Vlaanderen is ondernemen
DUURZAAM ONDERNEMEN
Klimaat en energie Als bedrijf energie besparen, kosten verminderen en je steentje bijdragen aan de strijd tegen schadelijke CO2-uitstoot.
vlaio.be/klimaat-energie
2.
Inhoud Waarom als bedrijf inzetten op energie- en klimaattransitie? Financiële steun Advies & begeleiding
Verantwoordelijk uitgever: Mark Andries Koning Albert II-laan 35 bus 12 1030 Brussel D/2022/3241/268 Versie oktober 2022
3 9 13
3.
Waarom als bedrijf inzetten op energie- en klimaattransitie? Het wereldwijde klimaat verandert. Voor het overgrote deel ligt de negatieve impact van menselijke activiteiten aan de basis hiervan. Vooral de CO2-uitstoot gerelateerd aan transport, landbouw, het delven en bewerken van materialen en de opwekking van energie verstoort de ecosystemen waarvan we afhankelijk zijn. Bovendien wordt het meer en meer duidelijk dat onze afhankelijkheid van fossiele, buitenlandse energiedragers niet de meest ideale weg is naar een stabiele economie of de laagste energieprijzen. Een energie- en klimaattransitie dringt zich op voor een gezonde mondiale, maar ook lokaal verankerde economie.
Crisisbestendig dankzij duurzame energie Door energieverbruik en -productie te verduurzamen, bv. via windmolens of een vermindering van de energieconsumptie, worden bedrijven minder afhankelijk van de invoer van energie of fossiele brandstoffen uit het buitenland. De kosten van deze invoer kunnen (sterk) fluctueren en tijdens crisissen is dit des te meer voelbaar. Deze onzekerheid brengt nog eens extra kosten met zich mee. Een verduurzaming van energieproductie en -consumptie is gelijk aan meer zekerheid!
Klimaatneutrale processen De productie van heel wat basisproducten, zoals staal, chemicaliën en cement hebben inherent in hun productieproces een uitstoot van nevenproducten als gevolg. Jaarlijks gaat het om miljoenen tonnen CO2 of andere moleculen met soms een nog negatievere impact op het milieu. Deze industriële processen zullen onvermijdelijk een grondige transformatie moeten ondergaan om de klimaatdoelstellingen te halen. Een voorbeeld is de productie van staal op basis van koolstofarme waterstof, waarvan in Vlaanderen binnenkort een realisatie komt.
4.
De voordelen van duurzame energie en klimaatneutrale processen Duurzaam omgaan met energie heeft meerdere voordelen: •
Door je bedrijfsprocessen onder de loep te nemen, te optimaliseren of zelfs te hervormen kan je snel heel wat energie en dus kosten besparen.
•
Duurzame energieproductie kan bovendien gedeeltelijk lokaal geproduceerd worden. Dit laat je toe meer controle te hebben over je relatie met leveranciers, en bevoorradingszekerheid te hebben. Je kan zelfs overwegen om (deels) je eigen energie op te wekken.
•
Je draagt last but not least ook bij aan het verminderen van onze negatieve klimaatimpact. Minder energieverbruik en een shift naar groene energieproductie helpt ons om de globale CO2-uitstoot naar beneden te krijgen.
Industriële processen zullen op termijn klimaatarm of klimaatneutraal uitgebaat moeten worden om het
klimaat te beheersen, maar ook omdat de prijs voor de uitstoot hoog kan oplopen en omdat kredietverleners meer en meer de voorkeur geven aan duurzame investeringen.
