Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium. Ankerkuilcampagne 2020 Jan Breine, Adinda De Bruyn, Linde Galle, Isabel Lambeens, Yves Maes, Thomas Terrie en Gerlinde Van Thuyne
Auteurs: Jan Breine, Adinda De Bruyn, Linde Galle, Isabel Lambeens, Yves Maes, Thomas Terrie en Gerlinde Van Thuyne Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek Reviewer: Hugo Verreycken Het INBO is het onafhankelijk onderzoeksinstituut van de Vlaamse overheid dat via toegepast wetenschappelijk onderzoek, data- en kennisontsluiting het biodiversiteitsbeleid en -beheer onderbouwt en evalueert. Vestiging: INBO Linkebeek Dwersbos 28 1630 Linkebeek www.inbo.be e-mail: jan.breine@inbo.be Wijze van citeren: Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium. Ankerkuilcampagnes 2020. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2021 (1). Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Brussel. doi.org/10.21436/inbor.29272200 D/2021/3241/044 Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2021 (1) ISSN: 1782-9054 Verantwoordelijke uitgever: Maurice Hoffmann Foto cover: De Harder
© 2021, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek
MONITORING VAN DE VISGEMEENSCHAP IN HET ZEESCHELDE-ESTUARIUM Ankerkuilcampagnes 2020 Jan Breine, Adinda De Bruyn, Linde Galle, Isabel Lambens, Yves Maes, Thomas Terrie en Gerlinde Van Thuyne
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Dankwoord Ankerkuilvisserij is een ingewikkelde en technische visserij. Job Bout, Sjaak Bout en Davy Govers hebben tijdens de campagnes hun handen meer dan vol. Ze moeten met veel factoren rekening houden zoals het getij, de stroomsnelheid, de weersomstandigheden, het bootverkeer,… Dankzij hun professionele vaardigheid zijn de campagnes in 2020 vlot verlopen. Dat laat ons toe om ons onderzoek in de beste omstandigheden uit te voeren, dank u wel. Het INBO-team Linkebeek, dat alle gevangen vissen uitzoekt, meet en weegt, blijft enthousiast ondanks de lange dagen aan boord van ‘De Harder’. Ik dank mijn medeauteurs alsook Marc Dewit voor hun geestdrift en hun hulp aan boord en ook Vyshal Delahaut (UA Antwerpen) voor de hulp aan boord in het najaar. Mevrouw Cabradilla (de Vlaamse Waterweg nv) verleent ons altijd vlot de nodige aanmeertoelatingen, hartelijk dank. We zijn de mensen van ‘Zates’ in Branst dankbaar voor hun gastvrijheid en voor het doorgeven van bijzondere waarnemingen in het Zeeschelde-estuarium. Hartelijk dank aan Hugo Verreycken voor het nalezen van het rapport.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 2 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
English abstract In 2020 researchers of the Research Institute for Nature and Forest (INBO) performed two fish survey campaigns in the Zeeschelde estuary. During each campaign, three salinity zones were assessed: the mesohaline, oligohaline and freshwater zone. Fish assemblages were surveyed with two mid-water beam trawls from an anchored boat in Doel, Antwerpen, Steendorp and Branst during summer and autumn of 2020. Due to the COVID pandemic we were not able to survey in spring. In total 36 species were caught which is less than in previous campaigns. In the summer 25 species were caught in 2020 while 26 in 2019. In the fall we caught 33 species which is the second highest number of species caught since the start of the campaigns in 2012. The mesohaline zone in the Zeeschelde contains the highest number of species. Relative abundance changes seasonally and recruitment occurred in all zones. Nine alien fish species were caught between 2012 and 2020. In 2020, smelt abundance was lower than in 2019 but it is still the most abundant species in the estuary. The presence of juvenile twaite shad in summer indicates successful recruitment of this species. However, we did not catch twaite shad in autumn. Shrimps and prawns were, even far upstream, abundant in the Zeeschelde.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 3 van 72
Inhoudstafel Dankwoord .................................................................................................................................... 2 English abstract ............................................................................................................................. 3 1
Inleiding ................................................................................................................................. 6
2
Materiaal en methoden ........................................................................................................ 8
3
2.1
Het studiegebied ........................................................................................................... 8
2.2
Staalnamestations ......................................................................................................... 9
2.3
Bemonsteringsmethode: Ankerkuilen ........................................................................ 10
2.4
Verwerking van de gegevens ...................................................................................... 12
Resultaten ........................................................................................................................... 13 3.1
Abiotische data............................................................................................................ 13
3.2
Ruimtelijke distributie van het visbestand aan de hand van ankerkuilvisserij ........... 15
3.2.1
Soortendiversiteit ................................................................................................ 15
3.2.2
Seizoenale soortensamenstelling ........................................................................ 18
3.2.2.1
Vangstgegevens van 2020 ............................................................................... 18
3.2.2.1.1 Zomer ........................................................................................................ 18 3.2.2.1.2 Najaar ........................................................................................................ 19 3.2.2.2
Vergelijking van de vangstgegevens van de periode 2012-2020 .................... 20
3.2.2.3
Relatieve abundantie en biomassa in 2020 .................................................... 25
3.2.3
Evolutie in densiteit en biomassa van de vangsten tussen 2012 en 2020 .......... 27
3.3
Rekrutering en kraamkamerfunctie ............................................................................ 29
3.4
Niet-inheemse soorten ............................................................................................... 32
3.5
Sleutelsoorten ............................................................................................................. 33
3.5.1 3.5.1.1
Diadrome sleutelsoorten..................................................................................... 34 Eigenschappen diadrome sleutelsoorten........................................................ 34
3.5.1.1.1 Fint ............................................................................................................ 34 3.5.1.1.2 Paling ......................................................................................................... 34 3.5.1.1.3 Bot ............................................................................................................. 34 3.5.1.1.4 Spiering...................................................................................................... 35 3.5.1.1.5 Rivierprik ................................................................................................... 35 3.5.1.2 3.5.2 3.5.2.1
Trends diadrome sleutelsoorten ..................................................................... 36 Mariene sleutelsoorten ....................................................................................... 38 Eigenschappen mariene sleutelsoorten .......................................................... 38
3.5.2.1.1 Haring ........................................................................................................ 38 3.5.2.1.2 Zeebaars .................................................................................................... 38 3.5.2.1.3 Ansjovis ..................................................................................................... 38 3.5.2.1.4 Tong........................................................................................................... 38 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 4 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.5.2.2 3.6
Lengtefrequentieverdelingen 2020............................................................................. 41
3.6.1
Spiering ................................................................................................................ 41
3.6.2
Sprot .................................................................................................................... 43
3.6.3
Haring .................................................................................................................. 44
3.6.4
Bot ....................................................................................................................... 45
3.6.5
Snoekbaars .......................................................................................................... 46
3.6.6
Brasem................................................................................................................. 48
3.6.7
Tong ..................................................................................................................... 50
3.6.8
Fint....................................................................................................................... 50
3.6.9
Baars .................................................................................................................... 51
3.7 4
Trends mariene sleutelsoorten ....................................................................... 39
Bijvangsten (Tabellen f en g in de bijlage)................................................................... 52
Samenvatting ...................................................................................................................... 56
Referenties .................................................................................................................................. 57 Bijlagen ........................................................................................................................................ 65
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 5 van 72
1 INLEIDING Estuaria behoren tot een van de meest complexe habitats op aarde. Ze vervullen verschillende functies voor vissen afhankelijk van hun levensstadium. Veel vissoorten gebruiken estuaria als paaihabitat (Able, 2005; Van Der Meulen et al., 2013). De kraamkamerfunctie voor jonge vis werd uitgebreid toegelicht door Elliott & Hemingway (2002). Maes et al. (2007, 2008) en Stevens et al. (2009) gaan dieper in op de functie van estuaria als doorgangszone voor trekvissen. Estuaria zijn voedselrijk en door de diversiteit aan habitats voorzien ze voedsel voor veel juveniele en adulte vissen (Baldoa & Drake, 2002). Het bestuderen van de visfauna in de Zeeschelde geeft informatie over in welke mate deze functies gerealiseerd worden. Daarnaast zijn de resultaten een geschikt instrument om op lange termijn de ecologische ontwikkelingen in het gebied te volgen. Lange termijn data verzamelen met een gestandaardiseerde methode is zeer belangrijk omdat dit toelaat trends te bepalen in soortendiversiteit, aantallen en biomassa. Daarenboven verplicht de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW of WFD, 2000) de Europese lidstaten om de ecologische toestand van hun oppervlaktewaterlichamen iedere zes jaar te rapporteren. De ecologische toestand wordt bepaald met bio-indicatoren zoals vissen. Zesjaarlijkse afvissingen, zoals voorgesteld door de KRW, vertonen echter te grote lacunes. De visgemeenschap in het Zeescheldeestuarium wordt daarom jaarlijks gemeten. We doen dit omdat de Zeeschelde een zeer dynamisch systeem is en sinds enkele jaren ook een betere waterkwaliteit heeft (Maris & Meire, 2016). Om seizoenale patronen te detecteren, vissen we in de lente, de zomer en de herfst. In de winter zijn weinig vissen actief en daarom wordt er dan niet gevist. In 2011 startten we, naast de reguliere fuikvisserij, met de ankerkuilvisserij in de Zeeschelde (Goudswaard & Breine, 2011). Dat gebeurde in eerste instantie alleen in Doel en Antwerpen. In 2012 voegden we er nog twee stroomopwaarts gelegen locaties, Steendorp en Branst, aan toe (Breine et al., 2012). De visfauna in de Zeeschelde wordt immers sterk beïnvloed door de saliniteit en de zuurstofconcentratie. Zo illustreert de visgemeenschap duidelijk de gradiënt in soortgemeenschappen tussen het zoetwatergetijdengebied en de mesohaliene brakwaterzone (Breine et al., 2011, 2015, 2016, 2017a; 2018, 2019, 2020; Breine en Van Thuyne, 2013, 2014). De ankerkuilvisserij is zeer toepasbaar in de pelagiale zone van de Zeeschelde en levert andere informatie op over het visbestand dan fuikvisserij (Goudswaard & Breine, 2011). Samen geven deze methodes een vollediger beeld van de visgemeenschap in de Zeeschelde en dit voor de ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 6 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
verschillende saliniteitszones. De Zeeschelde ontvangt een belangrijk deel van de vuilvrachten die in Vlaanderen worden geloosd via het oppervlaktewater. De evaluatie van het Zeescheldeecosysteem aan de hand van de opvolging van de visstand, levert dus niet uitsluitend belangrijke informatie met betrekking tot de gezondheid en het ecologisch functioneren van het estuarium zelf, het is ook een spiegel voor de kwaliteit van het oppervlaktewater in het hele stroomgebied van de Zeeschelde. De gegevens van de ankerkuilcampagnes worden verder ook gebruikt voor de jaarlijkse internationale rapportage van paling (Report on the eel stock, fishery and other impacts , Belpaire et al., 2020), voor de Moneos-rapportage (Van Ryckegem et al., 2020) en voor het opvolgen van trekvissen (Breine et al., 2017b). De campagnes verlenen ook logistieke ondersteuning voor een studie van de Universiteit Antwerpen in verband met plastiekvervuiling in de Zeeschelde. De resultaten leiden al tot enkele internationale publicaties (Breine et al., 2017,b,c en 2019; Verreycken et al., 2019; Soors et al., 2020). Verder is er internationaal overleg om de resultaten van de ankerkuilcampagnes te gebruiken voor de zesjaarlijkse T-rapportages (VNSC: Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie) omdat beide technieken jaarlijks in de betrokken landen worden toegepast. Dit rapport presenteert de resultaten van de opvolging van het visbestand met ankerkuilvisserij in de Zeeschelde voor het jaar 2020. De studie bevat verschillende delen. Eerst geven we een overzicht van de resultaten van 2020. We lichten de ruimtelijke en temporele veranderingen in soortenrijkdom en visabundantie toe. Jaarlijkse en seizoenale variaties van de relatieve soorten abundantie voor de periode 20122020 worden besproken. We gaan ook dieper in op de kraamkamerfunctie en de evolutie van het exotenbestand. Tevens worden enkele sleutelsoorten besproken. Vervolgens geven we de lengtehistogrammen van de meest gevangen vissen in 2020. De bijvangstresultaten worden eveneens kort behandeld.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 7 van 72
2 MATERIAAL EN METHODEN 2.1 HET STUDIEGEBIED De Zeeschelde is het deel van de Schelde tussen Gent en de Belgisch-Nederlandse grens en staat onder invloed van het getij (Figuur 1). De totale oppervlakte van de Zeeschelde bedraagt 4500 ha waarvan 1298 ha slikken en schorren (Van Braeckel et al., 2012). De mesohaliene zone, tussen Hansweert en Burcht, heeft een saliniteit die varieert van 5 tot 18 PSU (Practical Salt Unit). Naargelang de bovenafvoer of het afgevoerde regenwater, kan de saliniteit nog sterker variëren. De oevers van de mesohaliene zone variëren van rechte kades tot brede sliken plaatgebieden. Bijna 45 % van de oevers is beoordeeld als ecologisch slecht tot zeer slecht (Van Braeckel et al., 2012). Anderzijds zijn er nog middelgrote slikken en schorren aanwezig met een hoge tot zeer hoge ecologische waarde (> 15 % van de oeverlengte). Het bredere deel stroomafwaarts Lillo herbergt het grootste aandeel van het slik in de mesohaliene zone (43 %). Meer stroomopwaarts zijn de slikken en schorren beduidend kleiner, zowel in de breedte als in de lengte (Van Braeckel et al., 2009). Vanaf Burcht tot aan de Durmemonding, voorbij Temse, is de Zeeschelde zwak brak of oligohalien (0,5 tot 5 PSU). Van Braeckel et al. (2012) evalueren de oevers stroomafwaarts Rupelmonde als ecologisch matig tot slecht, terwijl ze stroomopwaarts een overwegend matig tot goede score krijgen. In de zoetwaterzone, verder stroomopwaarts de Durmemonding, is er nagenoeg geen zout aanwezig (<0,5 PSU). Het tij is er wel nog sterk voelbaar. In het eerste stuk van de zoetwaterzone stroomafwaarts Dendermonde (lange verblijftijd water) wordt iets meer dan een kwart van de oevers als goed tot zeer goed beoordeeld. De rest is matig (31 %), slecht (42 %) of zeer slecht (1 %). Nog verder stroomopwaarts is er nauwelijks slik of schor en wordt 74 % van de oevers beoordeeld als ecologisch slecht tot zeer slecht (Van Braeckel et al., 2012).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 8 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Figuur 1. De met ankerkuil bemonsterde locaties in het Zeeschelde estuarium in 2020.
2.2 STAALNAMESTATIONS Sinds 2012 worden jaarlijks vier locaties bemonsterd: Doel, Antwerpen, Steendorp en Branst (Figuur 1). In de periode 2012‐2019 werd jaarlijks gevist in de lente (eind april of begin mei), de zomer (juli) en in het najaar (september). In 2020 hebben we niet gevist in de lente omwille van de COVID-veiligheidsmaatregelen. De zomer- en herfstcampagnes hebben we wel kunnen uitvoeren. De locaties, coördinaten en het aantal gerealiseerde monsternames in relatie tot de getijfase voor 2020 staan in tabel 1. Tabel 1. Coördinaten van de staalnamestations in de Zeeschelde met aanduiding van het aantal vangsten, de tijdsinspanning (min.) en het volume water (m³) bevist in 2020.
Doel
coördinaten X Y 143350 223091
Antwerpen
149192
210267
Steendorp
142898
200951
Branst
137181
195683
locatie
getijfase eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed
aantal vangsten tijdsinspanning (minuten) juli september juli september 2 1 180 60 2 2 180 180 2 2 180 180 2 2 180 180 2 2 180 180 2 2 180 180 2 2 180 180 2 2 180 180
volume bevist (m³) juli september 570000,3 136530,2 873896,7 583553,9 251427,3 379782,2 308291 345796,7 442301,6 355962,1 403574,8 328227,1 274617,8 326814,1 344039,3 303449,7
In het najaar was er in Doel heel veel wind die pal op de netten stond en daarom stopten we vroeger met vissen. In de zomer werd in alle locaties, uitgezonderd in Steendorp, gemiddeld ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 9 van 72
een groter volume water bemonsterd bij vloed dan bij eb (Figuur 2). In het najaar visten we minder lang tijdens eb in Doel. Op de andere locaties bevisten we een groter volume tijdens eb dan tijdens de vloed met uitzondering van Branst. Het beviste volume water is sterk variabel en is in het ene seizoen soms hoger bij vloed dan bij eb of precies omgekeerd.
