Issuu

LEERPLICHT

WIE IS ER

NIET

ALS DE SCHOOLBEL RINKELT? EVALUATIE 2006-2007

Ministerie van Onderwijs & Vorming Agentschap voor Onderwijsdiensten (AgODi) Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel http://www.ond.vlaanderen.be/wegwijs/agodi

Eindredactie Annick Claes AgODi, Scholen Basisonderwijs en CLB Tine Debruyne, Ann Van Causenbroeck AgODi, Scholen Secundair onderwijs en DKO Met medewerking van Bea De Cuyper, Veerle Van De Velde, Pascal Van Droogenbroeck AgODi, Scholen Basisonderwijs en CLB Veronique Adriaens Departement Onderwijs en Vorming, Scholen Basisonderwijs en DKO David Bijnens, Stany Criel, Michel De Winne AgODi, Secundair onderwijs en DKO Katrien Bonneux Departement Onderwijs en Vorming, Ondersteuningsbeleid Lay-out Departement Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid Communicatie Patricia Vandichel Foto Pikalux Depotnummer D/20083241/058 Verantwoordelijke uitgever Guy Janssens Administrateur-generaal; Agentschap voor Onderwijsdiensten (AgODi) Koning Albert II-laan 15 1210 Brussel

Inhoud

Inleiding. ..................................................................................................................................................... 5 Korte samenvatting. ............................................................................................................................. 7 Leerplicht: algemene situering................................................................................................... 10 Hoofdstuk 1: Controle op de inschrijvingen in het basisen secundair onderwijs. ................................................................................................................................................ 12 1. Reglementair kader................................................................................................................ 12 2. Procedure voor opvolging................................................................................................... 12 2.1.

Huidige procedure.......................................................................................................... 12

2.2.

Evaluatie............................................................................................................................ 15

3. Resultaten................................................................................................................................... 18 4. Besluit............................................................................................................................................ 21 5. Aanbevelingen.......................................................................................................................... 21

Hoofdstuk 2: Opvolging van inen uitschrijvingen. ....................................................... 23 2.A In- en uitschrijvingen in het basisonderwijs........................................................ 23 1. Reglementair kader................................................................................................................ 23 2. Procedure voor opvolging................................................................................................... 23 2.1.

Huidige procedure.......................................................................................................... 23

2.2.

Evaluatie............................................................................................................................ 23

3. Besluit............................................................................................................................................ 23 2.B In- en uitschrijvingen in het secundair onderwijs.............................................. 24 1. Reglementair kader................................................................................................................ 24 2. Procedure voor opvolging................................................................................................... 24 2.1.

Huidige procedure.......................................................................................................... 24

2.2.

Evaluatie............................................................................................................................ 27

3. Resultaten................................................................................................................................... 28 3.1.

Tijdige en laattijdige inschrijvingen . ...................................................................... 28

3.2.

Verschillende categorieën van inen uitschrijvingen ...................................... 32

4. Besluit............................................................................................................................................ 39 5. Aanbevelingen.......................................................................................................................... 40

Hoofdstuk 3: Opvolging van problematische afwezigheden..................................... 41 3.A Problematische afwezigheden in het basisonderwijs. ................................... 41 1. Reglementair kader................................................................................................................ 41 2. Procedure voor opvolging................................................................................................... 42 2.1.

Huidige procedure.......................................................................................................... 42

2.2.

Evaluatie............................................................................................................................ 42

3. Besluit............................................................................................................................................ 42 3.B Problematische afwezigheden in het secundair onderwijs.......................... 43 1. Reglementair kader................................................................................................................ 43 2. Procedure voor opvolging................................................................................................... 44 2.1.

Huidige procedure.......................................................................................................... 44

2.2.

Evaluatie............................................................................................................................ 44

3. Resultaten................................................................................................................................... 46 3.1.

Problematische afwezigheden.................................................................................. 46

3.2

Zorgwekkende dossiers in het kader van problematische afwezigheden.............................................................................................. 51

3.3.

Afwezigheden ten gevolge van definitieve uitsluitingen................................. 52

4. Besluit............................................................................................................................................ 54 5. Aanbevelingen.......................................................................................................................... 55

Glossarium............................................................................................................................................... 56 Afkortingenlijst.................................................................................................................................... 62 Overzicht van tabellen .................................................................................................................... 63 Overzicht van figuren........................................................................................................................ 65 Bronnen..................................................................................................................................................... 66 Bijlage........................................................................................................................................................ 68

Inleiding

Omdat het onze kerntaak is om na te gaan welke leerlingen niet voldoen aan de leerplicht presenteren we in het rapport “Wie is er niet als de schoolbel rinkelt?” de belangrijkste gegevens over schoolverzuim. Hierbij komt zowel relatief schoolverzuim aan bod, waarbij een leerling ingeschreven is maar spijbelt, als absoluut schoolverzuim, waarbij een leerling niet ingeschreven is. Vaststellen of leerlingen voldoen aan de leerplicht gebeurt op verschillende manieren. Ten eerste is er de controle op de inschrijvingen. Bij deze controle wordt nagegaan of alle leerplichtige leerlingen bij het begin van een nieuw schooljaar ingeschreven zijn in een school of in huisonderwijs. In het schooljaar 2006-2007 is deze controle op het absoluut schoolverzuim nog gericht op alle kinderen die gedomicilieerd zijn binnen het Vlaams Gewest. We streven er ook naar om in de toekomst de leerlingen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest te controleren. Voor dit rapport beschikken we nog niet over gegevens die betrekking hebben op het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Omdat de procedure gelijklopend is voor het basisen secundair onderwijs bespreken we de resultaten van deze controle voor de twee onderwijsniveaus samen in hoofdstuk 1. Ingeschreven zijn in een school of huisonderwijs volgen volstaat uiteraard niet om aan de leerplicht te voldoen. Leerlingen die zich uitschrijven uit een school, en zich niet onmiddellijk terug inschrijven, laten een periode van absoluut schoolverzuim optekenen. Voor het secundair onderwijs worden deze inen uitschrijvingen van leerlingen centraal opgevolgd. Daarom kunnen we in hoofdstuk 2 een beeld schetsen van de leerlingen waarvan de schoolloopbaan heel wat ongeregeldheden bevat en van hoe vaak deze leerlingen daarbij absoluut schoolverzuim laten optekenen. Als een leerling in het basisonderwijs van school verandert, blijft de leerling ingeschreven in de oude school tot de nieuwe school de schoolverandering meldt aan de oude school. Er kan hier dus in principe geen sprake zijn van absoluut schoolverzuim, maar uiteraard wel van relatief schoolverzuim. We beschikken hierover nog niet over cijfergegevens, maar we staan kort stil bij de procedure en de reglementering in het tweede hoofdstuk. Over leerlingen die wel ingeschreven zijn maar vaak afwezig zijn zonder geldige reden (relatief schoolverzuim) vindt u meer informatie in hoofdstuk 3. Bij dergelijke afwezigheden moet er een begeleiding opgestart worden. Ongeacht het aantal problematische afwezigheden wordt van scholen, in samenwerking met het betrokken CLB, verwacht dat ze de leerlingen gedurende het volledige schooljaar intensief begeleiden. In het basisonderwijs geven scholen in het schooljaar 2006-2007 nog geen meldingen van leerlingen met problematische afwezigheden door aan het ministerie. Dit zal in de toekomst echter wijzigen. Voor het secundair onderwijs gaan we op basis van de meldingen die de scholen ons bezorgen na wat het profiel is van leerlingen die veelvuldig spijbelen en bekijken we hoe hun schoolloopbaan verloopt.

De verschillende hoofdstukken zijn gebaseerd op de relevante cijfers en informatie afkomstig uit de volgende bronnen. Het rapport is met andere woorden voor een stuk een beschrijvende analyse van deze gegevens: • de inschrijvings- en leerlingendatabank; • de databank ‘leerplichtcontrole’; • de databank ‘inen uitschrijvingen’; • de elektronische meldingen door scholen van leerlingen die 20 (in het deeltijds) of 30 halve dagen (gewoon voltijds secundair en buitengewoon secundair onderwijs) problematisch afwezig zijn; • de databank ‘zorgwekkende dossiers schooljaar 2006-2007’; • de databank ‘tuchtmeldingen 2006-2007’;

Meer details over de geraadpleegde bronnen vindt u terug in de bibliografie. De belangrijkste bevindingen zijn opgenomen in een korte samenvatting op pagina 7.

Korte samenvatting

Dit rapport biedt een overzicht van de verschillende procedures waarmee de overheid de leerplicht opvolgt. De eerste procedure die we bekijken is de controle op de inschrijvingen. We kijken voor elke leerplichtige in het Vlaamse Gewest na of hij/zij ingeschreven is in een school of op een andere manier aan de leerplicht voldoet. We schrijven de ouders aan indien dit niet het geval is. Als het antwoord van de ouders op deze brief niet toereikend is, en ook de gemeente beschikt niet over meer informatie, bezorgen we het dossier van deze leerling aan de procureur des Konings. Deze procedure werd in 2006-2007 vereenvoudigd en transparanter gemaakt. Daarnaast werd de controle uitgebreid naar alle leerlingen, daar waar dit in het verleden voor ongeveer een derde van de leerlingen gebeurde. De inschrijvingen van bijna 1 miljoen leerlingen op een kwalitatieve manier controleren blijft een gigantische en tijdrovende onderneming, daarom nemen we ons voor om de procedure in de toekomst te versnellen.

dus niet meer leerplichtig is op het einde van de controleprocedure. Bij het controlemoment op 1 oktober zijn deze jongeren echter wel nog leerplichtig. De kinderen van wie het resultaat van de inschrijvingscontrole ontoereikend is, worden doorgestuurd naar het parket of worden intern opgevolgd. Een doelstelling naar de toekomst toe is om meer lokaal naar oplossingen te zoeken, via de Centra voor Leerlingenbegeleiding en via de Lokale Overlegplatforms. In het secundair onderwijs bestaat er ook een centrale opvolging van het verloop van inen 1 uitschrijvingen van leerlingen in scholen in het Vlaams en Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In het basisonderwijs is hier voorlopig nog geen sprake van. De opvolging van schoolveranderingen gebeurt in het basisonderwijs lokaal door de uitschrijvende en de inschrijvende school. Secundaire scholen doen steeds een elektronische zending als een leerling zich inschrijft of uitschrijft. Hierdoor is het mogelijk om centraal op te volgen of een leerling het volledige schooljaar ingeschreven is in een school. Als een leerling een periode nergens ingeschreven is, nemen we een aantal administratieve stappen met als doelstelling het absoluut schoolverzuim van deze leerlingen te beperken. Om een correcte opvolging van inen uitschrijvingen waar te maken is het noodzakelijk dat scholen deze elektronische zendingen consequent en tijdig doen. Een administratieve opvolging volstaat uiteraard niet om spijbelen aan te pakken. Dit kan slechts een ondersteuning zijn. Een lokaal netwerk dat deze jongeren aanspoort om terug naar school te gaan is belangrijker. Het CLB is

De grote meerderheid van de leerplichtige kinderen is ingeschreven in een school, volgt huisonderwijs of voldoet op een andere manier aan de leerplicht. Voor een minderheid van 0.07% van de kinderen uit het rijksregister vinden we na het doorlopen van de procedure geen toereikend antwoord voor de inschrijvingscontrole. Als we per nationaliteit het aantal ingeschrevenen vergelijken met het aantal niet ingeschrevenen blijkt dat de niet-Belgen procentueel gezien vaker niet ingeschreven zijn. Hetzelfde geldt voor kinderen uit een stedelijk gebied: deze blijken ook procentueel gezien vaker niet ingeschreven te zijn. Ook het aantal 17-jarigen is meer vertegenwoordigd dan de andere leeftijdsgroepen. Hierbij moet echter opgemerkt worden dat een deel van de 17-jarigen in de loop van het schooljaar 18 wordt en

1 Dit zijn erkende, gesubsidieerde, gefinancierde scholen of Syntra’s.

Uit de gegevens die de secundaire scholen ons bezorgen blijkt dat de meldingen van problematische afwezigheden blijven toenemen. Een mogelijke verklaring hiervoor kan gezocht worden in het feit dat scholen steeds beter hun meldingen doorgeven aan AgODi.

hier het eerste aanspreekpunt. Ook voor jongeren die niet ingeschreven zijn blijft het CLB van de laatste school immers verantwoordelijk. Het gevaar bestaat echter dat deze jongeren omdat ze nergens ingeschreven zijn toch te weinig zichtbaar zijn bij het CLB en andere instanties. Daarom zou het zinvol zijn om na te gaan of het nodig is dat we lokale instanties beter op de hoogte brengen van leerlingen die nergens ingeschreven zijn en of het wenselijk is om bij die leerlingen waar er sprake is van onwil extra ondersteuning te bieden, zoals we ook doen bij een zorgwekkend dossier in het kader van problematische afwezigheden.

Net als bij absoluut schoolverzuim is er geen evenwichtige spreiding van leerlingen met problematische afwezigheden. Bij de niet-Belgen vindt men, relatief gezien2, meer leerlingen terug met problematische afwezigheden. Vooral leerlingen met een Oost-Europese nationaliteit lijken vaker problematisch afwezig te zijn. In het deeltijds en buitengewoon onderwijs is, misschien tegen de verwachtingen in, een hoger percentage meisjes dan jongens problematisch afwezig. De meerderheid van de gemelde jongeren is tussen 16 en 18 jaar oud en woont in een verstedelijkt gebied. Vooral in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de grootsteden Antwerpen en Gent ligt het percentage problematische afwezigheden een stuk hoger dan in de andere gebieden.

De cijfers tonen aan dat de meeste leerlingen (95%) een zeer standvastige schoolloopbaan hebben. Bovendien is er niet bij elke leerling die een periode niet ingeschreven is sprake van bewust absoluut schoolverzuim. Laattijdige inschrijvingen bijvoorbeeld, waarbij een leerling zich voor de eerste maal inschrijft na 1 oktober, blijken voor een groot deel te wijten aan de instroom van nieuwkomers in ons land. Toch stellen we vast dat een beperkte groep jongeren een zeer instabiele schoolloopbaan heeft en dat deze groep jongeren een steeds terugkerend profiel heeft.

Op het vlak van de schoolloopbaan kunnen we stellen dat net als vorige schooljaren leerlingen met problematische afwezigheden veel prominenter aanwezig zijn in het deeltijds onderwijs dan in het voltijds en buitengewoon onderwijs. In het voltijds onderwijs situeren de meeste problematische zich in de eerste graad in de B-stroom en in de tweede en derde graad in het BSO, het onthaalonderwijs en het modulair onderwijs. Er blijkt een duidelijke samenhang te zijn tussen leerlingen met problematische afwezigheden en schoolse vertraging.

Een periode niet ingeschreven zijn in een school zien we vaker bij jongeren die niet de Belgische nationaliteit hebben, in een verstedelijkt gebied wonen en 17 jaar zijn. Binnen het voltijds onderwijs zitten ze vaker in de B-stroom, volgen het vaakst deeltijds onderwijs en hebben vaak al schoolse vertraging opgelopen. Ze waren trouwens ook vaker problematisch afwezig tijdens het voorafgaande schooljaar.

Scholen die leerlingen melden zien als belangrijkste oorzaak een gebrek aan motivatie bij de leerlingen. Het is voor scholen echter niet altijd gemakkelijk vast te stellen wat de oorzaak en wat het gevolg is van problematische afwezigheden. Bij leerlingen die zo frequent afwezig zijn, is er nog zelden sprake van één enkele oorzaak. Bijna altijd gaat het om een complexe problematiek, soms zelfs van dien aard dat de school en het CLB niet meer alleen kunnen instaan voor de begeleiding. In die situaties wordt een beroep gedaan op externe instan-

Het profiel van leerlingen die absoluut schoolverzuim laten optekenen stemt in grote mate overeen met het profiel van jongeren die problematisch afwezig zijn, ook wel relatief schoolverzuim genoemd. In het secundair onderwijs beschikken we over deze gegevens omdat scholen een elektronische zending doen voor leerlingen die 30 halve dagen (20 in het deeltijds onderwijs) problematisch afwezig zijn. In het basisonderwijs bestaan dergelijke elektronische zendingen nog niet, maar hier zal in de toekomst verandering in komen.

2 Aantal meldingen problematische afwezigheden per nationaliteit ten opzichte van het aantal ingeschreven leerlingen per nationaliteit.

ties. Scholen duiden de politie het vaakst aan als externe betrokken partij. Naast het verzamelen van gegevens proberen we toch waar mogelijk ondersteuning te bieden aan scholen en CLB’s die geconfronteerd worden met leerlingen voor wie de situatie uitzichtloos lijkt. Zowel bij leerlingen waarbij de afwezigheden als zorgwekkend beschouwd kunnen worden, als bij leerlingen die zeer lang afwezig zijn ten gevolge van een definitieve uitsluiting, schrijven we op vraag van de school of het CLB een brief naar de ouders of bezorgen we het dossier aan de procureur des Konings. Deze dossiers blijven zeer beperkt in aantal omdat enerzijds zorgwekkende dossiers enkel aan AgODi bezorgd worden als er nood is aan extra ondersteuning en anderzijds de meldingen van leerlingen die lang afwezig zijn na een definitieve uitsluiting nog zeer onvolledig zijn. Het aantal leerlingen bij wie de situatie echt zorgwekkend is mag dan beperkt zijn, de problemen zijn des te groter, complexer en moeilijker op te lossen. Voor leerlingen die, al dan niet tijdelijk, niet functioneren binnen een schoolse context, zijn er momenteel bijna geen oplossingen voor handen. Daarom is het wenselijk dit probleem verder te onderzoeken en eventueel een overleg met de betrokken partijen te organiseren.

Leerplicht: algemene situering

België is een van de weinige landen met een voltijdse leerplicht tot 16 jaar én een deeltijdse leerplicht tot 18 jaar. Er zijn nog een aantal Europese landen waar leerlingen leerplichtig zijn tot 18 jaar, zoals Nederland en Duitsland, maar in de meeste Europese landen is men voltijds leerplichtig tot 15 of 16 jaar, zonder dat daar een deeltijdse leerplicht op volgt.3

de controle op de leerplicht beschouwt als een middel om gelijke kansen te creëren. Het leerrecht van alle jongeren garanderen is met andere woorden een kerntaak van de overheid. We beschikken hiervoor over een aantal controleprocedures die we verder uitvoerig in dit rapport bespreken. Het is echter een uitdaging om deze procedures zo sluitend mogelijk te maken. Onder andere vanuit deze bezorgdheid ontstond in juni 2006 het spijbelactieplan7, waarin een aantal aanpassingen aan de procedures beschreven staan.

De leerplicht in België werd verlengd in 1983 via de wet op de leerplicht. De invoering van de verlenging van de leerplicht moet gezien worden in het licht van een periode met een hoge jeugdwerkloosheid en sociale problemen. Een betere scholingsgraad zag de overheid toen als het middel bij uitstek om de tewerkstellingskansen en de positie van jongeren in de maatschappij te verbeteren.4

Om de controle op de inschrijvingen effectiever en efficiënter te maken hebben we in 2007-2008 de procedure vervroegd van 1 oktober naar de derde schooldag. Daarnaast beperken we ons sinds 2006-2007 niet langer tot leerlingen van bepaalde leeftijdscategorieën, maar controleren we nu alle leerlingen. De leerplichtcontrole is met andere woorden versneld en completer geworden.

De duur van de leerplicht is altijd een voorwerp van discussie geweest. Ook nu nog zijn er ‘believers’ en ‘non-believers’ in het effect van de leerplicht. Uit onderzoek is gebleken dat de invoering van de leerplichtwet wellicht heeft bijgedragen tot een hogere scholarisatiegraad.5 Toch kunnen we de leerplicht tot 18 jaar niet loskoppelen van problemen als voortijdig schoolverlaten en spijbelen.

Onze eigen procedures en controles moeten we voortdurend evalueren en verbeteren. Een belangrijke randvoorwaarde is dat we voor een groot deel afhankelijk zijn van de aanlevering van gegevens door derden (rijksregister, scholen, gemeenten,…). Deze verschillende gegevensstromen verlopen niet altijd even perfect. Daarom moeten we onze bestanden voortdurend trachten te optimaliseren op het vlak van doorzichtigheid en correctheid.

De vaststelling dat deze problemen zich vooral voordoen bij achtergestelde jongeren6 zorgt ervoor dat de overheid de leerplicht en dus ook

3 European Commission, Eurydice, & Eurostat (2005). Key data on education in Europe. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities. 4 Perquy, J. (1995-1996). Leerplicht vanuit de sociale dimensie. Tijdschrift voor Onderwijsrecht en –Beleid, 5-6, 281-282. 5 Douterlougne, M., Van De Velde, V., & Denys, J. (1995-1996). De invloed van de leerplichtverlenging op de jongeren. Tijdschrift voor Onderwijsrecht en –Beleid, 5-6, 283-309. 6 Nicaise I & De Rick K. (2004) De leerplichtverlenging, 20 jaar later. Inzichten en vragen vanuit het onderzoeksveld, Leuven, HIVA

7 Ministerie van Onderwijs en Vorming (2006). Een sluitende aanpak voor spijbelen en schoolverzuim. Brussel: auteur.

Intussen staan vrijwel alle acties uit het spijbelactieplan op de rails. Het is echter een proces van voortdurend evalueren en indien nodig bijsturen.

In dit opzicht hechten we er veel belang aan dat scholen nauwkeurig afwezigheden van leerlingen registreren. Een correcte afwezigheidregistratie maakt het mogelijk om afwezigheidproblemen bij leerlingen snel te signaleren en hier gepast op te reageren, maar maakt het ook mogelijk accurate beleidsinformatie te verzamelen. Om het leerrecht van leerlingen te garanderen, zijn er een aantal drempelverlagende maatregelen genomen. Er is een specifiek actieplan uitgewerkt om de kleuterparticipatie te verhogen. Om dezelfde reden is ook het aantal leerlingen gestegen dat recht heeft op een schooltoelage. Een voorwaarde om een schooltoelage te krijgen, is regelmatig op school aanwezig zijn. Leerlingen die twee schooljaren op rij meer dan 30 halve dagen problematisch afwezig zijn of 15 kalenderdagen niet in een school zijn ingeschreven moeten hun schooltoelage terugbetalen. Op die manier is er een financiële impuls om het regelmatig schoolbezoek te bevorderen. We moeten er ons bewust van zijn dat onze centrale rol zijn beperkingen heeft en dat bij de opvolging van leerplichtproblemen het belang van het lokale netwerk niet te onderschatten is. Daarom bestaat een deel van de acties, zoals die in het spijbelactieplan van juni 2006 opgenomen zijn, vooral uit anderen overtuigen van het belang van regelmatig naar school te gaan. Een aantal initiatieven zijn gericht naar het grote publiek (bvb. de vernieuwde website www.ond.vlaanderen.be/leerplicht, de spijbelbrochure), andere communicatieacties zijn bestemd voor specifieke doelgroepen (bvb. huisartsen, lokale besturen). Enkel de boodschap overbrengen volstaat uiteraard niet. Met het Flankerend Lokaal Onderwijsbeleid sporen we lokale besturen aan om een actieve rol op te nemen op het vlak van leerplichtcontrole en kleuterparticipatie. Het spijbelactieplan was ook de aanzet om een aantal concrete afspraken te maken met belangrijke partners in de opvolging van spijbelen. We denken hierbij aan het protocol dat met de medische sector werd afgesloten en de afspraken die we maakten met politie en justitie.

Hoofdstuk 1: Controle op de inschrijvingen in het basisen secundair onderwijs Vervolgens vragen we aan de ouders van deze leerplichtigen om uitleg te geven over het nietingeschreven zijn. In de besluiten is verder opgenomen dat, indien de ouders niet tijdig antwoorden, een verslag naar de procureur des Konings wordt gestuurd.

1. Reglementair kader Met de controle op de inschrijvingen gaan we voor elk leerplichtig kind in het Vlaamse Gewest na of het ingeschreven is in een school, een vormingsinstelling, of in huisonderwijs op de eerste schooldag van oktober of, indien dit niet het geval is, op een later tijdstip in het schooljaar8. Een inschrijving is immers een eerste noodzakelijke voorwaarde om aan de leerplicht te voldoen.

Procedure voor opvolging

2.1. Huidige procedure

Het reglementaire kader voor de controle op de inschrijvingen is voor het basisonderwijs vastgelegd in het besluit van de Vlaamse Regering betreffende de controle op de inschrijvingen van leerlingen in het basisonderwijs van 12 november 1997 en voor het secundair onderwijs in het besluit van de Vlaamse Regering betreffende de controle op de inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs van 16 september 1997.

De procedure voor de opvolging van de inschrijvingen begint in oktober en bestaat uit de volgende stappen: • Van het rijksregister verkrijgen we een globaal bestand van alle kinderen die in het Vlaamse Gewest wonen op de controledag van 1 oktober en die tot de leerplichtige leeftijdscategorie behoren (6 - 17-jarigen10). Het bestand omvat alle kinderen die ingeschreven zijn in het bevolkingsregister of in het vreemdelingenregister van een Vlaamse gemeente.

Deze besluiten bepalen dat elke directie vóór 10 oktober een lijst aan het Agentschap voor Onderwijsdiensten moet bezorgen met de namen van de ingeschreven leerlingen op de eerste schooldag van oktober9. Indien de school hier in gebreke blijft, is een mogelijkheid tot sanctie voorzien.

• Een aantal kinderen zijn niet leerplichtig, ook al behoren ze tot de leeftijdscategorie van 6- tot 17-jarigen. Deze kinderen zijn vrijgesteld van de leerplicht en halen we uit het bestand. Het gaat over de kinderen die omwille van een fysieke of mentale handicap door de CABO11 een vrijstelling van de leerplicht kregen, en over de jongeren die al een diploma van secundair onderwijs, een studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad BSO of een kwalifica-

We gaan dan na, door de vergelijking van alle ingestuurde lijsten met de namen en identificatienummers met uittreksels uit het rijksregister, welke leerplichtigen niet in een school of in huisonderwijs zijn ingeschreven.

10 We baseren ons op geboortejaren. Voor het schooljaar 2006-2007 gaat het over de kinderen geboren vanaf 01/01/1989 tot en met 31/12/2000. In de bespreking gebruiken we voor kinderen geboren in 2000 de term 6-jarigen, voor kinderen geboren in 1999 7-jarigen enzovoort. 11 Commissie van Advies voor Buitengewoon Onderwijs, zie glossarium.

8 Daarnaast is ook een vrijstelling van de leerplicht mogelijk. 9 Vanaf het schooljaar 2007-2008 werd de controle op de inschrijvingen vervroegd naar de derde schooldag. Op dit rapport over schooljaar 2006-2007 heeft dit nog geen invloed.

tiegetuigschrift van opleidingsvorm 3 van het buitengewoon onderwijs behaalden.