Wat kan mijn bedrijf doen? Als je met je bedrijf stappen wil zetten in de energietransitie, zijn er verschillende mogelijkheden. Ten eerste zijn er maatregelen om de energie efficiëntie te verhogen, zoals isoleren. De overheid ondersteunt dit o.a. via Energiebeleidsovereenkomsten (EBO’s). EBO’s zijn erop gericht dat zoveel mogelijk industriële verbruikers van energie zich ertoe verbinden alle investeringen op gebied van energie-efficiëntie die een bepaald economisch rendement hebben, uit te voeren. De toegetreden ondernemingen dragen daarmee bij aan de realisatie van de Vlaamse energie-efficiëntiedoelstellingen. Verder zijn er maatregelen om energiedragers te vergroenen. Een voorbeeld is om als bedrijf over te schakelen van aardgas (een fossiele energiedrager) naar groene elektriciteit of restwarmte. Vaak wordt hier een (forse) uitstootvermindering mee gerealiseerd. Er zijn tal van beschikbare technologieën om dit uit te
5.
voeren, waarrond een sluitende business case (inclusief subsidiesteun) kan gebouwd worden. Bij stijgende en/ of volatiele prijzen van fossiele brandstoffen verdienen deze investeringen zichzelf des te sneller terug. Lees meer over steunmaatregelen bij het onderdeel financiële steun. Maatregelen die rechtstreeks inwerken op een beperking van de uitstoot behoren eveneens tot de mogelijkheden. Op dit moment zijn deze echter over het algemeen slechts rendabel voor de grote uitstoters en energieverbruikers, omdat dit de kosten van uitstootrechten verlaagt. Bovendien houden deze maatregelen vaak schaalvoordelen in, die momenteel enkel voor de grotere producenten praktisch haalbaar zijn. Meer weten? Neem een kijkje op vlaio.be/klimaat-energie
Wat zijn ETS-bedrijven? En wat is het verschil met niet-ETS bedrijven? Een ETS bedrijf is een bedrijf dat onder het EU-emissiehandelssysteem (Emissions Trading System of ETS) valt. Dit zijn dus bedrijven uit energie-intensieve sectoren. Installaties onder dit systeem moeten voor elke ton CO2-uitstoot één emissierecht indienen. Het totaal aantal beschikbare emissierechten is beperkt, maar installaties mogen deze rechten vrij uitwisselen onder elkaar. Doordat het aantal beschikbare emissierechten elk jaar daalt, ontstaat schaarste op de markt. Installaties hebben dan de keuze: ofwel minder uitstoten, ofwel emissierechten aankopen. Dit systeem zet bedrijven aan hun emissies te reduceren. Een niet-ETS bedrijf valt niet onder het EU-emissiehandelssysteem en opereert in een minder energie-intensieve industrie.
6.
Carbon+Alt+Delete berekent de CO2-voetafdruk van jouw bedrijf Het rapporteren van de koolstofvoetafdruk is vandaag voor een bedrijf minstens zo belangrijk als het rapporteren van hun financiële jaarrekening. Dat is de slagzin van Carbon+Alt+Delete, een jong bedrijf dat software ontwikkelt om complexe CO2-berekeningen snel, efficiënt en gestandaardiseerd te maken.
CO2-rapportering op je bord Vijf jaar geleden startten Kenneth Van den Bergh en Hanspeter Höschle met Carbon+Alt+Delete, een bedrijf dat eerst particulieren en later ook bedrijven ondersteunt bij het berekenen van hun CO2-voetafdruk. De klimaatimpact van de bedrijfswereld staat immers niet alleen hoog op de politieke agenda maar ook investeerders en klanten stellen steeds meer eisen rond klimaatneutraliteit.
7.
Kenneth: “Typische voorbeelden zien we in de retailsector. Bedrijven als Delhaize of Colruyt zetten sterk in op duurzaamheid en nemen hun hele waardeketen onder de loep: welke voetafdruk hebben onze toeleveranciers? Zo komt de vraag al snel op het bord van heel wat Vlaamse kmo’s die plots hun CO2-uitstoot moeten rapporteren.”