Figuur 2. Volume water bemonsterd per uur in functie van het getij voor vier locaties in de Zeeschelde in de zomer en het najaar van 2020. De reden waarom er bij vloed meestal een kleiner volume water wordt bemonsterd per tijdseenheid is bepaald door het precieze moment van de staalname (Breine en Van Thuyne, 2014). Als er onmiddellijk na vloed tijdens eb wordt gevist, dan komt de stroomsnelheid sneller op gang omdat de Zeeschelde dan ‘vol’ is. Bij aanvang van de vloed is de Zeeschelde ‘leeg’ en komt de stroomsnelheid minder snel op gang.
2.3 BEMONSTERINGSMETHODE: ANKERKUILEN De ankerkuilen zijn geïnstalleerd op een platbodemschip, ‘De Harder’; met registratienummer BOU25 eigendom van het visserijbedrijf Bout ‐ Van Dijke (Figuur 3). De ankerkuil bestaat uit twee 8 meter brede stalen balken waarvan de onderste tot op de bodem en het bovenste net op of boven de waterlijn wordt neergelaten. De uiteinden van de balken zijn verbonden met het scheepsanker waarmee het vaartuig voor anker ligt. Tussen de balken is over de volledige breedte (8 m) een net gespannen. Het door de stroming passerende water opent het net. Het uiteinde van het net, met een maaswijdte van 20 mm, filtert alle objecten uit het water.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 10 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Onder ideale omstandigheden kan tegelijkertijd met één net aan bakboord en één net aan stuurboord gevist worden. De periode van het getij waarin gevist kan worden, is meestal van één uur na tot één uur voor de kentering van het getij en is afhankelijk van de sterkte van de stroming. De netten worden gelijktijdig aan stuurboord en bakboord neergelaten. Het eerste net wordt meestal na een uur leeggemaakt en het tweede net na twee uur. Zo kunnen twee vangsten per getijfase gemaakt worden. De verwerking van de vangst gebeurt aan boord van het schip.
Figuur 3. De Harder met kuil aan bakboord in het water (Foto: Jan Soors). Eenmaal de vangst op het dek is gestort, halen we er onmiddellijk de minder algemene soorten en grote individuen uit. Deze worden geïdentificeerd, geteld, gemeten en gewogen. Van de zeer algemene soorten nemen we een deelmonster via het in de visserij gebruikelijke verdeelsysteem van ‘voortgezette halvering’. Op die manier bekomen we een hanteerbaar, representatief volume. Vervolgens worden alle vissen in het deelstaal op soort geïdentificeerd, geteld, gemeten en gewogen. Alle gevangen vissen worden terug in de Zeeschelde geplaatst. De verzamelde gegevens zullen binnenkort
in een databank worden ontsloten
(https://vis.inbo.be/). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 11 van 72
Tijdens de duur van het gebruik van de ankerkuil wordt het doorstromende watervolume gemeten met een stroomsnelheidsmeter. Door de gemiddelde hoogte van de waterkolom, die met de duur van het getij verloopt, te vermenigvuldigen met de netbreedte en de gepasseerde waterstroom, berekenen we het watervolume dat door het net gestroomd is. Aantallen en biomassa worden omgerekend naar aantallen en biomassa per m³ volume afgevist water.
2.4 VERWERKING VAN DE GEGEVENS De correlaties tussen het aantal soorten en abiotische factoren en het aantal individuen en abiotische factoren werden nagegaan. Om de data statistisch te vergelijken, werden het aantal gevangen individuen omgerekend naar relatieve abundantie (% van de totale vangst per locatie, per jaar en per seizoen). Bij de voorstelling van de resultaten gebruiken we ordinatietechnieken. De ordinatie gebeurt op basis van een ééntoppig (DCA) responsmodel. Bij deze methode worden de data geprojecteerd op twee ordinatieassen die een beperkt deel van de variatie verklaren. Deze methode is aangewezen bij het interpreteren van n-dimensionele datasets. Voor de statistische verwerking gebruikten we het softwarepakket ‘R’ (versie R.4.0.2., R Core Team, 2020).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 12 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3 RESULTATEN 3.1 ABIOTISCHE DATA In 2020 hebben we tijdens elke campagne abiotische parameters gemeten. De waarden van de temperatuur, het zuurstofgehalte, de zuurgraad, de turbiditeit, de saliniteit en de conductiviteit genoteerd op het moment van de staalname, staan in tabel 2. Tijdens onze campagne in de zomer van 2020 was de watertemperatuur gemiddeld 21 °C en 16,8 °C in het najaar. In 2019 was dat 22,0 °C en 18,2 °C respectievelijk. De waarde voor de gemiddelde luchttemperatuur in juli 2020 was 17.9 °C in Ukkel. In 2019 noteerden we een gemiddelde temperatuur van 19,5 °C (www.meteo.be/klimaat). De normale maandelijkse gemiddelde waarde voor juli is 18,4 °C. In 2020 was september een warme maand met 16,4 °C als gemiddelde luchttemperatuur in Ukkel, de normale maandelijkse waarde is 14,9 °C. In het najaar van 2020 werden in Antwerpen, Steendorp en Branst zuurstofconcentraties gemeten die lager waren dan de norm voor een onverstoord visleven (6 mg/l, Belgisch Staatsblad 2016). In het najaar was de gemiddelde zuurstofconcentratie voor 2020 het laagst (6,61 mg/l) terwijl in de zomer gemiddeld 7,42 mg/l gemeten werd. In 2020 werd nabij Doel gemiddeld de hoogste zuurstofconcentratie (8,16 mg/l) genoteerd terwijl de laagste in Steendorp (6,42 mg/l) gemeten werd. De zuurgraad (pH) verschilt niet significant tussen de locaties, en evenmin tussen de seizoenen. In de zomer was in Branst de pH gemiddeld 8,06 en dat is slecht 0,4 hoger dan het gemiddelde van alle metingen in 2020. In 2020 werd de turbiditeit wegens technische storing enkel in het najaar gemeten. De turbiditeit was in tegenstelling tot de resultaten van 2019 gemiddeld hoger bij eb (106,63 NTU) dan bij vloed (67,1 NTU). De turbiditeit was in het najaar gemiddeld 86,8 NTU. Zoals in vorige jaren werd de hoogste turbiditeit in Branst gemeten (101 en 203 NTU). De gemiddelde turbiditeit nam stroomafwaarts af: Steendorp (111,4 NTU), Antwerpen (56,85 NTU) en Doel (27,2 NTU). In 2020 was de conductiviteit, gemiddeld lager bij eb (8523 µS/cm) dan bij vloed (13741,5 µS/cm). Het moment van het meten tijdens eb of vloed heeft wel een invloed op de meetresultaten. In het begin van vloed meten we lagere waarden dan op het einde van de ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 13 van 72
vloed. Omgekeerd meten we hogere waarden bij het begin van de eb dan op het einde. De gemiddelde conductiviteit in de vier locaties was het hoogst tijdens de zomer (weinig regenval). De gemiddelde conductiviteit neemt af in stroomopwaartse richting. De saliniteit in 2020 was gemiddeld het hoogst in het najaar (5,25 ‰). Gemiddeld was de saliniteit het hoogst in Doel (15,2 ‰), gevolgd door Antwerpen (3,6 ‰), Steendorp (1,4 ‰) en Branst (0,7 ‰). Tabel 2. Overzicht van de meetresultaten van de abiotische parameters in de staalnamestations in de Zeeschelde in 2020. Locatie Doel Doel Antwerpen Antwerpen Steendorp Steendorp Branst Branst Doel Doel Antwerpen Antwerpen Steendorp Steendorp Branst Branst
Datum 13/07/2020 13/07/2020 16/07/2020 16/07/2020 14/07/2020 14/07/2020 15/07/2020 15/07/2020 28/09/2020 28/09/2020 1/10/2020 1/10/2020 29/09/2020 30/09/2020 30/09/2020 29/09/2020
Getijde eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed eb vloed
Watertemperatuur (°C) O2 (mg/l) 20,2 8 19,9 7,89 19,4 7,18 19,5 7,09 20,1 7,13 20 7,47 21,1 7,81 20,5 6,78 18,1 8,34 18,2 8,39 17,2 6,46 16,6 5,8 16,1 5,47 16 5,6 15,5 5,87 16,5 6,92
O2 (%) 88,3 86,5 78,7 77,9 79,3 82,9 88,5 76 89 89,2 68,2 60,6 555 57,3 59,3 70,6
pH 8 7,9 7,92 7,97 7,97 7,96 8,09 8,03 7,36 7,21 7,28 7,44 7,25 7,44 7,23 7,42
Turbiditeit (NTU) saliniteit (‰) Conductiviteit (µS/cm) 14,65 22000 13,37 20040 4,26 6790 3,53 58130 2,52 4300 1,4 2440 1,14 2046 0,67 1208 25,2 16,22 23100 29,2 16,43 23400 61,3 4,65 7060 52,4 1,93 3060 137 1,27 2030 85,8 0,56 943 203 0,52 858 101 0,42 711
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 14 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.2 RUIMTELIJKE DISTRIBUTIE VAN HET VISBESTAND AAN DE HAND VAN ANKERKUILVISSERIJ 3.2.1 Soortendiversiteit In 2020 bemonsterden we tweemaal (in juli en september) de visgemeenschap op vier locaties langsheen de estuariene gradiënt waarbij we 36 vissoorten vingen (Tabel 3). De vangstlocaties bevonden zich in Doel, Antwerpen, Steendorp en Branst (Figuur 1). Tabel 3 geeft per locatie en periode (seizoen) de gevangen soorten. Tabel 3. Overzicht van de vissoorten gevangen tijdens de ankerkuilcampagnes in de Zeeschelde in 2020.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 15 van 72
De Pearson-correlatie toonde een significante negatieve correlatie tussen het aantal soorten en de watertemperatuur, pH en zuurstof enerzijds en anderzijds een positieve significante correlatie met de saliniteit (Tabel 4). Het aantal gevangen individuen toont geen correlatie met de variabelen. Tabel 4. Correlatiefactor (c) en significantie (p, significante waarden in vet) voor aantal soorten en individuen met abiotische data (data 2020). variable watertemperatuur zuurstofconcentratie pH turbiditeit saliniteit conductiviteit
aantal soorten c p -0,68 0,0000 -0,41 0,02 -0,64 0,0000 0,05 0,85 0,53 0,001 -0,08 0,64
aantal individuen c p 0,06 0,72 -0,2 0,27 0,19 0,29 0,15 0,57 -0,05 0,76 -0,25 0,17
De negatieve correlatie tussen aantal soorten en de gemeten opgeloste zuurstof is eigenaardig. Normaal verwacht men een positieve correlatie. Conform de vorige rapportages (Goudswaard & Breine, 2011; Breine & Van Thuyne, 2013, 2014; Breine et al., 2012, 2015, 2017a, 2018, 2019 en 2020) werden de resultaten van deze campagne ook omgerekend naar vangst/uur (aantallen en gewicht/uur) (Tabellen 5 en 6). Voor het bepalen van de abundantie wordt alles omgerekend naar aantal en gewichten per m³ (Tabellen a en b als bijlage). Het hoogste aantal soorten vingen we in Antwerpen (28) (Figuur 4). Het hoogste aantal soorten werd altijd in het najaar gevangen.
Figuur 4. Aantal gevangen vissoorten per staalnamestation in de Zeeschelde per seizoen in 2020 en het totaal aantal gevangen soorten in het jaar 2020 (Z= zomer, NJ= najaar). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 16 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Nemen we de resultaten van alle locaties samen dan vingen we in de zomer van 2020 25 soorten en 33 het najaar (Figuur 5).
Figuur 5. Totaal aantal gevangen soorten per seizoen en per vangstcampagne (2012-2020), en het totaal aantal gevangen soorten per vangstcampagne in de Zeeschelde. In het voorjaar en najaar van 2017 vingen we meer soorten dan in alle andere voorjaar- en najaarcampagnes (Figuur 5). In 2020 werd er niet gevist in het voorjaar. In het najaar van 2020 vingen we op een campagne na het meest aantal soorten. Het aantal soorten dat jaarlijks gevangen wordt varieert normaal tussen de 40 en 45; in 2020 is dat natuurlijk lager omdat we geen voorjaarscampagne hebben uitgevoerd. Boxplots tonen duidelijk aan dat er een grote variatie bestaat in het aantal gevangen soorten, zowel tussen de jaren als tussen de seizoenen en de verschillende vangstlocaties (Figuur 6).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 17 van 72
Figuur 6. Variatie van het aantal gevangen vissoorten op vier locaties in de Zeeschelde; links in functie van de jaren (2012-2020) en rechts in functie van de seizoenen (VJ= voorjaar; Z= zomer en NJ= najaar), n= 105. In de mesohaliene zone (Doel) wordt jaarlijks het grootste aantal soorten gevangen in het voorjaar. Verder stroomopwaarts daalt het aantal gevangen soorten. Er bestaat wel een jaarlijkse variatie eigen aan het dynamisch systeem van de Zeeschelde. Deze variatie in aantal soorten wordt verder in het rapport meer gedetailleerd geanalyseerd.