• Daarna halen we de leerlingen waarvan we weten dat ze ingeschreven zijn uit het bestand van leerplichtigen. Dit zijn de leerlingen die ingeschreven zijn in een erkende, gefinancierde of gesubsidieerde school, in een Syntra, in een school in het buitenland, in een andere instelling12 en leerlingen waarvoor een verklaring van huisonderwijs ingediend werd.

ven zijn in een buitenlandse school, maar dit nog niet aan AgODi gemeld hadden.

• Indien het antwoord van de ouders echter ontoereikend is, sturen we het dossier door naar het parket. In een aantal gevallen wordt de leerplicht niet nageleefd, maar wordt beslist om het dossier niet naar het parket te sturen. Dit is bijvoorbeeld het geval voor jongeren die bijna 18 jaar zijn, voor kinderen waarvoor een vrijstelling van leerplicht aangevraagd is, maar waar nog geen beslissing van de CABO gevallen is, en voor kinderen waarvan de ouders kunnen aantonen dat ze actief op zoek zijn naar een school maar deze omwille van een specifieke problematiek nog niet gevonden hebben. Deze dossiers volgen we intern op.

• Kinderen die nog in Vlaanderen gedomicilieerd zijn maar in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in het Waals Gewest of in het buitenland verblijven, worden van de verdere procedure uitgesloten. Hetzelfde geldt voor de kinderen die als vermist opgegeven zijn.

• Krijgen we geen antwoord van de ouders, dan sturen we de gegevens van de leerlingen door naar de gemeenten. Wij vragen aan de gemeenten een wijkagent te sturen naar het thuisadres van de leerling en niet de ouders nogmaals aan te schrijven, omdat dit de procedure verlengt.

• De overblijvende leerlingen verdelen we in twee groepen, naargelang hun domiciliegemeente. Voor de gemeenten waarvan de kans klein is dat de leerlingen naar een Franstalige school gaan, schrijven we de ouders onmiddellijk aan.

• Als uit het antwoord van de gemeente blijkt dat er onvoldoende garantie is dat de leerplicht wordt nageleefd of indien we geen informatie krijgen, sturen we de leerlingendossiers door naar het parket. Dit doen we niet voor de jongeren waarvoor de leerplicht bijna ten einde is. Deze dossiers volgen we ze intern op.

• Voor gemeenten waar de kans groot is dat de leerlingen naar een Franstalige school gaan, wachten we op het bestand van de Franse Gemeenschap, waarin alle Vlaamse leerlingen zitten die op 1 oktober in een school van de Franse Gemeenschap ingeschreven zijn. Deze gegevens ontvangen we half december, wat voor vertraging in de procedure zorgt. Als de leerlingen ook in deze bestanden niet terug te vinden zijn, schrijven we de ouders aan.

Het doorsturen van de dossiers naar de parketten is niet het absolute eindpunt van de opvolging van de inschrijvingen. Indien achteraf, via de ouders of andere bronnen, blijkt dat de leerling toch ingeschreven was, sturen we een herroeping van het dossier naar het parket. Daarnaast koppelen de parketcriminologen de resultaten van hun onderzoek regelmatig terug, en wordt dit in de databank toegevoegd. De opvolging van de inschrijvingen is dus een proces dat continu in beweging is en doorloopt in het volledige schooljaar en zelfs maanden daarna. De cijfergegevens zullen dan ook variëren naargelang het moment van opvragen. Hoe later wij de gegevens opvragen, hoe meer kans dat een toereikende verklaring voor het al dan niet voldoen aan de leerplicht gevonden werd, en hoe minder leerlingen geregistreerd

• Indien in de loop van de controleprocedure blijkt dat de leerling toch nog ingeschreven wordt in een school (laattijdige inschrijving na 1/10) of in een andere instelling, schrappen we deze leerlingen uit het bestand van niet-ingeschreven leerlingen. Dit is ook het geval indien de aangeschreven ouders kunnen aantonen dat hun kinderen wel aan de leerplicht voldoen, bvb. omdat ze ingeschre-

12 Instellingen die niet behoren tot de gefinancierde of gesubsidieerde scholen, maar waarvan de leerplichtigen die er ingeschreven zijn in eerste instantie beschouwd worden te voldoen aan de leerplicht. Hieronder vallen onder meer de Europese scholen, de internationale scholen, de private scholen enzovoort.

staan als “niet ingeschreven”. Voor dit rapport werd de databank over de inschrijvingsgegevens voor schooljaar 2006-2007 afgesloten op 20 december 2007. Er werd met alle antwoorden tot die datum van ouders, gemeentes en parketten met betrekking tot de inschrijving in het schooljaar 2006-2007 rekening gehouden. Aangezien we bij de controle op de inschrijvingen vertrekken van het bestand van het rijksregister, is een opdeling in basis en secundair onderwijs niet zinvol, de procedure is dan ook volledig gelijklopend. Voor de bespreking van de resultaten kan een onderscheid echter wel nuttig zijn. Er is daarom een opsplitsing gemaakt naargelang de leeftijd van het kind. Kinderen van 6 tot 11 jaar (geboortejaren 2000 tot en met 1995) worden gerekend tot ‘basisonderwijs’, jongeren van 12 tot 17 jaar (geboortejaren 1994 tot en met 1989) worden tot ‘secundair onderwijs’ gerekend13. Op de volgende pagina is een vereenvoudigd schema van de verschillende stappen bij de controle op de inschrijvingen weergegeven. In de bijlagen is een gedetailleerd stroomdiagram van de procedure terug te vinden.

13 Deze indeling stemt niet volledig overeen met het niveau waar de leerlingen effectief ingeschreven zijn, aangezien sommige leerlingen op jongere of oudere leeftijd van het basisonderwijs naar het secundair kunnen overgaan.

6 tot 17-jarigen in het Vl. Gewest op 1/10 (rijksregister)

Opzoeken in inschrijvings- en leerplichtdatabanken

Teruggevonden in databanken

Niet teruggevonden in databanken

Aanschrijven van de ouders

Antwoord ouders

Toereikend

Geen antwoord ouders

Opzoeken in inschrijvings- en leerplichtdatabanken

Ontoereikend

Interne opvolging

Dossier naar procureur

Niet teruggevonden in databanken

Teruggevonden in databanken

Aanschrijven van de gemeente (+ eventueel herinneringsbrief )

Geen antwoord gemeente

Antwoord gemeente

Toereikend

Ontoereikend

Dossier naar procureur

Interne opvolging

Opzoeken in inschrijvings- en leerplichtdatabanken

Teruggevonden in databanken

Niet teruggevonden in databanken

Interne opvolging (einde leerplicht)

Figuur 1: Schematisch overzicht van de verschillende stappen bij de controle van de inschrijvingen

Dossier naar procureur

2.2. Evaluatie

Het tweede knelpunt bestond erin dat de procedure omslachtig was en veel tijd in beslag nam. Daarom werd een vereenvoudiging van de behandeling van dossiers doorgevoerd. Waar we tot schooljaar 2005-2006 rekening hielden met inschrijvingsgegevens over 2 opeenvolgende schooljaren, werken we de procedure nu af in één schooljaar. Concreet betekent dit dat we vroeger een prioritair te controleren groep afbakenden, waarvoor we in het voorafgaande schooljaar geen inschrijving teruggevonden hadden. Nu sturen we deze dossiers reeds in hetzelfde schooljaar door naar het parket, zodat de dossiers niet overgedragen worden naar een volgend schooljaar.

In het schooljaar 2006-2007 werd de procedure voor de controle op de inschrijvingen grondig hervormd. Deze herziening kadert in het actieplan over spijbelen en schoolverzuim14 en moest tegemoet komen aan 2 knelpunten. Een eerste knelpunt met betrekking tot de controle op de inschrijvingen was, dat de controle slechts voor een aantal leeftijdsgroepen werd uitgevoerd, namelijk voor de 10-,11-, 14- en 15-jarigen15. Vanaf schooljaar 2006-2007 werd de controle op de inschrijvingen daarom uitgebreid naar alle leerplichtigen, ongeacht hun leeftijd16. Dit zorgde uiteraard voor een stijging van het aantal dossiers waarvoor de ouders of de gemeente aangeschreven werd, en voor een stijging van het aantal probleemdossiers dat doorgestuurd werd naar de procureur.

Voor een tijdige en kwalitatief sterke afhandeling van de procedure zijn we voor de controle van de inschrijvingen afhankelijk van de aanlevering van gegevens door derden. Bij elke proBasisonderwijs cedurestap kunnen een aantal opmerkingen 2005-2006 2006-2007 naar kwaliteit en tijdigheid van de opgeleverde % % 403 517 100,00 397 090 100,00 gegevens gemaakt worden.

Aantal kinderen in het rijksregister op de leerplichtige leeftijd Aantal kinderen 143 138 waarvan de inschrijving gecontroleerd werd Aantal kinderen waarvoor 647 de ouders en/of gemeente aan-geschreven werd Aantal dossiers doorge56 stuurd naar de procureur

35,47 397 090 100,00 0,16

4100

1,03

0,01

180

0,05

Secundair onderwijs 2005-2006 2006-2007 % % Aantal kinderen in het 429 176 100,00 432 480 100,00 rijksregister op de leerplichtige leeftijd Aantal kinderen 143 485 33,43 432 480 100,00 waarvan de inschrijving gecontroleerd werd Aantal kinderen waarvoor 900 0,21 3 850 0,89 de ouders en/of gemeente aangeschreven werd Aantal dossiers doorge121 0,03 304 0,07 stuurd naar de procureur Tabel 1: Overzicht procedurestappen controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest

De vertrekbasis voor de controle op de inschrijvingen is het bestand van het rijksregister. Bij het gebruik van het rijksregister moet rekening gehouden worden met een aantal onvolkomenheden. De gemeenteregisters vormen de theoretische informatiebasis voor het rijksregister, maar deze zijn niet perfect. Het kan bijvoorbeeld zijn dat personen naar het buitenland verhuisd zijn, zonder dit bij de gemeente aan te geven. Daarnaast is er ook een termijn nodig voor de transmissie van de gemeenteregisters naar het rijksregister. Op die manier kan de periode die verstrijkt tussen de gebeurtenis (verhuis, overlijden,… ) en de aanpassing in het rijksregister oplopen van enkele weken tot enkele maanden. Om zoveel mogelijk te vermijden dat ouders onterecht worden aangeschreven, zullen we in de toekomst, vooraleer de brieven naar de ouders verstuurd worden, een tweede controle bij het rijksregister laten doorgaan. Met het Onderwijsdecreet XVII van 22 juni 2007 werd de wet op de leerplicht uitgebreid naar de kinderen die in het wachtregister van het rijksregister zijn opgenomen. In dit wachtregister worden de vreemdelingen ingeschreven die zich vluchteling verklaren of die vragen om als vluchteling te worden erkend en die niet in een andere hoedanigheid in de bevolkingsregisters

14 Ministerie van Onderwijs en Vorming (2006). Een sluitende aanpak voor spijbelen en schoolverzuim. Brussel: auteur 15 Zie ook Ministerie van Onderwijs en Vorming (2007). Wie is er niet als de schoolbel rinkelt? Evaluatie 2005-2006. (p.25-27) Brussel: auteur 16 Bij de bespreking van de resultaten worden kinderen van 6 tot 11 jaar (geboortejaren 2000 tot en met 1995) gerekend onder ‘basisonderwijs’, jongeren van 12 tot 17 jaar (geboortejaren 1994 tot en met 1989) onder ‘secundair onderwijs’.

kinderen gevonden werd. Vanaf het schooljaar 2006-2007 werd daarom nog een bijkomende wijziging aan de procedure aangebracht: eerst werden de ouders aangeschreven en daarna pas de gemeente, in plaats van omgekeerd. Dit heeft weliswaar als gevolg dat meer ouders het gevoel hadden dat ze onterecht door de overheid op de vingers getikt werden als hun kinderen wel aan de leerplicht voldeden, maar anderzijds worden ouders sneller gemotiveerd om zich in orde te stellen met de leerplicht als dit niet het geval was. Aangezien we voordien het antwoord van de gemeente afwachtten, waar we weinig controle over hadden, liep de procedure in deze stap vertraging op. Indien de ouders geen antwoord geven, worden de dossiers naar de gemeenten gestuurd. Dit gebeurde vanaf eind januari tot midden maart. Op het einde van de maand maart werd een herinneringsbrief naar de gemeenten gestuurd voor de dossiers waarvoor we nog geen antwoord gekregen hadden. De steden en gemeenten en de lokale politiediensten werden door de minister opgeroepen om een goede medewerking te verlenen aan de controle op de leerplicht.

zijn ingeschreven. Momenteel worden bij het rijksregister enkel de kinderen uit het bevolkingsregister en vreemdelingenregister opgevraagd. Om de leerplicht van de kinderen die in het wachtregister zijn ingeschreven te kunnen controleren, zal de machtiging bij het rijksregister moeten uitgebreid worden. Enkel de gefinancierde en gesubsidieerde scholen zijn verplicht om mee te werken aan de controle op de inschrijvingen en om een bestand van ingeschreven leerlingen te bezorgen. Voor het schooljaar 2006-2007 betrof het de inschrijvingen op de eerste schooldag van oktober, vanaf het schooljaar 2007-2008 zal dit vervroegd worden naar de inschrijvingen op de 3de schooldag. De andere instellingen schrijven we ieder schooljaar opnieuw aan met de vraag mee te werken aan de leerplichtcontrole. Doordat dit op vrijwillige basis gebeurt, werken ze niet allemaal mee. Om tijdig over gegevens van alle instellingen te beschikken werd veel aandacht besteed aan het sensibiliseren van andere instellingen om mee te werken aan de leerplicht. Met de Syntra’s werd afgesproken om vanaf 2007-2008 de gegevens van de leerlingen die ingeschreven zijn op 1 oktober mee te delen in plaats van op 31 oktober. Ook dit moet naar een versnelling in de procedure leiden. Voor inschrijvingsgegevens van scholen uit het buitenland zijn we afhankelijk van de ouders zelf. Dit alles zorgt ervoor dat de gegevens van andere instellingen en van scholen uit het buitenland niet volledig sluitend zijn.

We zien dat het aantal gevallen waar door de ouders een toereikend antwoord gegeven werd voor de controle op de inschrijving steeg. De toereikende antwoorden van de gemeenten daalden voor het basisonderwijs, maar stegen voor het secundair onderwijs.

Een maatregel die werd ingevoerd vanaf 2006-2007 met als doel de procedure sneller te laten verlopen, is het opdelen van de gemeenten. Voor de gemeenten die traditioneel weinig leerlingen tellen die naar een Franstalige school gaan, wachten we niet meer op de gegevens van de Franse Gemeenschap, zodat de ouders sneller aangeschreven worden. Voor deze gemeenten werden de brieven in het begin van december verstuurd. Voor de overige gemeenten werden de brieven naar de ouders een maand later (begin januari) verstuurd. Het is belangrijk dat de ouders zo vroeg mogelijk een signaal van de overheid krijgen, indien er geen inschrijving voor hun leerplichtige

Aantal dossiers (van niet teruggevonden leerplichtigen) waarvoor de ouders aangeschreven werden Aantal dossiers waarvoor de ouders een toereikend antwoord bezorgden

Basisonderwijs 2005-2006 % 193 100,00

49,74

Secundair onderwijs 2005-2006 % 241 100,00

Aantal dossiers (van niet teruggevonden leerplichtigen) waarvoor de ouders aangeschreven werden Aantal dossiers waar- 118 voor de ouders een toereikend antwoord bezorgden

48,96

ler van start gegaan, maar in het secundair is het merendeel van de dossiers pas in mei 2007 naar het parket doorgestuurd.

2006-2007 % 4 100 100,00

2 460

Januari Februari Maart April Mei Juni November Totaal

60,00

2006-2007 % 3 850 100,00

2 302

Januari Februari Maart April Mei Totaal

59,79

Aantal dossiers (van niet teruggevonden leerplichtigen) waarvoor de gemeente aangeschreven werd Aantal dossiers waarvoor de gemeente een toereikend antwoord bezorgde

Basisonderwijs 2005-2006 % 647 100,00

2006-2007 % 1 713 100,00

415

1 020

30,35 46,43 19,64 1,79 1,79 100,00

Secundair onderwijs 2005-2006 % 3 2,48 19 15,70 46 38,02 51 42,15 2 1,65 121 100,00

180

100,00

2006-2007 % 37 12,17 20 6,58 63 20,72 27 8,88 157 51,64 304 100,00

64,14

We streven ernaar om zoveel mogelijk feedback van de procureurs te verkrijgen. Dit is niet evident, aangezien het opvolgen van de leerplicht niet steeds de hoogste prioriteit heeft bij de parketten. Om de feedback te bevorderen werd een formulier ontworpen met aankruisvelden, zodat de tijdsinvestering voor de parketcriminologen zo beperkt mogelijk gehouden werd. We zien echter nog geen toename in procentuele aantallen wat de feedback betreft. Dit is waarschijnlijk een gevolg van het feit dat de meeste dossiers pas laat in het schooljaar werden overgemaakt aan de parketten. Hierdoor was er op het moment dat de feedbackformulieren moesten teruggestuurd worden naar AgODi waarschijnlijk nog onvoldoende informatie over het dossier.

59,54

Secundair onderwijs 2005-2006 2006-2007 % % 900 100,00 1 445 100,00

506

17 26 11 1 1 56

2006-2007 % 15 8,33 24 13,33 1 0,56 135 75,00 5 2,78

Tabel 4: Overzicht tijdstip doorturen van dossiers naar parket bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest

Tabel 2: Overzicht toereikend antwoord van de ouders bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest

Aantal dossiers (van niet teruggevonden leerplichtigen) waarvoor de gemeente aangeschreven werd Aantal dossiers waarvoor de gemeente een toereikend antwoord bezorgde

Basisonderwijs 2005-2006 %

56,22

941

65,12

Tabel 3: Overzicht toereikend antwoord van de gemeente bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest

De laatste stap in de procedure is het doorsturen van de dossiers naar de procureurs. Ondanks de inspanningen om de procedure te verkorten, zien we hiervan nog weinig resultaat. Het doorsturen van de dossiers is door het opdelen van de gemeenten weliswaar snel18

Aantal dossiers doorgestuurd naar parket Aantal dossiers achteraf herroepen Aantal dossiers waarvoor door parket feedback bezorgd werd

Aantal dossiers doorgestuurd naar parket Aantal dossiers achteraf herroepen Aantal dossiers waarvoor door het parket feedback bezorgd werd

Basisonderwijs 2005-2006 % 56 100,00 14

21,54

16,67

32,14

42,78

Secundair onderwijs 2005-2006 % 121 100,00

Elke jongere komt in deze cijfers slechts 1 keer voor, ook al heeft hij/zij tijdens het schooljaar een overstap tussen verschillende van de opgesomde categorieën gemaakt. De jongere zal dan geteld zijn onder de categorie waar hij het eerst teruggevonden wordt tijdens het proces van de controle op de inschrijvingen18. Dit zal voor de meeste leerlingen overeenkomen met de toestand op 1 oktober.

2006-2007 % 180 100,00

Op basis van deze cijfers kan men dus geen sluitende conclusies maken over het totaal aantal leerlingen dat huisonderwijs volgde, in een buitenlandse school ingeschreven was, dat naar de procureur verstuurd werd, enz. in schooljaar 2006-2007.

2006-2007 % 304 100,00

11,57

14,47

43,80

126

41,45

Enkele voorbeelden om dit te verduidelijken: • een leerling is op 1 oktober ingeschreven in een gesubsidieerde school, en schakelt daarna over naar huisonderwijs: deze leerling wordt hier onder rubriek ‘inschrijvingen in gesubsidieerde/gefinancierde scholen’ vermeld.

Tabel 5: Overzicht feedback van parket bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest

Een knelpunt waarvoor een oplossing wordt uitgewerkt, is de controle op de inschrijvingen voor kinderen die gedomicilieerd zijn in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Momenteel wordt de controle op de inschrijvingen voor deze kinderen nog niet opgevolgd. Hierover moeten de nodige samenwerkingsafspraken met de Franse Gemeenschap gemaakt worden.

• Een leerling is op 1 oktober nergens ingeschreven, maar de ouders sturen in de loop van het schooljaar een inschrijvingsbewijs van een buitenlandse school op: deze leerling wordt hier onder rubriek ‘inschrijvingen in buitenlandse scholen’ vermeld. • Een leerling die vermist is, maar nog wel ingeschreven is in een school wordt hier onder de rubriek ‘inschrijvingen in gesubsidieerde/gefinancierde scholen’ vermeld.

3. Resultaten De onderstaande tabel geeft een overzicht van het resultaat van de controle op de inschrijvingen17.

• Een leerling wordt niet teruggevonden bij de controle op de inschrijvingen. De brieven naar de ouders en naar de gemeente blijven onbeantwoord. Dit dossier wordt naar de procureur gestuurd, maar nadien ontvangen we een inschrijvingsbewijs voor deze leerling afkomstig van een private school. Het dossier wordt bij het parket herroepen. Deze leerling wordt hier onder de rubriek ‘inschrijvingen in andere instellingen’ vermeld.

De gegevens geven de toestand van de controle op de inschrijvingen voor schooljaar 2006-2007 weer, rekening gehouden met alle antwoorden van instellingen, ouders, gemeenten en procureurs tot 20 december 2007. Na december komen er in de praktijk bijna geen reacties meer die betrekking hebben op dossiers van het voorgaande schooljaar, zodat de databank op dat ogenblik als volledig kan beschouwd worden. 17 Ook hier worden kinderen van 6 tot 11 jaar (geboortejaren 2000 tot en met 1995) gerekend onder ‘basisonderwijs’, jongeren van 12 tot 17 jaar (geboortejaren 1994 tot en met 1989) onder ‘secundair onderwijs’.

18 Zie schema in bijlage 1.

Basisonderwijs

Leerlingenkenmerken Aantal 397 090

% 100,00

0 166 1178

0,00 0,04 0,30

Inschrijvingen in gesubsidieerde/ gefinancierde scholen Inschrijvingen in individueel huisonderwijs Inschrijvingen in scholen van de Franse Gemeenschap Inschrijvingen in buitenlandse scholen Inschrijvingen in andere instellingen

382 478

96,32

198

0,05

8 539

2,15

1 360

0,34

2 956

0,74

Niet ingeschreven, opvolging door procureur Niet ingeschreven, interne opvolging

176

0,04

0,01

Secundair onderwijs Aantal Personen in het rijksregister in het 432 480 Vlaams Gewest

% 100,00

Personen in het rijksregister in het Vlaams Gewest Vrijstelling door diploma Vrijstelling door de CABO Verblijft niet (meer) in het Vlaams Gewest*

Vrijstelling door diploma Vrijstelling door de CABO Verblijft niet (meer) in het Vlaams Gewest*

In de volgende tabellen willen we van de groep kinderen waarvan de informatie in verband met de controle op de inschrijvingen ontoereikend is, of waarvan we geen enkele informatie gekregen hebben, de kenmerken onderzoeken. We moeten hier echter voor ogen houden dat het een relatief kleine groep betreft. Bij het maken van conclusies is dus voorzichtigheid geboden. Nationaliteit19 Nationaliteit Belgische Nederlandse Franse Andere Totaal Nationaliteit

478 240 710

0,11 0,06 0,16

409 145

94,60

310

0,07

12 655

2,93

1 869

0,43

6 696

1,55

Niet ingeschreven, opvolging door procureur Niet ingeschreven, interne opvolging

170

0,04

207

0,05

Belgische Nederlandse Franse Andere Totaal

Basisonderwijs Controle op % Controle op inschrijving inschrijving niet toereikend toereikend 377 918 99,96 141 6 068 99,85 9 956 98,66 13 11 933 99,57 52 396 875 99,95 215 Secundair onderwijs Controle op % Controle op inschrijving inschrijving niet toereikend toereikend 414 171 99,94 263 835 97,78 19 5 056 99,63 19 12 041 99,37 76 432 103 99,91 377

% 0,04 0,15 1,34 0,43 0,05 % 0,06 2,22 0,37 0,63 0,09

Tabel 7: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens nationaliteit

We zien dat er procentueel meer niet-Belgen zijn waarvoor we geen toereikend antwoord bij de controle op de inschrijving gekregen hebben. Dit kan mogelijk verklaard worden doordat deze kinderen procentueel gezien meer in het buitenland verblijven, of, voor wat onze buurlanden betreft, in een buitenlandse instelling naar school gaan zonder dat we daar van op de hoogte zijn.

I* In deze categorie zijn de kinderen opgenomen waarvan gekend is dat ze buiten het Vlaams Gewest verblijven, de kinderen waarvan de verblijfplaats niet gekend is (ambtshalve afschrijvingen, vermiste kinderen) en de kinderen die door de transmissietijd tussen de gemeenteregisters en het centrale rijksregister ten onrechte in het bestand opgenomen zijn.

Een opsplitsing van de andere nationaliteiten is omwille van de te lage absolute aantallen per nationaliteit niet meer relevant.

Tabel 6: Overzicht van het resultaat van de controle op de inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest voor schooljaar 2006-2007

Uit het overzicht blijkt dat voor meer dan 99,9% van de kinderen uit de leerplichtige leeftijdscategorie van het rijksregister een toereikende verklaring tijdens de controle op de inschrijving gevonden wordt. Deze kinderen zijn dus ofwel ingeschreven in een instelling of in huisonderwijs, ofwel vrijgesteld van de leerplicht, ofwel verblijven ze niet in het Vlaams Gewest. 19 Zie glossarium.

Woonplaats

Geslacht Geslacht M V Totaal Geslacht M V Totaal

Basisonderwijs Controle op % Controle op inschrijving inschrijving niet toereikend toereikend 202 352 99,95 106 194 523 99,94 109 396 875 99,95 215 Secundair onderwijs % Controle op Controle op inschrijving inschrijving niet toereikend toereikend 221 027 99,91 201 211 076 99,92 176 432 103 99,91 377

Verstedelijkingsgraad20

0,05 0,06 0,05

grootsteden regionale centrumsteden kleine steden stedelijke rand overgangsgebied platteland Totaal

% 0,09 0,08 0,09

Verstedelijkingsgraad

Tabel 8: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens geslacht

Er zijn geen grote verschillen op te merken wat betreft geslacht voor de controle op de inschrijvingen.

grootsteden regionale centrumsteden kleine steden stedelijke rand overgangsgebied platteland Totaal

Geboortejaar Geboortejaar 2000 1999 1998 1997 1996 1995 Totaal

Geboortejaar 1994 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

Controle op inschrijving toereikend 64 390 64 467 65 679 67 344 67 443 67 552 396 875

Basisonderwijs % Controle op inschrijving niet toereikend 99,94 40 99,95 33 99,93 46 99,95 36 99,95 32 99,96 28 99,95 215

Secundair onderwijs Controle op % Controle op inschrijving inschrijving toereikend niet toereikend 68 317 99,96 30 71 402 99,95 38 73 561 99,95 40 74 232 99,96 27 73 579 99,93 54 71 012 99,74 188 432 103 99,91 377

Basisonderwijs Controle op % inschrijving toereikend 43 743 48 403

99,79 99,95

81 897 61 322 95 711 65 799 396 875

99,96 99,93 99,98 99,99 99,95

Controle op inschrijving niet toereikend 91 24 30 42 22 6 215

Secundair onderwijs Controle op % Controle op inschrijving inschrijving toereikend niet toereikend 44 014 99,71 128 53 276 99,93 39 90 616 99,92 69 67 421 99,90 66 104 932 99,95 51 71 844 99,97 24 432 103 99,91 377

0,21 0,05 0,04 0,07 0,02 0,01 0,05 %

0,29 0,07 0,08 0,10 0,05 0,03 0,09

Tabel 10: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens graad van verstedelijking

0,06 0,05 0,07 0,05 0,05 0,04 0,05

In stedelijke gebieden, en dan vooral de grootsteden Antwerpen en Gent, zijn er procentueel meer kinderen waarvoor geen inschrijving teruggevonden werd.