Sparren met VLAIO bedrijfsadviseur Al snel bleek de nood aan één makkelijke tool die op een gestandaardiseerde manier CO2-berekeningen uitvoert. Kenneth: “In 2020 begonnen we te brainstormen over een softwaretool en gingen we te rade bij VLAIO bedrijfsadviseur Bruno Van de Casteele. Hij begeleidde ons bij de aanvraag voor een VLAIO ontwikkelingsproject en daagde ons uit om bepaalde zaken inhoudelijk te verfijnen. Ook was het gewoon zeer aangenaam om met Bruno over onze ideeën te sparren.” “Het is mooi om te zien hoe Carbon+Alt+Delete op korte tijd zo sterk groeit. Hun software zorgt voor de nodige objectivering die vereist is voor échte CO2-reductie.” Bruno Van de Casteele, VLAIO bedrijfsadviseur
Van losse excelfiles naar waardvolle data Om de voetafdruk te meten, heb je in eerste instantie data nodig, veel data. Kenneth: “Enerzijds data van zaken die binnen de bedrijfsmuren gebeuren, zoals elektriciteitsverbruik. Zulke zaken zijn redelijk accuraat vast te stellen. Anderzijds data van zaken die buiten de muren plaatsvinden, zoals aangekochte materialen en het transport van producten. Dat is vaak moeilijker. In de praktijk leven bedrijven vaak nog in een wereld van losse excels. We hebben onze tool zo moeten bouwen dat we data uit verschillende bronnen snel en efficiënt
8.
waarmee we de CO2-jaarrekening van een bedrijf opmaken.” “Door een gerichte samenwerking met de juiste partners en een voortdurende focus op de meerwaarde welke ze kunnen bieden voor hun klanten loopt Carbon+Alt+Delete voorop in een nieuwe en snel evoluerende markt.” Bert Stassen, VLAIO projectadviseur
Verrassingen bij grootste CO2-uitstoters kunnen inlezen: via geconnecteerde platformen van bijvoorbeeld energieleveranciers, excelfiles en facturen.”
Carbon accounting engine De volgende stap: de ingelezen data omzetten naar CO2-uitstoot, met de juiste emissiefactoren. Kenneth: “Daarvoor volgen we het Greenhouse Gas Protocol, de bijbel die zegt hoe je zoiets berekent. Het koppelen van de juiste emissiefactoren aan de juiste inputdata was de meest complexe stap in het proces. Maar ook dat is ons gelukt. Dat is nu onze carbon accounting engine,
Als resultaat krijgen bedrijven hun CO2-impact te zien in een interactief dashboard. Dat leidt vaak tot verrassingen. Kenneth: “Het dashboard toont duidelijk de uitschieters en die blijken niet altijd met de verwachtingen overeen te stemmen. We zien vaak misconcepties. Het stukje transport over water van China naar België is typisch minder dan verwacht, terwijl het transport hier in België naar eindklanten soms een grotere impact met zich meebrengt. Die inzichten zijn bijzonder nuttig want zo weet je op welke posten er nog werk aan de winkel is en kan je gericht investeringen doen. Data hebben is één ding, daar iets mee doen en extra inzichten bieden is het nieuwe goud.”
9.
Financiële steun Denk je aan investeren in de energie- en klimaattransitie van jouw bedrijf? Weet dat je er niet alleen voor staat. 0ntdek hier welke financiële steun je als bedrijf uit een niet-energie intensieve sector helpt bij je duurzaamheidstraject.
Kmo-groeisubsidie voor thema ‘duurzaam en circulair ondernemen’ Heb je ambitieuze groeiplannen binnen het thema ‘duurzaam en circulair ondernemen’? Dan kom je misschien in aanmerking voor de kmo-groeisubsidie. Met dit steuninstrument wil de Vlaamse overheid kmo’s helpen een ambitieus groeitraject te realiseren. Dat groeitraject moet aansluiten bij één van de belangrijke maatschappelijk thema’s, die naast ‘duurzaam en circulair ondernemen’ ook internationalisering, digitalisering of innovatie kunnen zijn. Binnen het thema ‘duurzaam en circulair ondernemen’ kunnen naast circulair ondernemen ook projecten
gericht op energietransitie, klimaattransitie, milieu of biodiversiteit steun krijgen via de kmo-groeisubsidie.