3.2.2 Seizoenale soortensamenstelling 3.2.2.1 3.2.2.1.1
Vangstgegevens van 2020 Zomer
Tabel 5. Aantal gevangen individuen en biomassa (in g) per vissoort en bijvangst, uitgedrukt per uur ankerkuilen op vier locaties in de Zeeschelde in de zomer van 2020. locactie uren ansjovis baars blankvoorn bot brakwatergrondel brasem dikkopje driedoornige stekelbaars fint haring karper kleine zandspiering kleine zeenaald kolblei paling rietvoorn rivierprik rode poon snoekbaars spiering sprot steenbolk tong zeebaars zwartbekgrondel aantal soorten totaal aantal individuen/uur totaal gewicht/uur (g) grijze garnalen steurgarnalen
Doel 6 aantal/uur 0,2 5,8 0 3,2 318 0 353,3 3,7 11,3 6840,8 0 0,2 11,5 0 0 0 0,3 0,2 6,2 3605,7 3136,7 0,8 3 0,3 0
6 gewicht/uur 4,1 27,4 0 23,5 130,6 0 123,5 3,3 176,6 10372,8 0 0,9 1,7 0 0 0 7,2 16,1 19,2 8000,1 2319,4 16,1 55,9 20,6 0
18 14301,2 1571 322
21318,7 382,5 118,7
zomer 2020 Antwerpen 5,75 5,75 aantal/uur gewicht/uur 0 0 17,4 55,9 0,5 0,9 23,1 36,1 3737,0 2991,9 0,2 0,1 921,0 421,6 76,3 47,7 0,2 0,8 361,4 1161,2 0 0 0 0 0 0 0 0 0,7 20,1 0,2 0,2 0,2 1,2 0 0 404,9 1121,0 5419,0 9413,7 206,1 138,6 0,2 3,7 9,2 111,0 0 0 0 0 17 11177,6 15525,4 6395,8 919,9 1314,8 1292,2
Steendorp 6 6 aantal/uur gewicht/uur 0 0 6,2 17,6 2,8 2,9 9 40,6 2221,2 1261,9 0,3 94,1 1537,3 988 265,2 96 0 0 714,3 2235,1 0 0 0 0 0 0 0 0 0,5 116,1 0 0 0 0 0 0 1138,8 3609,1 39411,8 49278,5 524,8 370,8 0 0 0 0 0,3 19,1 0 0 13 45832,7 58129,8 3672,7 711,5 980,7 1398,9
Branst 6 6 aantal/uur gewicht/uur 0 0 7,8 25 0,2 0,3 37,2 50,1 6426,7 681,9 1,2 4,4 346,7 12,0 601,5 223,1 0,2 0,4 2,3 9,9 0,2 0,4 0 0 0 0 0,5 1,7 2,3 254,1 0 0 0 0 0 0 378,2 1457,6 37778,3 37204,2 0 0 0 0 0 0 0,3 0,2 0,2 0,4 16 45583,7 39925,6 1221,3 111,5 2338,7 3313,1
In de zomer van 2020 vingen we in totaal 25 soorten terwijl in de zomer van 2019 26 soorten werden gevangen. In Doel vingen we 18 vissoorten, 17 in Antwerpen, 13 in Steendorp en 16 in Branst (Tabel 5). In tegenstelling tot de zomervangsten van 2019 vingen we nu geen
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 18 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
blauwbandgrondel, tiendoornige stekelbaars, snoek, winde, grote zeenaald en zeeprik. Wel vingen we ditmaal zwartbekgrondel, kleine zandspiering, ansjovis, rivierprik en rietvoorn. In de zomer van 2020 werd, net als in 2019, van spiering het hoogste aantal individuen per uur gevangen. Haring en brakwatergrondel volgen. In 2020 vingen we opnieuw spiering als soort met de hoogste biomassa per uur gevolgd door haring, snoekbaars en brakwatergrondel. 3.2.2.1.2
Najaar
Tabel 6. Aantal gevangen individuen en biomassa (in g) per soort, uitgedrukt per uur ankerkuilen op vier locaties in de Zeeschelde in het najaar van 2020. najaar 2020 Antwerpen 4 4 6 6 aantal/uur gewicht/uur aantal/uur gewicht/uur ansjovis 282,8 459,6 0 0 baars 1,3 11,8 0,3 2,6 bittervoorn 0 0 0,3 0,5 blankvoorn 0 0 0 0 blauwbandgrondel 0 0 3,5 2,1 bot 2,3 4,5 1,8 7,4 brakwatergrondel 90,5 86,0 344 219 brasem 0 0 10 80,8 dikkopje 94 115,8 171,3 104,9 driedoornige stekelbaars 0,5 0,4 5,3 3,6 dunlipharder 1,8 0,65 13,5 13,3 Europese meerval 0 0 0,2 3,9 glasgrondel 2 2,6 0 0 goudharder 0,8 1,0 0 0 grote zeenaald 1,3 9,2 0,5 1,3 haring 508 2670,5 25,3 106,6 karper 0 0 0,7 6,5 kleine koornaarvis 2,25 14,2 0 0 kleine zandspiering 1 0,7 19,7 18,9 kleine zeenaald 4 1,3 0,2 0,0 kolblei 0 0 0 0 paling 0,25 14,075 0,5 29,3 rietvoorn 0 0 0 0 rivierprik 0,25 7,225 0 0 snoekbaars 0,25 11,35 0,5 18,3 spiering 1645,5 6888,2 1639,2 4790,0 sprot 535,3 1084,9 309,2 323,4 steenbolk 0,3 14,4 0 0 tiendoornige stekelbaars 0 0 0,2 0,1 tong 1 158,1 7 345,7 winde 0 0 0,2 2,75 zeebaars 0,75 36,3 2,7 12,8 zonnebaars 0 0 0 0 aantal soorten 22 23 totaal aantal individuen/uur 3175,8 2556 totaal gewicht/uur (g) 11592,6 6093,6 grijze garnalen 507,5 402,3 4416 3271,7 steurgarnalen 49 56,4 8394,7 7236,5 Chinese wolhandkrab 0 0 0 0 locactie uren
Doel
Steendorp Branst 6 6 6 6 aantal/uur gewicht/uur aantal/uur gewicht/uur 0 0 0 0 1,2 9,3 3,7 19,2 0 0 0,3 0,6 0,5 4,1 13,8 113,2 7,8 1,1 12,3 2,0 4,8 23,1 7,5 60,1 28361,2 8405,3 8830,5 3086,7 1,3 14,9 17,8 558,2 11413,3 3299,7 3871,7 977,6 9,8 6,4 26,5 16,5 5,8 0,6 17,8 2,1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,5 1,2 0 0 1,8 1,3 1,3 25 0 0 0 0 0,3 1,7 0 0 0 0 0 0 0,2 6,0 0,3 9,0 0,8 49,4 1 2,9 0,2 4,0 0,2 3,1 0,3 36,3 0 0 0,8 122,1 4 3107,1 10704,7 28202,9 4036,3 13950,7 8,2 10,2 0 0 0 0 0 0 0,8 0,3 1,3 0,7 0 0 0 0 0,2 5,95 1 20,9 1,8 2,5 1,3 1,2 0 0 0,2 0,3 22 20 50526,5 16849 40208,3 21956,9 9001,3 2121,3 30,2 8,5 26496 19340,8 15699,7 12490 0,2 9,6 0,2 2,4
In het najaar van 2020 vingen we in totaal 33 vissoorten (in 2019 vingen we 26 vissoorten). In Doel visten we 22 soorten, 23 in Antwerpen, 22 in Steendorp en 20 in Branst (Tabel 6). Overal ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 19 van 72
vingen we meer soorten in vergelijking met het najaar van 2019. We vonden in tegenstelling tot het najaar van 2019 in de kuilen geen vetje en zwartbekgrondel maar wel glasgrondel, zonnebaars, winde, rietvoorn, Europese meerval, brasem, blankvoorn, bittervoorn en tiendoornige stekelbaars. In het najaar van 2020 was brakwatergrondel de meest per uur gevangen soort. Daarna volgen spiering, dikkopje, sprot en haring. De hoogste biomassa gevangen per uur blijft zoals in de vorige najaarcampagnes deze van spiering, gevolgd door brakwatergrondel, dikkopje en snoekbaars. In het najaar van 2020 hebben we geen finten gevangen. 3.2.2.2
Vergelijking van de vangstgegevens van de periode 2012-2020
Voor een vergelijking van de ruimtelijke verdeling pasten we een ordinatie toe op basis van een ééntoppig responsmodel (DCA, detrended correspondence analyse). Hierbij gebruiken we de 15 meest gevangen soorten in de periode 2012-2020 (Tabel c als bijlage). Om de data statistisch te vergelijken werden alle gegevens omgerekend naar relatieve abundantie (% van de totale vangst per locatie en per seizoen). In de analyse werden de gevangen spieringen niet meegenomen, omdat ze te sterk doorwegen in de analyse. Eerst analyseerden we het seizoenaal effect (Figuur 7).
Figuur 7. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 105) in functie van de seizoenen, op basis van de relatieve abundantie van de 15 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar (VJ), de zomer (Z) en het najaar (NJ) op vier locaties in de Zeeschelde (eigenwaarden eerste en tweede as 0,645 en 0,354).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 20 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
De relatieve samenstelling van de meest abundant gevangen vissoorten is sterk verschillend voor de verschillende seizoenen (Figuur 7). Het relatief percentage gevangen spiering (niet in de figuur) en brakwatergrondel is in elk seizoen hoog. Maar de hoogste relatieve percentages brakwatergrondel werden meestal in het najaar gevangen. Haring werd vooral in het voorjaar gevangen en sprot eerder in het najaar. Dikkopje werd uitgezonderd enkele pieken in de zomervangsten vooral in het najaar goed gevangen. Verder worden algemeen in het voorjaar relatief hoge aantallen driedoornige stekelbaars, bot, brasem, steenbolk en kleine zeenaald gevangen. In de zomer vingen we dan eerder meer snoekbaars, fint en zeebaars, vooral juveniele individuen. De relatieve aantallen zeebaars gevangen in het najaar zijn voor periode 2012-2020 van dezelfde grootteorde als in de zomer. In het najaar vangen we meer ansjovis en dunlipharders dan in de andere seizoenen. We herhalen de DCA-analyse met de 15 meest gevangen soorten (zonder spiering) om de invloed van de locatie (saliniteit) aan te tonen, gebruik makend van alle data (n=105) (Figuur 8).
Figuur 8. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 105) in functie van de vangstlocaties, op basis van de relatieve abundantie van de 15 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar, de zomer en het najaar op vier locaties in de Zeeschelde (eigenwaarden eerste en tweede as 0,645 en 0,354). Er is een duidelijke saliniteitgradiënt aanwezig. Doel (mesohaliene zone) ligt hoofdzakelijk rechts in de figuur. Antwerpen (oligohaliene zone) is in het midden gepositioneerd. Steendorp, meer stroomopwaarts gelegen, ligt meer naar links dicht bij Branst (zoetwaterzone). Overlapping rechts in de figuur is het gevolg van hoge haringvangsten en links van de hoge ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 21 van 72
brakwatergrondelvangsten. Hieronder illustreren we per locatie het belang van de seizoenen op d evissamenstelling.
Figuur 9. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 26) in functie van de seizoenen, op basis van de relatieve abundantie van de 15 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar (VJ), de zomer (Z) en het najaar (NJ) ter hoogte van Doel (eigenwaarden eerste en tweede as 0,429 en 0,276). In het voorjaar waren de relatieve aantallen haring in Doel gemiddeld veel hoger dan in de andere seizoenen. Haring is na spiering voor de periode 2012-2020 de meest gevangen soort in Doel. De positie van de zomervangsten in het vak rechtsonder (Figuur 9) komt door de hoge relatieve aantallen grondels. Sprot en dunlipharder worden nabij Doel vooral in het najaar gevangen. Figuur 10 toont de resultaten van de DCA-analyse met de data van Antwerpen. Hier is de scheiding van de seizoenen duidelijker dan bij de Doelvangsten. De voorjaarsvangsten zijn voornamelijk in het rechtse vak boven terug te vinden. Dat is vooral te danken aan het relatief percentage gevangen haring en kleine zeenaald. Brakwatergrondel en dikkopje bepalen voor een groot stuk de positie van de zomervangsten in de figuur. Snoekbaars (juvenielen) wordt ook meer in de zomer gevangen dan in de andere seizoenen in Antwerpen. Vooral sprot en zeebaars bepalen de positie van de najaarsvangsten in figuur 10.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 22 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Figuur 10. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 26) in functie van de seizoenen, op basis van de relatieve abundantie van de 15 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar (VJ), de zomer (Z) en het najaar (NJ) ter hoogte van Antwerpen (eigenwaarden eerste en tweede as 0,636 en 0,394). In Steendorp hebben we een minder duidelijk beeld wat betreft de invloed van de seizoenen op de relatieve aantallen die we vingen (Figuur 11). Driedoornige stekelbaars wordt zowel in het voorjaar als in de zomer goed gevangen in Steendorp. Bot en blauwbandgrondel worden meer gevangen in het voorjaar dan in de overige seizoenen. In de zomer is het relatief aantal snoekbaars en fint hoger dan in de andere seizoenen. De relatieve aantallen brakwatergrondel zijn de hoogste in het najaar, maar die zijn ook hoog in de andere seizoenen en daarom vinden we verschillende punten die verschillende seizoenen representeren dicht bij elkaar. In het najaar is het relatief aandeel zeebaars hoger dan in de andere seizoenen. De DCA werd hier uitgevoerd met de 11 meest gevangen soorten.
Figuur 11. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 26) in functie van de seizoenen, op basis van de relatieve abundantie van de 11 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 23 van 72
ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar (VJ), de zomer (Z) en het najaar (NJ) ter hoogte van Steendorp (eigenwaarden eerste en tweede as 0,546 en 0,549). Ter hoogte van Branst is voor de periode 2012-2020 de impact van de seizoenen op de relatieve samenstelling van de soorten vis wel duidelijk (Figuur 12). In het voorjaar worden meer individuen van driedoornige stekelbaars, brasem, haring en bot gevangen dan in de andere seizoenen. In de zomer vangen we meer fint individuen dan in de andere seizoenen en in het najaar worden er meer brakwatergrondels gevangen dan in de overige seizoenen. De DCA werd hier uitgevoerd met de 12 meest gevangen soorten.
Figuur 12. DCA-ordinatie van de vangsten (n= 26) in functie van de seizoenen, op basis van de relatieve abundantie van de 12 meest gevangen soorten (exclusief spiering) tijdens de ankerkuilcampagnes in de periode 2012-2020 in het voorjaar (VJ), de zomer (Z) en het najaar (NJ) ter hoogte van Branst (eigenwaarden eerste en tweede as 0,447 en 0,269).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 24 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.2.2.3
Relatieve abundantie en biomassa in 2020
Ook als we alle vangstgegevens van 2020, inclusief spiering, analyseren blijken de relatieve soortenabundantie seizoenaal te verschillen (Figuren 13 en 14). Soorten met een relatieve bijdrage kleiner dan 5% worden als rest samengenomen.
Figuur 13. Het relatief aantal gevangen individuen in de Zeeschelde tijdens de ankerkuilcampagnes in de zomer (Z) en het najaar (NJ) van 2020. Het aantal gevangen vissen staat tussen haakjes naast de locatie. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 25 van 72
In Doel zien we dat het aandeel haring in de zomer hoger is dan in het najaar. Spiering en sprot werden net als haring goed gevangen in beide seizoenen. In Antwerpen vingen we vooral veel spieringen en brakwatergrondels. In het najaar schuift de sprot verder stroomopwaarts voorbij Doel. In Steendorp werd er in de zomer vooral spiering gevangen terwijl brakwatergrondel en dikkopje de maat slaan in het najaar. In Branst is het ongeveer hetzelfde patroon als in Steendorp wat de meest abundante soorten betreft.
Figuur 14. De relatieve biomassa van de vangsten in de Zeeschelde tijdens de ankerkuilcampagnes op 4 locaties in de zomer (Z) en het najaar (NJ) van 2020. Het totaal gewicht staat tussen haakjes naast de locatie. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 26 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
De relatieve biomassa van de verschillende soorten varieert zowel seizoenaal als spatiaal. Het leeuwendeel van de biomassa was steeds spiering behalve in Doel waar in de zomer haring het meest bijdraagt aan de biomassa.
3.2.3 Evolutie in densiteit en biomassa van de vangsten tussen 2012 en 2020 Het gemiddeld aantal gevangen individuen per volume water dat door het net stroomde nam toe van 2012 tot 2014 (Figuur 15). Dat heeft vooral te maken met de toename van spiering. In 2015 was het aantal gevangen individuen per m³ water veel lager dan in 2014. Dit was het gevolg van de zeer lage vangstaantallen in het voorjaar (Figuur 16). In 2016 was het gemiddeld aantal gevangen individuen nog lager dan in 2015. Er werden minder spieringen gevangen. Deze dalende trend zette zich ook voort in 2017. In het voorjaar van 2017 vingen we gemiddeld minder individuen dan in 2016. In de zomer waren de vangstaantallen per m³ iets hoger dan in 2016. Ook in het najaar van 2017 waren de vangsten per m³ lager dan in het najaar van vorige campagnes. In 2018 steeg het aantal individuen gevangen per m³ enorm vooral door de zeer hoge brakwatergrondel-vangsten. In 2019 daalde het aantal individuen gevangen per m³ tot de laagste waarde ooit sinds we met de campagnes zijn gestart. In 2020 vingen we opnieuw iets meer individuen per m³.
Figuur 15. Gemiddeld aantal individuen per m³ water gevangen in de Zeeschelde in de periode 2012-2020. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 27 van 72
In figuur 16 zien we per locatie en per seizoen het aantal individuen en de biomassa gevangen per m³. Het aantal individuen gevangen per m³ over alle seizoenen heen, voor de periode 2012-2020, is laag in Doel en Antwerpen (respectievelijk 0,12 en 0,14 ind./m³). Gemiddeld vingen we in de beschouwde periode 2,2 individuen per m³ in Steendorp en 1,2 per m³ in Branst. Over de jaren heen, in de periode 2012-2020, werd de hoogste biomassa (per m³) gevangen in Steendorp (1,05 g/m³) en Branst (0,3 g/m³). In Antwerpen vingen we 0,13 g/m³ en 0,09 g/m³ in Doel.
Figuur 16. Aantal individuen per m³ (links) en biomassa (g/m³, rechts) gevangen met ankerkuil in de verschillende seizoenen per locatie in de Zeeschelde in de periode 2012-2020 (VJ= voorjaar, Z= zomer, NJ= najaar). ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 28 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.3 REKRUTERING EN KRAAMKAMERFUNCTIE Het rekruteringssucces voor die soorten die zich in de Zeeschelde kunnen voortplanten bepalen we op basis van lengtefrequentieverdelingen (zie ook verder in hoofdstuk 3.6). De aanwezigheid van verschillende lengteklassen, van klein tot groot, duidt op een geslaagde rekrutering.