4. Besluit

0,04 0,05 0,05 0,04 0,07 0,26 0,09

Vanaf schooljaar 2006-2007 werd de controle op de inschrijvingen uitgebreid naar alle leerplichtigen, ongeacht hun leeftijd. Dit had als gevolg dat het aantal kinderen waarvan de inschrijving gecontroleerd werd verdrievoudigde.

Tabel 9: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens geboortejaar

Er werden een aantal stappen ondernomen om de procedure te vereenvoudigen. Waar we tot schooljaar 2005-2006 rekening hielden met inschrijvingsgegevens over 2 opeenvolgende schooljaren en zo een prioritair te controleren categorie onderscheidden, bekijken we de inschrijvingsgegevens nu per schooljaar. Alle kinderen waarvoor we geen zekerheid hebben over de invulling van de leerplicht worden naar het parket doorgestuurd. Op die manier wordt de procedure in één schooljaar afgerond.

Wat opvalt als we de leeftijdsverhoudingen bekijken, is het grotere aantal 17-jarigen waarvoor geen toereikend antwoord voor de controle op de inschrijving gevonden wordt. Het verschil tussen het basis en het secundair onderwijs is volledig terug te brengen tot deze leeftijdscategorie. Op de ijkdatum van 1 oktober zijn deze leerlingen nog leerplichtig, voor een aantal van hen stopt de leerplicht echter in de loop van het schooljaar (indien ze achttien jaar worden voor het einde van het schooljaar).

20 Voor de indeling van gemeenten volgens de graad van verstedelijking baseerden we ons op de VRIND-classificatie van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Een beschrijving vindt u in het glossarium.

5. Aanbevelingen

Een bijkomende wijziging aan de procedure hield in dat we de ouders eerst aanschreven en daarna pas de gemeente, in plaats van omgekeerd. Zo krijgen de ouders sneller een signaal van de overheid als hun zoon of dochter niet aan de leerplicht voldoet. Het aantal gevallen waarin door de ouders een toereikend antwoord gegeven werd, steeg ten opzichte van vorig schooljaar.

• De parketcriminologen worden sinds het einde van het schooljaar 2006-2007 via email op de hoogte gebracht indien een dossier wordt doorgestuurd naar het parket. Zij koppelen de resultaten van hun onderzoek regelmatig terug via een feedbackformulier, deze gegevens worden in de databank opgenomen. In mei 2008 is een evaluatievergadering gepland met de parketcriminologen om deze werkwijze te evalueren en indien nodig bij te sturen. Eén van de verzuchtingen van de parketcriminologen is dat een aantal dossiers onnodig worden doorgestuurd naar het parket. Er moet daarom onderzocht worden of de LOP’s in dit proces kunnen ingeschakeld worden. Op die manier zou voor een aantal leerlingen een oplossing voor de leerplichtproblematiek op het lokale niveau kunnen gezocht worden, zodat minder dossiers naar het parket dienen doorgestuurd te worden.

Doordat we voor de meerderheid van de gemeenten niet meer wachten op de inschrijvingsgegevens in scholen van de Franse Gemeenschap, die pas in december beschikbaar zijn, kende de procedure een versnelling in de beginfase. Er zullen echter nog inspanningen moeten geleverd worden om het volledige procedureverloop in een korter tijdsbestek te kunnen afronden. Als we naar de resultaten kijken, zien we dat we slechts voor een minderheid van de kinderen uit het rijksregister na het doorlopen van de procedure geen toereikend antwoord voor inschrijvingscontrole gekregen hebben. Meer dan 99,9% van de kinderen was ingeschreven in een school of andere instelling, in huisonderwijs, had een vrijstelling van de leerplicht of verbleef niet (meer) in het Vlaamse Gewest. Een verdere analyse van de groep waarvoor we geen toereikend antwoord kregen, toont aan dat deze procentueel gezien meer uit nietBelgen bestaat en dat het fenomeen groter is naargelang de graad van verstedelijking. Ook het aantal 17-jarigen is opvallend hoger. Hierbij moet echter opgemerkt worden dat een deel van de 17-jarigen in de loop van het schooljaar 18 wordt en dus niet meer leerplichtig is op het einde van de controleprocedure. Bij het controlemoment op 1 oktober zijn deze jongeren echter wel nog leerplichtig.

Hoofdstuk 2: Opvolging van inen uitschrijvingen

2.A. In- en uitschrijvingen in het basisonderwijs 1.

Deze procedure van schoolverandering wordt ook ondersteund via een centrale controle op de dubbele inschrijvingen, die loopt op de eerste schooldag van oktober en februari. Op deze teldagen ontvangen wij van alle scholen voor het basisonderwijs een bestand van ingeschreven leerlingen. Wanneer dubbele inschrijvingen zich voor doen op deze teldagen, wordt dit gesignaleerd aan de scholen zodat zij contact kunnen opnemen met de ouders.

Reglementair kader

In het basisonderwijs is de regelgeving op schoolveranderen vervat in het decreet basisonderwijs van 25 februari 1997, art.21 en in de omzendbrief schoolveranderen BaO/97/12 van 17 juni 1997.

2.2. Evaluatie Omdat de procedure van schoolverandering lokaal wordt opgevolgd door de scholen en omdat er geen gegevens centraal worden opgevraagd, zijn er geen beleidsgegevens beschikbaar over de schoolveranderingen in het basisonderwijs.

Procedure voor opvolging

2.1. Huidige procedure Sinds 1 september 1997 ligt de verantwoordelijkheid voor schoolveranderen volledig bij de ouders. Zij oordelen of het verantwoord is dat hun kind in de loop van het schooljaar van school verandert. Hier is niets aan gewijzigd in het schooljaar 2006-2007.

Besluit

Door het ontbreken van gegevens in centrale databanken over inen uitschrijvingen in het basisonderwijs, is het voor schooljaar 2006-2007 niet mogelijk om een besluit te formuleren in dit verband met de relatie tussen inen uitschrijvingen en leerplicht.

De procedure ziet er concreet als volgt uit. Ouders schrijven hun kind in een nieuwe school in en melden ook aan deze nieuwe school waar het kind tot dan al ingeschreven was. Daarna is het de verantwoordelijkheid van de directie van de nieuwe school om deze schoolverandering schriftelijk mee te delen aan de directie van de oude school, die dan uitschrijft. De nieuwe inschrijving is rechtsgeldig de eerste schooldag na deze mededeling. Vanaf schooljaar 2006-2007 is in de omzendbrief opgenomen dat bij overgang van schoolonderwijs naar huisonderwijs of omgekeerd, de school aan ons een melding moet doen.

2.B. In- en uitschrijvingen in het secundair onderwijs 1.

kan weliswaar pas nadat alle mogelijke begeleidingsinspanningen geen gunstige verandering met zich mee hebben gebracht24.

Vanaf het schooljaar 2007-2008 zal een leerling die in de loop van het schooljaar uitschrijft en binnen de 15 kalenderdagen niet in een andere school is ingeschreven zijn schooltoelage moeten terugbetalen. Ook als een leerling niet of niet langer ingeschreven is op de laatste schooldag van juni zal de afdeling studietoelagen van het Ministerie van Onderwijs en Vorming de schooltoelage van deze leerling terugvorderen25.

Reglementair kader

Het besluit van de Vlaamse Regering21 dat aan de basis ligt van de opvolging van inen uitschrijvingen van leerlingen stelt dat elke directie vóór 10 oktober een lijst bezorgt aan AgODi met de namen van de ingeschreven leerlingen. De scholen geven hierbij de gegevens door van 1 oktober. In dit besluit is een sanctieprocedure voorzien voor scholen die de gegevens niet tijdig bezorgen. Meer concrete instructies over de zendingen van inen uitschrijvingen zijn terug te vinden in de omzendbrieven over afwezigheden en inen uitschrijvingen22. Deze omzendbrieven vermelden dat de scholen alle inen uitschrijvingen na 1 oktober moeten melden aan AgODi via EDISON23, een systeem om via elektronische weg gegevens uit te wisselen. Wanneer een school een leerling inschrijft is het de verantwoordelijkheid van deze school om onmiddellijk het leerlingendossier op te vragen aan de uitschrijvende school.

Procedure voor opvolging

2.1. Huidige procedure De interne procedure die we uitgewerkt hebben om de inen uitschrijvingen van leerlingen in secundaire scholen op te volgen, probeert tegen te gaan dat er zich absoluut schoolverzuim (dit wil zeggen nergens ingeschreven zijn) voordoet bij leerplichtige leerlingen die zich uitschrijven uit een school.

Een inschrijving in een school geldt voor de duur van de hele schoolloopbaan in die school. Als een leerling van school verandert, kan dit:

• Als er bij een schoolverandering op de uitschrijving onmiddellijk een inschrijving volgt in een andere erkende, gesubsidieerde of gefinancierde school26 van het Nederlandstalig onderwijs en wij hiervan tijdig op de hoogte gebracht zijn dan is er geen probleem.

• ofwel het initiatief zijn van de ouders of de meerderjarige leerling zelf; • ofwel het gevolg zijn van een definitieve uitsluiting;

• Als een leerling echter volgens onze gegevens na 8 dagen27 nog altijd niet ingeschreven is in een school, sturen we een brief naar de uitschrijvende school met

• ofwel in zeer uitzonderlijke gevallen kan een school een leerling uitschrijven die voortdurend problematisch afwezig is. Dit

24 SO/2005/04 “Afwezigheden en inen uitschrijvingen in het voltijds gewoon secundair onderwijs en het deeltijds secundair onderwijs” (d.d. 08/07/2005), SO/2002/05/buso “Afwezigheden en inen uitschrijvingen in het buitengewoon secundair onderwijs” (d.d. 15/08/02) 25 Decreet van 8 juni 2007 betreffende de studiefinanciering van de Vlaamse Gemeenschap, art. 16-18. 26 Dit kan ook een Centrum voor Deeltijdse Vorming of een Syntra zijn. 27 Als we in deze procedure over dagen spreken hebben we het steeds over kalenderdagen en niet over lesdagen.

21 Besluit van de Vlaamse Regering van 16 september 1997 betreffende de controle op inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs, laatst gewijzigd bij Besluit van de Vlaamse Regering van 22 juli 2005. 22 SO/2005/04 “Afwezigheden en inen uitschrijvingen in het voltijds gewoon secundair onderwijs en het deeltijds secundair onderwijs” (d.d. 08/07/2005), SO/2002/05/buso “Afwezigheden en inen uitschrijvingen in het buitengewoon secundair onderwijs” (d.d. 15/08/02) 23 Elektronisch Doorgeven van Informatie tussen Schoolinstellingen en het Onderwijsdepartement.

de vraag of bij hen bekend is waar de leerling ingeschreven is of wat de nieuwe situatie is. Als de leerling toch ingeschreven blijkt te zijn, vragen we aan de school die de leerling inschreef om ons de inschrijvingsgegevens te bezorgen.

• Het is ook mogelijk dat de uitschrijvende school aangeeft dat een leerling niet ingeschreven is in een school, maar zich ingeschreven heeft bij de VDAB, gaan werken is, opgenomen is in een instelling voor Bijzondere Jeugdzorg,… . Als de leerling minderjarig is krijgen de ouders een brief waarin we hen meer uitleg geven over de leerplicht en hoe ze daaraan moeten voldoen. • Wanneer de uitschrijvende school de inschrijvende school niet kent, dan schrijven we 10 dagen later de ouders aan. Ook het CLB28 brengen we per brief op de hoogte van deze leerlingen. • Als de ouders niet antwoorden, sturen we na 21 dagen een herinneringsbrief. Blijkt uit hun antwoord dat de jongere niet aan de leerplicht voldoet dan schrijven we opnieuw de ouders aan om hen te wijzen op de leerplicht. Als een leerling opgenomen is in een instelling voor Bijzondere Jeugdzorg vragen we de ouders naar de einddatum van de opname. De opvolging van de inen uitschrijvingen start dan opnieuw vanaf deze datum. Normaal gezien blijven jongeren in de Bijzondere Jeugdzorg ingeschreven in een school waar ze als gewettigd afwezig geregistreerd staan. • Vanaf het schooljaar 2004-2005 spraken we af met het Agentschap voor Ondernemersvorming Syntra Vlaanderen dat zij hun uitgeschreven leerlingen opvolgen. Om hen hierin te ondersteunen, kunnen zij lijsten van uitgeschreven leerlingen aan ons bezorgen. We bekijken welke leerlingen opnieuw zijn ingeschreven in een gesubsidieerde of gefinancierde school. We bezorgen aan hen de informatie terug over leerlingen die nergens ingeschreven zijn, zodat ze deze leerlingen verder kunnen opvolgen.

28 Voor Antwerpen brengen we ook het Centraal Meldpunt (CMP) op de hoogte.

Uitschrijving uit een school ontvangen

Inschrijving ontvangen

Geen inschrijving ontvangen

Brief naar uitschrijvende school

Antwoord uitschrijvende school

Inschrijving ontvangen

Informatie is ontoereikend

Informatie is toereikend

Ingeschreven in gesubsidieerde of gefinancierde school

Geen antwoord uitschrijvende school ontvangen

Voldoet op een andere manier aan de leerplicht

Brief aan ouders met vraag om informatie en een kopie aan het CLB

Brief ouders om te wijzen op de leerplicht

Brief inschrijvende school met vraag om gegevens

Geen inschrijving ontvangen

Geen antwoord ouders ontvangen

Antwoord ouders ontvangen

Informatie is ontoereikend

Informatie is toereikend

Ingeschreven in gesusidieerde of gefinancierde school

Brief ouders om te wijzen op de leerplicht

Voldoet op een manier aan de leerplicht

Brief inschrijvende school met vraag om gegevens

Figuur 2: Schematisch overzicht van de verschillende stappen bij de opvolging van inen uitschrijvingen

Inschrijving ontvangen

Herinneringsbrief ouders

2.2. Evaluatie Omdat we binnen AgODi voor het secundair onderwijs beschikken over een centraal overzicht van alle inen uitschrijvingen, is het mogelijk voor ons om dit op te volgen en hieraan een aantal (administratieve) stappen te koppelen. In het schooljaar 2006-2007 schreven we voor de opvolging van de inen uitschrijvingen in totaal 7 024 brieven. Administratieve stappen bij opvolging procedure Brief naar de uitschrijvende school Brief naar vermoedelijk inschrijvende school 1ste brief naar ouders Brief naar het CLB Brief naar het Centraal Meldpunt Antwerpen Herinneringsbrief aan de ouders Brief aan ouders met kind in Bijzondere Jeugdzorg Brief aan Syntra met opvolgingsgegevens over hun uitschrijvingen Totaal

Aantal 2 614 345 1 699 1 699 121 347 8 191 7 024

Tabel 11: Overzicht van het aantal verstuurde brieven bij de opvolging van inen uitschrijvingen

Als we 8 dagen na een uitschrijving nog geen inschrijvingsgegevens ontvangen hebben, krijgt de uitschrijvende school een brief. Dit zijn 2 614 brieven waarin we de uitschrijvende school om extra informatie vragen omdat er mogelijk sprake is van absoluut schoolverzuim. Op het totale aantal leerplichtige leerlingen ingeschreven in het secundair onderwijs van het schooljaar 2006-2007 (= 413 691) is dit aantal beperkt, namelijk 0,6%. De uitschrijvende school geeft in 345 gevallen een vermoedelijke nieuwe school op die wij vervolgens aanschrijven met de vraag om ons de inschrijvingsgegevens te bezorgen. In 1699 gevallen moet de situatie verder onderzocht worden omdat de uitschrijvende school niets weet over de nieuwe situatie van de leerling of omdat de nieuwe situatie mogelijk niet voldoet (bijvoorbeeld een minderjarige leerling die ingeschreven is bij de VDAB, in het volwassenenonderwijs, gaat werken,…). Ook het CLB wordt van deze situaties op de hoogte gebracht. Uit het aantal herinneringsbrieven blijkt ten slotte dat we slechts in 1 op de 5 gevallen ouders een tweede maal moeten aanschrijven. Een knelpunt dat ook in het evaluatierapport spijbelen en schoolverzuim29 naar voren wordt ge-

29 Ministerie van Onderwijs en Vorming (2006). Een sluitende aanpak voor spijbelen en schoolverzuim (p. 25-29). Brussel: auteur

bracht is dat onze interne procedure geen sluitstuk heeft. Na de herinneringsbrief aan de ouders ondernemen we geen verdere stappen meer, ook niet als de ouders niet antwoorden of als uit hun antwoord blijkt dat hun kind niet aan de leerplicht voldoet. Brieven schrijven volstaat uiteraard niet voor de opvolging van deze leerlingen. Net als bij problematische afwezigheden blijft de lokale opvolging het belangrijkste. Het decreet over de centra voor leerlingenbegeleiding30 stelt dat een CLB zijn bevoegdheid en verantwoordelijkheid behoudt wanneer een leerling van school verandert tot die leerling ingeschreven is in een school die door een ander centrum wordt bediend. Als een leerling bovendien voor een bepaalde periode niet ingeschreven is in een school, blijft het CLB verantwoordelijk tot het einde van de periode van niet-inschrijving. CLB’s hebben wel de mogelijkheid om leerlingen met leerplichtproblemen waarvan de leerling of de ouders niet wensen in te gaan op de initiatieven van het CLB, te melden als zorgwekkend dossier aan AgODi31. CLB’s maken van deze mogelijkheid echter geen gebruik (bij de opvolging van problematische afwezigheden ligt dit anders, zie hoofdstuk 3). Hoewel dit omschreven is in de decretale opdracht van de CLB’s vrezen we dat ook CLB’s leerlingen die niet in een school ingeschreven zijn soms uit het oog verliezen. Bovendien ervaren CLB’s dat ze geen drukkingsmiddel hebben om in het geval van onwil de leerlingen terug naar school te krijgen. Lokale afspraken met politie en justitie kunnen hier mogelijk verandering in brengen. Ook de koppeling van de schooltoelagen aan het ingeschreven zijn, kan hier misschien voor wat extra druk zorgen. Om de opvolging van inen uitschrijvingen sluitend te maken is het noodzakelijk dat onze gegevens betrouwbaar en volledig zijn. Kunnen we ervan uitgaan dat scholen steeds even consequent hun inen uitschrijvingen melden, ook na 1 februari? Lokale bevragingen, bijvoorbeeld door LOPdeskundigen, leveren soms verschillende cijfers op dan diegene waar wij over beschikken. Het is

30 Decreet betreffende de centra voor leerlingenbegeleiding van 01/12/1998, art. 29 31 Decreet betreffende de centra voor leerlingenbegeleiding van 01/12/1998, art. 28 § 2

nodig te onderzoeken waar deze verschillen aan te wijten zijn en erover te waken dat scholen steeds hun gegevens tijdig en correct doorgeven, zeker met de link aan de schooltoelagen in het vooruitzicht.

Op 1 oktober 2006 bekijken we welke leerlingen er nog niet ingeschreven zijn en vervolgens laattijdig inschrijven. Het spreekt vanzelf dat leerlingen ook vóór 1 oktober laattijdig kunnen inschrijven. Deze leerlingen zullen we vanaf het schooljaar 2007-2008 kunnen traceren via de gegevens over de inschrijvingen en de aanwezigheden op de derde schooldag.

Resultaten

Totaal aantal ingeschreven leerlingen in de loop van het schooljaar 2006-2007 TOTAAL IN 413 691 (100%)

Het in kaart brengen van de inen uitschrijvingen is vrij ingewikkeld. Meestal is een leerling ingeschreven op 1 september en blijft deze leerling ingeschreven in dezelfde school tot het einde van het schooljaar of voor de rest van zijn schoolcarrière. Voor een aantal leerlingen verloopt dit echter niet zo. Een leerling kan te laat inschrijven, om welke reden dan ook van school veranderen of de school vroegtijdig verlaten. Dit kan leiden tot een periode van absoluut schoolverzuim, waarbij een leerling tijdelijk niet ingeschreven is in een school.

Laattijdige inschrijvingen: aantal leerlingen dat voor de eerste maal inschrijft na 1 oktober. 2153 (0,5%)

Tijdige inschrijvingen: aantal leerlingen dat ingeschreven is op 1 oktober. 411 538 (99,5%)

Figuur 3: Indeling van ingeschreven leerlingen in tijdig en laattijdig ingeschreven leerlingen

Het totale aantal ingeschreven leerlingen zijn alle ingeschreven leerlingen op 1 oktober plus alle leerlingen die zich voor de eerste maal inschrijven na 1 oktober. Meer dan 99% van de leerlingen zijn ingeschreven op 1 oktober. Een half procent van de leerlingen schrijft zich voor de eerste maal in na 1 oktober32.

Omdat we verwachten dat de lengte van de periode dat een leerling niet ingeschreven is mee bepalend kan zijn voor de schoolloopbaan van die jongere, hebben we de leerlingen en hun inen uitschrijvingen ondergebracht in een aantal categorieën.

In de onderstaande tabel kan u zien hoe het aantal laattijdige inschrijvingen evolueert tijdens de laatste 5 schooljaren.

In de resultaten zijn de cijfers opgenomen over de inen uitschrijvingen van leerplichtige leerlingen in gefinancierde en gesubsidieerde scholen van het Vlaams en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, uitgezonderd de Centra voor Deeltijdse Vorming (CDV). Ook de inen uitschrijvingen van de Syntra’s zijn niet mee opgenomen. Hoewel we wel beschikken over deze inen uitschrijvingen is het niet mogelijk om bvb. de schoolloopbaan van deze leerlingen in kaart te brengen.

2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007

Tijdige inschrijvingen 391 201 399 737 406 343 411 346 411 538

% 99,4 99,4 99,4 99,5 99,5

Laattijdige inschrijvingen 2 305 2 285 2 316 2 130 2 153

% 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5

Tabel 12: Evolutie in het aantal leerplichtige leerlingen dat zich tijdig of laattijdig inschrijft.

Het percentage leerplichtige leerlingen dat zich voor de eerste maal inschrijft na 1 oktober is de laatste 2 schooljaren lichtjes gedaald.

3.1. Tijdige en laattijdige inschrijvingen

Leerlingenkenmerken van leerlingen die tijdig of laattijdig inschrijven

Wat?

Hoewel het net als in het hoofdstuk over de controle op de inschrijvingen om een beperk

Een eerste categorie die we onderscheiden zijn de leerlingen die laattijdig inschrijven in een school. Deze leerlingen bekijken we apart, los van hun verdere verloop van inen uitschrijvingen. Ze hebben met elkaar gemeenschappelijk dat ze de start van het schooljaar gemist hebben.

32 In theorie is het mogelijk dat een leerling zich vóór 1 oktober inen uitschrijft en zich opnieuw inschrijft na 1 oktober. Voor het schooljaar 2006-2007 is het onmogelijk deze beweging in kaart te brengen, aangezien we maar beschikken over gegevens vanaf 1 oktober. Deze leerlingen zitten hier dus sowieso in de categorie laattijdige inschrijvingen.

te groep leerlingen gaat die zich laattijdig inschrijft, bekijken we van deze leerlingen hieronder een aantal kenmerken van de leerling en zijn schoolloopbaan.

wet op de leerplicht zegt dat kinderen met een vreemde nationaliteit pas moeten voldoen aan de bepalingen van de leerplicht vanaf de 60ste dag nadat ze ingeschreven werden in het vreemdelingenregister, in het wachtregister of in het bevolkingsregister. Het is echter niet mogelijk om te achterhalen hoeveel van deze leerlingen die laattijdig inschrijven omwille van deze reden nog niet leerplichtig zijn.

Nationaliteit In de onderstaande grafiek geven we het percentage leerlingen weer met een tijdige of laattijdige inschrijving per nationaliteit33. percentage inschrijvingen 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20%

Kazachse

Franse

Belgische

Nederlandse

Italiaanse

Armeense

Poolse

Duitse

0,3 99,7

Portugese

Albanese

Montenegrijnse

1 99

Turkse

1,9 1,8 1,2 98,1 98,2 98,8

Russische

2 98

Spaanse

7,6 7,6 7,5 6,8 5,6 4,9 4,7 3,9 3,8 3,6 92,4 92,4 92,5 93,2 94,4 95,1 95,3 96,1 96,2 96,4

Iraanse

Congolese

Ghanese

8 92

Servische

Laattijdige inschrijving 21,3 17,3 10,7 10,3 9,6 78,7 82,7 89,3 89,7 90,4 Tijdige inschrijving

Slovaakse

Bulgaarse

Afghaanse

Marokaanse

10%

nationaliteit

Figuur 4: Percentage laattijdige of tijdige inschrijvingen van leerplichtige leerlingen per nationaliteit

Uit deze grafiek kunnen we afleiden dat leerlingen met een vreemde nationaliteit vaker laattijdig inschrijven dan leerlingen met de Belgische nationaliteit. Het percentage Belgen dat laattijdig inschrijft bedraagt 0,3%, terwijl het percentage niet-Belgen dat laattijdig inschrijft 6% bedraagt. Dit heeft niet altijd noodzakelijk te maken met absoluut schoolverzuim. In deze groep zitten ook een aantal anderstalige nieuwkomers die pas in de loop van het schooljaar voor de eerste keer inschrijven. Een groep van deze nieuwkomers zijn afkomstig uit (ex-) oorlogsgebieden zoals Afghanistan, Ex-Joegoslavië, Congo,…Vaak hebben deze mensen een complexe problematiek waardoor onderwijs niet altijd de eerste prioriteit is. Strikt genomen zijn deze anderstalige nieuwkomers mogelijk niet allemaal leerplichtig, gezien de

Geslacht In de onderstaande tabel geven we het percentage leerlingen dat tijdig of laattijdig inschrijft volgens geslacht. Geslacht M V Totaal

Tijdige inschrijvingen 209 697 201 841 411 538

% 99,4 99,6 99,5

Laattijdige inschrijvingen 1270 883 2153

% 0,6 0,4 0,5

Tabel 13: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens geslacht

Het percentage jongens dat laattijdig inschrijft ligt iets hoger dan het percentage meisjes dat laattijdig inschrijft. Geboortejaar In de onderstaande tabel geven we het percentage leerlingen dat tijdig of laattijdig inschrijft volgens geboortejaar.