VOOR WIE: kmo’s met een vestiging in Vlaanderen VOOR WAT: Strategisch advies van een externe dienstverlener of de bruto loonkost van de aanwerving van een strategisch profiel HOEVEEL SUBSIDIE: max. €50.000 subsidie per groeitraject
Meer info vind je op vlaio.be/kmo-groeisubsidie
10.
Ecologiepremie+
Strategische ecologiesteun (STRES)
Wil je jouw productieproces milieuvriendelijker en energiezuiniger organiseren? Dan wil de Vlaamse overheid je daar graag bij ondersteunen. VLAIO kan via de ecololgiepremie+ 15 tot 55% van een ecologie-investering financieren. Alleen investeringen uit een limitatieve lijst van technologieën komen in aanmerking (LTL). De technologieën die in aanmerking komen, houden verband met de thema’s koeling, transport, verlichting, warmte, water en diverse.
Ben je een grote onderneming die van plan is om fors te investeren in ecologische spitstechnologie? Met strategische ecologiesteun subsidieert de Vlaamse overheid een deel van de meerkost. STRES is een aanvulling op de ecologiepremie+. Terwijl bij deze laatste een onderneming een keuze moet maken uit gestandaardiseerde technologieën, komt STRES tegemoet aan specifieke en grotere investeringsprojecten. De groene innovatie kost de onderneming minimaal €3 miljoen, waarvan een percentage van 20 tot 40% door VLAIO gefinancierd wordt.
VOOR WIE: ondernemingen die investeren in het Vlaamse Gewest VOOR WAT: een investering in een performante ecologische technologie (limitatieve lijst) HOEVEEL SUBSIDIE: 15 tot 55% van de meerkost van de investering
VOOR WIE: ondernemingen die investeren in het Vlaamse Gewest VOOR WAT: een investering in niet standaardiseerbare, ecologisch technologie HOEVEEL SUBSIDIE: 20 tot 40%, afhankelijk van de grootte van het bedrijf en de technologie
Informeer je via vlaio.be/ecologiepremie Alle info vind je via vlaio.be/STRES
11.
Innovatiesteun Je hebt een baanbrekend idee en je wil een nieuwe technologie ontwikkelen, processen of diensten verbeteren, een prototype bouwen of een pilootfase doorlopen? Als ondernemer die voor een grote vernieuwing vol risico’s en uitdagingen staat, heb je nood aan extra financiën én nieuwe kennis. Met een VLAIO-subsidie in de vorm van een ontwikkelingsproject of onderzoeksproject kan je jouw ambitieuze plannen versterken en misschien zelfs versnellen. (!) Maatschappelijke meerwaarde belangrijke selectiecomponent Sinds 2021 kan je bij je steunaanvraag niet alleen economische, maar ook ruime maatschappelijke meerwaarden in rekening brengen. Denk bijvoorbeeld aan innovatieprojecten gericht op klimaatvriendelijke productieprocessen en technologieën om op een duurzame manier energie op te wekken, op te slaan of aan te wenden. Wel wordt verwacht dat er een voldoende grote hefboom is van de toegekende steun op de globale maatschappe-
lijke meerwaarde. Zo creëren we een win-win voor onze ondernemingen en voor Vlaanderen.
VOOR WIE: ondernemingen VOOR WAT: kosten gerelateerd aan een ontwikkelingsproject HOEVEEL SUBSIDIE: 25 tot 50% van het project, min. €25.000 en max. €3 miljoen
(!) Toelichting over klimaatplan vereist bij indiening Vanaf 1 oktober 2022 dienen grote ondernemingen en energie-intensieve kmo’s over een klimaatplan te beschikken en moet bij de steunaanvraag een toelichting over het klimaatplan gevoegd worden. Alles over deze steun lees je op vlaio.be/innovatie
12.
Ecologisch en veilig transport (EVT) Plan jij te investeren in het ecologisch en veilig transport van jouw goederen over de weg? Vlaamse ondernemingen kunnen de subsidie ‘ecologisch en veilig transport’ (EVT) krijgen voor hun uitgaven in vergroening en verkeersveiligheid van hun vrachtwagens. De Vlaamse overheid wil zo ondernemingen - en de transportsector in het bijzonder - aanmoedigen om transport veiliger en ecologischer te maken.