Figuur 17. Het aantal (links) en percentage (rechts) rekruterende soorten per locatie in de Zeeschelde op basis van ankerkuilvangsten (2012-2020). Het aantal rekruterende soorten varieert sterk van jaar tot jaar (Figuur 17). Het percentage rekruterende soorten wordt berekend op basis van het totaal aantal gevangen soorten per locatie, dus inclusief deze die de Zeeschelde niet als paaihabitat (kunnen) gebruiken. De Zeeschelde wordt door een veertigtal vissoorten als opgroeigebied gebruikt en een dertigtal daarvan plant zich daarnaast ook effectief voort in het estuarium (Tabel d in bijlage). In Doel hebben we meer mariene soorten die zich in de zee voortplanten en niet in het estuarium. Ze gebruiken de mesohaliene zone als opgroeigebied of zijn als dwaalgast aanwezig. Ook in Antwerpen vinden we nog vrij veel mariene soorten. Verder stroomopwaarts, in de oligohaliene zone en in de zoetwaterzone, domineren de zoetwatervissen en diadrome soorten zoals spiering en fint. Deze soorten planten zich bijna allemaal voort in het estuarium. Dat verklaart het stijgende rekruteringspercentage in stroomopwaartse richting (Figuur 17 rechts). In 2020 nam het percentage rekruterende soorten overal toe ten opzichte van 2019 (Figuur 18). In Doel zien we een sterke daling vanaf 2015 om vanaf 2017 tot in 2019 redelijk stabiel te blijven. In Antwerpen neemt na een sterke daling in 2017 vanaf 2018 het percentage rekruterende soorten toe. In Steendorp zien we ten opzichte van het percentage in 2018 een kleine daling in 2019 en een stijging in 2020. Vanaf 2015 daalde het percentage rekruterende soorten jaarlijks in Branst tot het weer toenam in 2020.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 29 van 72
Figuur 18. Het percentage rekruterende soorten per locatie in de Zeeschelde op basis van ankerkuilvangsten (2012-2020). We berekenden op basis van de lengtes van 35 vissoorten het percentage juveniele en adulte individuen in het voorjaar, de zomer en het najaar (Tabel 8). De gehanteerde lengtes voor het onderscheid tussen juveniel en adult stadium staan in Tabel e in de bijlage. De lengtes werden bepaald op basis van de dieetshift. Deze informatie haalden we uit tal van literatuur en Fishbase. Het percentage juveniele individuen per soort verschilt voor vele soorten van seizoen tot seizoen. Van volgende soorten vingen we enkel juvenielen in de Zeeschelde: dunlipharder, glasgrondel, goudharder, haring, karper, kleine koornaarvis, kleine zandspiering, zeebaars, rietvoorn, winde, zonnebaars en steenbolk. Rivierprik en zwartbekgrondel werden enkel als adult gevangen in 2020. Fint komt als adult voor in het voorjaar en die hebben we dus gemist in 2020. In de zomer van 2020 vingen we vooral juvenielen en enkele adulten.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 30 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Tabel 8. Het percentage juveniele en adulte individuen gevangen in het voorjaar, de zomer en het najaar van 2020 met ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde. Cursief: < 5 individuen gemeten.
soort ansjovis baars bittervoorn blankvoorn blauwbandgrondel bot brakwatergrondel brasem dikkopje driedoornige stekelbaars dunlipharder Europese meerval fint glasgrondel goudharder grote zeenaald haring karper kleine koornaarvis kleine zandspiering kleine zeenaald kolblei paling rietvoorn rivierprik snoekbaars spiering sprot steenbolk tiendoornige stekelbaars tong winde zeebaars zonnebaars zwartbekgrondel
zomer juveniel adult 100 99,5 0,5 100 99,7 10,1 90 15,8 7,7
0,3 89,9 10 84,2 92,3
97
3
najaar juveniel adult 94,2 5,8 100 25 75 5,8 94,2 86,6 13,4 98,9 1,1 31 69 97,1 2,9 13,5 86,5 86,9 13,1 100 100 100 100
100 100 100
100
100 100 57,1 100 99,9 99 99,9 100
42,9 100 0,1 1 0,1
100 100
100 100 100 100 76,5 100 66,7
75,8 98,9 100 100 35,7 93,5 100 100 100
23,5 33,3 100 100 24,2 1,1
64,3 6,5
100
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 31 van 72
3.4 NIET-INHEEMSE SOORTEN In totaal vingen we voor de periode 2012-2020 negen niet-inheemse soorten: blauwbandgrondel, regenboogforel, giebel, snoekbaars, zonnebaars, zwartbekgrondel, een exemplaar van de reuzenkapiteinvis in 2016 en in het najaar van 2018 een naakte grondel (Gobiosoma bosc) en een ‘target fish’ of terapon jarbua (Terapon jarbua). Naakte grondel werd opnieuw in 2019 gevangen. In de periode 2012 tot en met 2017 steeg het aantal gevangen individuen van exoten op bijna alle locaties (Tabel 9). De hoge aantallen exoten in 2016 en 2017 waren hoofdzakelijk te wijten aan het groot aantal snoekbaarzen (Breine et al., 2018). De hogere aantallen in Antwerpen, Steendorp en Branst in 2020 zijn ook te wijten aan de snoekbaarzen (juvenielen) (Tabel 10). Snoekbaars is een algemeen voorkomende soort in de Zeeschelde en doet het uitstekend de laatste jaren. Blauwbandgrondel werd in 2016 voornamelijk gevangen in Branst terwijl er in 2017
minder
exemplaren
gevangen
werden.
In
2020
is
het
aantal
gevangen
blauwbandgrondels hoger dan in 2019. Giebel vingen we in 2016 veel in Steendorp maar niet in Doel. In 2017 vingen we minder giebel en zelfs geen in 2018, 2019 en 2020. In 2018 vingen we opnieuw regenboogforel (voorjaar, Branst). In 2020 zijn we niet gaan vissen in het voorjaar en hebben we de kans om de migrerende regenboogforel te vangen gemist. Tabel 9. Totaal aantal individuen van exotische vissoorten gevangen met de ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde (2012-2020). Jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Doel 89 36 42 28 309 68 215 9 38
AntwerpenSteendorp 51 54 216 165 199 174 344 221 896 2867 990 3631 374 727 615 1270 2352 6885
Branst 103 104 162 799 2100 9033 2058 8931 2369
Tabel 10. Aantal met ankerkuil gevangen niet-inheemse individuen op vier locaties in de Zeeschelde (2020). 2020 blauwbandgrondel snoekbaars zonnebaars zwartbekgrondel
Doel 0 38 0 0
Antwerpen 21 2331 0 0
Steendorp 47 6838 0 0
Branst 74 2293 1 1
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 32 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Uit tabel 11 blijkt dat het relatief aantal niet-inheemse individuen een stijgende trend vertoont tot in 2017. In 2018 daalde, behalve in Doel, het percentage gevangen niet-inheemse individuen. De relatieve percentages niet-inheemse individuen stegen dan opnieuw in 2019 in Antwerpen, Steendorp en Branst. Deze stijging zette zich in 2020 op alle locaties voort behalve in Branst. Het relatief percentage niet-inheemse individuen gevangen in de Zeeschelde is laag. Tabel 11. Relatieve percentages niet-inheemse individuen met ankerkuil gevangen op vier locaties in de Zeeschelde (2012-2020). Jaar 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Doel 0,02 0,01 0,003 0,01 0,2 0,03 0,04 0,01 0,04
AntwerpenSteendorp 0,02 0,01 0,02 0,01 0,05 0,001 0,14 0,02 0,2 1,3 1,4 1,1 0,3 0,003 0,7 0,3 3,0 1,2
Branst 0,01 0,01 0,001 0,04 0,5 2,1 0,1 2,2 0,6
Totaal 0,01 0,01 0,002 0,03 0,46 1,33 0,01 1,11 1,03
We hebben ditmaal snoekbaars nog als niet-inheemse soort beschouwd. In de toekomst zullen we deze soort net als karper als ingeburgerd beschouwen.
3.5 SLEUTELSOORTEN Een aantal soorten beschouwen we als sleutelsoorten in de Zeeschelde omdat ze informatie geven over een of meerdere ecologische functies van het estuarium. De diadrome sleutelsoorten voor de Zeeschelde zijn: fint, spiering, bot, paling en rivierprik. Ze geven informatie over het gebruik van het estuarium als migratiekanaal gezien diadrome vissen migreren om hun paaiplaats te bereiken. Fint- en spieringvangsten geven daarenboven informatie over het gebruik van het estuarium als paaihabitat. Mariene sleutelsoorten voor de Zeeschelde zijn haring, zeebaars, tong en ansjovis. Mariene soorten planten zich voor in de zee, maar bezoeken het estuarium op zoek naar voedsel en schuilplaatsen. Voor het bepalen van de gilden diadroom of marien, zie Franco et al. (2008). De aanwezigheid van mariene soorten toont aan dat het estuarium als opgroeigebied (kraamkamer) wordt gebruikt. De ecologische eigenschappen van een aantal soorten worden hier kort besproken.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 33 van 72
3.5.1 Diadrome sleutelsoorten 3.5.1.1 3.5.1.1.1
Eigenschappen diadrome sleutelsoorten Fint
Fint is een indicator voor een goede zuurstofhuishouding. De aanwezigheid van juveniele finten toont ook aan dat het estuarium als paaiplaats geschikt is voor deze soort. Daarnaast hebben we sinds 2014 visuele waarnemingen van paaiactiviteiten eind april en begin mei. Als volwassen vis eten ze graag andere kleine vissoorten (o.a. sprot), maar tijdens de migratie naar de paaiplaats eten ze niet (Aprahamian et al., 2003; CTGREF, 1979). Voedsel is dus geen beperkende factor voor hun migratie, zuurstof wel (Maes et al., 2008). Juveniele finten eten in het zoete water voornamelijk Crustacea, Mysidacea en Amphipoda (Gammariden). Eenmaal terug in het brakke gedeelte voeden ze zich met larven van sprot, spiering en grondels (dikkopje, brakwatergrondel). 3.5.1.1.2
Paling
Palingen zwemmen als glasaaltjes het estuarium binnen. De aanwezigheid van paling toont aan dat het estuarium gebruikt wordt als opgroeigebied. Ook hier is zuurstof een limiterende factor voor hun aanwezigheid (Tesh, 2003). Het belang van opgeloste zuurstof varieert naargelang de lengte van de paling (Degani et al., 1989). Paling is een alleseter die hoofdzakelijk bodemorganismen eet. 3.5.1.1.3
Bot
De bot is een katadrome vissoort wat betekent dat de bot vanuit het zoetwater naar de zee trekt om te paaien (van Emmerik & De Nie, 2006). Bot komt zowel voor in zout-, brak- als zoetwater. Juvenielen jonger dan een jaar hebben wel een voorkeur voor zoetwater (Kerstan, 1991; Bos, 1999; Jager, 1999). De aanwezigheid van bot toont aan dat het estuarium gebruikt wordt als opgroeigebied. Bot is een platvis die in het adulte stadium op de bodem van de zee leeft. Volwassen individuen planten zich in de Noordzee voort tussen februari en mei. Een groot deel van de larven komt passief (met vloed) binnen in estuaria (Kroon, 2009). Bij te lage zuurstofconcentraties blijven ze op de bodem en migreren niet verder. De juveniele botten verblijven enkele jaren in het opgroeigebied. Na twee tot vier jaar bereiken ze het adulte stadium en zwemmen ze terug naar het zoute water. Bot heeft een gevarieerd dieet dat bestaat uit op de bodem levende wormen, kleine kreeftjes, jonge schelpdieren, krabben en garnalen. De oudere dieren eten naast de vermelde ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 34 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
bodemorganismen ook jonge vis (Schmidt-Luchs, 1977; Tallqvist et al., 1999; van Emmerik & De Nie, 2006). 3.5.1.1.4
Spiering
Volwassen spieringen leven in scholen in estuaria en kustwateren. In de winter en het voorjaar zwemmen ze stroomopwaarts tot in de zoetwaterzone om er te paaien (Quigley et al., 2004). Spieringen vermijden gebieden met lage zuurstofconcentraties (Maes et al., 2007). Juveniele spiering gebruikt het estuarium ook als opgroeigebied. De grotere spieringindividuen eten vissen zoals kleinere spiering en sprot. Larven van spiering voeden zich met zoöplankton en kleine kreeftachtigen (Rochard & Elie, 1994; Billard, 1997; Freyhof, 2013). In 3.6.1 geven we wat meer ecologische informatie van spiering. 3.5.1.1.5 Rivierprik
Rivierprik is
een
indicatorsoort
die
zeer
gevoelig
is
voor
vervuiling
en
lage
zuurstofconcentraties (Maes et al., 2007). Volwassen individuen leven als parasiet op vissen. Figuur 19 geeft voor de vijf diadrome sleutelsoorten, die we in de Zeeschelde vangen, de relatieve aantallen en biomassa ten opzichte van het totaal aantal en totale biomassa gevangen vis.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 35 van 72
3.5.1.2
Trends diadrome sleutelsoorten
Figuur 19. Relatieve aantallen (staafdiagram) en gewichten (lijndiagram) van fint, spiering, bot, paling en rivierprik gevangen met ankerkuil in de Zeeschelde in de periode 2012-2020. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 36 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Het aantal finten varieert sterk van jaar tot jaar, zowel het aantal optrekkende adulten in het voorjaar als het aantal juvenielen in de zomer en het najaar. Er trekken ieder jaar volwassen exemplaren het estuarium op. In 2012, 2015, 2017, 2018, 2019 en 2020 was er succesvolle rekrutering. Spiering wordt over het hele bemonsterde gebied, op enkele vangsten na, in hoge aantallen gevangen (zie ook Figuur 20). Hun aantallen vormen soms 99 % van de totale vangst. Ook hun bijdrage tot de totale biomassa is groot. In de periode 2012-2020 vingen we in Doel steeds het laagste aantal en de laagste biomassa van spiering. In 2017 was het aandeel spiering gevangen op de verschillende locaties het laagst sinds het begin van de campagnes. Het relatief percentage steeg wel terug in 2018 behalve in Doel en Steendorp. In 2019 was spiering terug in volle glorie. In 2020 was het relatief aantal gevangen spieringen lager dan in 2019 (Figuur 20).
Figuur 20. Relatieve aantallen spiering gevangen met ankerkuil op de verschillende locaties in de Zeeschelde in de periode 2012-2020. Paling wordt niet veel gevangen met de ankerkuil. Waarschijnlijk zitten ze overdag dicht bij de oevers. Over het algemeen maken ze een groter deel uit van de ankerkuilvangsten in de meer stroomopwaarts gelegen locaties. Bot komt overal voor in de Zeeschelde, maar door de selectiviteit van de toegepaste techniek worden ze ook ondermaats gevangen. Het gemiddeld relatief aantal bot was het laagst in 2014 ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 37 van 72
(0,004 %) en het hoogst in 2016 (0,27 %). In 2019 bedroeg het aandeel bot 0,10 % en 0,07 % in 2020. Rivierprik werd jaarlijks, vooral in het voorjaar, in lage aantallen gevangen. Ook in 2020 vingen we op alle locaties rivierprik behalve in Branst.