33 We nemen enkel de nationaliteiten op in de grafiek waarvan er 180 of meer leerlingen ingeschreven waren in een secundaire school in 2006-2007.

Geboortejaar 1994 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

Tijdige inschrijvingen 54 283 70 406 73 506 73 487 71 683 68 173 411 538

% 99,6 99,6 99,6 99,6 99,4 99,1 99,5

Laattijdige inschrijvingen 217 294 292 329 417 604 2 153

Schoolloopbaan van leerplichtige leerlingen die tijdig of laattijdig inschrijven

% 0,4 0,4 0,4 0,4 0,6 0,9 0,5

Hoofdstructuur In de onderstaande tabel bekijken we of leerlingen vaker laattijdig inschrijven in het voltijds, deeltijds of buitengewoon onderwijs.

Tabel 14: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens geboortejaar

Tijdige inschrijvingen Voltijds onderwijs 393 323

Laattijdig inschrijven blijkt vaker voor te komen bij oudere leerlingen. Vooral bij 17-jarigen ligt het percentage laattijdige inschrijvingen hoger. Het is mogelijk dat deze leerlingen vóór hun eerste inschrijving ingeschreven waren in een Syntra of CDV.

Deeltijds onderwijs Buitengewoon onderwijs Totaal

Laattijdige % inschrijvingen 99,6 1 564 0,4

4 014

90,8

14 201

98,7

411 538

99,5

405

9,2

184

1,3 0,5

2 153

Tabel 16: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens hoofdstructuur

Woonplaats

Ruim 20 maal meer leerlingen uit het deeltijds onderwijs dan uit het voltijds onderwijs schrijven laattijdig in. Ook in het buitengewoon onderwijs zien we iets meer leerlingen die laattijdig inschrijven dan in het voltijds onderwijs. Ook hier is het mogelijk dat leerlingen, zeker uit het deeltijds of buitengewoon onderwijs, voorheen ingeschreven waren in een Syntra of CDV.

Uit de onderstaande tabel kan men afleiden of leerlingen die laattijdig inschrijven vaker in een verstedelijkt gebied wonen. VerstedelijkingsTijdige graad34 inschrijvingen VL. G. grootsteden regionale centrumsteden kleine steden stedelijke rand overgangsgebied platteland B.H.G. andere totaal

40 614

Laattijdige % inschrijvingen 99,2 337 0,8

50 800 84 436 55 659

99,4 99,5 99,7

288 388 146

0,6 0,5 0,3

98 786 67 936 8 380 4 927 411 538

99,7 99,8 98,5 92,8 99,5

320 159 131 384 2 153

0,3 0,2 1,5 7,2 0,5

A- of B-stroom (eerste graad) Hieronder bekijken we of er meer leerlingen laattijdig inschrijven in de A-stroom dan wel in de B-stroom

Tabel 15: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens graad van verstedelijking34

Het percentage laattijdige inschrijvingen is het grootst in de categorie “andere”. Met andere woorden bij leerlingen die niet in Vlaanderen of het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wonen, maar in het Franstalige landsgedeelte of het buitenland. De kans bestaat dat deze leerlingen voorheen ingeschreven waren in een school van de Franse Gemeenschap of in een buitenlandse school.

A-stroom

Tijdige inschrijvingen 119 968

B-stroom Totaal

20 685 140 653

% 99,9

Laattijdige inschrijvingen 121

% 0,1

99,1 99,8

186 307

0,9 0,2

Tabel 17: Tijdige en laattijdige inschrijvingen in de eerste graad volgens de A- of B-stroom

In de eerste graad schrijven er praktisch geen leerlingen laattijdig in in de A-stroom. Bijna 1% van de leerlingen schrijft laattijdig in in de Bstroom. Laattijdig inschrijven komt met andere woorden negen maal vaker voor in de B-stroom dan in de A-stroom.

Van de leerlingen die in Vlaanderen of het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wonen, zien we dat het percentage laattijdige inschrijvingen stijgt in verhouding tot de verstedelijkingsgraad.

Onderwijsvorm In de onderstaande tabel vindt u de opsplitsing in de verschillende onderwijsvormen, aangevuld met de eerste graad, het modulair en het onthaalonderwijs. Dit levert het volledige beeld op van het voltijds onderwijs.

34 Voor de indeling van gemeenten volgens de graad van verstedelijking baseerden we ons op de VRIND-classificatie van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Een beschrijving vindt u in het glossarium.

Eerste graad ASO KSO TSO BSO Modulair Onthaalklas Totaal

Tijdige inschrijvingen 140 653 115 633 4 707 79 648 49 532 2 029 1 121 393 323

% 99,8 99,9 99,7 99,9 99,4 99,5 57,8 99,6

Laattijdige inschrijvingen 307 59 14 91 261 10 822 1 564

Lichaamsverzorging Mechanicaelektriciteit Mode Personenzorg Sport Toerisme Voeding Andere

% 0,2 0,1 0,3 0,1 0,6 0,5 42,2 0,4

Tabel 18: Tijdige en laattijdige inschrijvingen per onderwijsvorm

Totaal

In de opdeling per onderwijsvorm stellen we vast dat het hoogste percentage leerlingen laattijdig inschrijft in het BSO en het KSO. In het ASO en TSO komt laattijdig inschrijven zelden voor.

6 517

99,5

0,5

27 399

99,8

0,2

1 590 30 966 6 625 1 896 4 849

99,6 99,8 99,8 99,6 99,7

6 74 12 8 14

0,4 0,2 0,2 0,4 0,3

251 548

99,8

435

1 237

0,2

Tabel 19: Tijdige en laattijdige inschrijvingen per studiegebied

Leerlingen schrijven vaker laattijdig in in studiegebieden die beroepsgericht zijn. Het studiegebied Juwelen heeft het hoogste percentage laattijdige inschrijvingen. Het gaat weliswaar om een klein aantal leerlingen. Toch is dit ook het studiegebied met het hoogste percentage meldingen problematische afwezigheden (zie tabel 45). Daarnaast zien we ook in de studiegebieden decoratieve technieken en fotografie35 een iets hoger percentage laattijdige inschrijvingen. Maar ook dit zijn studiegebieden met een klein aantal leerlingen.

De cijfers uit deze tabel verduidelijken ook de gegevens uit figuur 4 over het percentage laattijdige inschrijvingen per nationaliteit. Meer dan een derde van de laattijdige inschrijvingen zijn het gevolg van leerlingen die instromen uit het buitenland. Bijna de helft van de leerlingen uit de onthaalklas schrijft in na 1 oktober. Studiegebied (tweede en derde graad)

Problematisch afwezig in 2005-2006 In deze tabel geven we de tijdige en laattijdige inschrijvingen weer per studiegebied. Een studiegebied is een groep van structuuronderdelen op basis van een inhoudelijke verwantschap en, in het TSO en BSO, eveneens op basis van een behoefte aan een zelfde onderwijsinfrastructuur en een uitweg naar een zelfde beroepssector. De meerderheid van de studiegebieden zijn TSO- en BSO-overschrijdend. Algemeen secundair onderwijs35

Auto Beeldende kunsten Bouw Chemie Decoratieve technieken Fotografie Grafische communicatie en media Handel Hout Juwelen Koeling en warmte Land- en tuinbouw

Tijdige % Laattijdige inschrijvingen inschrijvingen 113 177 100,0 59

Uit de gegevens over de nationaliteit van de leerlingen die laattijdig inschrijven en het hoge aantal leerlingen dat laattijdig inschrijft in de onthaalklas blijkt dat niet alle laattijdige inschrijvingen te wijten zijn aan bewust spijbelgedrag. Toch bekijken we in de onderstaande tabel of leerlingen die laattijdig inschrijven in 2006-2007 ook vaker gemeld werden als problematisch afwezig in 2005-2006.

% 0,0

Problematisch afwezig 20052006 Niet Problematisch afwezig 20052006 Totaal

Tijdige % Laattijdige inschrijvingen inschrijvingen 2006-2007 2006-2007 2 628 91,6 241

% 8,4

2 055 3 755

99,9 99,6

3 14

0,1 0,4

3 735 3 790 1 059

99,6 99,9 99,1

16 3 10

0,4 0,1 0,9

192 1 400

99,0 99,8

2 3

1,0 0,2

Tabel 20: Tijdige en laattijdige inschrijvingen gekoppeld aan meldingen problematische afwezigheden van het vorige schooljaar

29 890 6 441 74 715

99,7 99,7 97,4 99,9

93 18 2 1

0,3 0,3 2,6 0,1

Leerlingen met problematische afwezigheden in het schooljaar 2005-2006 schrijven ongeveer 16 maal vaker laattijdig in in 2006-2007 dan

4 186

99,9

0,1

35 Het studiegebied ASO is niet hetzelfde als de onderwijsvorm ASO. De onderwijsvorm ASO omvat zowel het studiegebied ASO als een deel van het studiegebied Sport.

408 910

99,5

1 912

0,5

411 538

99,5

2 153

0,5

leerlingen die niet gemeld werden als problematisch afwezig in 2005-2006. Er lijkt dus een samenhang te zijn tussen problematische afwezigheden en laattijdig inschrijven.

Uit de cijfers blijkt dat er inderdaad een samenhang is tussen laattijdig inschrijven en schoolse vertraging. Twee derde van de leerlingen die zich laattijdig inschreven, hebben een schoolse vertraging van ten minste 1 jaar. Bij leerlingen die tijdig inschrijven heeft een vierde een schoolse vertraging van ten minste 1 jaar.

Schoolse vertraging Leerlingen die laattijdig inschrijven lopen mogelijk een groter risico om schoolse vertraging op te lopen. Of dit zo is, ziet u in de onderstaande tabel. 4 j of meer vertraging 3 j vertraging 2 j vertraging 1 j vertraging Geen vertraging 1 of meer j voorsprong Totaal

3.2. Verschillende categorieën van inen uitschrijvingen

Tijdige inschrijvingen

Laattijdige inschrijvingen

32 1 156 12 644 78 622 294 741

0,0 0,3 3,2 20,2 75,5

2 43 134 313 248

0,3 5,8 18,0 42,2 33,4

2 978 390 173

0,8 100,0

2 742

0,3 100,0

Wat?

Tabel 21: De schoolse vertraging van leerlingen die tijdig of laattijdig inschrijven (enkel het gewoon voltijds niet modulair secundair onderwijs, OKAN niet ingegrepen).

Vervolgens categoriseren we de inen uitgeschreven leerlingen volgens de beweging die ze maken na hun inschrijving. Naarmate ze frequenter inen uitschrijven en meer dagen absoluut schoolverzuim laten optekenen, verwachten we dat dit een negatief effect zal hebben op hun schoolloopbaan. Hieronder ziet u een schematische voorstelling van de verschillende categorieën die we verder meer gedetailleerd zullen bekijken.

Tot aal aa ntal ing es chr even lee rling en in 2006 -2007 vanaf 1 oktober. TOTAAL IN 413 691 (100%)

Aantal leerli ng en dat zich na hun ee rste inschr ijving niet m eer uitschr ijft. IN

Aantal leerli ng en dat zich inschr ijft, uitschr ijft en waa rb ij de laa tste beweging terug ee n inschr ijving is. UIT/IN

394 060 (95 ,3%)

Aantal leerli ng en waa rb ij de laa tste beweging ee n uitschr ijving is. IN/UIT 2 071 (0,5 % )

17 560 (4, 2% )

Aantal leerli ng en dat zich 1x uitschr ijft en onm idd ellijk inschr ijft. 1XU IT& IN

Aantal leerli ng en dat mee rd ere m ale n uitschr ijft en on mi dd ellijk terug inschr ijft. NXU IT& IN

Aantal leerli ng en dat 1x uitschr ijft en nie t onm idd ellijk terug inschr ijft. (absoluut schoo lverzuim). 1XU IT… .IN 490 (0,1 %)

15 269 (3,7 % ) 1 743 (0,4 % )

Figuur 5: Indeling van ingeschreven leerlingen volgens verschillende categorieën

Aantal leerli ng en dat mee rd ere m ale n uitschr ijft en nie t onm idd ellijk terug inschr ijft. (absoluut schoo lverzuim). NXU IT… .IN 58 (0, 0% )

TOTAAL IN: Het totale aantal ingeschreven leerlingen. Dit zijn alle ingeschreven leerlingen op 1 oktober plus alle leerlingen die zich voor de eerste maal inschrijven na 1 oktober.

Aantal veranderingen 2X 3X 4X 5X of meer Totaal

IN: De grootste groep van deze leerlingen schrijft zich na hun eerste inschrijving niet meer uit, maar blijft ingeschreven voor de rest van het schooljaar. In de diagram duiden we deze groep aan met de kleur groen, omdat zich met deze groep, eens ze ingeschreven zijn, geen probleem stelt op het vlak van schoolverzuim.

NXUIT&IN

NXUIT…IN

1 454 234 44 11 1 743

83,4 13,4 2,5 0,6 100

49 8 1 58

84,5 13,8 1,7 100

Tabel 22: Leerlingen die zich verschillende malen uitschrijven en terug inschrijven in 2006-2007 volgens de frequentie van schoolveranderingen.

1XUIT…IN: Deze leerlingen staan in het rood gemarkeerd omdat er zich tussen de dag van uitschrijving en de dag van inschrijving een periode voordoet van absoluut schoolverzuim. Hoe groot het probleem is, hangt af van de lengte van deze periode. In tabel 23 diepen we dit aantal leerlingen verder uit volgens de duur van het absoluut schoolverzuim.

UIT/IN: Een aantal leerlingen blijft niet ingeschreven voor het volledige schooljaar in éénzelfde school of éénzelfde studierichting, maar schrijft zich uit en schrijft zich vervolgens opnieuw terug in. Afhankelijk van of er tussen de uitschrijving en de inschrijving een periode van absoluut schoolverzuim zit, krijgen we verschillende categorieën die we hieronder verder beschrijven.

NXUIT…IN: Leerlingen die verschillende malen uitschrijven en daarbij nog absoluut schoolverzuim laten optekenen, beschouwen we als een probleemgroep en markeren we daarom in het rood. Hoeveel maal ze uitschrijven vindt u terug in tabel 22. Voor wat de duur van het absoluut schoolverzuim betreft staan de gegevens in tabel 23.

1XUIT&IN: Dit zijn leerlingen die zich éénmaal uitschrijven en onmiddellijk terug inschrijven. Het gaat hierbij niet noodzakelijk om schoolveranderingen. Ook veranderingen van studierichting of arbeidscontract in het deeltijds onderwijs geven scholen door via een zending van een nieuwe inschrijving. Er is bij deze leerlingen geen sprake van absoluut schoolverzuim, vandaar dat ze ook in het groen gemarkeerd staan.

De meeste leerlingen die verschillende malen inen uitschrijven beperken zich tot twee veranderingen van school en/of studierichting. Dit geldt zowel voor leerlingen die onmiddellijk terug inschrijven als voor leerlingen die absoluut schoolverzuim laten optekenen. Aantal dagen abso- 1XUIT…IN luut schoolverzuim 1-10 dagen 319 11-20 dagen 55 21-40 dagen 53 41-80 dagen 33

NXUIT&IN: Leerlingen die zich verschillende malen uitschrijven, maar onmiddellijk terug inschrijven hebben waarschijnlijk niet de vlotste schoolloopbaan, maar aangezien ze geen enkele dag zonder school zitten staan ze in het groen gemarkeerd. Vanuit het standpunt van de leerplicht is er geen probleem.

Meer dan 81 dagen Totaal

30 490

NXUIT…IN

65,1 11,2 10,8 6,7

30 7 9 9

51,7 12,1 15,5 15,5

6,1 100,0

3 58

100,0

5,2

Tabel 23: Leerlingen die zich uitschrijven maar niet onmiddellijk terug inschrijven volgens het aantal dagen schoolverzuim

Er is een verschil tussen leerlingen die tweemaal van school en/of studierichting veranderen en leerlingen die vijfmaal van school of studierichting veranderen in éénzelfde schooljaar. Dergelijke veranderingen kunnen immers een grote invloed hebben op de schoolloopbaan van een leerling. Vandaar dat we in de onderstaande tabel weergeven hoeveel veranderingen deze leerlingen ondergaan.

Bij twee derde van de leerlingen die zich één maal uitschrijven bedraagt de periode tussen een uitschrijving en een inschrijving minder dan 10 kalenderdagen. Bij leerlingen die verschillende malen van school veranderen, gebeurt het vaker dat de periode van absoluut schoolverzuim langer dan 10 dagen duurt.

• die zich na hun uitschrijving niet meer inschrijven (mogelijk absoluut schoolverzuim)36 (IN/UIT),

IN/UIT: De laatste groep leerlingen die we apart bekijken zijn leerlingen die zich uitschrijven zonder zich opnieuw terug in te schrijven. Deze leerlingen zijn mogelijk absolute schoolverzuimers en markeren we in het rood. De grootte van het probleem hangt in dit geval samen met het moment van de uitschrijving. Hoe vroeger men immers uitgeschreven is, hoe langer de periode van absoluut schoolverzuim. Dit betekent niet noodzakelijk dat al deze leerlingen niet meer aan de leerplicht voldoen. Het is mogelijk dat ze huisonderwijs volgen, dat ze zijn ingeschreven in een privéschool, Syntra, of dat ze in de loop van het schooljaar de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt.

In de onderstaande tabel bekijken we hoe deze categorieën van inen uitschrijvingen geëvolueerd zijn gedurende de laatste vijf schooljaren.

2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007

IN/UIT 116 114 73 313 292 359 306 347 151 2071

377190 383986 391451 397217 394060

95,6 95,2 95,8 95,7 95,3

UIT& IN 12999 13656 14214 15194 17012

% UIT… IN 3,3 693 3,4 821 3,5 882 3,7 662 4,1 548

% 0,2 0,2 0,2 0,2 0,1

IN/ UIT 3727 4989 2112 1985 2071

% 0,9 1,2 0,5 0,5 0,5

Tabel 25: Evolutie van inen uitschrijvingen

Het percentage leerlingen dat zich na een eerste inschrijving niet meer uitschrijft blijft vrijwel gelijk. De andere cijfers lijken te wijzen op een afname in absoluut schoolverzuim, namelijk een kleiner aantal leerlingen dat voor een bepaalde periode niet ingeschreven is tussen een uiten inschrijving. Ook het percentage leerlingen dat zich na een uitschrijving niet meer inschrijft neemt af.

In de onderstaande tabel geven we deze groep leerlingen weer volgens het moment van hun laatste uitschrijving die niet opnieuw door een inschrijving gevolgd wordt. Moment van laatste uitschrijving 10/2006 11/2006 12/2006 1/2007 2/2007 3/2007 4/2007 5/2007 6/2007 Totaal

% 5,6 5,5 3,5 15,1 14,1 17,3 14,8 16,8 7,3 100,0

Leerlingenkenmerken van leerlingen die inen uitschrijven per categorie Net als bij de laattijdige inschrijvingen toetsen we deze vier categorieën van leerlingen die inen uitschrijven aan de verschillende leerlingenen schoolloopbaankenmerken die voorheen al aan bod kwamen.

Tabel 24: Leerlingen die zich na een uitschrijving niet opnieuw terug inschrijven volgens het moment van uitschrijving

Eens het kerstverlof voorbij is schrijven leerlingen zich vaker uit zonder dat ze zich opnieuw inschrijven. Dit gebeurt het vaakst in de maanden maart en mei. Na de beschrijving van de verschillende categorieën gaan we nu achtereenvolgens kijken wat de kenmerken zijn van de leerlingen die tot deze verschillende categorieën behoren en hoe hun schoolloopbaan eruitziet. In wat volgt nemen we een aantal categorieën samen voor de bespreking. In de tabellen bespreken we de categorieën van leerlingen • die zich na hun inschrijving niet meer uitschrijven (IN), • die zich na een uitschrijving onmiddellijk terug inschrijven (UIT&IN),

36 Leerlingen die wel voldoen zijn leerlingen die zich inschrijven in een Syntra, privéschool, huisonderwijs…of van het geboortejaar 1989 zijn maar in de loop van het schooljaar 2006-2007 de leeftijd van 18 jaar bereikt hebben. Deze laatste groep is vrij groot, namelijk 875 leerlingen (42,2%).

• die zich na een uitschrijving NIET onmiddellijk terug inschrijven (absoluut schoolverzuim) (UIT…IN).

Nationaliteit percentage inschrijvingen 100%

80%

60%

40%

Uit… in 10,2 5,5 8 9,2 10,4 5,6 In/Uit 3,4 1,7 1,2 Uit&In 77,2 82,4 85,2 In

Nederlandse

Belgische

Portugese

Iraanse

Italiaanse

Poolse

Spaanse

Armeense

Duitse

Marokaanse

Turkse

Franse

Albanese

Russische

Ghanese

Congolese

Afghaanse

Bulgaarse

Servische

Slovaakse

Montenegrijnse

20%

nationaliteit

4,6 2,8 2,7 3,5 2,1 3,1 2,9 2,4 1,9 2,1 2,2 2,6 1,8 1 0,9 2,5 2,2 0,4 8,6 9,6 10,2 8,5 8,3 7,2 6,6 7,4 7,7 7,2 6,2 5,7 5,9 6,5 5,8 4,6 4,5 4 1,3 1,7 0,4 0 0,9 0,5 0,6 0 0 0,2 0,3 0,2 0,5 0,3 0,9 0,4 0,1 0,1 85,5 86 86,7 88,1 88,7 89,2 89,9 90,2 90,3 90,4 91,3 91,5 91,9 92,2 92,4 92,5 93,1 95,5

Figuur 6: Percentage inen uitschrijvingen volgens nationaliteit

In de bovenstaande grafiek delen we de leerlingen die inen uitschrijven in per nationaliteit. We zien hierbij overeenkomsten met de gelijkaardige grafiek over laattijdige inschrijvingen. De leerlingen die vaker laattijdig inschrijven hebben dikwijls dezelfde nationaliteit als de leerlingen die vaker uitschrijven zonder opnieuw in te schrijven, of absoluut schoolverzuim laten optekenen tussen inen uitschrijvingen door. Ook hier kan men de opmerking maken dat leerlingen uit een (ex-)oorlogsgebied een groter risico lopen op een meer inconsistente schoolloopbaan. Deze leerlingen hebben immers niet altijd het voorrecht gehad om naar school te kunnen gaan. Daarnaast is ook bekend dat kinderen die behoren tot de Roma het moeilijk hebben om zich aan te passen aan onze schoolcultuur. Deze kinderen hebben meestal een Oost-Europese (vaak Slovaakse) nationaliteit. Een terugkeer naar het land van herkomst kan eveneens een mogelijke verklaring zijn voor het grotere percentage niet-Belgen dat uitschrijft zonder terug in te schrijven.

Geslacht In de onderstaande tabel geven we de inen uitschrijvingen weer volgens het geslacht van de leerling. IN

UIT& IN M 199533 94,6 9905 V 194527 96,0 7107 Totaal 394060 95,3 17012

UIT… % IN/UIT % IN 4,7 315 0,1 1216 0,6 3,5 233 0,1 855 0,4 4,1 548 0,1 2071 0,5

Tabel 26: In- en uitschrijvingen volgens geslacht

Bij jongens noteren we iets meer veranderingen in hun schoolloopbaan dan bij meisjes. Jongens schrijven ook iets vaker uit zonder zich opnieuw in te schrijven. Geboortejaar In de onderstaande tabel geven we de inen uitschrijvingen weer volgens het geboortejaar van de leerling. 1994 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

53280 68191 69806 70088 67598 65097 394060

97,8% 96,5% 94,6% 94,9% 93,8% 94,6% 95,3%

UIT& IN 1115 2309 3718 3429 4119 2322 17012

% 2,0% 3,3% 5,0% 4,6% 5,7% 3,4% 4,1%

UIT… IN 42 62 101 106 147 90 548

% 0,1% 0,1% 0,1% 0,1% 0,2% 0,1% 0,1%

IN/ UIT 63 138 173 193 236 1268 2071

% 0,1% 0,2% 0,2% 0,3% 0,3% 1,8% 0,5%

Tabel 27: In- en uitschrijvingen volgens geboortejaar

Hoe jonger de leerling hoe standvastiger de schoolloopbaan. Veranderingen van school of studierichting waarbij een leerling zich onmiddellijk terug inschrijft ziet men vaker bij 14-jari35

gen en 16-jarigen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat dit momenten zijn waarop een studiekeuze moet gemaakt worden. Bij de oudste groep komt het vaker voor dat leerlingen zich uitschrijven, zonder zich terug in te schrijven. Hierbij merken we op dat een deel van de leerlingen van het geboortejaar 1989 18 jaar werd in de loop van het schooljaar 2006-2007 en dus niet langer leerplichtig is (875 leerlingen of 42,2%). Woonplaats

UIT&IN %

Voltijds onderwijs 379 560 96,1 13 599 Deeltijds onderwijs 1 607 36,4 2 207 Buitengewoon onderwijs 12 893 89,6 1 206 Totaal 394 060 95,3 17 012

UIT… IN

3,4

368

49,9

8,4 4,1

88 548

IN/ UIT

0,1 1 360 0,3 2,1

513 11,6

0,6 198 1,4 0,1 2 071 0,5

Tabel 29: In- en uitschrijvingen volgens hoofdstructuur37

Uit de onderstaande tabel kan men onder andere afleiden of leerlingen die een bepaalde periode niet ingeschreven zijn in een school vaker in een verstedelijkt gebied wonen. Verstede- IN % lijkingsgraad37 VL. G. grootsteden 38 158 96,9 regionale centrumsteden 48 291 95,6 kleine steden 80 690 95,7 stedelijke rand 53 472 96,3 overgangsgebied 95 051 96,3 platteland 65 295 96,3 B.H.G. 6 990 93,1 Andere 6 113 61,7 Totaal 394 060 95,3

den op het vlak van inen uitschrijvingen van leerlingen.