Wist je dat je bedrijf ook steun kan krijgen voor zonnepanelen? Voor het installeren van zonnepanelen (PV-systemen) kan je als bedrijf steun krijgen via tal van instanties. Denk aan...
VOOR WIE: ondernemingen met minimaal één voertuig van + 3,5 ton
•
VOOR WAT: Uitgaven voor ecologisch en veilig transport van goederen over de weg
• •
HOEVEEL SUBSIDIE: max. €100.000 (en max. 3.000 per vrachtwagen in 2022)
Surf naar vlaio.be/zonnepanelen voor alle info.
Alle info over de huidige oproep via vlaio.be/EVT
een éénmalige premie via de energienetbeheerder Fluvius de investeringsaftrek via de call ‘groene stroom’ van het Vlaamse Energie- en Klimaatagentschap (VEKA)
13.
Advies & begeleiding Zoek je advies en begeleiding voor projecten om energie te besparen, ideeën rond CO2-reductie of andere duurzame dromen? Dan vind je die bij VLAIO en de partners van het VLAIO Netwerk! Op welk advies en begeleiding kan je beroep doen? We sommen het graag even op.
VLAIO bedrijfsadviseurs Benieuwd welke subsidies en financieringsmogelijkheden nog bestaan om de energie- en klimaattransitie van jouw onderneming te ondersteunen? Bijvoorbeeld bij federale en Europese overheden of financiële instanties? => Je vindt het volledig aanbod via vlaio.be/subsidiedatabank
Ben je op zoek naar partners of steun om jouw bedrijfsplannen rond energie(besparing) waar te maken? De VLAIO bedrijfsadviseurs helpen je graag op weg. Zij ondersteunen je bij het vormgeven van je aanpak en gidsen je naar de juiste kennis, partners en financiële hefbomen die specifiek voor jouw bedrijf relevant zijn. Denk aan private aanbieders, kennisinstellingen strategische - en collectieve onderzoekscentra en intermediaire organisaties zoals Voka, UNIZO, Sirris … Maak een gratis afspraak via vlaio.be/afspraak
14.
Experten uit het VLAIO Netwerk Weet je niet goed hoe te starten met je energieambities en/of wil je zelf meer te weten komen over dit onderwerp? Zoek je advies, coaching of een lerend netwerk van bedrijven die voor dezelfde uitdagingen staan? Wend je dan tot de partners uit het VLAIO Netwerk. Zij sensibiliseren, adviseren en informeren ondernemers over het belang van energietransitie. Ze voorzien coaching en begeleiding en je kan bij hen terecht voor infosessies, masterclasses, workshops, opleidingen, netwerking, begeleiding ... Duik in het aanbod rond energietransitie van het VLAIO Netwerk op vlaio.be/expertisedatabank
Energieclusters Een cluster is een netwerk van bedrijven en andere partijen die openstaan voor samenwerking rond een bepaald thema of domein zoals bio-economie. Via concepten van open innovatie, ketensamenwerking en cross-sectorale werking kunnen bedrijven in de cluster nieuwe producten en diensten met meerwaarde creëren en nieuwe (buitenlandse) markten ontginnen.
Contacteer de VLAIO bedrijfsadviseurs om te kijken welke cluster of kennisinstelling best bij je past. Zij bespreken samen met jou je plannen en geven advies op maat. De speerpuntclusters Flux50, de Blauwe Cluster en Catalisti zijn actief in het onderzoek naar onder duurzame energiebronnen en klimaatvriendelijke processen. Meer info over de Vlaamse clusters vind je op vlaio.be/clusters
Vlaams Energie- en Klimaatagentschap Het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap - kortweg VEKA - maakt deel uit van de Vlaamse overheid en coördineert de uitvoering en -ondersteuning van het energieen klimaatbeleid. Ook moedigt het klimaatvriendelijke energieproductie aan. Daarnaast levert VEKA bedrijfsadviezen en -attesten over rationeel energiegebruik en hernieuwbare energiebronnen af in het kader van fiscale aftrek en andere subsidiedossiers. Neem een kijkje op energiesparen.be
15.