3.5.2 Mariene sleutelsoorten 3.5.2.1 3.5.2.1.1
Eigenschappen mariene sleutelsoorten Haring
Haringen komen voornamelijk in zeewater voor maar ze zijn ook bestendig tegen lage zoutgehaltes en gedijen dus ook in brakwater (Brevé, 2007). Haringen eten bij voorkeur zoöplankton. Ze kunnen ook fytoplankton eten door het zeewater met hun kieuwzeven te filteren (Brevé, 2007). 3.5.2.1.2
Zeebaars
In de winter migreert zeebaars verder weg van de kust (Nijssen & De Groot, 1987; Pickett & Pawson, 1994). De zeebaars paait in zee in de winter of in het voorjaar. Het water moet een temperatuur tussen 8,5 en 11°C hebben (Pawson, 1987; Reynolds, 2003; Kroon, 2007). De larven verplaatsen zich van het open water naar de kust. Na een verblijf van 2 tot 3 maand in de kustzone zwemmen ze actief naar de opgroeigebieden. Dit zijn vaak estuaria, lagunes en havens. Na een verblijf van 4 tot 5 jaar trekken ze weg naar zee (Pickett & Pawson, 1994; Kroon, 2007). Het dieet van de zeebaars is zeer gevarieerd maar bestaat voornamelijk uit vis, schaaldieren, garnalen en weekdieren (Schmidt-Luchs, 1977). 3.5.2.1.3
Ansjovis
Deze mariene soort paait in de Westerschelde en dringt minder ver door in de Zeeschelde dan haring of zeebaars. Ze voeden zich voornamelijk met dierlijk plankton zoals roeipootkreeftjes. 3.5.2.1.4
Tong
Tong is een mariene soort die het estuarium als foerageergebied gebruikt. Ze dringt minder ver door in het estuarium dan haring en zeebaars. Tong voedt zich in de Zeeschelde voornamelijk met grijze garnalen die in de mesohaliene zone goed vertegenwoordigd zijn. Volwassen exemplaren foerageren ’s nachts op wormen, week- en schaaldieren (Froese & Pauly, 2019).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 38 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.5.2.2
Trends mariene sleutelsoorten
Figuur 21. Relatieve aantallen en gewicht van haring, zeebaars, ansjovis en tong gevangen met ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde voor de periode 2012-2020. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 39 van 72
Het relatief aandeel van haring neemt stroomopwaarts af (Figuur 21). Haring werd in Doel vooral in het voorjaar van 2012, 2014, 2016, 2017, 2018 en 2019 gevangen en in het voorjaar van 2012, 2015, 2016, 2017 en 2019 in Antwerpen. Het is opmerkelijk dat juveniele haring zelfs tot in Branst wordt gevangen vooral in de zomer van 2013, in het voorjaar van 2017 en in het najaar van 2019. In 2020 vingen we het hoogste aantal haring in de zomer. In het najaar van 2020 vingen we geen haring in Branst. Zeebaars vingen we in alle locaties en hun relatieve aantallen varieerden sterk van jaar tot jaar in de verschillende locaties (Figuur 21). Hoe dan ook wordt zeebaars relatief weinig gevangen in de Zeeschelde (maximaal 1,7 % van de vangstaantallen maar meestal minder dan 0,1 %). Zeebaars wordt het minst gevangen in Doel en groeit dus vooral verder stroomopwaarts op. De soort werd sinds 2012 minder en minder gevangen in alle locaties, maar werd dan opnieuw veel gevangen in 2017 (vooral in Branst). In 2018 vingen we minder zeebaars dan in 2017. In 2019 zien we een lichte stijging van het relatief aantal gevangen zeebaarzen, behalve in Antwerpen. In 2020 werden er weinig zeebaarzen gevangen en daalde hun relatief aantal in alle locaties ten opzichte van 2019. Tong wordt ondermaats gevangen omdat de methode bentische soorten minder goed vangt. Tong en is vooral aanwezig in de mesohaliene zone en in mindere mate nabij Antwerpen (Figuur 21). Uitzonderlijk zwemt er een exemplaar verder stroomopwaarts. In 2013 werden de hoogste relatieve aantallen tong gevangen maar ook in 2017 werd tong goed gevangen in Doel en Antwerpen en in 2018 in Doel. In 2019 vingen we tot in Steendorp tong. In 2020 werd tong enkel in Doel en Antwerpen in de kuilen aangetroffen. Het relatief aantal en de relatieve biomassa daalden ten opzichte van 2019 in Doel maar stegen in Antwerpen. Ansjovis werd in kleine aantallen gevangen bijna uitsluitend in Doel (Figuur 21). Deze soort komt meer voor in de Westerschelde (Goudswaard en Breine, 2011). Uitzonderlijk werd ansjovis gevangen in Steendorp in het najaar van 2015 en 2017. In 2019 vingen we zowel in het voorjaar als in het najaar ansjovis in Doel. In Antwerpen en Steendorp vingen we ansjovis alleen in het najaar van 2019. In 2020 vingen we enkel in Doel ansjovis, vooral in het najaar. In Branst vingen we nog nooit ansjovis. Algemeen kunnen we stellen dat voedsel geen probleem is voor de sleutelsoorten. Vis en andere organismen zoals garnalen (zie 3.7 Bijvangsten) zijn ruimschoots aanwezig. Zuurstof is ook geen limiterende factor meer (zie 3.1 Abiotische data).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 40 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.6 LENGTEFREQUENTIEVERDELINGEN 2020 Lengtefrequentieverdelingen
zijn
belangrijk
omdat
ze
informatie
geven
over
de
leeftijdsopbouw van de populatie van een soort. De distributie van lengtefrequenties duidt aan hoe de verschillende lengteklassen vertegenwoordigd zijn binnen een populatie. Ze kunnen ook gebruikt worden om aan te duiden of een gebied functioneert als paaiplaats of kinderkamer. We bepaalden arbitrair dat er voor het maken van een representatieve lengtefrequentieverdeling van een vissoort minimaal 30 lengtegegevens beschikbaar moeten zijn (behalve eenmalig voor bot). Daarom kunnen we niet van alle in 2020 gevangen soorten lengtehistogrammen maken. We bespreken tevens kort enkele ecologische eigenschappen van de vissen waarvoor we een lengtefrequentieverdeling hebben berekend.
3.6.1 Spiering De spiering (Osmerus eperlanus, Linnaeus 1758) behoort tot de familie van de Osmeridae (Romero, 2002). De soort is tolerant aan een zeer ruime range van saliniteit (Hutchinson & Mills, 1987). Ze komen voor in zowel estuaria, kustwater als in zee (Maitland & Lyle, 1990). Er zijn twee vormen van de spiering, anadrome spiering en binnenspiering. De binnenspiering, die niet in Vlaanderen voorkomt, brengt zijn hele leven door in zoetwater (Hutchinson & Mills, 1987). De anadrome spiering leeft en voedt zich in de zee en trekt de rivieren op om er te paaien (Maitland & Campbell, 1992; Freyhof, 2013). Spieringen paaien in het voorjaar. Het exact moment wordt beïnvloed door de watertemperatuur en het maanlicht (Hutchinson & Mills, 1987; Maitland & Lyle, 1997). Een zeer groot aantal kleverige eitjes wordt afgezet op een substraat. De volwassen dieren migreren na het paaien terug naar de zee. De juvenielen verkiezen zoet- of brakwater om op te groeien (Freyhof, 2013). Een adulte spiering heeft gemiddeld een totale lengte tussen 10 en 20 cm maar uitzonderlijk kan een spiering 30 cm lang worden (Maitland & Campbell, 1992). In de zomer van 2020 vingen we op alle locaties adulte spieringen maar vooral juvenielen (Figuur 22). Uit de aanwezigheid van juveniele spieringen kunnen we besluiten dat spiering tot in het zoetwatergedeelte van de Zeeschelde zwemt om er te paaien. Overal vingen we juveniele spiering (<6 cm). Het grootste exemplaar in de zomer vingen we in Doel en was 22,8 cm lang. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 41 van 72
In de zomer vingen we voornamelijk juvenielen. De lengteklasse tussen 5 en 7 cm maakte 88,8 % uit van de totale zomervangst. In het najaar trekken de grotere spieringen weer stroomafwaarts. De juvenielen tussen 6 en 9 cm maakten 55,5 % van de totale vangst uit. De grootste spiering in het najaar mat 24,0 cm en werd gevangen in Doel. Spiering gebruikt de Zeeschelde als paaigrond en opgroeigebied.
Figuur 22. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van spiering in de zomer en het najaar van 2020 op vier locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 42 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
3.6.2 Sprot Sprotten leven in scholen in de pelagische zone en komen voor in zout- en brakwater (Flintegård, 1987; Riede, 2004). Sprotten migreren tussen de wintervoedingsgronden en zomerpaaigronden. Ze paaien van aan de kust tot in de open zee in de lente en zomer. De juvenielen drijven af naar de kust (Flintegård, 1987). Ze voeden zich vooral met planktonische schaaldieren (Flintegård, 1987). Adulte sprotten hebben een gemiddelde lengte van 12 cm (Whitehead, 1985) en ze worden maximaal 6 jaar oud (Chugunova, 1959). In 2020 vingen we met de ankerkuil geen sprot in Branst. In de overige locaties vingen we veel sprot. De lengtefrequentieverdeling voor de verschillende locaties staan in Figuur 23. In de zomercampagne vingen we hoofdzakelijk sprot tussen de 4 en 6 cm lang, met een piek bij 5 cm (Figuur 23). In het najaar is de piek verschoven naar 6 cm.
Figuur 23. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van sprot in de zomer en het najaar van 2020 op drie locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes. We kunnen besluiten dat sprot de Zeeschelde gebruikt als opgroeigebied. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 43 van 72
3.6.3 Haring Haringen komen voornamelijk in zeewater voor maar ze zijn ook bestand tegen lagere zoutgehaltes en gedijen dus ook in brak water (Brevé, 2007). Na het uitkomen van de eieren in de zee worden de larven meegenomen door de waterstromen naar de opgroeigebieden in kustwater en estuaria (Corten, 1993; Brevé, 2007). De juveniele haringen verblijven ongeveer twee jaar in de kraamkamers. Wanneer ze in het voorjaar een lengte van ongeveer 4,8 tot 5,0 cm bereiken, verlaten ze de kraamkamer en sluiten ze zich aan bij de volwassen populatie die in het open, dieper water verblijft (Russell, 1976; MacKenzie, 1985; Brevé, 2007). Atlantische haring kan maximum 25 jaar oud worden en een lengte van maximaal 45 cm bereiken (Bigelow et al., 1963; Corten, 2002). Brevé (2007) stelt volgende relatie voor tussen leeftijd en lengte: 1 jaar oude haring is gemiddeld 13,4 cm; 2 jaar: 16,1 cm; 3 jaar: 24,1 cm; 4 jaar: 25,3 cm. We stellen dus vast dat verschillende auteurs verschillende lengtes per leeftijdsklasse opgeven.
Figuur 24. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van haring in de zomer en het najaar van 2020 op drie locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 44 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
In de zomer vingen we veel juveniele haring tot in Steendorp. In Doel waren de meest voorkomende lengteklassen die van 4 en 5 cm. Er werden enkele tweejarige individuen gevangen in de zomer (>16,1 cm). Haringen gevangen in de zomer nabij Antwerpen en Steendorp waren gemiddeld iets groter dan de individuen in Doel. Haring zwom ver stroomopwaarts in 2020. Zo vingen we in Branst in de zomer 14 haringen met een gemiddelde lengte van 8,7 cm. In het najaar vingen we in Steendorp slechts drie haringen en geen in Branst. In de overige locaties waren de haringen iets groter dan deze gevangen in de zomercampagne. Er kan dus besloten worden dat de juveniele haring de Zeeschelde gebruikt als opgroeigebied.
3.6.4 Bot Zoals al vermeld trekt bot vanuit het zoetwater naar de zee trekt om te paaien. Na de paai blijft bot in de zee. De eieren en larven bewegen mee met de getijdenstroming richting de kust (Schmidt-Luchs, 1977; Jager, 1999; Muus et al., 1999). Froese & Pauly (2019) stelden volgende relatie tussen leeftijd en lengte voor: 1 jaar: 11,5 cm; 2 jaar: 18,5 cm; 3 jaar: 24 cm; 4 jaar: 29 cm; 5 jaar: 36 cm. In de zomer vingen we weinig bot in Doel (n=19). De kleinste was 4,5 cm lang en de grootste 14,7 cm. In het najaar vingen we nog minder botjes in Doel (9) met een lengte variërend tussen 5 en 9 cm. In Antwerpen vonden we in de zomer vooral botjes met een gemiddelde lengte van 5 cm. In het najaar vingen we slechts 11 individuen met een lengte variërend tussen 6,3 cm en 10,4 cm. In Steendorp was de gemiddelde lengte van de gevangen botten in de zomer 6 cm in het najaar was dat 7,3 cm. Ook in Branst vingen we in de zomer vooral botjes met een gemiddelde lengte van 5 cm. In het najaar was de gemiddelde lengte 7,2 cm. Lengtehistogrammen voor bot staan in figuur 25. Grotere exemplaren werden alleen gevangen in Steendorp (21,8 cm) in de zomer en in Branst (27,6 cm) in het najaar.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 45 van 72
Figuur 25. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van bot in de zomer en het najaar van 2020 op drie locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes. In de Zeeschelde komen zowel juvenielen als oudere individuen van bot voor. Ze gebruiken het estuarium als opgroei- en foerageergebied.
3.6.5 Snoekbaars Snoekbaars is een eurytope vissoort en komt bijgevolg voor in nagenoeg alle watertypen. De snoekbaars heeft wel een voorkeur voor voedselrijk, troebel water. De vis verkiest zoetwater maar kan ook sporadisch in brakwater voorkomen (Aarts, 2007). De juveniele snoekbaars eet vooral ongewervelde dieren zoals larven van muggen- en eendagsvliegen. Adulte snoekbaars eet prooivis (Aarts, 2007). In het voorjaar migreert de snoekbaars naar de ondiepe paaiplekken en in de herfst migreren ze naar de diepere overwinteringsplekken (Gobin, 1989). Ze paaien eind april - begin mei. Hierbij is een watertemperatuur van 12-15°C zeer belangrijk want de snoekbaars is warmte minnend (Willemsen, 1985 in Bakker & Schouten, 1992; Aarts, 2007). De snoekbaars kan tot 16 jaar oud worden met een maximum lengte van 120 tot 130 cm. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 46 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Klein Breteler & de Laak (2003) onderscheiden verschillende lengteklassen: 10 cm (eerste jaar), 15 cm (tweede jaar), 28 cm (derde jaar), 40 cm (vierde jaar), 48 cm (vijfde jaar), 54 cm (zesde jaar), 59 cm (zevende jaar), 64 cm (achtste jaar). De groei van de snoekbaars is, zeker in het eerste levensjaar, zeer afhankelijk van het voedselaanbod waardoor er grote verschillen te zien zijn in de groeisnelheid in verschillende wateren (Argillier et al., 2003). Het aantal gevangen snoekbaarzen steeg elk jaar tijdens onze campagnes tot in 2017: 108 in 2012, 368 in 2013, 569 in 2014, 1041 in 2015, 5929 in 2016 en 13707 in 2017. In 2018 daalde het aantal gevangen snoekbaarzen tot 3353 maar in 2019 vingen we weer meer individuen (n=10806). Ondanks het feit dat we geen voorjaarscampagne hebben gehad vingen we nog 11500 snoekbaarzen in 2020. Het grootste aantal snoekbaarzen vangen we in de zomer. Op geen enkele locatie vingen we in het najaar van 2020 voldoende snoekbaarzen om een histogram te maken. Het stijgend aantal snoekbaarzen is waarschijnlijk positief gecorreleerd met het grote aanbod aan spiering in de Zeeschelde. Bij maaganalyses van enkele snoekbaarzen konden we vaststellen dat spiering het gros van het dieet uitmaakt. In de zomer van 2020 behoorde 62 % van de gevangen snoekbaarzen tot de kleinere lengteklasse (6 – 8 cm, Figuur 26). Enkel in Branst werd een groot exemplaar van 52 cm gevangen. In het najaar werd in Doel een exemplaar van 19 cm gevangen. In Antwerpen varieerde de lengte tussen de 14,7 en 19,7 cm (n=3). In Steendorp vingen we vijf snoekbaarzen (12,4 tot 44,5 cm) en 15 in Branst (7,4 tot 81,4 cm). In Antwerpen vingen we in het najaar snoekbaarzen tussen de 5,5 en 17,1 cm. In Steendorp waren 70,5 % van de gevangen snoekbaarzen eenjarige individuen en 28,3 % waren tweedejaars. Het grootste exemplaar was 44,5 cm. In Branst vingen we een snoekbaars van 81,4 cm lang terwijl 91,8 % van de individuen eerstejaars waren. In de Zeeschelde worden zowel juveniele als volwassen snoekbaarzen gevangen wat duidt op een succesvolle rekrutering.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 47 van 72
Figuur 26. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van snoekbaars in de zomer van 2020 op vier locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes.