UIT& IN

% UIT… % IN/UIT % IN

934 2,4 56 0,1

233 0,6

1 886 3,7 88 0,2

265 0,5

3 221 3,8 84 0,1

360 0,4

1 820 3,3 49 0,1

177 0,3

3 182 2 250 440 3 279 17 012

3,2 79 3,3 57 5,9 26 33,1 109 4,1 548

0,1 394 0,4 0,1 187 0,3 0,3 51 0,7 1,1 404 4,1 0,1 2 071 0,5

Tabel 28: In- en uitschrijvingen volgens woonplaats

Uit deze cijfers blijkt dat de grootste groep leerlingen met een inconsistente schoolloopbaan behoort tot de categorie “andere”, m.a.w. de leerlingen die wonen in het buitenland of het Franstalige landsgedeelte. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat deze leerlingen overgestapt zijn naar een school buiten het Vlaams Gewest. Daarnaast komt absoluut schoolverzuim iets vaker voor in Brussel, de grootsteden Antwerpen en Gent en de centrumsteden dan in de kleine steden en het platteland. Opvallend is dat het percentage van leerlingen die zich na een eerste inschrijving niet meer uitschrijven het hoogste is in de grootsteden. Schoolloopbaan van leerlingen die inen uitschrijven per categorie In de onderstaande tabel bekijken we hoe de verschillende hoofdstructuren: voltijds, deeltijds en buitengewoon onderwijs zich tot elkaar verhou-

De cijfers voor het deeltijds onderwijs zijn zeer verschillend van de cijfers in het voltijds en buitengewoon onderwijs. Hierbij kunnen we echter opmerken dat twee derden (68%) van de uitschrijvingen onmiddellijk gevolgd door een inschrijving in het deeltijds onderwijs te wijten zijn aan een verandering binnen de werkcomponent. Veranderingen van contracten en werkgevers geven centra voor deeltijds onderwijs ook door aan het ministerie via een nieuwe inschrijving. Deze leerlingen blijven weliswaar ingeschreven in dezelfde school. Er is bij deze leerlingen dus geen sprake van een schoolverandering of verandering van studierichting, wel van een “werkverandering”. Als we geen rekening houden met de verandering binnen de werkcomponent scoort het deeltijds onderwijs toch nog veel hoger voor de categorie uitschrijven en onmiddellijk terug inschrijven dan het voltijds of buitengewoon onderwijs (namelijk 16%). Er is in het deeltijds onderwijs 20 maal vaker sprake van absoluut schoolverzuim bij een schoolverandering dan in het voltijds onderwijs. Daarnaast schrijven leerlingen in het deeltijds onderwijs ook veel vaker uit zonder dat er een inschrijving op volgt. Dit laatste moeten we wel enigszins nuanceren. Het is immers mogelijk dat deze leerlingen zich inschrijven in een Syntra bijvoorbeeld, wat voor leerlingen van het DBSO niet onwaarschijnlijk is. A- of B-stroom (eerste graad) Hoe de inen uitschrijvingen zich verhouden in de eerste graad vindt u terug in de onderstaande tabel.

37 Voor de indeling van gemeenten volgens de graad van verstedelijking baseerden we ons op de VRIND-classificatie van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Een beschrijving vindt u in het glossarium.

Studiegebied (tweede en derde graad)

UIT&IN %

UIT… % IN/UIT % IN A-stroom 117488 97,8 2411 2,0 57 0,0 133 0,1 In de onderstaande tabel geven we de inB-stroom 18804 90,1 1923 9,2 53 0,3 91 0,4 uitschrijvingen door per studiegebied. Totaal 136292 96,7 4334 2,9 110 0,0 224 0,2 IN % UIT& % UIT… % IN/ Tabel 30: In- en uitschrijvingen bij volgens A- of B-stroom IN IN UIT Algemeen 110890 97,9 2223 2,0 29 0,0 91 Nieuwe inschrijvingen komen vaker voor in de secundair B-stroom dan in de A-stroom, maar absoluut onderwijs 1931 93,8 92 4,5 2 0,1 33 schoolverzuim als gevolg daarvan komt niet zo Auto Ballet 68 100,0 0 0,0 0 0,0 0 frequent voor. Ook het percentage uitschrijvin- Beeldende 3510 93,1 228 6,0 8 0,2 23 gen waar geen inschrijving op volgt is beperkt. kunsten Bouw 3553 94,7 153 4,1 10 0,3 35 Chemie 3623 95,5 162 4,3 1 0,0 7 Onderwijsvorm Decoratieve 971 90,8 83 7,8 1 0,1 14 technieken De cijfers per onderwijsvorm zien eruit als Fotografie 179 92,3 10 5,2 0 0,0 5 1308 93,2 89 6,3 1 0,1 5 Grafische volgt: communiIN % UIT&IN % UIT… % IN/ % catie en IN UIT media Eerste 136292 96,7 4334 2,9 110 0,0 224 0,2 Handel 28094 93,7 1675 5,6 29 0,1 185 graad Hout 6155 95,3 245 3,8 8 0,1 51 ASO 113272 97,9 2295 2,0 31 0,0 94 0,1 Juwelen 63 82,9 10 13,2 0 0,0 3 KSO 4408 93,4 277 5,9 9 0,2 27 0,6 Koeling en 671 93,7 37 5,2 1 0,1 7 TSO 75981 95,3 3480 4,4 61 0,1 217 0,3 warmte BSO 46190 92,8 2922 5,9 106 0,2 575 1,2 Land- en 4036 96,3 136 3,2 4 0,1 14 Modulair 1795 88,0 211 10,3 5 0,2 28 1,4 tuinbouw Onthaal1622 83,5 80 4,1 46 2,4 195 10,0 Lichaams6190 94,5 269 4,1 17 0,3 72 klas verzorging Totaal 379560 96,1 13599 3,4 368 0,1 1360 0,3 Maritieme 139 94,6 8 5,4 0 0,0 0 Tabel 31: In- en uitschrijvingen volgens onderwijsvorm opleidingen Mechanica- 25996 94,7 1305 4,8 24 0,1 139 Wat de onderwijsvormen betreft, zien we de- elektriciteit 1499 93,9 90 5,6 0 0,0 7 zelfde trend als bij de laattijdige inschrijvingen Mode Muziekin5 100,0 0 0,0 0 0,0 0 en problematische afwezigheden, namelijk strumentenmeer schoolverzuim in het BSO en KSO dan in bouw Optiek 3 100,0 0 0,0 0 0,0 0 het ASO en TSO. Orthope21 100,0 0 0,0 0 0,0 0 Ook uit deze cijfers blijkt dat de schoolloop- dische technieken baan van de leerlingen uit de onthaalklas de Personen29118 93,8 1701 5,5 44 0,1 177 minst standvastige is. Tien procent van de leer- zorg 830 93,9 49 5,5 1 0,1 4 lingen uit de onthaalklas schrijft zich na een Podiumkunsten uitschrijving niet opnieuw in. Een terugkeer Sport 6324 95,3 289 4,4 6 0,1 18 28 96,6 1 3,4 0 0,0 0 naar het land van herkomst behoort hier tot de Tandtechnieken mogelijke verklaringen. Er is ook vaker sprake Textiel 78 97,5 2 2,5 0 0,0 0 van absoluut schoolverzuim tussen een uiten Toerisme 1733 91,0 142 7,5 8 0,4 21 Voeding 4629 95,2 186 3,8 18 0,4 30 een inschrijving bij onthaalleerlingen. Totaal 241645 95,9 9185 3,6 212 0,1 941

en % 0,1 1,6 0,0 0,6 0,9 0,2 1,3 2,6 0,4

0,6 0,8 3,9 1,0 0,3 1,1 0,0 0,5 0,4 0,0 0,0 0,0 0,6 0,5 0,3 0,0 0,0 1,1 0,6 0,4

Tabel 32: In- en uitschrijvingen volgens studiegebied

De studiegebieden met het hoogste percentage schoolverzuim zijn Bouw, Lichaamsverzorging, Toerisme en Voeding. Uitschrijvingen zonder dat er een inschrijving op volgt zien we vaker in de studiegebieden Auto, Decoratieve Technieken, Fotografie, Juwelen, Lichaamsverzorging en Toerisme. Net als bij de laattijdige inschrijvingen zijn dit beroepsgerichte studiegebieden.

Problematisch afwezig in 2005-2006

Het is inderdaad zo dat leerlingen die inschrijven zonder zich uit te schrijven het minst geIn deze tabel bekijken we of de leerlingen met confronteerd worden met schoolse vertraging. de minst standvastige schoolloopbaan ook va- Leerlingen die van studierichting en/of van ker door scholen als problematisch afwezig ge- school veranderen maar zich onmiddellijk temeld werden in het schooljaar 2005-2006. rug inschrijven hebben bijna dubbel zoveel te IN % UIT& % UIT… % IN/UIT % maken met schoolse vertraging op te lopen dan 2006IN IN 2006leerlingen die ingeschreven blijven. Bij leerlin2007 200620062007 gen die zich niet onmiddellijk inschrijven na 2007 2007 Problematisch een uitschrijving is de kans op schoolse vertraafwezig ging bijna drie keer zo groot. Zeventig percent 2005-2006 2 095 73,3 603 21,1 27 0,9 134 4,7 van de leerlingen, ten slotte, die zich na een Niet Problematisch afwezig uitschrijving niet opnieuw inschrijven hebben 2005-2006 391 965 95,4 16409 4,0 521 0,1 1 937 0,5 ten minste 1 jaar schoolse vertraging. Totaal

394 060 95,3 17012 4,1 548 0,1 2 071 0,5

Tabel 33: In- en uitschrijvingen gekoppeld aan meldingen problematische afwezigheden van het vorige schooljaar

Uitschrijvingen omwille van definitieve uitsluiting

Er lijkt inderdaad een samenhang te zijn tussen leerlingen die als problematisch afwezig gemeld werden in 2005-2006 en leerlingen die zich in 2006-2007 na een uitschrijving niet onmiddellijk terug inschrijven of zich helemaal niet meer inschrijven. Niet (onmiddellijk) terug inschrijven na een uitschrijving gebeurt 9 maal vaker bij leerlingen die het vorige schooljaar 30 halve dagen B-codes hebben verzameld dan bij leerlingen die niet gemeld werden als problematisch afwezig in 2005-2006.

Bij een uitschrijving kan de school aanduiden wanneer een leerling uitgeschreven is omwille van een definitieve uitsluiting. In de onderstaande tabel geven we de leerlingen weer waarvan scholen vermelden dat ze om deze reden werden uitgeschreven. IN

UIT& % UIT… % IN/ % IN IN UIT 932 88,8 75 7,1 43 4,1

Definitieve / / uitsluiting Geen 394 060 95,5 16 080 3,9 473 0,1 2 028 0,5 definitieve uitsluiting Totaal 394 060 95,3 17 012 4,1 548 0,1 2 071 0,5

Schoolse vertraging

Tabel 35: Uitschrijvingen omwille van definitieve uitsluiting

Of er een samenhang is tussen standvastigheid in een schoolloopbaan en schoolse vertraging kunnen we afleiden uit de onderstaande tabel. 4 jaar of meer vertraging 3 jaar vertraging 2 jaar vertraging 1 jaar vertraging Geen vertraging 1 jaar of meer Totaal

Deze cijfers geven geen totaalbeeld van definitieve uitsluitingen in Vlaanderen. Leerlingen die definitief uitgesloten worden, moeten immers IN % UIT& % UIT… % IN/ % ingeschreven blijven tot er een nieuwe school IN IN UIT gevonden is. Bovendien is het mogelijk om een leerling uit te sluiten op 31 augustus van het lo31 0,0 2 0,0 0 0,0 0 0,0 pende schooljaar. Deze leerlingen worden niet 1 050 0,3 85 0,6 5 1,6 59 5,2 uitgeschreven in de loop van het schooljaar en zijn bijgevolg niet in deze cijfers opgenomen.

11 511 3,1

991 7,4

40 12,6

235 20,7

In principe, wanneer scholen de regelgeving strikt toepassen, zou geen enkele leerling ab286 775 76,2 7 780 58,5 126 39,7 303 26,6 soluut schoolverzuim kunnen hebben als hij 2 928 0,8 50 0,4 0 0,0 2 0,2 uitgeschreven wordt ten gevolge van een de376 143100,013 308 100,0 317 100,0 1 137 100,0 finitieve uitsluiting. De regelgeving38 schrijft Tabel 34: De schoolse vertraging van leerlingen inen uitschrijven immers voor dat deze leerlingen ingeschreven (enkel het gewoon voltijds niet modulair secundair moeten blijven tot er een andere school geonderwijs, OKAN niet ingegrepen). vonden wordt. Blijkbaar gebeurt het bij 1 op de 10 uitgesloten leerlingen toch dat ze een bepaalde periode nergens ingeschreven zijn. 73 848 19,6 4 400 33,1 146 46,1

538 47,3

38 Decreet betreffende het onderwijs-II van 31 juli 1990, art. 74undecies.

de 60ste dag na die waarop de nieuwkomers werden ingeschreven in het vreemdelingenregister, in het wachtregister of in het bevolkingsregister - naargelang van het geval - van de gemeente van hun verblijfplaats.

Het is mogelijk dat het gaat om leerlingen die geen andere school vinden, maar dat de uitsluitende school dan toch beslist heeft de leerling uit te schrijven. Het is mogelijk dat de leerling niet meer wenst ingeschreven te worden in een school en, in het beste geval, op een andere manier aan de leerplicht voldoet. In het slechtste geval voldoet de leerling helemaal niet aan de leerplicht.

Daarnaast lijken leerlingenen schoolloopbaankenmerken van leerlingen die laattijdig inschrijven ook wel aan te sluiten bij het profiel van leerlingen die problematisch afwezig zijn. Ze wonen vaker in een verstedelijkt gebied (in dit geval de centrumsteden en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest), zijn 17 jaar, ze zitten in het voltijds onderwijs vaker in de B-stroom en het BSO, volgen vaker deeltijds onderwijs, hebben vaker al schoolse vertraging opgelopen,… Ze zijn trouwens ook vaker problematisch afwezig het voorafgaande schooljaar dan leerlingen die niet laattijdig inschrijven.

Besluit

De interne procedure, die AgODi heeft uitgewerkt om leerlingen secundair onderwijs op te volgen die in- of uitschrijven, spoort ouders en leerlingen aan om zo weinig mogelijk de school te verzuimen bij schoolverandering. Het goede verloop van deze procedure is afhankelijk van de mate waarin scholen ons tijdig correcte gegevens verstrekken. Op dit moment heeft deze procedure geen sluitstuk. Dit betekent dat we na een herinneringsbrief geen verdere stappen ondernemen. De plannen om vanaf het schooljaar 2007-2008 15 dagen absoluut schoolverzuim bij een uitschrijving te koppelen aan het al dan niet krijgen van een schooltoelage zorgt voor een stok achter de deur.

Zeer gelijklopende resultaten zien we terug bij leerlingen die na een uitschrijving niet onmiddellijk terug inschrijven in een school, of die zich na een uitschrijving niet opnieuw inschrijven. De meeste leerlingen hebben een zeer standvastige schoolloopbaan. Vijfennegentig procent van de leerlingen blijft ingeschreven in dezelfde school en studierichting na een eerste inschrijving. Het kleine percentage leerlingen dat een bepaalde periode niet ingeschreven is in een school, voldoet ook grotendeels aan het profiel dat hierboven beschreven werd. Het gaat niet altijd om moedwillig schoolverzuim. Bij de niet-Belgen bijvoorbeeld kan een terugkeer naar het land van herkomst een logische verklaring zijn voor het niet terug inschrijven na een uitschrijving.

Het gevaar blijft echter bestaan dat leerlingen die nergens ingeschreven zijn te weinig zichtbaar zijn bij het CLB en eventueel, als er sprake is van onwil om aan de leerplicht te voldoen, bij politie of justitie. Als we de resultaten bekijken van leerlingen die laattijdig inschrijven, zien we dat slechts een heel klein percentage leerlingen (0,5%) inschrijft na 1 oktober. Bovendien lijkt een aanzienlijk deel van de laattijdige inschrijvingen het gevolg te zijn van een instroom van nieuwkomers in ons land. Dit blijkt uit de cijfers over het onthaalonderwijs, waar bijna de helft van de leerlingen laattijdig instroomt, en uit de cijfers van laattijdige inschrijvingen per nationaliteit, waaruit blijkt dat 50 percent van de leerlingen die laattijdig inschrijven niet de Belgische nationaliteit heeft. De term absoluut schoolverzuim moet bij deze categorie van leerlingen serieus genuanceerd worden. Bovendien moet men er rekening mee houden dat men volgens de wet op de leerplicht pas leerplichtig is vanaf

Toch moeten we er rekening mee houden dat een beperkte groep jongeren met een steeds terugkerend profiel een zeer instabiele schoolloopbaan heeft.

Aanbevelingen

onderzoeken of ze behoefte hebben aan bijkomende administratieve ondersteuning om leerlingen waarbij er sprake is van onwil om zich in te schrijven, aan te manen om dit te doen. Als deze behoefte zou bestaan, kunnen we hier op eenzelfde manier ondersteunen als bij de zorgwekkende dossiers van leerlingen met problematische afwezigheden (zie hoofdstuk 3).

• De aanbeveling in het rapport van 2005-2006 om extra aandacht te besteden aan bepaalde groepen van leerlingen met schoolloopbaanproblemen werd opgevolgd.

Het voltijds engagement en de verschillende trajecten die kaderen in het decreet Leren en Werken kunnen voor leerlingen die deeltijds leren hopelijk zorgen voor een meer consistente schoolloopbaan.

• We beschikken niet over volledige cijfers over definitieve uitsluitingen. Via de inen uitschrijvingen ontvangen we enkel de gegevens van leerlingen die uitgeschreven worden ten gevolge van een definitieve uitsluiting. Niet over die leerlingen die ingeschreven blijven en geen andere school vinden, of leerlingen die uitgesloten worden op 31 augustus van het lopende schooljaar. Om over volledige gegevens te beschikken is het beter om deze apart op te vragen. Hoe dit best verloopt, moet zo snel mogelijk onderzocht worden.

Een aantal andere aanbevelingen uit het rapport over het schooljaar 2005-2006 hernemen we, namelijk: • dat niet-leerplichtige leerlingen die definitief zijn uitgesloten niet ingeschreven moeten blijven. Voor sommige leerlingen is dit zinloos en zou de school de mogelijkheid moeten hebben om deze leerlingen uit te schrijven. In het decreet Leren en Werken wordt het voor de CDO’s wel mogelijk gemaakt om niet-leerplichtige leerlingen sneller uit te schrijven. Misschien moet deze regelgeving voor het voltijds onderwijs ook herbekeken worden. • dat de rol van de LOP’s bij de opvolging van leerlingen die niet in een school ingeschreven zijn moet uitgeklaard worden. Spijbelen is ondertussen een thema geworden dat in de LOP’s hoog op de agenda staat, maar hun concrete rol in de opvolging van leerlingen die nergens ingeschreven zijn, is nog niet uitgewerkt. Hiervoor werd inmiddels een werkgroep samengesteld.

• Om onze procedure van inen uitschrijvingen zo sluitend mogelijk te maken, is het belangrijk dat we erover waken dat de gegevens die scholen ons doorsturen correct zijn. Zeker wanneer dit vanaf het schooljaar 2007-2008 gekoppeld wordt aan de terugvordering van de schooltoelage moeten foutieve en laattijdige gegevens zoveel mogelijk vermeden worden. Het is nodig om scholen hierover te sensibiliseren. • Het is zinvol om na te gaan in hoeverre CLB’s een zicht hebben op leerlingen die lange tijd nergens ingeschreven zijn. We kunnen ook 40

Hoofdstuk 3: Opvolging van problematische afwezigheden 3.A. Problematische afwezigheden in het basisonderwijs 1.

men worden met de ouders. Er hoeft echter nog geen schriftelijk dossier opgemaakt te worden. Vanaf de 11e halve dag problematische afwezigheid moet aan volgende voorwaarden voldaan zijn, om dit te kunnen omzetten in gewettigde afwezigheden:

Reglementair kader

• De school heeft de problematische afwezigheid gemeld aan het CLB.

De regelgeving over afwezigheden in het basisonderwijs is terug te vinden in het besluit van de Vlaamse Regering betreffende de controle op de inschrijvingen van leerlingen in het basisonderwijs van 12 november 1997 en in de omzendbrief afwezigheden van leerlingen in het basisonderwijs van 16 augustus 2002.

• De school werkt samen met het CLB aan de begeleiding van de leerling. Er moet een schriftelijk begeleidingsdossier opgemaakt zijn. Het begeleidingsdossier moet op school ter inzage zijn voor de verificateur. Die gaat na of de school voldoende begeleidingsinspanningen heeft geleverd en bijgevolg de problematische afwezigheden als gewettigd kunnen worden beschouwd.

Het uitgangspunt van deze regelgeving, is dat het vooral de scholen zijn die lokaal problematische afwezigheden opvolgen, in nauwe samenwerking met het CLB en andere lokale partners. Het is zeer belangrijk dat scholen bewust omgaan met deze afwezigheidsproblematiek en dat zij aandacht hebben voor achterliggende redenen en oorzaken van problematische afwezigheden. Enkel op die manier kan een school problematische afwezigheden detecteren die misschien op het eerste zicht aanvaardbaar lijken.

Los van deze administratieve richtlijnen blijft het echter zeer belangrijk dat scholen een degelijk beleid voeren in verband met (problematische) afwezigheden van hun leerlingen en dat zij het gesprek aangaan met de betrokken ouders. Zo is het uiteraard ook mogelijk dat scholen al vroeger een beroep kunnen doen op het CLB als dit nodig blijkt te zijn. Een aantal aanpassingen in de regelgeving hebben het belang van deze opvolging nog benadrukt.

Sinds 1 september 2002 kunnen problematische afwezigheden onder bepaalde voorwaarden beschouwd worden als gewettigde afwezigheden, zodat de leerling zijn statuut van regelmatige leerling niet verliest. Voor problematische afwezigheden tot en met 10 halve dagen zijn er geen specifieke voorwaarden, wat echter niet betekent dat de school geen begeleidingsinspanningen moet leveren. Afspraken rond afwezigheden moeten opgenomen worden in het schoolreglement en ingeval van problematische afwezigheden moet er contact opgeno-

Vanaf schooljaar 2006-2007 moet bij schoolverandering in de loop van een schooljaar, de uitschrijvende school binnen een week de gegevens over problematische afwezigheden bezorgen aan de nieuwe school. Op deze manier is er een betere continuïteit in de opvolging van de problematische afwezigheden bij schoolverandering.

plichting van de CLB’s om zorgwekkende dossiers aan ons te melden.

Vanaf schooljaar 2006-2007 wordt ook aan scholen gevraagd om medische attesten te gaan beoordelen. In een aantal gevallen wordt een medisch attest als twijfelachtig beschouwd (dixit-atttesten, geantedateerde attesten, attesten met een andere dan medische reden). Het is de bedoeling dat de school bij die twijfelachtige medische attesten de afwezigheid benadert als een problematische afwezigheid en dat ze, indien nodig, ook contact opneemt met het CLB.

Dit schooljaar werden 14 brieven verstuurd naar ouders, in verband met 15 kinderen. Bij dossiers waar blijkt dat vrijwillige hulpverlening - zowel door de school, het CLB of andere instanties - geen oplossing biedt, wordt het dossier doorgestuurd naar de procureur. In het schooljaar 2006-2007 werden 3 dossiers naar de procureur gestuurd, in verband met 6 kinderen.

Procedure voor opvolging

In het kader van de nieuwe regelgeving in verband met de schooltoelagen, zullen ook basisscholen een melding moeten doen van zodra een leerplichtige leerling meer dan dertig halve dagen problematisch afwezig is. Deze melding zal volledig analoog zijn aan de bestaande melding van toepassing in het secundair onderwijs. Deze wijziging zal gevolgen hebben voor de procedure van opvolging van problematische afwezigheden vanaf het schooljaar 2008-2009. Vanaf dat schooljaar zullen we ook beschikken over meer gegevens in verband met de problematische afwezigheden in het basisonderwijs.

2.1. Huidige procedure Bij problematische afwezigheden probeert de school op verschillende manieren contact te krijgen met de ouders om een zicht te krijgen op de reden van de afwezigheden en moedigt zij de ouders aan om hun kind terug regelmatig naar school te brengen. De school wordt hierbij ondersteund door het CLB, dat naast preventie en remediëring ook een belangrijke rol heeft als brug naar andere hulpverleningsinstanties, het Comité Bijzondere Jeugdzorg, …

Indien de situatie na inspanningen van de school en het CLB niet verbetert, kunnen we de ouders aanschrijven om hen te wijzen op de leerplicht en de mogelijke gevolgen van de ongewettigde afwezigheden. In de brief wordt ook vermeld dat het dossier kan doorgestuurd worden naar de procureur voor een strafrechterlijke vervolging wat enige druk op de ouders zet. Indien de school en/of het CLB zo’n brief wenselijk acht, dan moeten zij een kopie van het begeleidingsdossier aan ons bezorgen. We gaan dan na of er voldoende inspanningen geleverd werden door de school en het CLB en schrijven de ouders aan. De school of het CLB, afhankelijk van wie meldde, krijgt een kopie van de brief.

Besluit

Slechts een zeer klein aantal dossiers in verband met problematische afwezigheden werd door ons overgemaakt aan de parketten. De opvolging van deze problematische afwezigheden in het basisonderwijs gebeurt vooral lokaal door de school en het CLB, in samenwerking met alle lokale partners.

Aanbevelingen

De overgang van een louter administratieve opvolging van afwezigheden, naar het voeren van een uitgewerkt beleid in verband met afwezigheden, is een aandachtspunt waar de scholen best voortdurend over gesensibiliseerd worden.

2.2. Evaluatie Tot op heden is het voor het basisonderwijs nog geen verplichting om de gegevens in verband met de problematische afwezigheden systematisch aan ons te melden. Er is wel een ver42

3.B. Problematische afwezigheden in het secundair onderwijs 1.

Problematische afwezigheden kunnen als gewettigd beschouwd worden als de school de nodige begeleidingsmaatregelen neemt. De verificateurs gaan na of de school de correcte code gebruikt bij een afwezigheid en bekijken of ze voldoende begeleidingsinspanningen leveren. Is dit laatste het geval dan wordt de leerling, ondanks zijn problematische afwezigheden, als regelmatige leerling beschouwd. Dit betekent dat de leerling op 1 februari in aanmerking genomen wordt voor de financiering of subsidiëring en dat hij of zij recht heeft op een studiebewijs.

Reglementair kader

Problematische afwezigheden De regelgeving over de opvolging van afwezigheden is terug te vinden in het besluit over de controle op inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs.39 In dit besluit onderscheidt men drie categorieën van afwezigheden:

In het besluit over de controle op de inschrijvingen41 staat verder vermeld dat een school AgODi ervan op de hoogte moet brengen van zodra een leerling 30 halve dagen in het voltijds en 20 halve dagen in het deeltijds onderwijs problematisch afwezig is. Deze gegevens zijn de belangrijkste informatiebron voor beleidsinformatie over problematische afwezigheden voor het Ministerie van Onderwijs en Vorming. Ze zijn dus belangrijk om het fenomeen ‘problematisch schoolverlet’ in kaart te brengen en om, indien nodig, aanvullende beleidsmaatregelen te nemen.

