volgt beschreven: Het tweejaarlijks te verschijnen Landbouwrapport zal een beschrijving geven van de evolutie van de landbouw en de visserijsector in Vlaanderen. Het rapport bestaat uit: • een beschrijving, analyse en evaluatie van de toestand van de landbouw en de visserij in Vlaanderen; • een beschrijving, analyse en evaluatie van het door het beleidsdomein gevoerde landbouw- en visserijbeleid; • een beschrijving van de verwachte ontwikkelingen van de Vlaamse landbouw en visserij. Een stuurgroep zal het Departement Landbouw en Visserij bijstaan bij de opmaak. Afgevaardigden van de Strategische Adviesraad maken deel uit van deze stuurgroep. De Strategische Adviesraad werd samengesteld in september 2008 zodat geen afgevaardigden van de Adviesraad het departement konden bijstaan bij de opmaak van dit rapport. Verschillende experts hebben wel gefungeerd als leverancier van informatie of als lector van bepaalde hoofdstukken
Structuur van het Landbouwrapport Om de landbouw in al zijn facetten op een gestructureerde wijze te beschrijven werd gekozen voor een tweeledige aanpak. In een eerste deel komen sectoroverkoepelende aspecten aan bod: • Landbouw en voedsel in de wereld In de afgelopen jaren is de mondiale landbouwmarkt grondig gewijzigd, zodat de landbouw extra aandacht geniet. Enkele factoren die hierbij een belangrijke rol spelen, zijn de productie van en de stijgende prijzen voor agrarische producten en levensmiddelen, het veranderende landbouwbeleid op Europees en wereldvlak en de internationale handel in landbouwen visserijproducten.
20
• Landbouw in relatie tot zijn omgeving De landbouw is meer dan andere sectoren verbonden met zijn fysieke omgeving. Landbouw werkt met, op en in het land en zijn omgeving, wat ertoe leidt dat landbouw invloed heeft op het milieu, de natuur en het ruimtegebruik. Tegelijk maakt de landbouw deel uit van het platteland met een wederzijdse impact. • Landbouwbeleid Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de Europese Unie heeft sinds zijn ontstaan al heel wat veranderingen ondergaan. Momenteel kunnen binnen het GLB twee pijlers onderscheiden worden. De eerste pijler omvat het markt- en inkomensbeleid, de tweede pijler het plattelandsbeleid. Net als elke andere lidstaat plaatst Vlaanderen in de beide pijlers zijn eigen accenten. • Sociaal-economische situering van de Vlaamse landbouw De Vlaamse land-en tuinbouw is nog altijd een relevante economische sector, zowel wat productiewaarde als tewerkstelling betreft. Het aantal landbouwbedrijven daalt gestaag. Tegelijk treedt er een voortdurende schaalvergroting op. • Agrobusinesscomplex De structuur en dynamiek van de land- en tuinbouwsector wordt steeds meer bepaald door de relatie met de rest van de keten, aangezien de productie meer en meer geïntegreerd raakt met activiteiten en producten van de sectoren ervoor en erna. In een tweede deel wordt per subsector de landbouw en visserij beschreven: • Varkens • Pluimvee • Grondgebonden vee • Tuinbouw • Akkerbouw • Visserij In elk van deze sectorhoofdstukken komen volgende aspecten aan bod: • De structurele beschrijving van de sector biedt een antwoord op volgende vragen: hoe groot is die sector (areaal, aantal dieren, aantal bedrijven,….)?, hoe zien de bedrijven eruit?, hoe belangrijk is deze sector? en hoe zijn al deze elementen geëvolueerd in de loop der jaren? • In het tweede deel wordt de productie van de sector besproken aan de hand van de geproduceerde hoeveelheden en de totale productiewaarde. • Op basis van de consumptie- en handelsgegevens wordt aangegeven hoe en waarvoor deze productie wordt aangewend. • Het voorlaatste deel geeft een overzicht van de prijzen die de landbouwer ontvangt voor zijn producten en de rentabiliteit van zijn bedrijf, gebaseerd op de beschikbare gegevens uit het Landbouwmonitoringsnetwerk (AMS-LMN). • Ten slotte wordt ook aandacht geschonken aan het gevoerde beleid, specifiek voor deze sector.
21
Onderstaande figuur geeft een conceptueel overzicht van de hoofdstukken.
Kaderstukken Bepaalde actuele thema’s zoals het mestbeleid, de suikerhervorming, genetisch gemodificeerde organismen, de vestigingsproblematiek in de glastuinbouw, enz. worden verder uitgediept aan de hand van kaderstukken in de verschillende hoofdstukken.
Begrippenlijst Aangezien het niet mogelijk is om in de tekst alle begrippen en berekeningswijzen uit te leggen, is achteraan in het rapport een bijlage ‘Begrippen en methodologische toelichtingen’ opgenomen. Hierin vindt u bijvoorbeeld wat het bruto standaard saldo inhoudt of hoe het economische belang van een sector werd berekend.