Startup Necrete innoveert met milieuvriendelijk beton De productie van cement is verantwoordelijk is voor 8% van de wereldwijde CO2-uitstoot. Daar wil startup Necrete wat aan doen: ze ontwikkelen een koolstofneutraal, recycleerbaar én zuurbestendig alternatief voor op Portlandcement gebaseerde beton. Dit innovatieve beton heeft zwavel als basis en zou niet duurder mogen zijn dan gewoon beton.
16.
17.
Duurzaam zonder duur te zijn De jonge ondernemers Yannick Ba en Michiel Elst willen met hun Antwerpse startup Necrete koolstofneutraal beton op de markt brengen. Zwavel - chemisch element S - vormt de basis voor deze duurzame innovatie: “Dit moet een ‘groen materiaal’ opleveren zonder ‘groene prijs”, aldus Yannick. “Daarmee bedoelen we dat het normaal gezien niet duurder zal zijn dan gewoon beton.” “De zwavel halen we ofwel van petrochemische hubs ofwel van gaswinning en zou zeker het komende anderhalve decennium overvloedig voorhanden zijn. Voor de winning van de zwavel zijn we geografisch wel gebonden aan havens en gaswinningsgebieden, maar dat is voor ons als Antwerps bedrijf geen probleem.”
De vele voordelen van zwavelbeton Het zwavelbeton van Necrete is niet alleen koolstofneutraal bij aanmaak. Michiel: “Ons beton is ook 100% recycleerbaar. Door het op te warmen valt de structuur weer uiteen. Het kan nadien met behoud van kwaliteit in een andere vorm stollen. Omdat je het ook onder warmte moet verwerken, vraagt het van betoncentrales
een – beperkte - aanpassing van hun productielijnen. Daartegenover staat dat het materiaal snel uithardt. En ook dat kan een belangrijk voordeel zijn.” “En dat is niet alles. Het materiaal kent nog een sterk punt: het heeft een high acid resistance en is chemisch stabiel. Dat maakt zwavelbeton bijzonder geschikt voor omstandigheden onder water, onder de grond of in contact met eroderende materialen waar betonrot kan optreden. Denk bijvoorbeeld aan heel zure omstandigheden in stallen. Op deze plaatsen is ook geen brand-
18.
gevaar. Bij hitte zouden de mechanische eigenschappen van het materiaal onder druk komen te staan.”
Innovatieve starter met veel groeipotentieel Voor de uitwerking van het proof of concept van dit baanbrekende beton deed Necrete beroep op innovatieve starterssteun (ISS) van VLAIO. Dat is een subsidie voor innovatieve starters met een sterk groeipotentieel. Hun groeiplannen richten zich op de markt van betoncentrales en betonverwerkers. Necrete wil haar klanten niet louter de ingrediënten voor het beton leveren, maar ook de benodigde procesmachines. Yannick: “Ze kunnen die leasen en makkelijk integreren in bestaande productiefaciliteiten. Op die manier fabriceer je prefabproducten zoals rioolbuizen, dakpannen of waterputten. We denken ook aan mobiele toepassingen waarbij een aannemer rechtstreeks op de werf materiaal kan gieten.”
19.
VLAIO gaat aan de slag met de DUURZAME ONTWIKKELINGSDOELSTELLINGEN van de Verenigde Naties De Sustainable Development Goals (SDG’s) werden in 2015 door de VN opgesteld als de mondiale duurzame ontwikkelingsagenda voor 2030 met aandacht voor economische, sociale en ecologische aspecten. Ook VLAIO wil een belangrijke bijdrage leveren aan duurzaamheid en aan een succesvolle transformatie van de Vlaamse economie en samenleving.
vlaio.be/klimaat-energie info@vlaio.be
Download of bestel deze brochure