• afwezigheden die van rechtswege gewettigd zijn; • afwezigheden die gewettigd kunnen worden door de school; • problematische afwezigheden. In dit hoofdstuk bespreken we vooral de laatste categorie. We bekijken echter ook een groep leerlingen die als gewettigd afwezig geregistreerd staan. Meer bepaald leerlingen die afwezigheden opstapelen ten gevolge van hun definitieve uitsluiting.

Vanaf het schooljaar 2007-2008 zal de schooltoelage afhankelijk gesteld worden van de aanwezigheid op school. Een leerling die gedurende twee opeenvolgende schooljaren 30 of meer halve schooldagen problematisch afwezig geweest is, zal zijn schooltoelage moeten terugbetalen.42

De school is in eerste instantie verantwoordelijk voor de begeleiding en opvolging van problematische afwezigheden. De samenwerking met het CLB is hierbij essentieel. Het CLB ondersteunt de school op het vlak van preventie, begeleiding en remediëring. Vanaf 10 halve dagen problematische afwezigheden, of 8 halve dagen in het deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO), moet het CLB verplicht ingeschakeld worden in de begeleiding. Indien nodig kunnen scholen het CLB ook sneller inschakelen. Het CLB speelt eveneens een sleutelrol wanneer de welzijnssector moet betrokken worden bij de begeleiding. Dit staat ook zo beschreven in het besluit over de begeleiding van jongeren met leerplichtproblemen door de CLB’s. 40

Afwezigheden ten gevolge van een definitieve uitsluiting Het onderwijsdecreet II bepaalt dat definitief uitgesloten leerlingen ingeschreven blijven in de uitsluitende school tot er een nieuwe school gevonden is.43 Het voorbije schooljaar is gebleken dat het, ondanks de inspanningen van directies, CLB of soms het LOP (Lokaal Overlegplatform), moeilijk is om voor die leerlingen

39 Besluit van de Vlaamse Regering van 16 september 1997 betreffende de controle op inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs, laatst gewijzigd bij Besluit van de Vlaamse Regering van 22 juli 2005. 40 Besluit van de Vlaamse Regering van 28 augustus 2000 tot vaststelling van de operationele doelstellingen van jongeren met leerplichtproblemen in de centra voor leerlingenbegeleiding.

41 Besluit van de Vlaamse Regering van 16 september 1997 betreffende de controle op inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs, laatst gewijzigd bij Besluit van de Vlaamse Regering van 22 juli 2005. 42 Decreet van 8 juni 2007 betreffende de studiefinanciering van de Vlaamse Gemeenschap, art. 16-18. 43 Decreet betreffende het onderwijs-II van 31 juli 1990, art. 74undecies.

Afwezigheden ten gevolge van een definitieve uitsluiting

een school te vinden. Dit heeft als gevolg dat een aantal leerlingen langdurig ingeschreven blijft in een school, terwijl ze, als er geen opvang is, er niet langer schoollopen. Omdat een afwezigheid omwille van een tuchtmaatregel een gewettigde afwezigheid is, worden deze afwezigheden niet als problematische afwezigheden geregistreerd. In de praktijk gaat het hier echter wel om een probleem.

Om een zicht te krijgen op hoeveel leerlingen na een definitieve uitsluiting niet snel aansluiting vinden in een nieuwe school, vragen we vanaf het schooljaar 2006-2007 aan scholen om leerlingen die 20 lesdagen (voltijds) of 10 lesdagen (DBSO) geregistreerd staan met een T-code45 schriftelijk te melden. Wanneer de school aangeeft dat de oorzaak van het niet vinden van een school te maken heeft met onwil van de ouders of de leerling om een nieuwe school te zoeken, schrijven we de ouders een brief om hen te wijzen om de leerplicht en het leerrecht van hun kind.

Procedure voor opvolging

2.1. Huidige procedure Problematische afwezigheden

2.2. Evaluatie

Hierboven vermeldden we al dat de opvolging van afwezigheden in eerste instantie een taak is van de school. Een preventieve aanpak en snel ingrijpen is onlosmakelijk verbonden met een correcte registratie die up-to-date is. Van het grootste belang is dat scholen aandacht hebben voor alle afwezigheden en steeds rekening houden met de achterliggende reden van de afwezigheid. Enkel op die manier kan men ook problematische afwezigheden detecteren die misschien op het eerste zicht aanvaardbaar lijken. Zo kunnen scholen bij de eerste registratie van een problematische afwezigheid onmiddellijk contact opnemen met de ouders en de leerling. Pas dan wordt snel duidelijk wat de reden van de afwezigheid is en kan men er de gepaste actie tegenover plaatsen.

Problematische afwezigheden Hieronder ziet u de evolutie van problematische afwezigheden over een tijdsspanne van 5 schooljaar. Aantal meldingen problematische afwezigheden % t.o.v. schoolbevolking

2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 3 047 3 358 3 390 3 395 4 142

0,8

Tabel 36: Aantal meldingen problematische afwezigheden van leerplichtige leerlingen vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007

Bij de leerplichtige leerlingen zien we een stijging van het aantal meldingen, terwijl het percentage meldingen de voorbije schooljaren status quo bleef, enkel in 2006-2007 zien we een stijging van zowel het aantal als het percentage meldingen ten opzichte van de vorige schooljaren.

De begeleidingsstappen moeten zoveel mogelijk vanuit de lokale context komen. Wij kunnen wel ter ondersteuning van de begeleidingsinitiatieven van de school en het CLB een brief richten aan de ouders van leerplichtige leerlingen die spijbelen, waarin hen op de leerplicht gewezen wordt. Wanneer de school een zorgwekkend dossier44 meldt aan ons, bekijken we samen met de school en het CLB of we een brief versturen. Indien nodig bezorgen we het dossier aan het parket.

Wanneer we de meldingen van leerplichtige en niet-leerplichtige leerlingen bekijken, zien we in de onderstaande tabel een stijging voor de verschillende schooljaren van het aantal en het percentage meldingen.

45 Registratiecode voor orde- en tuchtmaatregelen (ministeriële omzendbrief SO 70 over aanwezigheid van leerlingen: aanwezigheidsregister, stamboekregister, individuele steekkaart en registratiefiche van de leerling. Maatregelen vanaf het schooljaar 2000-2001 voor het gewoon voltijds secundair onderwijs en het deeltijds beroepssecundair onderwijs, d.d. 03/07/2000).

44 Zie verklarende woordenlijst.

1,0

Aantal meldingen problematische afwezigheden % t.o.v. schoolbevolking

20022003 3 677

20032004 4 359

20042005 4 437

0,8

1,0

2005-2006 5 341

20062007 5 478

1,2

fectief melden als problematisch afwezig. Het gebeurde in het verleden regelmatig dat een aansporing van de verificateurs nodig was om de elektronische zending te doen.47 Er is dus een zekere vorm van controle op het zenden van problematische afwezigheden op het moment van een verificatiebezoek. Het is mogelijk dat scholen nalaten om bepaalde leerlingen te melden. Als de verificateur dit vaststelt, volgt er een bijkomende controle.

Tabel 37: Aantal meldingen problematische afwezigheden van leerplichtige en niet-leerplichtige leerlingen vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007

Daarnaast uiten scholen soms de verzuchting dat er met deze meldingen niets gebeurt. In het verleden was het zo dat elke elektronische melding van problematische afwezigheden automatisch beantwoord werd met een brief vanuit het ministerie. De ervaring heeft ons echter geleerd dat een gestandaardiseerde werkmethode bij zo een problematiek weinig effect heeft. Het is beter om in samenspraak met de school en het CLB zo geïndividualiseerd mogelijk te werken. De achterliggende oorzaken en situaties kunnen immers sterk verschillen. Een standaardbrief kan dan te weinig inspelen op de situatie.

Uit deze stijging kunnen we afleiden dat scholen problematische afwezigheden steeds beter zijn gaan melden. Het scepticisme van scholen om meldingen te doen is de laatste jaren afgenomen. Het probleem willen signaleren heeft in de meeste scholen de bovenhand genomen op de bezorgdheid over imagoverlies. Dit stemt ook overeen met de onderstaande tabel die een evolutie weergeeft van het percentage meldende scholen. 2002-2003 Voltijds onderwijs Deeltijds onderwijs BuSO Totaal

46,4

20032004 48,8

20042005 47,3

20052006 48,8

20062007 50,4

95,7

93,6

95,8

97,9

60,9 50,09

70,4 53,1

71,2 51,9

75,7 53,6

72,7 54,7

Op de verwarring tussen elektronische meldingen van problematische afwezigheden voor beleidsinformatie en zorgwekkende dossiers die we individueel opvolgen komen we later nog terug.

Tabel 38: Percentage meldende scholen per hoofdstructuur en per schooljaar vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007

Afwezigheden ten gevolge van een definitieve uitsluiting

Het percentage scholen dat problematische afwezigheden meldt, evolueert in stijgende lijn. In het deeltijds onderwijs melden vrijwel alle centra leerlingen met problematische afwezigheden46. In het voltijds onderwijs meldt ongeveer de helft van de scholen leerlingen met problematische afwezigheden. In het buitengewoon onderwijs is dit percentage ietwat gezakt ten opzichte van het vorige schooljaar.

De cijfers over meldingen van leerlingen die omwille van een definitieve uitsluiting langdurig afwezig zijn en die we voor het eerst ontvangen in 2006-2007 zijn onvolledig en mogen niet beschouwd worden als een weergave van het aantal definitieve uitsluitingen. De redenen hiervoor zijn: • Het gaat alleen om de leerlingen die na meer dan 20 lesdagen nog geen andere school gevonden hebben.

Een vaak gehoorde opmerking over de registratie van problematische afwezigheden is dat deze cijfers slechts het topje van de ijsberg zijn. Op het moment van de verificatiecontrole gaan de verificateurs aan de hand van de aanwezigheidsregisters na of de scholen de leerlingen met 20 of 30 halve dagen B-code ook ef-

• De cijfers zijn niet geverifieerd. • De meldingen gebeuren eerder in het kader van een opvolgingsprocedure dan omwille

47 Ministerie van Onderwijs en Vorming (2007) Wie is er niet als de schoolbel rinkelt? Evaluatie 2005-2006 (p. 95), Brussel: auteur

46 Een uitzondering hierop is het deeltijds zeevisserijonderwijs.

van het verzamelen van statistische informatie (in dit opzicht is dit vergelijkbaar met de meldingen van zorgwekkende dossiers).

Laattijdig instromen uit het buitenland heeft in principe geen invloed op deze cijfers. In tegenstelling tot wat we zien in hoofdstuk 2 over inen uitschrijvingen gaat het hier immers over leerlingen die al ingeschreven zijn, maar die regelmatig problematisch afwezig zijn.

• Dit is slechts het eerste schooljaar dat deze maatregel van kracht is. Dit betekent dat scholen hiervan nog niet altijd op de hoogte zijn.

Uit de bovenstaande grafiek kunnen we afleiden dat het percentage meldingen hoger ligt bij leerlingen met een Oost-Europese nationaliteit. Hier kan men dezelfde opmerking maken als in hoofdstuk 2, namelijk dat het niet evident is om Roma-jongeren regelmatig naar school te laten gaan. Deze jongeren hebben meestal een Oost-Europese (vaak Slovaakse) nationaliteit.

• Aan de scholen werd gevraagd om de informatie schriftelijk te melden. Er was nog geen meldingsformulier voorhanden. Het gevolg hiervan is dat de gegevens op een weinig gestructureerde manier zijn doorgegeven.

Geslacht

Resultaten

In de onderstaande tabel ziet men de meldingen ingedeeld volgens het geslacht van de leerling.

3.1. Problematische afwezigheden Leerlingenkenmerken van leerlingen die scholen als problematisch afwezig melden

Geslacht M V Totaal

Nationaliteit

Aantal meldingen % t.o.v. de schoolbevolking Voltijds Deeltijds BuSO Voltijds Deeltijds BuSO 1 156 868 286 0,6 26,5 3,1 1 082 541 209 0,6 31,5 4,0 2238 1409 495 0,6 28,2 3,5

Tabel 39: Meldingen geslacht

In de onderstaande grafiek zijn de leerlingen met problematische afwezigheden ingedeeld volgens hun nationaliteit. De Belgen omvatten zowel de autochtone als de nieuwe Belgen.

problematische

afwezigheden

volgens

Bij sommigen leeft de indruk dat jongens vaker problematisch afwezig zijn dan meisjes.

percentage meldingen 40 35 33,5 30 25 20

17,9

7,5 7,1 6,7

5,4 5,3

4,1

3,5 3,3 2,6 2,3 2,3

Duitse

Armeense

14,6

1,6 1,2 0,9 0,8

Figuur 7: Percentage meldingen problematische afwezigheden volgens nationaliteit

Belgische

Spaanse

Nederlandse

Albanese

Afghaanse

Italiaanse

Iraanse

Marokaanse

Russische

Franse

Ghanese

Congolese

Portugese

Poolse

Turkse

Servische

Slovaakse

Bulgaarse

nationaliteit

Schoolloopbaan van leerlingen die scholen als problematisch afwezig melden

Bovenstaande percentages tonen weliswaar aan dat dit niet klopt. Zowel in het deeltijds als in het buitengewoon onderwijs is het percentage meisjes dat gemeld wordt groter dan het percentage jongens. In absolute cijfers zijn wel meer jongens dan meisjes problematisch

Hoofdstructuur

Aantal meldingen % t.o.v. schoolbevolking Voltijds onderwijs 2 238 0,6 Deeltijds onderwijs 1 409 28,2 Buitengewoon onderwijs 495 3,5 Totaal 4 142 1,0

afwezig. Geboortejaar

Tabel 42: Meldingen problematische hoofdstructuur

De onderstaande tabel geeft het percentage meldingen per geboortejaar weer. Geboortejaar 1994 en later 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

Aantal meldingen 67 235 460 722 1 105 1 553 4 142

Tabel 40: Meldingen problematische geboortejaar

Hoe de verhoudingen zijn tussen de verschillende onderwijsvormen binnen het voltijds onderwijs kunt u nagaan in de onderstaande tabel.

volgens

Uit de bovenstaande tabel kunnen we afleiden dat het percentage meldingen bij leerplichtige leerlingen stijgt in verhouding tot de leeftijd. De meerderheid van de gemelde leerlingen is tussen 16 en 18 jaar oud. Dit is een vaststelling die jaar na jaar hetzelfde blijft.

Onderwijsvorm Eerste graad ASO KSO TSO BSO Modulair Onthaalklas Totaal

Woonplaats Hieronder ziet u of leerlingen die problematisch afwezig zijn vaker in een verstedelijkt gebied wonen. Gewest Verstedelijkingsgraad48 VL. G.

B.H.G. andere Totaal

grootsteden regionale centrumsteden kleine steden stedelijke rand overgangsgebied platteland

Aantal meldingen 1 190 610 764 397 597 348 173 63 4 142

volgens

Net als de voorbije schooljaren is er een groot verschil tussen de drie hoofdstructuren voor wat het percentage meldingen betreft. Het deeltijds onderwijs scoort op dit vlak een heel stuk hoger dan het voltijds en buitengewoon onderwijs.

% t.o.v. schoolbevolking 0,1 0,3 0,6 1,0 1,5 2,3 1,0 afwezigheden

afwezigheden

Aantal meldingen 584 65 35 243 1 136 60 115 2 238

Tabel 43: Meldingen problematische onderwijsvorm

% t.o.v. schoolbevolking 2,9 1,2 0,9 0,7 0,6 0,5 2,3 1,1 1,0

Tabel 41: Meldingen problematische afwezigheden volgens graad van verstedelijking

Er wonen heel wat meer leerlingen met problematische afwezigheden in de grootsteden Antwerpen en Gent en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het percentage problematische afwezigheden stemt overeen met de verstedelijkingsgraad: in meer verstedelijkte gebieden wonen ook meer leerlingen met problematische afwezigheden.

% t.o.v. schoolbevolking 0,4 0,1 0,7 0,3 2,3 3,0 7,7 0,6 afwezigheden

volgens

Meer dan de helft van de meldingen zijn afkomstig uit het beroepsonderwijs. Ook ten opzichte van het aantal ingeschreven leerlingen in het BSO zitten er heel wat meer leerlingen met problematische afwezigheden in het beroepsonderwijs dan in de andere onderwijsvormen. In tweede instantie volgt het kunstonderwijs. Het percentage leerlingen met problematische afwezigheden in het ASO is zeer klein en ook in het technisch onderwijs ligt dit met 0,3% van de schoolbevolking vrij laag. De eerste graad, het modulair onderwijs en de onthaalklas werden in deze tabel opgenomen om het totaalbeeld van het voltijds onderwijs te schetsen, maar kunnen niet ondergebracht worden onder de verschillende onderwijsvormen. De percentages problematisch afwezige leerlingen van zowel het modulair als het onthaalonderwijs zijn echter niet te verwaarlozen.

De schoolloopbaan van leerlingen uit het onthaalonderwijs is vaak niet de meest standvastige.

Juwelen Decoratieve technieken Lichaamsverzorging Mode Bouw Auto Toerisme Voeding Handel Hout Fotografie Koeling en warmte Mechanicaelektriciteit Grafische communicatie en media Personenzorg Podiumkunsten Beeldende kunsten Land- en tuinbouw Sport ASO Chemie Totaal

A- of B-stroom (eerste graad) De onderstaande tabel geeft het aantal meldingen weer in de eerste graad, opgesplitst in de A- en de B-stroom: A-stroom B-stroom Totaal

Aantal meldingen 145 439 584

% t.o.v. schoolbevolking 0,1 2,0 0,4

Tabel 44: Meldingen problematische afwezigheden in de eerste graad

Het percentage meldingen in de B-stroom ligt 20 maal hoger dan het percentage meldingen in de A-stroom. Studiegebied (tweede en derde graad) Voor wat de tweede, derde en vierde graad betreft kan het percentage leerlingen ook opgesplitst worden per studiegebied48. Een studiegebied is een groep van structuuronderdelen op basis van een inhoudelijke verwantschap en, in het TSO en BSO, eveneens op basis van een behoefte aan een zelfde onderwijsinfrastructuur en een uitweg naar een zelfde beroepssector. De meerderheid van de studiegebieden zijn TSO- en BSO-overschrijdend.

Aantal meldingen % t.o.v. schoolbevolking 9 11,1 30

2,8

166 28 53 26 24 63 373 72 2 7

2,6 1,7 1,4 1,3 1,3 1,3 1,2 1,1 1,0 1,0

269

1,0

13 265 7 28 24 14 65 1 1 539

0,9 0,8 0,8 0,7 0,6 0,2 0,1 0,0 0,6

Tabel 45: Meldingen problematische studiegebied

afwezigheden

volgens

De studiegebieden Decoratieve Technieken en Juwelen worden uitsluitend aangeboden in het BSO en tellen procentueel gezien ook de meeste leerlingen met problematische afwezigheden. Hoewel het studiegebied Juwelen een klein aantal leerlingen telt, is het toch niet toevallig dat er in verhouding vrij veel leerlingen met problematische afwezigheden zitten. Dit is analoog met vorige rapporten. De studiegebieden waar weinig of geen leerlingen met problematische afwezigheden zitten zijn het ASO (0,1%) en, binnen het TSO, Chemie (0,0%). Ook in de studiegebieden Land- en tuinbouw (0,6% / TSO-BSO-overschrijdend) en Sport (0,2% / ASO-TSO-overschrijdend) zijn relatief weinig leerlingen regelmatig problematisch afwezig. Schoolse vertraging (gewoon voltijds niet-modulair secundair onderwijs, OKAN niet inbegrepen) Het is te verwachten dat leerlingen die vaak problematisch afwezig zijn schoolse vertraging oplopen. Of er een verband is, ziet u in de onderstaande tabel.

48 Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de studiegebieden en structuuronderdelen in het secundair onderwijs van 7 september 1999.

grond hebben. Door als school te werken aan een goede signaaldetectie kan voorkomen worden dat problemen van leerlingen escaleren met meer afwezigheden tot gevolg.

Aantal meldingen % 4 j of meer vertraging 3 0,1 3 j vertraging 123 6,0 2 j vertraging 580 28,1 1 j vertraging 940 45,6 Geen vertraging 415 20,1 1 of meer j voorsprong 2 0,1 Totaal 2 063 100,0 Tabel 46: Schoolse vertraging bij leerlingen die gemeld werden als problematisch afwezig.

In de zending problematische afwezigheden kunnen scholen aanduiden wat volgens hen de achterliggende oorzaak van de afwezigheid is. Ze maken hierbij een selectie uit een lijst van oorzaken en kunnen verschillende oorzaken aanduiden voor één leerling. De onderstaande tabel geeft weer welke oorzaken scholen het vaakst aanduiden.

Uit bovenstaande cijfers blijkt er inderdaad een samenhang te zijn tussen problematische afwezigheden en schoolse vertraging. Tachtig percent van de leerlingen die gemeld worden als problematisch afwezig hebben ten minste 1 jaar vertraging opgelopen. Ter vergelijking, 27,8% van alle leerlingen die behoren tot dezelfde categorie49 hebben in het schooljaar 2006-2007 een schoolse vertraging van ten minste 1 jaar opgelopen.

Oorzaak Een zwakke motivatie m.b.t. de school Onmacht van de ouders m.b.t. de opvoedingssituatie Familiale problemen Totale onwil van de jongere t.a.v. de school Geen of verstoord contact ouders-school Persoonlijke problemen Schoolloopbaan-problemen Medische oorzaak Manifeste onwil van de ouders Verstoorde relatie leerlingleraars Financiële druk of noodzaak Geen toekomstperspectief voor de jongere in deze opleiding Leerling is spoorloos en geseind Groepsdruk, pestgedrag van anderen t.a.v. de leerling Andere

Reeds eerder gemeld als problematisch afwezig Uit de onderstaande tabel kan men afleiden hoeveel leerlingen verschillende schooljaren op rij gemeld worden als problematisch afwezig. Gemeld in het schooljaar Aantal meldingen Enkel 2006-2007 2 979 2006-2007 én 20052006 922 2006-2007, 2005-2006 én 2004-2005 241 Totaal 4 142

% 71,9 22,3 5,8 100,0

Tabel 47: Verschillende schooljaren op rij gemeld als problematisch afwezig

Aantal maal % op het totale aangeduid aantal meldingen 2 933 70,8 1 567

37,8

991 956

23,9 23,1

951

23,0

534 477 319 313 185

12,9 11,5 7,7 7,6 4,5

171 162

4,1 3,9

2,3

1,9

378

9,1

Tabel 48: Oorzaken voor problematische afwezigheden zoals gemeld door de school

Bijna een derde van de gemelde leerlingen wordt meer dan één schooljaar op rij gemeld als problematisch afwezig. Voor deze leerlingen zal dit, als ze recht hebben op een schooltoelage, vanaf het schooljaar 2008-2009 een terugvordering van hun schooltoelage betekenen50. Achterliggende oorzaken bij problematische afwezigheden

We stellen vast dat scholen heel vaak een verklaring voor de afwezigheden zoeken in motivatieproblemen van de leerling. Een zwakke motivatie kan echter ook het gevolg zijn van een opgebouwde leerachterstand en schoolloopbaanproblemen. Het is dus niet altijd eenvoudig om gevolg en oorzaak van elkaar te onderscheiden.

Wanneer een leerling afwezig is, is het belangrijk dat de school actief op zoek gaat naar de achterliggende oorzaken van die afwezigheid. Afwezigheden die op het eerste zicht volstrekt verantwoord lijken, bijvoorbeeld omdat ze gewettigd zijn door een doktersattest, kunnen bij nader inzien toch een problematische achter-

Uit het onderzoek door de inspectie51 is gebleken dat scholen zich op het vlak van signaaldetectie nog verder kunnen professionaliseren. Men kan zich bijvoorbeeld afvragen in hoeverre het lage percentage van de oorzaak “groepsdruk of pestgedrag” overeenstemt met de realiteit. Ligt pestgedrag inderdaad niet zo

49 Gewoon voltijds niet-modulair secundair onderwijs, OKAN niet inbegrepen. 50 In het deeltijds onderwijs zullen deze terugvorderingen starten vanaf het schooljaar 2009-2010.

51 Michielsens, P. (2005). Onderwijsspiegel schooljaar 2003-2004, verslag over de toestand van het onderwijs (p. 31). Brussel: auteur.

van hun betrokkenheid bij de begeleiding van leerlingen met problematische afwezigheden.

vaak aan de basis van afwezigheden of ontdekt men in sommige gevallen niet dat dit een oorzaak is?

Betrokken externen

Scholen ervaren dat heel wat ouders niet bij machte zijn om verandering te brengen in de problematische afwezigheden van hun kinderen. Minder vaak hebben scholen te maken met echte onwil van de ouders. Dit wordt in overweging genomen wanneer men maatregelen of sancties neemt t.a.v. ouders van jongeren met problematische afwezigheden. In het spijbelactieplan wordt dan ook een duidelijk onderscheid gemaakt tussen enerzijds de dossiers waar er sprake is van onwil van de ouders en anderzijds de dossiers waar het gaat om een problematische opvoedingssituatie.

Politie (sociale dienst/wijkagent) Sociale dienst van de jeugdrechtbank Comité voor bijzondere jeugdzorg Huisarts Gespecialiseerde artsen (psychiaters, neurologen, pediaters) Gezins- en thuisbegeleidingsdiensten Gezinsvervangende tehuizen (homes) Openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn Gemeentelijke spijbelambtenaar Bemiddelingscommissie Centrum voor begeleid zelfstandig wonen Centrum voor geestelijke gezondheidszorg Centrum voor intercultureel maatschappelijk werk Kind en gezin Centrum voor maatschappelijk welzijn Centrum voor drughulpverlening Migrantencentrum Straathoekwerk Jongerenadviescentra (JAC’s) Andere

Omdat we merkten dat scholen vrij vaak de categorie “andere” aanduiden, werden de categorieën voor de meldingen van het schooljaar 2007-2008 geactualiseerd. Scholen zullen ook de mogelijkheid hebben om naast leerlinggerelateerde oorzaken ook school- of maatschappijgerelateerde oorzaken aan te duiden. Betrokken externen bij problematisch afwezigheden van leerlingen

Aantal maal Percentage aangeduid op het totale aantal meldingen 1 011 24,4 472 11,4 417 338 235

10,1 8,2 5,7

175

4,2

159

3,8

125

3,0

74 68 59

1,8 1,6 1,4

1,4

1,1

45 41

1,1 1,0

32 31 23 17 247

0,8 0,7 0,6 0,4 6,0

Tabel 49: Betrokken externen bij de begeleiding van problematische afwezigheden zoals gemeld door de school

De achtergrond van problematische afwezigheden kan zodanig complex of ernstig zijn dat een zeer intensieve en meer gespecialiseerde begeleiding door externen vereist is.

De politie blijkt het vaakst betrokken te zijn bij de opvolging van spijbelende leerlingen. In tweede instantie werd het meest een beroep gedaan op de sociale dienst van de jeugdrechtbank.