Bronnen van het Landbouwrapport Het voorliggend rapport berust op een verwerking en analyse van beschikbaar en al dan niet gepubliceerd cijfermateriaal, afkomstig van diverse databanken, zowel beleidsinterne (verschillende afdelingen van het beleidsdomein Landbouw en Visserij, Studiedienst Vlaamse Regering, Instituut voor Landbouw en Visserijonderzoek, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Vlaamse Milieumaatschappij) als beleidsexterne (Eurostat, FOD Economie - Algemene directie Statistiek en Economische informatie). Een volledige lijst van de referenties, ingedeeld per hoofdstuk, wordt weergegeven in de ‘Referentielijst’. De referenties die hoofdstukoverschrijdend zijn, werden vooraan opgenomen onder ‘Algemeen’.
22
Wat de opgestelde statistieken betreft, dienen volgende algemene beschouwingen in acht te worden genomen: • de cijfers hebben betrekking op Vlaanderen, tenzij anders vermeld. • de meest recente beschikbare gegevens worden opgenomen, wat niet voor alle indicatoren hetzelfde jaar is. • voor de evoluties van de indicatoren worden, indien mogelijk, consistente reeksen opgesteld vanaf 1997. • achteraan in de publicatie wordt een hoofdstuk opgenomen met de gebruikte definities en methodologische toelichtingen.
Medewerking van deskundigen Alle hoofdstukken van het Landbouwrapport 2008 werden geschreven door medewerkers van de afdeling Monitoring en Studie van het Departement Landbouw en Visserij. Een aantal landbouw- en visserijexperts binnen het beleidsdomein Landbouw en Visserij fungeerden als lectoren van de hoofdstukken. De algemene coördinatie en eindredactie van het Landbouwrapport was in handen van Jonathan Platteau, Tom Van Bogaert en Dirk Van Gijseghem. Landbouw en voedsel in de wereld Auteur: Tom Van Bogaert Lectoren: Dirk Bergen, Koen Carels, Jo Debaveye, Wim Haentjens, Herman Hooyberghs, Inge Vande Walle, Tom Van Wauwe en Gaby Ysebaert Landbouw in relatie tot zijn omgeving Auteur: Geertrui Cazaux Lectoren: Alfons Anthonissen, Sylvie Danckaert, Hubert Hernalsteen, Laurence Hubrecht, Ivan Ryckaert en Johannes Winters Landbouwbeleid Auteurs: Joeri Deuninck en Michael Van Zeebroeck ����������������������������������������������������������������������������������� Lectoren: Patricia De Clercq, Isabelle Magnus, Vincent Samborski en Marie Verhassel Sociaal-economische situering van de Vlaamse landbouw �������������������������������������� Auteurs: Els Bernaerts en Els Demuynck ��������������������������������������������������� Lectoren: Dirk Bergen, Luc Somers en Ellen Maertens Varkens Auteur: Joeri Deuninck Lectoren: Patrick Dehenau, Timo Delveaux, Els Demuynck, Joost D’Hooghe, Suzy Van Gansbeke en Norbert Vettenburg Pluimvee Auteur: Joeri Deuninck Lectoren: Timo Delveaux, Els Demuynck, Joost D’Hooghe, Suzy Van Gansbeke en Norbert Vettenburg
23
Grondgebonden veeteelt �������������������������������������� Auteurs: Els Bernaerts en Els Demuynck Lectoren: Alfons Anthonissen, Dirk Coomans, Joost D’Hooghe, Laurence Hubrecht, Ivan Ryckaert, Suzy Van Gansbeke, Pieter Van Ommeslaeghe en Stijn Windey Tuinbouw Auteur: Jonathan Platteau Lectoren: Bart Debussche, Els Demuynck, Guy Lambrechts en Koenraad Jespers Akkerbouw �������������������������������������� Auteurs: Els Bernaerts en Els Demuynck ������������������������������������������������������� Lectoren: Dirk Coomans, Philip De Nolf en Tom Van Wauwe Visserij Auteur: Jan Adriansens Lectoren: Dirk Bergen, Kristof Geutjens, Jean-François Verhegghen, Fred Vermoortel en Marc Welvaert Agrobusinesscomplex Auteurs: Tom Van Bogaert, Idea Consult en Agro-Business-Consultancy ����������������������������������������� Lectoren: Guy Lambrechts en Wim Haentjens Kaderstukken Auteurs: Leen Bas, Gudrun Beerlandt, Koen Carels, Geertrui Cazaux, Johan Heyman, Koen Holmstock, Guy Lambrechts, Ellen Maertens, Isabelle Magnus, Vincent Samborski en Dirk Van Gijseghem
24