3.6.6 Brasem Brasem is een eurytope soort en stelt weinig specifieke eisen aan het milieu. De brasem kan zowel voorkomen in zoetwater als in licht brakwater (Backiel & Zawisza, 1968; van Emmerik, 2008). Naast bodemorganismen eet brasem ook zoöplankton en plantaardig materiaal (Backiel & Zawisza, 1968; van Emmerik, 2008). Brasem kan ongeveer 15 jaar oud worden (Backiel & Zawisza, 1968). De groei van brasem is, zoals elke vissoort, sterk afhankelijk van de temperatuur en het voedselaanbod. In optimale omstandigheden bereikt brasem in het eerste jaar een lengte van 5 tot 7 cm, na twee jaar een lengte van 20 cm, en na acht jaar een lengte van 50 cm (van Emmerik, 2008). In de zomer van 2020 vingen we een brasem in Antwerpen (3 cm), twee in Steendorp (2,6 en 34,8 cm) en zeven in Branst (3,6 tot 10,4 cm). In het najaar vingen we opnieuw geen brasem in Doel. In Steendorp vingen we acht brasems met een lengte tussen 6,1 en 14,1 cm. In Antwerpen en Branst vingen we genoeg individuen om een histogram te realiseren (Figuur 27).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 48 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Figuur 27. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van brasem in het najaar van 2020 in Antwerpen en in Branst. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes. In het najaar vingen we in Antwerpen kleine brasem met een gemiddelde lengte van 9,7 cm. Dat verklaart de piek bij de lengte van 10 cm. In Branst had de grootste groep brasems een lengte tussen 8 en 15 cm. Het grootste exemplaar was 19,3 cm lang. Brasem gedijt vooral goed in de zoetwaterzone. Hij gebruikt deze zone als paai- en opgroeigebied.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 49 van 72
3.6.7 Tong Tong is meestal een solitaire vis die op zandige bodems leeft, maar soms pelagiaal is tijdens de voortplantingsmigratie (Muus en Nielsen, 1999). Tong wordt volwassen eenmaal ze een lengte van 30 cm hebben bereikt (Froese & Pauly, 2019), maar dergelijke exemplaren zijn uitzonderlijk in de Zeeschelde. Juveniele tong wordt de eerste twee tot drie jaar in kraamkamers nabij de kust aangetroffen. We vangen juveniele tong tot in Antwerpen. In Doel vingen we te weinig tong om representatieve histogrammen te maken. In de zomer vingen we 18 exemplaren tussen 6,3 en 22,3 cm) en in het najaar slechts vier individuen (11,4 tot 38,6 cm).
Figuur 28. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van tong in de zomer en in het najaar van 2020 in Antwerpen. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes. Het gros van de gevangen tongen in Antwerpen meet minder dan 11 cm in de zomer en in het najaar is dat 14 cm. Er werden enkele grotere exemplaren gevangen, de grootste in de zomer mat 25,1 cm en in het najaar 23 cm.
3.6.8 Fint De groeisnelheid van fint is afhankelijk van het geslacht. Volgens Maitland & Hatton-Ellis (2003) is een zes maanden oude fint 5 cm lang en zijn de vissen van 1 jaar tussen 10 en 15 cm groot. Het tweede jaar kan een lengte van 20 tot 25 cm gehaald worden, terwijl ze na drie jaar 25-30 cm lang zijn. De grote exemplaren hebben we niet gevangen in 2020 omdat we niet in het voorjaar konden vissen. Enkel in Doel vingen we genoeg fint in de zomer om een representatieve lengtehistogram te maken. In Antwerpen en Branst vingen we telkens een juveniele fint.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 50 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Figuur 29. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van fint in de zomer en van 2020 in Doel. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes. Naast juveniele individuen vingen we ook nog enkele grotere finten. Er was dus zeker een zekere mate van rekrutering. In het najaar vingen we echter geen finten.
3.6.9 Baars Baars is een zoetwatervis die ook wel in brakwater voorkomt. Optimale groeimogelijkheden voor baars zijn te vinden op grote, ondiepe plassen (Voorhamm & van Emmerik, 2011). Na één jaar kan baars tussen de 6 en 7 cm lang zijn. In het tweede levensjaar halen ze 10 tot 15 cm en tot 20 cm in het derde levensjaar. De Zeeschelde is omwille van het troebele water niet echt het ideale habitat voor baars. Zodra het zicht afneemt heeft snoekbaars een voorsprong op baars wat betreft het foerageersucces (Willemsen, 1986). In Doel vingen we baars met een gemiddelde lengte van 7,8 cm in de zomer en 9,9 in het najaar. De gemiddelde lengte van de baarzen gevangen in de zomer nabij Antwerpen was 6,5 cm. In het najaar vingen we slechts twee baarzen nabij Antwerpen met een lengte van 8,1 en 9,8 cm. In de zomer waren de baarzen in Steendorp gemiddeld 6,5 cm lang. In het najaar vingen we in Steendorp zeven baarzen (8,2 tot 10, 4 cm). In Branst haalden we in de zomer baars uit de kuilen met een gemiddelde lengte van 6,8 cm (n=47) en in het najaar was de gemiddelde lengte 7,8 cm (n=22). We vingen geen grote baarzen tijdens de 2020 campagnes (Figuur 30).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 51 van 72
Figuur 30. Lengtefrequentieverdeling (in %) van de totale ankerkuilvangst van baars in de zomer en van 2020 in vier locaties in de Zeeschelde. Het aantal gemeten individuen staat tussen haakjes.
3.7 BIJVANGSTEN (TABELLEN f EN g IN DE BIJLAGE) De Chinese wolhandkrab is in grote aantallen aanwezig in de Zeeschelde, maar wordt weinig gevangen met de ankerkuil omdat ze vooral op de bodem aan de oever leven. In de periode 2012-2020 werd deze soort in Doel enkel in het voorjaar van 2015, in het najaar van 2016 en in het voorjaar van 2019 gevangen (Figuur 31). In dezelfde periode werden ze in Antwerpen meerdere jaren gevangen maar alleen in het voorjaar uitgezonderd één exemplaar in de zomer van 2019. In 2020 vingen we geen Chinese wolhandkrab in Antwerpen. In Steendorp vingen we Chinese wolhandkrab in het voorjaar en in de zomer van 2015 en in het voorjaar van 2016, 2017, 2018 en 2019. We vingen ook in de zomer van 2018 en 2019 enkele Chinese wolhandkrabben in Steendorp. In het najaar van 2020 vingen we een exemplaar in Steendorp. In Branst vingen we deze krab vooral in het voorjaar maar ook soms in een ander seizoen. Aangezien wolhandkrab voornamelijk in het voorjaar gevangen wordt, vingen we in 2020 uitzonderlijk weinig krabben (de voorjaarsvangsten konden niet worden uitgevoerd).
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 52 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Figuur 31. Aantallen (n) en biomassa (g) van de Chinese wolhandkrab gevangen met de ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde in de periode 2012-2020. Garnalen (grijze garnaal en steurgarnaal) werden op alle locaties gevangen (Figuur 32). Garnalen zijn een belangrijke voedselbron voor talrijke vissoorten. Net zoals bij haring en zeebaars komt de grijze garnaal na langere periodes van droogte, verder stroomopwaarts voor in de Zeeschelde. De gevangen aantallen zijn zeer variabel, van 0 tot 648280 individuen per vangst. Voor de periode 2012-2020 vingen we gemiddeld 0,023 grijze garnalen per m³ in Doel en 0,024/m³ in Antwerpen. In Steendorp was het gemiddeld aantal per m³ 0,034 en 0,022 in Branst. Vooral in de zomer van 2017 werden heel veel grijze garnalen in Steendorp en Branst gevangen. In de zomer van 2018 en in het najaar van 2019 vingen we in Branst veel kleine grijze garnalen. Ook in 2020 vingen we vooral in de zomer grijze garnalen in Branst.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 53 van 72
Figuur 31. Aantallen (n) en biomassa (g) van de grijze garnaal jaarlijks gevangen met ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde voor de periode 2012-2020. Steurgarnalen vingen we in hogere aantallen dan grijze garnalen. Het aantal gevangen individuen varieert hier sterk van 0 tot 1,27 miljoen per trek. Uitzonderlijk werd in 2018 tot 2,7 miljard stuks gevangen in Steendorp. De laagste aantallen werden in 2012 gevangen. In Doel werden over heel de periode de laagste aantallen aangetroffen.
Figuur 32. Aantallen (n) en biomassa (g) van de steurgarnaal jaarlijks gevangen met ankerkuil op vier locaties in de Zeeschelde voor de periode 2012-2020. De trek met uitzonderlijke hoge aantallen in 2018 is niet opgenomen in de grafiek. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 54 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Opvallend hier zijn, net als bij grijze garnaal, de zeer grote steurgarnaalvangsten in 2017 in Steendorp en Branst (Figuur 32). Vooral in de zomer werden toen hoge aantallen gevangen.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 55 van 72
4 SAMENVATTING Sinds 2012 volgt het INBO het visbestand in de Zeeschelde op met ankerkuilvisserij. We vissen op vier locaties verspreid over de mesohaliene, de oligohaliene en de zoetwaterzone. Het vissen vindt normaal plaats tijdens het voorjaar, de zomer en het najaar. In 2020 werd er echter door de Covid-pandemie niet gevist in het voorjaar. Met de ankerkuil vingen we in 2020 in de Zeeschelde 36 vissoorten. In de zomer vingen we nu 25 soorten terwijl er in 2019 26 werden gevangen. In het najaar 20 vingen we, op een najaarsvangst in 2017 na (36), het hoogste aantal soorten (33). In alle campagnes vangen we de meeste soorten in de mesohaliene zone. Uit de vangstgegevens van 2020 blijkt opnieuw dat de relatieve soortenabundantie seizoenaal verschilt. Op alle locaties stelden we in 2020 rekrutering vast. Het aandeel rekruterende soorten varieert van 56 % in Doel tot 68 % in Branst. In totaal vingen we met de ankerkuil in de periode 2012-2020 negen niet-inheemse vissoorten. Het relatief aantal niet-inheemse individuentijdens deze campagne is hoger in Antwerpen, Steendorp en Branst dan in 2019. Doel heeft relatief gezien het laagste aantal uitheemse individuen. Het relatief aantal spieringen stijgt sinds 2017. In 2020 was het aandeel echter iets lager maar spiering blijft de meest gevangen vis in de Zeeschelde. De aanwezigheid van juveniele sprot, haring en zeebaars illustreert dat sommige mariene soorten net als de diadrome bot de Zeeschelde gebruiken als kraamkamer. In 2020 vingen we in de zomer juveniele finten wat erop wijst dat er rekrutering heeft plaatsgevonden. In het najaar werden geen finten gevangen. Grijze garnalen en steurgarnalen zwommen ook in 2020 tot ver stroomopwaarts in de Zeeschelde en werden in groten getale gevangen met de ankerkuil.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 56 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Referenties Aarts, T. (2007). Kennisdocument snoekbaars, Sander lucioperca (Linnaeus, 1758). Kennisdocument 16, Sportvisserij Nederland. 62 pp. Able, K. (2005). A re-examination of fish estuarine dependence: Evidence for connectivity between estuarine and ocean habitats. Estuarine, Coastal and Shelf Science. 64(1): 5-17. Argillier, C., Barral, M. & P. Irz (2003). Growth and diet of the pikeperch Sander lucioperca (L.) in two French reservoirs. Archives of Polish Fisheries. 11(1): 99-114. Aprahamian, M.W., Aprahamian, C.D., Baglinière, J.L., Sabatié, R. & P. Alexandrino (2003). Alosa alosa and Alosa fallax spp. Literature Review and Bibliography. R&D TECHNICAL REPORT W1- 014/TR. 374 pp. Backiel, T. & J. Zawisza (1968). Synopsis of biological data on the bream Abramis brama (Linnaeus, 1758). FAO Fisheries synopsis no. 36. Rome. Bakker, H.D. & W.J. Schouten (1992). Habitat Geschiktheids Index model Snoekbaars Stizostedion lucioperca (L.). Organisatie ter Verbetering van de Binnenvisserij, Nieuwegein. Baldoa, F. & P. Drake (2002). A multivariate approach to the feeding habits of small fishes in the Guadalquivir Estuary. Journal of Fish Biology. 61: 21-32. Belgisch Staatsblad (2016) 17 december 2015. - Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering tot wijziging van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 24 maart 2011 tot vaststelling van de milieukwaliteitsnormen, de basiskwaliteitsnormen en de chemische normen voor de oppervlaktewateren tegen de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen en andere verontreinigende stoffen. Belgisch Staatsblad: 456-474. Belpaire, C., Breine, J., Van Wichelen, J., Pauwels, I., Baeyens, R., Coeck, J., Nzau Matondo, B., Ovidio, M., Vergeynst, J., Verhelst, P., De Meyer, J., Adriaens, D., Teunen, L., Bervoets, L., Sony, D., Rollin, X., Dumonceau, F. & K. Vlietinck, K. (2020). ICES Scientific Reports: Report on the eel stock, fishery and other impacts in Belgium, 2019-2020., nov-2020, Joint EIFAAC/ICES/GFCM Working Group on Eels (WGEEL) 2020.: Country Reports. 85 ed. International Council for the Exploration of the Sea (ICES). (2): 1-48. Bigelow, H.B., Bradbury, M.G., Dymond, J.R., Greeley, J.R., Hildebrand, S.F., Mead, G.W., Miller, R.R., Rivas, L.R., Schroeder, W.L., Suttkus, R.D. & V.D. Vladykov (1963). Fishes of the western North Atlantic. Part three. New Haven, Sears Found. Mar. Res., Yale Univ. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 57 van 72