Het CLB staat, gezien haar draaischijffunctie, in voor de inschakeling van externen voor de begeleiding van leerlingen met problematische afwezigheden. In welke mate externen betrokken zijn, hangt onder meer af van het hulpverleningsaanbod in de betrokken regio.

Spijbelen kan een eerste signaal zijn van een problematische opvoedingssituatie. In dit geval kan het CLB doorverwijzen naar het comité voor bijzondere jeugdzorg. Dit gaat weliswaar altijd om vrijwillige hulpverlening. Wanneer vrijwillige hulpverlening geen uitkomst biedt, wordt via de bemiddelingscommissie een beroep gedaan op de jeugdrechtbank. Scholen duiden de bemiddelingscommissie echter niet zo vaak aan als betrokken partij bij de begeleiding.

Een van de acties van het spijbelactieplan is er op gericht om het lokale netwerk beter uit te bouwen. Een concreet voorbeeld hiervan zijn de lokale afspraken met justitie en politie. Ook de parketcriminologen jeugd en gezin zorgen ervoor dat de kloof tussen de school en het parket kleiner wordt.

Niet alle jongeren waarbij er sprake is van een problematische opvoedingssituatie worden doorgegeven als problematisch afwezig. Jongeren die onderworpen zijn aan maatregelen opgelegd in het kader van de bijzondere jeugdzorg of jeugdbescherming worden niet beschouwd

Scholen duiden in de zending problematische afwezigheden aan welke externen betrokken zijn bij de begeleiding van de spijbelende leerling. De onderstaande tabel geeft aan welke externen scholen het vaakst aanduidden omwille

als problematisch afwezig. Hun afwezigheden zijn van rechtswege gewettigd aangezien ze op het moment van hun afwezigheid begeleid worden. Vergelijkbaar zijn jongeren die deelnemen aan een schoolvervangend project zoals Time-Out. Ook zij zijn, mits akkoord van de directie van de school waar ze ingeschreven zijn, gewettigd afwezig.

keld te worden voor begeleiding. Ze kunnen ook een preventieve taak op zich nemen. Het CLB heeft bij dit preventieve beleid een schoolondersteunende taak. Het kan verrijkend zijn voor het afwezigheidsbeleid van een school om in dialoog te treden met niet-onderwijsorganisaties, denken we maar aan onthaalbureaus, minderhedencentra, verenigingen waar armen het woord nemen enzovoort. Een belangrijk forum om scholen in contact te brengen met deze externe partners is het Lokaal Overlegplatform53. Binnen de LOP’s kan via overleg tussen scholen en externen de verstandhouding nog verbeteren. Het LOP kan eveneens een plaats zijn om voorbeelden van ‘good practice’ op het vlak van spijbelproblematiek uit te wisselen. In het spijbelactieplan zijn een aantal extra taken toegekend aan de LOP’s om de spijbelproblematiek tegen te gaan.54

Scholen duiden zowel huisartsen als gespecialiseerde geneesheren regelmatig aan als betrokken partij bij de begeleiding. De rol die artsen spelen bij problematische afwezigheden is niet eenduidig. Enerzijds heeft de arts een vertrouwensrol, anderzijds zorgen een aantal artsen soms ook voor een attest wanneer een leerling problematisch afwezig is. Het cijfer in de tabel ‘betrokken externen’ maakt hier geen onderscheid, en moet dus niet enkel bekeken worden als een cijfer dat aangeeft hoe vaak huisartsen bij de begeleiding van de leerling met problematische afwezigheden betrokken werden. Het protocol met de medische sector dat afgesloten werd op 22 maart 2007 wil er absoluut voor zorgen dat er in de toekomst geen misbruik meer gemaakt wordt van doktersbriefjes. Vanaf het schooljaar 2007-2008 zullen scholen attesten die een niet-medische reden vermelden voor een afwezigheid consequent registreren als een problematische afwezigheid.

3.2. Zorgwekkende dossiers in het kader van problematische afwezigheden Onder zorgwekkende dossiers worden die dossiers verstaan waarbij elke vorm van vrijwillige begeleiding uitgeput is en waarbij er sprake is van totale onwil bij de ouders en/of de leerling. Wanneer er volgens de school of het CLB sprake is van een zorgwekkend dossier hebben zij de mogelijkheid om het dossier aan ons over te maken. Het dossier omvat een chronologisch overzicht met de stappen van de school, het CLB en eventuele externe hulpverleningsdiensten alsook een individuele registratiefiche van de afwezigheden.

De regelgeving52 stelt dat doktersbriefjes waarrond twijfel bestaat of die onaanvaardbaar zijn, door de school gesignaleerd kunnen worden aan de CLB-arts, die het best geplaatst is om, rekening houdend met de deontologische artsencode, deze zaak verder op te volgen. De CLB-arts zal dit echter bij voorkeur doen vanuit een constructieve vraag naar samenwerking in het belang van (de begeleiding van) de problematisch afwezige jongere, en niet vanuit de positie van ‘controle-arts’ voor zijn collega. Andere externen worden in mindere mate betrokken. Omdat we merkten dat scholen vrij vaak de categorie “andere” aanduiden, werden de categorieën voor de meldingen van het schooljaar 2007-2008 geactualiseerd.

53 Het LOP is een overlegorgaan waarin zowel onderwijsals niet-onderwijspartners vertegenwoordigd zijn. De LOP’s werken aan de realisatie van Gelijke Onderwijskansen voor elk kind. 54 Ministerie van Onderwijs en Vorming (2006). Een sluitende aanpak voor spijbelen en schoolverzuim (p. 75-76). Brussel: auteur.

Externen hoeven weliswaar niet enkel ingescha52 Ministeriële omzendbrief SO/2005/04 over afwezigheden en inen uitschrijvingen in het voltijds gewoon secundair onderwijs en het deeltijds secundair onderwijs, d.d. 08/07/2005.

Soms bezorgen scholen ons toch een dossier hoewel de leerling al bekend is bij politie of justitie. Als de situatie vastzit of zeer langzaam evolueert, hopen ze dat een brief van het ministerie alsnog voor een kentering kan zorgen of een nieuwe impuls kan geven aan de opvolging.

Na het bekijken van het dossier wordt in overleg met de school of het CLB eerst een waarschuwende brief verstuurd. Daarin worden de ouders gewezen op de eventuele strafrechterlijke sancties wanneer ze zich blijven onttrekken aan de wet op de leerplicht. 80 70 60 50 40 30 27 20 10 0 2002-2003

2003-2004

2004-2005

2005-2006

Van de dossiers die we toegestuurd krijgen, vindt u hieronder een beperkte analyse.

2006-2007

Hoofdstructuur Aantal dossiers % t.o.v. het aantal meldingen problematische afwezigheden Voltijds 57 2,5 Deeltijds 7 0,5 BuSO 4 0,8 Totaal 68 1,6

Figuur 8: Evolutie aantal zorgwekkende dossiers

Tabel 50: Zorgwekkende dossiers per hoofdstructuur

Het totale aantal ingestuurde dossiers bedroeg in 2006-2007 68. Uit de bovenstaande grafiek blijkt dat de schommelingen in het aantal dossiers vrij klein zijn. Scholen en CLB’s blijven in beperkte mate een beroep doen op ons om brieven te schrijven of dossiers door te geven aan de procureur. Voor 35 van deze dossiers verstuurden we brieven naar de ouders of andere betrokkenen. Soms is een brief schrijven overbodig of niet opportuun. Zowel het CLB als de school brachten we op de hoogte van de ondernomen stappen en ontvingen een kopie van de verstuurde brieven.

Ten opzichte van het aantal meldingen problematische afwezigheden is het aantal ingestuurde zorgwekkende dossiers zeer beperkt. In 2006-2007 kregen we meer dossiers uit het voltijds onderwijs dan uit het deeltijds en buitengewoon onderwijs. Leeftijd 1994 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

Aantal dossiers 1 1 12 18 21 15 68

% t.o.v. het aantal meldingen problematische afwezigheden 1,5 0,4 2,6 2,5 1,9 1,0 1,6

Tabel 51: Zorgwekkende dossiers per geboortejaar

De dossiers waarbij, na overleg met de school of het CLB, geen vooruitgang werd vastgesteld, maakten we over aan de parketten. Zeventien dossiers werden uiteindelijk aan de procureurs overgemaakt. In de meeste dossiers ging het om leerlingen die ten minste nog één volledig schooljaar leerplichtig zijn. Toch stuurden we ook 17-jarigen door omdat er sprake was van een gezinsproblematiek waardoor eveneens jongere broertjes en zusjes problematisch afwezig waren.

Op het vlak van leeftijd kregen we de meeste dossiers toegestuurd van 15- en 16-jarigen. In verhouding tot de meldingen van problematische afwezigheden gaat bij zorgwekkende dossiers vaker om jongere kinderen.

3.3. Afwezigheden ten gevolge van definitieve uitsluitingen Zoals we eerder aangaven zijn leerlingen die definitief uitgesloten worden en geen nieuwe school vinden in theorie gewettigd afwezig. In de praktijk zijn dit echter meestal leerlingen die voor een langere periode geen lessen meer volgen en waarbij er in elk geval sprake is van een problematische schoolloopbaan.

Eigenlijk zou een dalende evolutie in het aantal zorgwekkende dossiers dat we toegestuurd krijgen een positief teken kunnen zijn. Het is immers beter dat dergelijke dossiers zoveel mogelijk lokaal opgevolgd worden en dat er regionaal goede contacten zijn tussen scholen, CLB’s, hulpverleningsinstanties en ook politie en justitie. Het uitbreiden en versterken van deze lokale netwerken is een van de acties waaraan gewerkt wordt in het kader van het spijbelactieplan.

Omwille van de eerder vermelde redenen is het aantal leerlingen zonder school ten gevolge van een definitieve uitsluiting die scholen aan AgODi doorgaven beperkt. De gegevens zijn 52

Woonplaats

zeer onvolledig omdat het standaardformulier halverwege het schooljaar werd ingevoerd. We proberen toch een aantal tendensen mee te geven.

Gewest Verstedelijkingsgraad55

VL. G.

Leerlingenkenmerken van leerlingen van wie scholen melden dat ze langdurig afwezig zijn omwille van een definitieve uitsluiting

B.H.G. Totaal

Tabel 55: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) volgens verstedelijkingsgraad

Nationaliteit Nationaliteit

Meldingen langdurig uitgesloten leerlingen Belgische 159 Niet-Belgische 19 Totaal 178

% t.o.v. de school-bevolking 0,04 0,1 0,04

In de centrumsteden en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wonen de meeste leerlingen die langer afwezig zijn ten gevolge van een definitieve uitsluiting.

Tabel 52: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per nationaliteit

Schoolloopbaan van leerlingen van wie scholen melden dat ze langdurig afwezig zijn omwille van een definitieve uitsluiting

In verhouding tot de leerlingenpopulatie zijn er meer niet-Belgen die omwille van een definitieve uitsluiting lang afwezig zijn van school. Geslacht Geslacht M V Totaal

Meldingen langdurig uitgesloten leerlingen 130 48 178

Hoofdstructuur % t.o.v. de schoolbevolking 0,06 0,02 0,04

Hoofdstructuur Voltijds onderwijs Deeltijds onderwijs BuSO Totaal

Tabel 53: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per geslacht

1994 1993 1992 1991 1990 1989 Totaal

% t.o.v. de schoolbevolking 0,02

0,3

61 178

0,4 0,04

Het hoogste percentage leerlingen dat lang afwezig is na een definitieve uitsluiting zit in het buitengewoon onderwijs. Uit telefonische contacten met scholen weten we dat dit kan te maken hebben met leerlingen die zeer moeilijk een andere school vinden omdat het aanbod beperkt is. Het is bijvoorbeeld niet eenvoudig om voor een leerling met ernstige gedragsproblemen (type 3) die definitief uitgesloten wordt een nieuwe school te vinden. Van een beperkte groep van deze leerlingen kunnen we zeggen dat ze al dan niet tijdelijk, niet functioneren in een schoolse context. De opvangmogelijkhe-

Geboortejaar % t.o.v. de schoolbevolking

Meldingen langdurig uitgesloten leerlingen 98

Tabel 56: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per hoofdstructuur

Uit de bovenstaande cijfers blijkt dat drie keer meer jongens dan meisjes langdurig afwezig zijn omwille van een definitieve uitsluiting.

Meldingen langdurig uitgesloten leerlingen 3 18 38 27 44 43 178

Meldingen % t.o.v. de langdurig schoolbevoluitgesloten king leerlingen grootsteden 25 0,06 regionale centrumsteden 54 0,11 kleine steden 40 0,05 stedelijke rand 11 0,02 overgangsgebied 31 0,03 platteland 6 0,01 11 0,15 178 0,04

0,00 0,02 0,05 0,04 0,06 0,06 0,04

Tabel 54: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per geboortejaar

Vooral de oudere leerlingen, 16- en 17-jarigen, zijn langer afwezig ten gevolge van een definitieve uitsluiting.

55 Voor de indeling van gemeenten volgens de graad van verstedelijking baseerden we ons op de VRIND-classificatie van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Een beschrijving vindt u in het glossarium.

kan deels gezocht worden in het feit dat scholen ons steeds beter hun meldingen doorgeven. De resultaten tonen aan dat er geen sprake is van een evenwichtige spreiding van problematische afwezigheden. Het profiel van leerlingen met problematische afwezigheden blijft ten opzichte van vorige schooljaren ongewijzigd. Het percentage56 niet-Belgen dat problematisch afwezig is ligt hoger dan het percentage Belgen. Vooral leerlingen met een Oost-Europese nationaliteit lijken vaker problematisch afwezig te zijn. In het deeltijds en buitengewoon onderwijs is, misschien tegen de verwachtingen in, een hoger percentage meisjes dan jongens problematisch afwezig. De meerderheid van de gemelde jongeren is tussen 16 en 18 jaar oud en woont vaker in een verstedelijkt gebied. Vooral in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de grootsteden Antwerpen en Gent ligt het percentage problematische afwezigheden een stuk hoger dan in de andere gebieden.

den voor deze kleine maar extreem problematische groep jongeren zijn zo goed als onbestaand. Naast het project van de stad Antwerpen S.W.A.T. (Samen Werken Aan Toekomst) zijn ons geen andere initiatieven bekend. Onderwijsvorm Hieronder bekijken we het aantal meldingen van langdurig uitgesloten leerlingen in het voltijds onderwijs. Onderwijsvorm Eerste graad ASO KSO TSO BSO Modulair Onthaalklas Totaal

Meldingen langdurig uitgesloten leerlingen 41 1 9 47 98

% 0,03 0,00 0,01 0,1 0,02

Tabel 57: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) in het voltijds onderwijs

De meeste leerlingen die lang afwezig zijn na een definitieve uitsluiting zitten in het BSO. Bij de leerlingen in de eerste graad is de meerderheid (29 van 41 meldingen) afkomstig uit het beroepsvoorbereidend leerjaar.

Op het vlak van de schoolloopbaan kunnen we stellen dat net als vorige schooljaren leerlingen met problematische afwezigheden veel prominenter aanwezig zijn in het deeltijds onderwijs dan in het voltijds en buitengewoon onderwijs. In het voltijds onderwijs situeren de meeste problematisch afwezige leerlingen zich in de eerste graad in de B-stroom en in de tweede en derde graad in het BSO, het onthaalonderwijs en het modulair onderwijs. Er blijkt een duidelijke samenhang te zijn tussen leerlingen met problematische afwezigheden en schoolse vertraging.

Datum van uitsluiting Niet alle meldingen bevatten de exacte datum van uitsluiting. In de meldingen waar de datum wel vermeld staat (112 van de 178), valt deze datum in 40% van de gevallen vóór 1 februari en in 60% na 1 februari. Van deze groep leerlingen werden er vaker uitgesloten in de maanden februari, maart en april dan in de andere maanden.

4. Besluit De opdracht van de overheid bij de aanpak van relatief schoolverzuim bij individuele leerlingen blijft beperkt. Het is immers belangrijk dat deze leerlingen zoveel mogelijk lokaal, in eerste instantie door de school en het CLB, opgevolgd worden. Het is vooral onze taak om deze problematiek goed in kaart te brengen. Uit de gegevens die de scholen ons bezorgen blijkt dat het aantal meldingen van problematische afwezigheden stijgt. De reden hiervoor

56 Aantal meldingen problematische afwezigheden per nationaliteit ten opzichte van het aantal ingeschreven leerlingen per nationaliteit.

Naast het verzamelen van gegevens proberen we toch waar mogelijk ondersteuning te bieden aan scholen en CLB’s die geconfronteerd worden met leerlingen voor wie de situatie uitzichtloos lijkt. Zowel bij leerlingen waarbij de afwezigheden als zorgwekkend beschouwdkunnen worden, als bij leerlingen die zeer lang afwezig zijn ten gevolge van een definitieve uitsluiting schrijven we op vraag van de school of het CLB een brief naar de ouders of bezorgen we het dossier aan de procureur des Konings. Deze dossiers blijven zeer beperkt in aantal omdat enerzijds zorgwekkende dossiers enkel aan AgODi bezorgd worden als er vanuit de school/het CLB nood is aan extra ondersteuning en anderzijds de meldingen van leerlingen die lang afwezig zijn na een definitieve uitsluiting nog zeer onvolledig zijn.

Eén aanbeveling hernemen we, namelijk:

Hoewel het aantal beperkt is, worden we toch steeds vaker geconfronteerd met jongeren met een dergelijke complexe problematiek dat niemand er nog een oplossing voor vindt binnen een schoolse context. Hoewel het in deze gevallen vaak om een zeer acuut probleem gaat waar het vinden van een oplossing hoogdringend is, sleept de zoektocht ernaar dikwijls maanden aan. Vaak hebben ze alle mogelijke scholen doorlopen met telkens een definitieve uitsluiting als eindresultaat. Daarnaast kan de nood aan psychische bijstand of maatregelen in het kader van bijzondere jeugdzorg omwille van wachtlijsten niet ingevuld worden. Voor deze jongeren zijn de opvangmogelijkheden zeer beperkt.

• In toenemende mate worden we geconfronteerd met leerlingen die geen school vinden nadat ze herhaaldelijk van school verwijderd werden. Er zou moeten onderzocht worden hoe groot de behoefte is aan initiatieven voor deze jongeren. Hierover kan een overleg georganiseerd worden. Een aantal betrokken partijen zoals scholen, CLB’s, LOP-deskundigen, …, zijn hier alvast vragende partij voor.

• Wanneer scholen te weinig inspanningen leveren om leerlingen te begeleiden kan de administratie beslissen om een of meer leerlingen in mindering te brengen door die leerling het statuut van regelmatige leerling te ontnemen. Dit heeft weliswaar altijd gevolgen zowel voor de school als voor de leerling: de school verliest haar financiering of subsidiëring en de leerling komt niet meer in aanmerking voor studiebekrachtiging. Hier moet onderzocht worden of het begrip regelmatige leerling in dit kader kan herbekeken worden. Zodanig dat het in de toekomst mogelijk wordt om, indien nodig, óf de school óf de leerling te sanctioneren.

5. Aanbevelingen • De aanbevelingen uit het rapport van 2005-2006 hebben ondertussen aanleiding gegeven tot een screening en een aantal wijzigingen aan de databank problematische afwezigheden. Ook zien we dat er rekening gehouden werd met de aanbeveling om problematische afwezigheden als een zinvolle indicator te beschouwen bij beleidsopties. In de totstandkoming van het decreet Leren en Werken hebben deze cijfers een aantal knelpunten aangereikt waarvoor via het decreet een oplossing gezocht wordt. 55

Glossarium

A-stroom: leerlingen van de eerste graad die in het eerste leerjaar A en het 2de leerjaar van de 1ste graad zitten.

beroepenveld (B-stroom): de combinatie van technische disciplines die onderwezen wordt in het beroepsvoorbereidend leerjaar.

absoluut schoolverzuim: schoolverzuim waarbij een leerling niet in een school of onderwijsinstelling is ingeschreven en ook geen huisonderwijs volgt.

centrum deeltijdse vorming: een centrum ingericht door een vzw, actief in het vormingsen jeugdwerk, waar vormingsprogramma’s worden aangeboden aan jongeren die omwille van diverse omstandigheden (sociale, persoonlijke, maatschappelijke, …) niet meer kunnen participeren aan het bestaande schoolse systeem.

ambtshalve afschrijving: de gemeente en/of politie heeft sterke vermoedens dat een gezin definitief uit de gemeente is vertrokken, maar weet niet waar ze verblijven. Het gezin wordt dan geschrapt uit het bevolkingsregister van de gemeente.

code B: registratiecode voor problematische afwezigheden code T: regsitratiecode voor afwezigheden ten gevolge van een tijdelijke of definitieve uitsluiting

andere instellingen (cfr. leerplicht): instellingen die niet behoren tot de gefinancierde of gesubsidieerde scholen maar waarvan de leerplichtigen die er ingeschreven zijn in eerste instantie beschouwd worden te voldoen aan de leerplicht. Hieronder vallen onder meer de erkende scholen, de Europese scholen, de internationale scholen, de private scholen, de Syntra, de centra voor deeltijdse vorming en de instellingen en voorzieningen bijzondere jeugdzorg.

collectief huisonderwijs: zie huisonderwijs Comité Bijzondere Jeugdzorg: Het Comité bijzondere jeugdzorg is een overheidsinstelling die hulp biedt aan ouders en kinderen in problematische opvoedingssituaties. De hulpverlening is vrijwillig, in tegenstelling tot de jeugdrechtbank, waar de hulpverlening gedwongen is. Naast deze opdracht van zorg en bijstand aan jongeren en gezinnen, bestaat haar tweede opdracht in het uitwerken van preventieprogramma’s.

B-stroom: leerlingen van de eerste graad die in het eerste leerjaar B en het beroepsvoorbereidend leerjaar zitten.

Commissie voor Advies Buitengewoon Onderwijs (CABO):. In elke provincie is een commissie van advies voor het buitengewoon onderwijs opgericht. Deze commissie is bevoegd voor de leerlingen die onderwijs- en/of opvoedingsactiviteiten volgen in scholen die in de provincie gelegen zijn en voor de kinderen in die provincie die vanwege een ernstige handicap geen onderwijs op school kunnen volgen. Eén van de bevoegdheden van de CABO behelst de vrijstelling van de leerplicht: de CABO neemt, op verzoek van de ouders, binnen vijf-

basisoptie (A-stroom): een groep leervakken die in de eerste graad een bredere observatie en oriëntatie van de leerling mogelijk maakt. bemiddelingscommissie: een bemiddelingscommissie is opgericht in elk gerechtelijk arrondissement. Hun hoofdopdracht bestaat uit het bemiddelen tussen de betrokkenen indien de vrijwillige hulpverlening vanuit het Comité Bijzondere Jeugdzorg vastloopt.

vingen, namelijk “een inschrijving na 1 oktober”. Dit komt doordat de opvolging van de inen uitschrijvingen start vanaf 1 oktober. In een bredere context echter is elke inschrijving na de eerste schooldag een laattijdige inschrijving.

tien werkdagen een gemotiveerde beslissing over een tijdelijke of permanente vrijstelling van de leerplicht voor een jongere of de opheffing van deze vrijstelling. Zie ook “vrijstelling van de leerplicht”. deeltijds secundair onderwijs: het onderwijs dat minder weken per jaar of minder lesuren per week omvat dan bepaald voor het voltijds secundair onderwijs (zie definitie voltijds secundair onderwijs).

leerplichtcontrole: controle uitgevoerd door het Ministerie van Onderwijs en Vorming, waarbij wordt bekeken of alle leerplichtige kinderen, woonachtig binnen de Vlaamse Gemeenschap, ook daadwerkelijk aan de leerplicht voldoen. Door het ontbreken van concrete samenwerkingsafspraken, worden de leerlingen uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest tot nu toe nog niet opgevolgd.

huisonderwijs: onderwijs dat verstrekt wordt aan leerplichtigen van wie de personen die het ouderlijk gezag uitoefenen of in rechte of in feite de minderjarige leerling onder hun bewaring hebben, beslist hebben zelf dit onderwijs te organiseren en te bekostigen. Het huisonderwijs moet aan twee minimumeisen voldoen: enerzijds moet het gericht zijn op de ontplooiing van de volledige persoonlijkheid en de talenten van de jongere en op de voorbereiding op een actief leven als volwassene, anderzijds moet het het respect voor de grondrechten van de mens en voor de culturele waarden van de jongere zelf en van anderen bevorderen; andere inhoudelijke voorwaarden worden niet opgelegd. Huisonderwijs kan hetzij individueel gegeven worden (individueel huisonderwijs) hetzij in een organisatie of instelling al dan niet gebaseerd op een zekere rechtsvorm (collectief huisonderwijs). De wettelijke, decretale en reglementaire bepalingen maken geen onderscheid tussen verschillende vormen van huisonderwijs.

nationaliteit: hiermee bedoelen we de nationaliteit zoals geregistreerd in het rijksregister. Personen met de Belgische nationaliteit beschouwen we als Belgen, personen die niet de Belgische nationaliteit hebben beschouwen we als vreemdelingen of niet-Belgen. Bij de Belgen kunnen we een onderscheid maken tussen autochtone Belgen (personen die als Belg geboren zijn) en allochtone of Nieuwe Belgen (personen die niet als Belg geboren zijn). onderwijsnetten: traditioneel worden er drie netten onderscheiden: het gemeenschapsonderwijs (met als inrichtende macht het Gemeenschapsonderwijs, een Vlaamse openbare instelling met rechtspersoonlijkheid), het gesubsidieerd officieel onderwijs (omvat de gemeentescholen, stedelijke scholen en provinciale scholen, als inrichtende macht achtereenvolgens gemeentebesturen, stadsbesturen en provinciebesturen) en het gesubsidieerd vrij onderwijs (georganiseerd op privé-initiatief, door een privépersoon of een privéorganisatie, de inrichtende macht is vaak een VZW).

hoofdstructuur: dit is het niveau, soort onderwijs en soort programma waar de leerling les volgt: gewoon kleuteronderwijs, buitengewoon kleuteronderwijs, gewoon lager onderwijs, buitengewoon lager onderwijs, gewoon voltijds secundair onderwijs, deeltijds beroepssecundair onderwijs, deeltijds secundair zeevisserijonderwijs, buitengewoon secundair onderwijs.

onderwijsniveau: indeling van het leerplichtonderwijs in kleuteronderwijs, lager onderwijs en secundair onderwijs.

instelling voor niet-schoolgaanden: instelling waar kinderen worden opgevangen die, omwille van medische redenen, niet in staat zijn om naar een school te gaan.

onderwijsvormen (opdeling in de 2de, 3de en 4de graad secundair onderwijs): het algemeen secundair onderwijs, het beroepssecundair onderwijs, het kunstsecundair onderwijs en het technisch secundair onderwijs.

individueel huisonderwijs: zie huisonderwijs laattijdige inschrijving: binnen het bestek van dit rapport wordt hiermee de term bedoeld zoals gebruikt in de procedure in-en uitschrij57

onthaalonderwijs voor anderstalige nieuwkomers in het secundair onderwijs: dit onderwijs heeft tot doel Nederlandsonkundige leerlingen, die onlangs in België zijn aangekomen, op te vangen, hen zo snel mogelijk Nederlands te leren en hen te integreren in de onderwijsvorm en studierichting die het nauwst aansluit bij de individuele capaciteiten van deze anderstalige nieuwkomer. Het onthaalonderwijs bevat daarom eerst een onthaaljaar, waarbij de leerling gedurende een schooljaar intensief Nederlands (minimum 28u/week) krijgt. Na het onthaaljaar worden deze leerlingen verder ondersteund, begeleid en opgevolgd.

regelmatige leerling: (algemeen) leerling die voldoet aan de toelatingsvoorwaarden en die het geheel van de vorming van het leerjaar waarvoor hij is ingeschreven werkelijk en regelmatig volgt voor de ganse duur van het schooljaar, behalve in geval van gewettigde afwezigheid. Een regelmatige leerling komt in aanmerking voor financiering/subsidiëring, schoolbevolkingsnormen en voor het behalen van een officieel studiebewijs. • basisonderwijs: een regelmatige leerling is een leerling die :

opleidingsvorm: op het niveau van het buitengewoon secundair onderwijs, de algemene aard en de doelstelling van het verstrekt onderwijs. Volgende opleidingsvormen kunnen ingericht worden volgens het type van buitengewoon onderwijs en volgens de mogelijkheden van de leerlingen :

1° voldoet aan de toelatingsvoorwaarden zoals bepaald in de artikelen 12, 13, 15, of 16 van het decreet basisonderwijs of die hiervan afwijkt bij toepassing van de artikelen 17, 18 of 19;

2° slechts in één school is ingeschreven. In het lager onderwijs, of als leerplichtige in het kleuteronderwijs, moet de leerling daarenboven voldoen aan de volgende voorwaarden :

1. het buitengewoon secundair onderwijs tot sociale aanpassing;

• 1° aanwezig zijn, behoudens gewettigde afwezigheid;

2. het buitengewoon secundair onderwijs tot sociale aanpassing en arbeidsgeschiktmaking;

• 2° deelnemen aan alle onderwijsactiviteiten die voor hem of zijn leergroep worden georganiseerd, behoudens vrijstelling bedoeld in de artikelen 29 en 30 van het decreet basisonderwijs.