Billard, R. (1997). Les poissons d'eau douce des rivières de France. Identification, inventaire et répartition des 83 espèces. Lausanne, Delachaux & Niestlé. 192 pp. Bos, A.R. (1999). Aspects of the Life History of the European Flounder (Pleuronectes flesus L. 1758) in the tidal River Elbe. Faculty of Biology of the University of Hamburg. Breine, J., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes, Y. & G. Van Thuyne (2016). Opvolgen van het visbestand in het Zeeschelde-estuarium. Viscampagnes 2015. (INBO.R.2016.12063029). 78 pp. Breine, J., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y., Pauwels, I. & G. Van Thuyne (2015). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2015. INBO.R.2015.11338975. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. 64 pp. Breine, J., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y. & G. Van Thuyne (2018). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2017. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (3). 66 pp. Breine, J., Delmoitié, S., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y. & G. Van Thuyne (2017a). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2016. INBO.R.2017.10. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. 85 pp. Breine, J., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes, Y. & G. Van Thuyne (2016). Opvolgen van het visbestand in het Zeeschelde-estuarium. Viscampagnes 2015. (INBO.R.2016.12063029). 78 pp. Breine, J., De Bruyn, A., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y., Pauwels, I. & G. Van Thuyne (2015). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2015. INBO.R.2015.11338975. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. 68 pp. Breine, J., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y., Terrie, T. & G. Van Thuyne (2019). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2018. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2019 (7). 66 pp. Breine, J., Galle, L., Lambeens, I., Maes Y., Terrie, T. & G. Van Thuyne (2020). Monitoring van de visgemeenschap in het Zeeschelde-estuarium: Ankerkuilcampagnes 2019. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2020(4). 78 pp.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 58 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Breine, J., Lambeens, I., Maes, Y., De Bruyn, A. & L. Galle (2017c). First record of the fourfinger threadfin, Eleutheronema tetradactylum (Shaw, 1804) in Belgium. Estuarine, Coastal and Shelf Science. 187: 28-30. Breine, J., Pauwels, I., Verhelst P., Vandamme, L., Baeyens, R., Reubens, J. & J. Coeck (2017a). Succesful external acoustic tagging of twaite shad Alosa fallax (Lacépède, 1803). Fisheries Research. 191: 36-40. Breine, J., Stevens, M., Van den Bergh, E. & J. Maes (2011). A reference list of fish species for a heavily modified transitional water: The Zeeschelde (Belgium). Belgian Journal of Zoology. 141 (1): 44-55. Breine, J., Van den Bergh, E., Terrie, T., Lambeens, I., Maes, Y., Galle, L. & H. Verreycken (2019). First record of the target fish, Terapon jarbua (Forsskål, 1775) in the Zeeschelde, Belgium. Estuarine, Coastal and Shelf Science. 222: 151-153. Breine, J. & G. Van Thuyne (2013). Opvolging van het visbestand van de Zeeschelde met ankerkuilvisserij: resultaten voor 2013 (INBO.R.2013.1020474). 38 pp. Breine, J. & G. Van Thuyne (2014). Opvolging van het visbestand van het Zeeschelde-estuarium met ankerkuilvisserij: resultaten voor 2014 (INBO.R.2014.6193190). 36 pp. Breine, J., Van Thuyne, G. & L. De Bruyn (2012). Opvolging van het visbestand van de Zeeschelde met ankerkuilvisserij: resultaten voor 2012. INBO.R. 2012.38. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2012 (INBO.R.2012.38). 54 pp. Brevé, N.W.P. (2007). Kennisdocument Atlantische haring, Clupea harengus harengus (Linnaeus, 1758) Kennisdocument 18, Sportvisserij Nederland. 108 pp. CTGREF (1979). Etude halieutique de l’estuaire de la Gironde. Bordeaux (Rapport Centre Tech. du Génie rural des Eaux et Forêts): 214 pp. Chugunova, N.I. (1959). Age and growth studies in fish. A systematic guide for ichthyologists. Israel Program for Scientific Translations. Izdatel'stvo Akademii Nauk SSSR, Moskva. 132 pp. Corten, A. (1993). Learning processes in herring migrations. ICES C.M. 1993/H:18 Pelagic Fish Committee Ref. C + M. Corten, A. (2002). The role of "conservatism" in herring migrations. Reviews in Fish Biology and Fisheries. 11(4): 339-361. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 59 van 72
Degani, G., Gallagher, M.L. & A. Meltzer (1989) The influence of body size and temperature on oxygen consumption of the European eel, Anguilla Anguilla. Fish Biology. 34(1): 19-24. Elliott, M. & K.L. Hemingway (2002). In: Elliott, M. & K.L. Hemingway (Editors). Fishes in estuaries. Blackwell Science, London. 577-579. EU Water Framework Directive (2000). Directive of the European parliament and of the council 2000/60/EC establishing a framework for community action in the field of water policy. Official Journal of the European Communities 22.12.2000 L 327/1. Flintegård, H. (1987). Fishes in the North Sea Museum's aquaria. North Sea Museum, North Sea Centre, DK-9850 Hirtshals. Hirtshals Bogtryk/Offset A/S. Franco, A., Elliott, M., Franzoi, P. & P. Torricelli (2008). Life strategies of fishes in European estuaries: the functional guild approach. Marine Ecology Progress Series. 354: 219-228 including appendix 1. Freyhof, J. (2013). Osmerus eperlanus. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T15631A4924600. http://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T15631A4924600.en Fritsch, M. (2005). Traits Biologiques et Exploitation du Bar commun Dicentrarchus labrax (L.) dans des Pêcheries Françaises de la Manche et du Golfe de Gascogne. Thèse, Université de Bretagne Occidentale; Institut Universitaire Européen de la Mer; Ecole Doctorale des Sciences de la Mer; IFREMER (France). Froese, R. & D. Pauly (Editors) (2019). FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, version (06/2018). Gobin, M. (1989). Le Sandre (Stizostedion lucioperca). Biologie - Pathologie Psychophysiologie Applications a sa pêche. Thèse pour le Diplôme d'Etat de Docteur Vétérinaire. Ecole Nationale Vétérinaire de Nantes. Goudswaard, P.C. & J. Breine (2011). Kuilen en schieten in het Schelde-estuarium. Vergelijkend vissen op de Zeeschelde in België en Westerschelde in Nederland. Rapport C139/11, IMARES & INBO. 35 pp. Hutchinson, P. & D.H. Mills (1987). Characteristics of spawning-run smelt, Osmerus eperlanus (L.) from a Scottish river, with recommendations for their conservation and management. Aquaculture and Fisheries Management. 18: 249-58. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 60 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Jager, Z. (1999). Floundering; Processes of tidal transport and accumulation of larval flounder (Platichthys flesus L.) in the EmsDollard Nursery. Academisch Proefschrift. Ponsen & Looijen, Wageningen. ISBN 90-9012525-6. Kerstan, M. (1991). The importance of rivers as nursery grounds for 0-and 1-group flounder (Platichthys flesus L.) in comparison to the Wadden Sea. Netherlands Journal of Sea Research. 27(3): 353-366. Klein Breteler, J. G. P., & G.A.J. de Laak (2003). Lengte - gewicht relaties Nederlandse vissoorten. Deelrapport I, versie 2. OVB, Nieuwegein. Kroon, J.W. (2007). Kennisdocument zeebaars Dicentrarchus labrax (Linnaeus, 1758). Kennisdocument 21 Sportvisserij Nederland. 52 pp. Kroon, J.W. (2009). Kennisdocument bot Platichthys flesus (Linnaeus, 1758). Kennisdocument 27 Sportvisserij Nederland. 54 pp. MacKenzie, K. (1985). The use of parasites as biological tags in population studies of herring (Clupea harengus harengus L.) in the North Sea and to the north and west of Scotland. Journal du Conseil International pour l'Exploration de la Mer. 42: 33-64. Maes, J., Stevens, M. & J. Breine (2007). Modelling the migration opportunities of diadromous fish species along a gradient of dissolved oxygen concentration in a European tidal watershed. Estuarine, Coastal and Shelf Science. 75: 151-162. Maes, J., Stevens, M. & J. Breine (2008). Poor water quality constrains the distribution and movements of twaite shad Alosa fallax fallax (Lacépède, 1803) in the watershed of river Scheldt. Hydrobiologia. 602: 129-143. Maitland, P.S. & R.N. Campbell (1992). Freshwater fishes of the British Isles. London. Harper/Collins. 368 pp. Maitland, P.S. & T.W. Hatton-Ellis (2003). Ecology of the Allis and Twaite Shad. Conserving Natura 2000 Rivers Ecology Series No.3. English Nature, Peterborough. 32 pp. Maitland, P.S. & A.A. Lyle (1990). Conservation of sparling and other fish in Scotland. Journal of the Edinburgh Natural History Society. 1-2. Maitland, P. & A. Lyle (1997). The smelt Osmerus eperlanus in Scotland. Freshwater Forum. 6: 57-68. ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 61 van 72
Maris, T. & P. Meire (2017). OMES rapport 2016. Onderzoek naar de gevolgen van het Sigmaplan, baggeractiviteiten en havenuitbreiding in de Zeeschelde op het milieu. Report Ecosystem Management Research Group ECOBE, 017-R206. Universiteit Antwerpen: Antwerpen. 158 pp. Muus, B.J. & J.G. Nielsen (1999). Sea fish. Scandinavian Fishing Year Book, Hedehusene, Denmark, 340 pp. Muus, B.J., Nielsen, J.G., Dahlstrøm, P. & B.O. Nyström (1999). Zeevissen van Noord- en WestEuropa. Nederlandse vertaling Keijl, G. Schuyt & Co Uitgevers en Importeurs BV, Haarlem. ISBN 90 6097 510 3. 338 pp. Nijssen, H. & S.J. de Groot (1987). De vissen van Nederland. Stichting Uitgeverij Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, Pirola, Schoorl. ISBN 90-5011-006-1. Pawson, M.G. & G.D. Pickett (1987). The bass (Dicentrarchus labrax) and management of its fisheries in England and Wales. Ministry of Agriculture, Fisheries and Food; Directorate of Fisheries Research. Laboratory Leaflet No. 59. Lowestoft (United Kingdom). Pickett, G.D. & M.G. Pawson (1994). Sea bass. Biology, exploitation and conservation. St. Edmundsbury Press, Suffolk (Great Britain). ISBN 0 412 40090 1. 987 pp. Quigley D.T.G., Igoe F. & W. O’Connor (2004). The European smelt Osmerus eperlanus L. in Ireland: general biology, ecology, distribution and status with conservation recommendations. Biology and Environment: Proceedings of the Royal Irish Academy. 104B (3): 57‐66. R Core Team. (2020). R: A language and environment for statistical computing. Vienna: Foundation for Statistical Computing. Reynolds, W.J., Lancaster, J.E. & M.G. Pawson (2003). Patterns of spawning and recruitment of sea bass to Bristol Channel nurseries in relation to the 1996 Sea Empress oil spill. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom. 83: 1163-1170. Riede, K. (2004). Global register of migratory species - from global to regional scales. Final Report of the R&D-Projekt 808 05 081. Federal Agency for Nature Conservation, Bonn, Germany. 329 pp. Rochard, E. & P. Elie (1994). La macrofaune aquatique de l'estuaire de la Gironde. Contribution au livre blanc de l'Agence de l'Eau Adour Garonne. 1-56. In J.-L. Mauvais and J.-F. Guillaud ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 62 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
(eds.) État des connaissances sur l'estuaire de la Gironde. Agence de l'Eau Adour-Garonne, Éditions Bergeret, Bordeaux, France. 115 pp. Romero, P. (2002). An etymological dictionary of taxonomy. Madrid, unpublished Russell, F.S. (1976). The eggs and planktonic stages of British marine fishes. Academic Press, London. 524 pp. Schmidt-Luchs, C.W. (1977). Visplatenalbum deel 1; Zeevissen. Uitgeverij Beet, Utrecht. ISBN 90-70206-01-3. Soors, J., Breine, J., d’Udekem d'Acoz, C., Van den Bergh, E., Van de Meuter, F. & T. Terrie (2020). Occurrence of Penaeus aztecus Ives , 1891 (Crustacea, Decapoda), in the Scheldt estuary (Belgium): isolated record or forerunner of a penaeid invasion? Journal of Experimental Marine Biology and Ecology. 530-531: 151437. Stevens, M., Van den Neucker, T., Mouton, A., Buysse, D., Martens, S., Baeyens, R., Jacobs, Y., Gelaude, E. & J. Coeck (2009). Onderzoek naar de trekvissoorten in het stroomgebied van de Schelde. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2009 (INBO.R.2009.9). 188 pp. Tallqvist, M., Sandberg-Kilpi, E. & E. Bonsdorff (1999). Juvenile flounder, Platichthys flesus (L.), under hypoxia: effects on tolerance, ventilation rate and predation efficiency. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology. 242: 75-93. Tesch, F.W. (2003). The eel. Blackwemm Science Ltd. 20-22. Van Braeckel, A., Coen, L., Peeters, P., Plancke, Y., Mikkelsen, J. & E. Van den Bergh (2012). Historische evolutie van Zeescheldehabitats. Kwantitatieve en kwalitatieve analyse van invloedsfactoren.
Rapporten
van
het
Instituut
voor
Natuur-
en
Bosonderzoek
(INBO.R.2012.59). 159 pp. Van Braeckel, A. Mikkelsen, J.H, Dillen, J., Piesschaert F., Van den Bergh, E., Coen. L., De Mulder, T., Ides S., Maximova, T., Peeters, P., Plancke, Y & F. Mostaert (2009). Inventarisatie en historische analyse van Zeescheldehabitats- Vervolgstudie: resultaten van het tweede jaar. INBO.IR.2009.34. Instituut voor Natuur en Bosonderzoek & Waterbouwkundig Laboratorium, Brussel, België. 162 pp.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 63 van 72
Van Der Meulen, D., Walsh, C., Taylor, M. & C. Gray (2013). Habitat requirements and spawning strategy of an estuarine-dependent fish, Percalates colonorum. Marine and Freshwater Research. 65 (3): 218-227. van Emmerik, W.A.M. & H.W. De Nie (2006). De zoetwatervissen van Nederland; Ecologisch bekeken. Sportvisserij Nederland, Bilthoven. van Emmerik, W.A.M. (2008). Kennisdocument brasem, Abramis brama (Linnaeus, 1758). Kennisdocument 23, Sportvisserij Nederland. 70 pp. Van Ryckegem, G., Van Braeckel, A., Elsen, R., Vanoverbeke, J., Van de Meutter, F., Vandevoorde, B., Mertens, W., Breine, J., Speybroeck, J., Bezdenjesnji, O., Buerms, D., De Beukelaer, J., De Regge, N., Hessel, K., Soors, J. & F. Van Lierop (2020). MONEOS – Datarapport INBO:
toestand
Zeeschelde
2018-2019.