3. het buitengewoon secundair beroepsonderwijs; 4. het secundair algemeen, technisch, kunsten beroepsonderwijs met doorstromingsafdeling of met kwalificatieafdeling.

• gewoon secundair onderwijs: de leerling die

problematische afwezigheid: een afwezigheid waarvoor ofwel geen, ofwel laattijdig een geldige verantwoording (medisch attest, briefje ouders, …) werd ingediend. Bij dergelijke afwezigheden moet er een begeleiding opgestart worden, ook voor niet-leerplichtige leerlingen. Ongeacht het aantal problematische afwezigheden wordt van scholen, in samenwerking met het betrokken CLB, verwacht dat ze de leerlingen gedurende het volledige schooljaar intensief begeleiden. Als de school kan aantonen dat ze ernstige inspanningen geleverd heeft om de vastgelopen situatie te deblokkeren betekent dit dat, na overheidsverificatie, de leerlingen op 1 februari in aanmerking genomen worden voor toepassing van de schoolbevolkingsnormen en dat de leerlingen recht hebben op een officiële studiebekrachtiging.

a) hetzij aan alle onderstaande voorwaarden voldoet : • 1) beantwoorden aan de toelatingsvoorwaarden tot het leerjaar waarin de leerling is ingeschreven; • 2) het geheel van de vorming van dit leerjaar werkelijk en regelmatig volgen, behoudens in geval van gewettigde afwezigheid;

b) hetzij aan alle onderstaande voorwaarden voldoet : • 1) voldoen aan de toelatingsvoorwaarden tot een eerste leerjaar van de eerste graad van het secundair onderwijs, zoals bepaald in hoofdstuk III van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2002 betreffende de organisatie van het

komst.

voltijds secundair onderwijs; • 2) het leerprogramma dat voor hem of haar individueel is bepaald door de klassenraad werkelijk en regelmatig volgen, behoudens in geval van gewettigde afwezigheid;

Syntra: opleidingsnetwerk voor zelfstandige ondernemers in Vlaanderen, gesubsidieerd door de overheid. Hun aanbod omvat opleiding, vorming en begeleiding. Binnen het Syntraaanbod situeren zich de opleidingsprogramma’s in de leertijd, ook wel middenstandsopleiding of leercontract genoemd.

• 3) onder het toepassingsgebied vallen van het besluit van de Vlaamse Regering van 12 december 2003 betreffende de integratie van leerlingen met een matige of ernstige verstandelijke handicap in het gewoon lager en secundair onderwijs.

Time-out: methode waarbij jongeren tijdelijk uit het secundair onderwijs worden genomen met de bedoeling hen opnieuw in het secundair onderwijs op te nemen. De jongeren die hiervoor in aanmerking komen zijn jongeren bij wie schooluitval dreigt en voor wie de school en het CLB zelf al een maximum aan begeleidingsinspanningen hebben geleverd om de probleemsituatie te kenteren, maar die zodanig met problemen geconfronteerd worden dat interventie van buitenaf noodzakelijk is. De doelstelling van Time-out is enerzijds het reïntegreren van de jongere in de bestaande onderwijsvoorzieningen, bij voorkeur in de school en de onderwijsvorm of studierichting waar de jongere ingeschreven was, behalve als in het belang van de jongere andere keuzes wenselijk zijn. Anderzijds heeft Time-out tot doel bij de scholen veranderingsstrategieën te stimuleren die schooluitval moeten voorkomen.

• Leerlingen die niet beantwoorden aan het onder a) of b) gestelde, worden beschouwd als vrije leerlingen. • buitengewoon secundair onderwijs: de leerling die beantwoordt aan de toelatingsvoorwaarden en, waar het voorzien is, aan de overgangsvoorwaarden die regelmatig de activiteiten volgt in functie van zijn opvoedingsbehoeften. schoolse vertraging: het niet meer op leeftijd zitten van een leerling in het betrokken leerjaar. Uitgedrukt in aantal jaren is dit de vertraging die een leerling oploopt ten opzichte van de groep leerlingen van hetzelfde geboortejaar. Wie ouder is dan de ‘normale’ leeftijd om in een bepaald leerjaar te zitten heeft schoolse vertraging.

trekkende bevolking: de binnenschippers, de kermis- en circusexploitanten en -artiesten en de woonwagenbewoners bedoeld in artikel 2, 3°, van het decreet van 28 april 1998 inzake het Vlaamse beleid ten aanzien van etnischculturele minderheden.

studiegebied: een groep van structuuronderdelen op basis van een inhoudelijke verwantschap en, in het technisch en beroepssecundair onderwijs, eveneens op basis van een behoefte aan eenzelfde onderwijsinfrastructuur en een uitweg naar eenzelfde beroepssector.

verstedelijkingsgraad: voor de indeling van de gemeenten van het Vlaams Gewest volgens de graad van verstedelijking baseren we ons op de VRIND-classificatie van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Dit is een classificatie op basis van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, met opsplitsing van het buitengebied op basis van het Strategisch Plan Ruimtelijke Economie waarbij het ruraal overgangsgebied en het ruraal gebied als platteland wordt geclassificeerd. De resterende gemeenten uit het buitengebied worden als overgangsgebied geclassificeerd. Op die manier krijgen we de volgende indeling:

S.W.A.T.: een netoverschrijdend niet-residentieel opvanginitiatief voor de opvang van tijdelijk niet-schoolbare jongeren . De jongeren leggen een traject af dat hen zo vlug mogelijk in staat stelt weer te functioneren op school. De nieuwe opvangstructuur vormt het sluitstuk van de draaischijfwerking van het Centraal Meldpunt . Het is toegankelijk vanuit alle onderwijsvormen en studierichtingen voor jongeren die school lopen in het secundair onderwijs in Antwerpen. De engagementen van de vier grootste onderwijsnetten en de CLB’s werden vastgelegd in een netoverschrijdende protocolovereen59

• Grootsteden: Antwerpen, Gent

chem, Schilde, Schoten, Sint-Amands, SintMartens-Latem, Stabroek, Steenokkerzeel, Stekene, Ternat, Tessenderlo, Tielt-Winge, Tremelo, Vorselaar, Waasmunster, Wellen, Westerlo, Wichelen, Wielsbeke, Willebroek, Zandhoven, Zele, Zelzate, Zemst, Zoersel, Zutendaal

• Regionale centrumsteden: Aalst, Brugge, Genk, Hasselt, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas, Turnhout • Kleine steden: Aarschot, Asse, Beringen, Beveren, Bilzen, Blankenberge, Boom, Bree, Deinze, Dendermonde, Diest, Diksmuide, Eeklo, Geel, Geraardsbergen, Halle, Heistop-den-berg, Herentals, Hoogstraten, Ieper, Knokke-Heist, Leopoldsburg, Lier, Lokeren, Lommel, Maaseik, Maasmechelen, Menen, Mol, Neerpelt, Ninove, Oudenaarde, Overpelt, Poperinge, Ronse, Sint-Truiden, Temse, Tielt, Tienen, Tongeren, Torhout, Veurne, Vilvoorde, Waregem, Wetteren, Zottegem

• Platteland: Aalter, Alken, Alveringem, Anzegem, Ardooie, Assenede, Avelgem, Baarle-Hertog, Beernem, Bekkevoort, Bertem, Bever, Bocholt, Borgloon, Boutersem, Brakel, Brecht, De Haan, Dentergem, Essen, Galmaarden, Gavere, Geetbets, Gingelom, Gistel, Glabbeek, Gooik, Heers, Herne, Herstappe, Herzele, Heuvelland, Hoegaarden, Holsbeek, Hooglede, Horebeke, Houthulst, Huldenberg, Ichtegem, Kaprijke, Kinrooi, Kluisbergen, Knesselare, Koekelare, Kortemark, Kortenaken, Kortessem, Kruishoutem, Laarne, Landen, Langemark-Poelkapelle, Ledegem, Lendelede, Lichtervelde, Lierde, Linter, Lochristi, Lo-reninge, Maarkedal, Maldegem, Meerhout, Merchtem, Merksplas, Mesen, Meulebeke, Moerbeke, Moorslede, Nazareth, Nevele, Nieuwerkerken, Nieuwpoort, Oosterzele, Oostrozebeke, Oudenburg, Peer, Pepingen, Pittem, Ravels, Riemst, Rijkevorsel, Ruiselede, Sint-GillisWaas, Sint-Laureins, Sint-Lievens-Houtem, Spiere-Helkijn, Staden, Vleteren, Voeren, Waarschoot, Wachtebeke, Wervik, Wingene, Wortegem-Petegem, Wuustwezel, Zingem, Zomergem, Zonnebeke, Zoutleeuw, Zuienkerke, Zulte, Zwalm

• Stedelijke rand: Aartselaar, Beerse, Beersel, Boechout, Borsbeek, Bredene, Damme, De Pinte, Deerlijk, Denderleeuw, Destelbergen, Diepenbeek, Dilbeek, Drogenbos, Edegem, Evergem, Grimbergen, Harelbeke, Hemiksem, Hove, Ingelmunster, Izegem, Jabbeke, Kontich, Kraainem, Kuurne, Linkebeek, Lint, Machelen, Melle, Merelbeke, Middelkerke, Mortsel, Niel, Oostkamp, OudTurnhout, Schelle, Sint-Genesius-Rode, Sint-Katelijne-Waver, Sint-Pieters-Leeuw, Tervuren, Vosselaar, Wemmel, Wevelgem, Wezembeek-Oppem, Wijnegem, Wommelgem, Zaventem, Zedelgem, Zonhoven, Zwevegem, Zwijndrecht • Overgangsgebied: Affligem, Arendonk, As, Balen, Begijnendijk, Berlaar, Berlare, Bierbeek, Bonheiden, Boortmeerbeek, Bornem, Brasschaat,Buggenhout, De Panne, Dessel, Dilsen-Stokkem, Duffel, Erpe-Mere, Grobbendonk, Haacht, Haaltert, Halen, Ham, Hamme, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel, Herent, Herenthout, Herk-de-Stad, Herselt, Heusden-Zolder, Hoeilaart, Hoeselt, Houthalen-Helchteren, Hulshout, Kalmthout, Kampenhout, Kapellen, Kapelle-Op-DenBos, Kasterlee, Keerbergen, Koksijde, Kortenberg, Kruibeke, Laakdal, Lanaken, Lebbeke, Lede, Lennik, Liedekerke, Lille, Londerzeel, Lovendegem, Lubbeek, Lummen, Malle, Meeuwen-Gruitrode, Meise, Nijlen, Olen, Opglabbeek, Opwijk, Oud-Heverlee, Overijse, Putte, Puurs, Ranst, Retie, Roosdaal, Rotselaar, Rumst, Scherpenheuvel-Zi-

(zie ook VRIND-classificatie op http://aps. vlaanderen.be/statistiek/publicaties/stat_ Publicaties_vrind.htm) voltijds secundair onderwijs: het onderwijs dat aan regelmatige leerlingen wordt verstrekt gedurende veertig weken per jaar naar rata van ten minste achtentwintig wekelijkse lesuren en rekening houdend met het maximum aantal wekelijkse lesuren vastgesteld in artikel 2 van het koninklijk besluit nr. 2 van 21 augustus 1978 tot vaststelling van het maximum aantal lestijden per week in het voltijds secundair onderwijs. In afwijking van het hiervoor gestelde, wordt voor wat betreft de opties psychiatrische verpleegkunde en ziekenhuisverpleegkunde van de vierde graad, het voltijds secundair onderwijs verstrekt gedurende veertig weken per 60

jaar naar rata van ten minste zesendertig wekelijkse lesuren en rekening houdend met het maximum vastgesteld in hetzelfde koninklijk besluit. vrije leerling: leerling die niet voldoet aan de voorwaarden van regelmatige leerling (zie definitie regelmatige leerling). De inschrijving van een vrije leerling is niet onderworpen aan door de Vlaamse overheid bepaalde normen en omvat dan ook uitsluitend een onderlinge overeenkomst tussen de betrokken inrichtende macht of de schooldirectie en de ouders of de meerderjarige leerling zelf. Een vrije leerling komt noch in aanmerking voor financiering/ subsidiëring, schoolbevolkingsnormen noch voor het behalen van een officieel studiebewijs. Een vrije leerling beantwoordt wel aan de bepalingen inzake de leerplicht op voorwaarde dat, zoals een regelmatige leerling, het geheel van de vorming wordt gevolgd. vrijstelling van de leerplicht: bij een fysieke of mentale handicap van een jongere, kan de Commissie voor Advies Buitengewoon onderwijs, op vraag van de ouders, beslissen om een tijdelijke of definitieve vrijstelling van de leerplicht te geven. Daarnaast hebben ook de jongeren die al een diploma van secundair onderwijs, een studiegetuigschrift van het tweede leerjaar van de derde graad BSO of een kwalificatiegetuigschrift van opleidingsvorm 3 van het buitengewoon onderwijs behaalden een vrijstelling van de leerplicht. zorgwekkend dossier: dossier waarbij elke vorm van vrijwillige begeleiding uitgeput is en waarbij er sprake is van totale onwil bij de ouders en/of de leerling. Wanneer de school een zorgwekkend dossier meldt aan AgODi wordt samen met de school en het CLB bekeken of er een brief verstuurd wordt. Indien nodig bezorgt AgODi het dossier aan het parket.

Afkortingenlijst

AgODi: Agentschap voor Onderwijsdiensten

OV: onderwijsvorm

ASO: algemeen secundair onderwijs

PA: problematische afwezigheid

BaO: basisonderwijs

POS: problematische opvoedingssituatie

BSO: beroepssecundair onderwijs

SO: secundair onderwijs

BuSO: buitengewoon secundair onderwijs

S.W.A.T.: samen werken aan toekomst

CABO: commissie van advies voor het buitengewoon onderwijs

TSO: technisch secundair onderwijs VDAB: Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

CDV: centra deeltijdse vorming CLB: Centra voor Leerlingenbegeleiding CMP: Centraal Meldpunt DBSO: deeltijds beroepssecundair onderwijs EDISON: elektronisch doorgeven van informatie tussen schoolinstellingen en het onderwijsdepartement GO: Gemeenschapsonderwijs HS: hoofdstructuur JAC: Jongeren Advies Centrum KSO: kunstsecundair onderwijs LOP: Lokaal Overlegplatform LPC: leerplichtcontrole OKAN: onthaalklas (onthaalonderwijs) voor anderstalige nieuwkomers

Overzicht van tabellen

Tabel 1: Overzicht procedurestappen controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest 16

Tabel 12: Evolutie in het aantal leerplichtige leerlingen dat zich tijdig of laattijdig inschrijft. 28

Tabel 2: Overzicht toereikend antwoord van de ouders bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest 18

Tabel 13: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens geslacht 29 Tabel 14: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens geboortejaar 30

Tabel 3: Overzicht toereikend antwoord van de gemeente bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest 18

Tabel 15: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens graad van verstedelijking 30

Tabel 4: Overzicht tijdstip doorturen van dossiers naar parket bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest 18

Tabel 16: Tijdige en laattijdige inschrijvingen bij leerlingen volgens hoofdstructuur 30

Tabel 5: Overzicht feedback van parket bij controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest 19

Tabel 17: Tijdige en laattijdige inschrijvingen in de eerste graad volgens de A- of B-stroom 30

Tabel 6: Overzicht van het resultaat van de controle op de inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest voor schooljaar 2006-2007 20

Tabel 18: Tijdige en laattijdige inschrijvingen per onderwijsvorm 31 Tabel 19: Tijdige en laattijdige inschrijvingen per studiegebied 31

Tabel 7: Teruggevonden inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens nationaliteit 20

Tabel 20: Tijdige en laattijdige inschrijvingen gekoppeld aan meldingen problematische afwezigheden van het vorige schooljaar 31

Tabel 8: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens geslacht 21

Tabel 21: De schoolse vertraging van leerlingen die tijdig of laattijdig inschrijven (enkel het gewoon voltijds niet modulair secundair onderwijs, OKAN niet ingegrepen). 32

Tabel 9: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens geboortejaar 21

Tabel 22: leerlingen die zich verschillende malen uitschrijven en terug inschrijven volgens de frequentie van schoolveranderingen. 33

Tabel 10: Controle op inschrijvingen voor 6 tot 17- jarigen in het Vlaams Gewest volgens graad van verstedelijking 21

Tabel 23: leerlingen die zich uitschrijven maar niet onmiddellijk terug inschrijven volgens het aantal dagen schoolverzuim 33

Tabel 11: Overzicht van het aantal verstuurde brieven bij de opvolging van inen uitschrijvingen 27

Tabel 24: leerlingen die zich na een uitschrijving niet opnieuw terug inschrijven volgens het moment van uitschrijving 34 63

Tabel 25: Evolutie van inen uitschrijvingen 34

Tabel 42: Meldingen problematische afwezigheden volgens hoofdstructuur 47

Tabel 26: In- en uitschrijvingen volgens geslacht 35

Tabel 43: Meldingen problematische afwezigheden volgens onderwijsvorm 47

Tabel 27: In- en uitschrijvingen volgens geboortejaar 35

Tabel 44: Meldingen problematische afwezigheden in de eerste graad 48

Tabel 28: In- en uitschrijvingen volgens woonplaats 36

Tabel 45: Meldingen problematische afwezigheden volgens studiegebied 48

Tabel 29: In- en uitschrijvingen volgens hoofdstructuur 36

Tabel 46: Schoolse vertraging bij leerlingen die gemeld werden als problematisch afwezig. 49

Tabel 30: In- en uitschrijvingen bij volgens Aof B-stroom 37

Tabel 47: Verschillende schooljaren op rij gemeld als problematisch afwezig 49

Tabel 31: In- en uitschrijvingen volgens onderwijsvorm 37

Tabel 48: Oorzaken voor problematische afwezigheden zoals gemeld door de school 49

Tabel 32: In- en uitschrijvingen volgens studiegebied 37

Tabel 49: Betrokken externen bij de begeleiding van problematische afwezigheden zoals gemeld door de school 50

Tabel 33: In- en uitschrijvingen gekoppeld aan meldingen problematische afwezigheden van het vorige schooljaar 38

Tabel 50: Zorgwekkende dossiers per hoofdstructuur 52

Tabel 34: De schoolse vertraging van leerlingen inen uitschrijven (enkel het gewoon voltijds niet modulair secundair onderwijs, OKAN niet ingegrepen). 38

Tabel 51: Zorgwekkende dossiers per geboortejaar 52

Tabel 35: Uitschrijvingen omwille van definitieve uitsluiting 38

Tabel 52: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per nationaliteit 53

Tabel 36: Aantal meldingen problematische afwezigheden vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007 44

Tabel 53: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per geslacht 53

Tabel 37: Aantal meldingen problematische afwezigheden van leerplichtige en niet-leerplichtige leerlingen vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007 45

Tabel 54: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per geboortejaar 53 Tabel 55: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) volgens verstedelijkingsgraad 53

Tabel 38: Percentage meldende scholen per hoofdstructuur en per schooljaar vanaf het schooljaar 2002-2003 tot en met het schooljaar 2006-2007 45

Tabel 56: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) per hoofdstructuur 53

Tabel 39: Meldingen problematische afwezigheden volgens geslacht 46 Tabel 40: Meldingen problematische afwezigheden volgens geboortejaar 47

Tabel 57: Meldingen van leerlingen die meer dan 10 (DBSO) of 20 lesdagen geregistreerd staan met T-code (tucht) in het voltijds onderwijs 54

Tabel 41: Meldingen problematische afwezigheden volgens graad van verstedelijking 47

Overzicht van figuren

Figuur 1: Schematisch overzicht van de verschillende stappen bij de controle van de inschrijvingen 15 Figuur 2: Schematisch overzicht van de verschillende stappen bij de opvolging van inen uitschrijvingen: 26 Figuur 3: Indeling van ingeschreven leerlingen in tijdig en laattijdig ingeschreven leerlingen 28 Figuur 4: Percentage laattijdige of tijdige inschrijvingen van leerplichtige leerlingen per nationaliteit 29 Figuur 5: Indeling van ingeschreven leerlingen volgens verschillende categorieën 32 Figuur 6: Percentage inen uitschrijvingen volgens nationaliteit 35 Figuur 7: Percentage meldingen problematische afwezigheden volgens nationaliteit 46 Figuur 8: Evolutie aantal zorgwekkende dossiers 52

Bronnen

Bibliografie

Regelgeving

• Douterlounge, M., Van De Velde, V., & Denys, J. (1995). De invloed van de leerplichtverlenging op de jongeren. Tijdschrift voor Onderwijsrecht en –Beleid, 5-6, 283-309.

• Wet betreffende de leerplicht van 29 juni 1983.

• European Commission, Eurydice, & Eurostat (2005). Key data on education in Europe 2005. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities.

• Decreet betreffende de centra voor leerlingenbegeleiding van 1 december 1998.

• Decreet basisonderwijs van 25 februari 1997.

• Koninklijk besluit houdende de omschrijving van de types en de organisatie van het buitengewoon onderwijs en vaststellende de toelatings- en behoudsvoorwaarden in de diverse niveaus van het buitengewoon onderwijs van 28 juni 1978.

• Michielsens, P. (2005). Onderwijsspiegel schooljaar 2003-2004, verslag over de toestand van het onderwijs. Brussel: auteur. • Ministerie van Onderwijs en Vorming (2006). Een sluitende aanpak voor spijbelen en schoolverzuim. Brussel: auteur.

• Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de controle op de inschrijvingen van leerlingen in het secundair onderwijs van 16 september 1997.

• Ministerie van Onderwijs en Vorming (2007). Wie is er niet als de schoolbel rinkelt? Evaluatie 2005-2006. Brussel: auteur.

• Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de controle op de inschrijvingen van leerlingen in het basisonderwijs van 12 november 1997.

• Nicaise, I., & De Rick, K. (2004). De leerplichtverlenging, 20 jaar later. Inzichten en vragen vanuit het onderzoeksveld. Leuven: HIVA.

• Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de studiegebieden en structuuronderdelen in het secundair onderwijs van 7 september 1999.

• Perquy, J. (1995-1996). Leerplicht vanuit de sociale dimensie. Tijdschrift voor Onderwijsrecht en –Beleid, 5-6, 281-282.

• Besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 19 juli 2002 betreffende de organisatie van het voltijds secundair onderwijs.

• Regeerakkoord van de Vlaamse regering 2004-2009 “Vertrouwen geven, verantwoordelijkheid nemen”. • Vandenbroucke, F. (2004). Beleidsnota 2004-2009. Vandaag kampioen in wiskunde, morgen ook in gelijke kansen. Brussel: auteur.

Ministeriële omzendbrieven

• Nationaal Instituut voor Statistiek (demografische gegevens en gegevens vroegtijdige schoolverlaters), www.statbel.fgov.be

• SO/2002/05buso over over afwezigheden en inen uitschrijvingen in het buitengewoon secundair onderwijs, 15/8/2002;

• Studiedienst van de Vlaamse Regering (demografische gegevens), aps.vlaanderen.be

• SO/2005/04 over afwezigheden en inen uitschrijvingen in het voltijds gewoon secundair onderwijs en het deeltijds secundair onderwijs, 08/07/2005; • SO 60 over het studieaanbod voltijds secundair onderwijs, 05/02/1999; • SO 66 over de organisatie van het deeltijds beroepssecundair onderwijs (D.B.S.O.), 30/06/1999; • SO 68 over de leerplicht, 01/03/2000; • SO 70 over aanwezigheid van leerlingen: aanwezigheidsregister, stamboekregister, individuele steekkaart en registratiefiche van de leerling. Maatregelen vanaf het schooljaar 2000-2001 voor het gewoon voltijds secundair onderwijs en het deeltijds beroepssecundair onderwijs, 03/07/2000; • SO/2005/09 betreffende de deeltijdse vormingen die in aanmerking komen voor de vervulling van de deeltijdse leerplicht, 10/11/2005.

Databanken • Databank huisonderwijs, AgODi. • Databank inen uitschrijvingen, AgODi. • Databank tuchtmeldingen, AgODi • Databank leerplichtcontrole, AgODi. • Databank problematische afwezigheden secundair onderwijs, AgODi. • Databank schoolbeleid omgaan met afwezigheden. Vaststellingen verificateurs, AgODi. • Inschrijvings- en leerlingendatabank, Ministerie van Onderwijs en Vorming.

Bijlage