Monitoringsoverzicht
en
1ste
lijnsrapport
Geomorfologie, diversiteit Habitats en diversiteit Soorten. Rapporten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek 2020 (38). 158 pp. Verreycken, H., Galle, L., Lambeens, I., Maes, Y., Terrie, T., Van den Bergh, E. & J. Breine (2019). First record of the naked goby, Gobiosoma bosc (Actinoptergii: Percifomes: Gobidae), from the Zeeschelde, Belgium. Acta Ichthyologica et Piscatoria. 49(3): 291-294. Voorhamm, T. & W.A.M. van Emmerik (2011). Kennisdocument baars, Perca fluviatilis (Linnaeus, 1758). Sportvisserij Nederland, Bilthoven. 70 pp. Whitehead, P.J.P. (1985). FAO Species Catalogue. Vol. 7. Clupeoid fishes of the world (suborder Clupeioidei). An annotated and illustrated catalogue of the herrings, sardines, pilchards, sprats, shads, anchovies and wolf-herrings. FAO Fisheries Synopsis. 125 (7/1): 1-303. Willemsen, J. (1985). Snoekbaars. In: Rapport Werkgroep Evaluatie Beheersmethoden. Snoek, Snoekbaars en Brasem - Biologie, Populatieontwikkeling en Beheer. R.I.V.O., S.& B., O.V.B. Willemsen, J. (1986). Baars. In: Dekker, W., Willemsen, J. & A.J.P Raat (1986) Rapport werkgroep evaluatie beheersmethoden; Aal, Baars, Karper en Blankvoorn; Biologie, Populatieontwikkeling en Beheer, LU, LenV, RIVO en OVB.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 64 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Bijlagen Tabel a. Soortensamenstelling in aantallen en biomassa (in g) van vissen en bijvangst per volume-eenheid (m³) ankerkuilen op vier locaties in de Zeeschelde in de zomer van 2020. locactie volume (m³) ansjovis baars blankvoorn bot brakwatergrondel brasem dikkopje driedoornige stekelbaars fint haring karper kleine zandspiering kleine zeenaald kolblei paling rietvoorn rivierprik rode poon snoekbaars spiering sprot steenbolk tong zeebaars zwartbekgrondel aantal soorten totaal aantal individuen/volume (m³) totaal gewicht/volume (m³) grijze garnalen steurgarnalen
Doel 1443897,0 1443897,0 aantal/m³ gewicht/m³ 0,000001 0,00002 0,00002 0,0001 0 0 0,00001 0,00010 0,001 0,0005 0 0 0,001 0,0005 0,00002 0,00001 0,00005 0,0007 0,03 0,04 0 0 0,000001 0,000004 0,00005 0,000007 0 0 0 0 0 0 0,000001 0,00003 0,000001 0,00007 0,00003 0,00008 0,01 0,03 0,01 0,01 0,000003 0,00007 0,00001 0,0002 0,000001 0,00009 0 0 18 0,06 0,09 0,007 0,002 0,001 0,0005
zomer 2020 Antwerpen Steendorp 559718,3 559718,3 845876,5 845876,5 aantal/m³ gewicht/m³ aantal/m³ gewicht/m³ 0 0 0 0 0,0002 0,0006 0,00004 0,0001 0,000005 0,000009 0,00002 0,00002 0,0002 0,0004 0,00006 0,0003 0,04 0,03 0,02 0,009 0,000002 0,000001 0,000002 0,0007 0,009 0,004 0,01 0,007 0,0008 0,0005 0,002 0,0007 0,000002 0,000008 0 0 0,004 0,01 0,005 0,02 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,000007 0,0002 0,000004 0,0008 0,000002 0,000002 0 0 0,000002 0,00001 0 0 0 0 0 0 0,004 0,01 0,008 0,03 0,06 0,1 0,3 0,3 0,002 0,001 0,004 0,003 0,000002 0,00004 0 0 0,00009 0,001 0 0 0 0 0,000002 0,0001 0 0 0 0 17 13 0,11 0,33 0,16 0,4 0,07 0,009 0,03 0,005 0,01 0,01 0,007 0,01
Branst 618657,1 618657,1 aantal/m³ gewicht/m³ 0 0 0,00008 0,0002 0,000002 0,000003 0,0004 0,0005 0,06 0,007 0,00001 0,00004 0,003 0,0001 0,006 0,002 0,000002 0,000004 0,00002 0,00010 0,000002 0,000004 0 0 0 0 0,000005 0,00002 0,00002 0,002 0 0 0 0 0 0 0,004 0,01 0,4 0,4 0 0 0 0 0 0 0,000003 0,000002 0,000002 0,000004 16 0,44 0,4 0,01 0,001 0,02 0,03
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 65 van 72
Tabel b. Soortensamenstelling in aantallen en biomassa (in g) van vissen en bijvangst per volume-eenheid (m³) ankerkuilen op vier locaties in de Zeeschelde in het najaar van 2020. locactie volume (m³) ansjovis baars bittervoorn blankvoorn blauwbandgrondel bot brakwatergrondel brasem dikkopje driedoornige stekelbaars dunlipharder Europese meerval glasgrondel goudharder grote zeenaald haring karper kleine koornaarvis kleine zandspiering kleine zeenaald kolblei paling rietvoorn rivierprik snoekbaars spiering sprot steenbolk tiendoornige stekelbaars tong winde zeebaars zonnebaars aantal soorten totaal aantal individuen/volume (m³) totaal gewicht/volume (m³) grijze garnalen steurgarnalen Chinese wolhandkrab
Doel 720084,1 aantal/m³ 0,002 0,000007 0 0 0 0,00001 0,0005 0 0,0005 0,000003 0,00001 0 0,00001 0,000004 0,000007 0,003 0 0,00001 0,000006 0,00002 0 0,000001 0 0,000001 0,000001 0,01 0,003 0,000001 0 0,000006 0 0,000004 0
720084,1 gewicht/m³ 0,003 0,00007 0 0 0 0,00003 0,0005 0 0,0006 0,000002 0,000004 0 0,00001 0,000005 0,00005 0,01 0 0,00008 0,000004 0,000007 0 0,00008 0 0,00004 0,00006 0,04 0,01 0,00008 0 0,0009 0 0,0002 0
najaar 2020 Antwerpen Steendorp 725578,9 725578,9 684189,2 684189,2 aantal/m³ gewicht/m³ aantal/m³ gewicht/m³ 0 0 0 0 0,000003 0,00002 0,00001 0,00008 0,000003 0,000004 0 0 0 0 0,000004 0,00004 0,00003 0,00002 0,00007 0,00001 0,00002 0,00006 0,00004 0,0002 0,003 0,002 0,2 0,07 0,00008 0,0007 0,00001 0,0001 0,001 0,0009 0,1 0,03 0,00004 0,00003 0,00009 0,00006 0,0001 0,0001 0,00005 0,000005 0,000001 0,00003 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,000004 0,00001 0 0 0,0002 0,0009 0,000004 0,00001 0,00001 0,00005 0,00002 0,00001
Branst 630263,9 630263,9 aantal/m³ gewicht/m³ 0 0 0,00003 0,0002 0,000003 0,000006 0,0001 0,001 0,0001 0,00002 0,00007 0,0006 0,08 0,03 0,0002 0,005 0,04 0,009 0,0003 0,0002 0,0002 0,00002 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,00001 0,0002
0,0002 0,000001 0 0,000004 0 0 0,000004 0,01 0,003 0 0,000001 0,00006 0,000001 0,00002 0
0 0 0,000003 0,00001 0,000002 0 0,00004 0,04 0 0 0,00001 0 0,00001 0,00001 0,000002
22 0,02 0,003 0,0003 0
0,0002 0,0000001 0 0,0002 0 0 0,0002 0,04 0,003 0 0,0000008 0,003 0,00002 0,0001 0
23 0,02 0,06 0,002 0,0003 0
0,000003 0 0,000001 0,000007 0,000001 0,000003 0,000007 0,1 0,00007 0 0,00001 0 0,000001 0,00002 0 22 0,44
0,05 0,04 0,07 0
0,00002 0 0,00005 0,0004 0,00003 0,0003 0,001 0,2 0,00009 0 0,000003 0 0,00005 0,00002 0
0,03 0,06 0
0,08 0,2 0,000001
0 0 0,00009 0,00003 0,00003 0 0,03 0,1 0 0 0,00001 0 0,0002 0,00001 0,000003
20 0,16 0,4 0,02 0,2 0,00008
0,0003 0,1 0,000002
0,2 0,00008 0,1 0,00002
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 66 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Tabel c. Het relatief aantal (%) van de 15 meest gevangen individuen per soort per seizoen en per locatie tijdens de vangstcampagnes 2012-2020 in de Zeeschelde (VJ= voorjaar, Z= zomer, NJ= najaar) (stekelbaars = driedoornige stekelbaars en zeenaald is kleine zeenaald). Seizoen locatie
spiering brakwatergrondel haring
dikkopje sprot
stekelbaars zeenaald snoekbaars bot
zeebaars ansjovis brasem fint
tong
steenbolk dunlipharder
NJ2012 Doel
77,3
5,0
5,1
6,2
1,4
0,04
3,1
0,01
0,01
0,2
1,5
0
0,1
0,01
0,001
NJ2013 Doel
84,3
2,6
10,6
1,3
0,5
0,004
0,2
0,02
0,03
0,06
0,3
0
0
0,001
0
0
NJ2014 Doel
82,8
3,3
4,0
4,6
1,9
0,04
3,1
0,01
0,02
0,01
0,01
0
0
0,01
0,004
0,1
NJ2015 Doel
73,2
1,5
7,6
1,6
13,8
0,02
0,7
0,02
0,01
0,01
1,4
0
0,03
0
0
0,1
NJ2016 Doel
60,9
12,2
23,0
1,7
1,7
0,01
0,1
0,05
0,04
0,03
0,3
0,01
0,003
0,1
0,01
0
NJ2017 Doel
29,5
28,3
10,5
11,5
19,1
0,1
0,2
0,005
0,03
0,005
0,2
0
0,01
0,1
0,01
0,1
NJ2018 Doel
23,9
4,7
29,3
7,3
33,7
0,01
0,2
0
0,01
0,02
0,2
0
0
0,03
0,02
0,4
NJ2019 Doel
67,9
3,6
8,3
1,7
17,3
0
0,1
0
0,01
0,005
1,1
0
0
0,005
0,01
0
VJ2012 Doel
8,5
0,4
90,3
0,2
0,04
0,1
0,2
0
0,05
0,01
0
0
0,003
0,1
0,02
0,001
VJ2013 Doel
34,9
4,0
10,0
7,1
6,6
7,2
17,6
0
2,4
1,0
0,2
0
0,8
1,5
3,7
0
VJ2014 Doel
2,4
0,001
89,3
0
0
0,002
0,5
0
0,001
0,001
0,001
0
0,001
0,0002
0,0004
0
VJ2015 Doel
46,5
2,1
40,4
7,0
0,4
0,8
0,2
0
0,5
0,7
0,01
0
0,04
0,2
0,1
0,02
VJ2016 Doel
1,8
0,2
97,6
0,2
0,1
0,003
0,1
0
0,01
0,01
0
0
0,001
0,01
0,003
0
VJ2017 Doel
2,9
0,1
85,6
10,6
0,2
0,02
0,5
0
0,01
0,01
0,003
0
0,003
0,004
0,03
0
VJ2018 Doel
0,04
16,7
78,3
3,5
0,02
0,01
0,5
0
0,5
0,01
0
0
0,0002
0,5
0,0005
0,0002
VJ2019 Doel
20,7
6,2
62,2
4,1
0,4
0,1
5,0
0
0,2
0,2
0,01
0
0,01
0,2
0,3
0,01
Z2012
Doel
48,6
35,5
7,3
8,2
0,3
0,1
0,0002
0,02
0,04
0,0005
0
0
0,1
0,002
0,0005
0
Z2013
Doel
88,1
0,9
10,8
0
0,1
0,001
0,002
0,0003
0,01
0
0
0
0,0003
0,005
0
0
Z2014
Doel
89,4
0,9
4,6
0,02
0,5
0,1
2,8
0,02
0,02
0,002
1,1
0
0,001
0,01
0,002
0
Z2015
Doel
88,6
0,9
8,2
1,4
0,7
0,01
0,05
0,01
0,2
0,002
0,001
0
0,03
0,01
0
0
Z2016
Doel
75,2
5,0
16,2
1,4
0
1,2
0,004
0,5
0,2
0,004
0
0,002
0,002
0,03
0
0
Z2017
Doel
22,9
31,5
14,2
25,0
4,7
0,1
0,1
0,1
0,3
0,003
0
0
0,7
0,2
0,003
0
Z2018
Doel
42,1
0
6,3
49,4
0,3
0,1
0,9
0,2
0,2
0
0,002
0
0,001
0,01
0,02
0
Z2019
Doel
47,6
7,7
38,0
4,4
1,1
0,02
0,9
0,01
0,1
0,002
0
0
0,2
0,03
0,02
0
NJ2020 Doel
51,8
2,8
16,0
3,0
13,4
0,02
0,1
0,01
0,1
0,02
8,9
0
0
0,03
0,01
0,1
Z2020
Doel
0,001
25,2
2,2
47,8
2,5
21,9
0,03
0,1
0,04
0,02
0,002
0,001
0
0,1
0,02
0,01
0
NJ2012 Antwerpen
73,6
7,5
2,5
10,9
1,3
0,7
0,8
0,01
0,05
2,5
0,01
0
0,02
0,01
0
0
NJ2013 Antwerpen
95,4
2,0
2,4
0
0,2
0,002
0
0,01
0,04
0,04
0
0,0004
0
0,0002
0
0
NJ2014 Antwerpen
96,3
1,0
0,2
0,6
0,1
0,1
0,01
0,01
0,02
0,02
0,003
0,01
0
0,003
0
1,6
NJ2015 Antwerpen
94,4
0,4
1,9
0,6
1,7
0,8
0
0,03
0,003
0,04
0
0
0,01
0,02
0
0,003
NJ2016 Antwerpen
63,3
24,5
4,2
0,8
6,6
0,0
0,03
0,05
0,1
0,04
0
0
0,003
0,1
0
0,01
NJ2017 Antwerpen
37,9
27,2
3,3
20,8
9,3
0,1
0,07
0,03
0,1
0,1
0,01
0,01
0,01
0,8
0,01
0,02
NJ2018 Antwerpen
18,8
5,7
14,2
8,5
52,4
0,005
0,003
0,01
0,01
0,1
0,003
0
0
0,02
0
0,1
NJ2019 Antwerpen
72,4
6,8
8,7
4,1
7,5
0,1
0,01
0,03
0,1
0,03
0,03
0
0
0,05
0
0,04
NJ2020 Antwerpen
64,1
13,5
1,0
6,7
12,1
0,2
0,01
0,02
0,1
0,1
0
0,39
0
0,3
0
0,5
VJ2012 Antwerpen
71,4
1,1
24,2
0,4
0,02
1,9
0,1
0
0,2
0,03
0
0,1
0,2
0,03
0
0
VJ2013 Antwerpen
76,8
6,8
1,0
7,9
0,3
4,9
0,4
0,2
0,9
0,3
0
0,1
0,1
0
0,1
0
VJ2014 Antwerpen
97,9
0,002
2,0
0,001
0
0,1
0,01
0
0,01
0,002
0
0,003
0,002
0
0
0
VJ2015 Antwerpen
57,9
0,5
39,5
0,8
0,03
0,6
0,1
0,01
0,1
0,1
0
0,01
0,01
0,003
0,003
0,03
VJ2016 Antwerpen
77,9
0,3
20,8
0,3
0,1
0,03
0,05
0
0,5
0,01
0
0,002
0,1
0,002
0
0
VJ2017 Antwerpen
48,9
2,1
41,5
4,0
1,4
0,5
0,1
0
0,6
0,02
0
0,02
0,01
0,01
0
0,01
VJ2018 Antwerpen
5,1
44,8
0,02
49,2
0,01
0,2
0,04
0
0,4
0,1
0
0,1
0,02
0
0
0
VJ2019 Antwerpen
65,1
0,4
30,7
1,3
0,2
0,1
1,8
0
0,1
0,1
0
0
0,02
0,027
0,1
0,003
Z2012
Antwerpen
84,1
8,5
1,6
3,3
0,1
1,0
0
0,004
0,2
1,0
0
0,0004
0,2
0
0
0
Z2013
Antwerpen
74,6
0
25,3
0,0002
0
0,01
0,0004
0,03
0,1
0
0
0
0,0004
0,0004
0
0
Z2014
Antwerpen
97,9
1,6
0,1
0,01
0,005
0,1
0,01
0,1
0,01
0,1
0,003
0,001
0
0,01
0,0005
0
Z2015
Antwerpen
96,9
0
0,3
2,1
0,002
0,1
0,002
0,1
0,2
0
0
0
0,2
0,01
0
0
Z2016
Antwerpen
98,4
0,3
0,2
0,001
0,01
0,5
0
0,2
0,2
0,0002
0
0
0
0
0
0
Z2017
Antwerpen
18,6
39,5
2,9
26,0
6,4
0,2
0,01
2,7
1,0
0,3
0
0,003
1,4
0,8
0
0
Z2018
Antwerpen
74,9
5,8
0,1
17,4
0,1
0,2
0,1
0,8
0,1
0,02
0
0
0,004
0,1
0,004
0
Z2019
Antwerpen
36,2
2,5
43,6
1,8
13,6
0,8
0,02
1,2
0,1
0,004
0
0
0,1
0,01
0
0
Z2020
Antwerpen
48,5
33,4
3,2
8,2
1,8
0,7
0
3,6
0,2
0
0
0,002
0,002
0,1
0,002
0
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 67 van 72
Tabel c vervolg. Het relatief aantal (%) van de 15 meest gevangen individuen per soort per seizoen en per locatie tijdens de vangstcampagnes 2012-2020 in de Zeeschelde (VJ= voorjaar, Z= zomer, NJ= najaar) (stekelbaars = driedoornige stekelbaars en zeenaald is kleine zeenaald). Seizoen locatie
spiering brakwatergrondel haring
dikkopje sprot
stekelbaars zeenaald snoekbaars bot
zeebaars ansjovis brasem fint
tong
steenbolk dunlipharder
NJ2012 Steendorp
72,3
20,7
0,01
1,3
0
2,4
0
0,01
0,05
3,2
0
0,002
0,01
0,001
0
0
NJ2013 Steendorp
95,6
4,2
0,02
0
0
0,01
0
0,01
0,02
0,1
0
0,0003
0
0
0
0
NJ2014 Steendorp
99,7
0,2
0,01
0
0,001
0,1
0
0,004
0,003
0,01
0
0,001
0
0
0
0
NJ2015 Steendorp
99,4
0,4
0,02
0,04
0,04
0,1
0
0,003
0,003
0,01
0,0004
0
0,004
0
0
0,0004
NJ2016 Steendorp
55,8
43,8
0,1
0,1
0,04
0,1
0
0,003
0,05
0,02
0
0,002
0
0,0007
0
0
NJ2017 Steendorp
29,8
28,2
0,7
6,7
33,3
0,2
0
0,05
0,2
0,02
0,004
0,02
0,004
0,004
0
0,1
NJ2018 Steendorp
61,4
11,2
5,6
7,5
14,2
0,02
0
0,002
0,001
0,005
0
0
0
0
0
0,0002
NJ2019 Steendorp
74,3
4,2
11,5
7,1
2,6
0,03
0
0,1
0,04
0,005
0,03
0
0
0
0
0,03
NJ2020 Steendorp
21,2
56,1
0,001
22,6
0,02
0,02
0
0,002
0,01
0,004
0
0,003
0
0
0
0,01
VJ2012 Steendorp
91,9
1,8
0
0,3
0
3,1
0
0,1
1,9
0
0
0,1
0
0
0
0
VJ2013 Steendorp
91,1
2,7
0
0,8
0,04
4,0
0
0
0,7
0
0
0,2
0,04
0
0
0
VJ2014 Steendorp
100,0
0 0,00001 0,00001
0
0,0007
0
0,00002 0,00008
0
0 0,00001 0,00003 0,00001
0
0,00001
VJ2015 Steendorp
92,5
6,4
0
0
0
0,5
0
0
0,4
0,05
0
0,02
0,02
0
0
0,01
VJ2016 Steendorp
91,0
0,7
7,3
0,1
0,01
0,1
0
0,01
0,8
0
0
0
0,02
0
0
0
VJ2017 Steendorp
68,4
3,4
25,6
1,2
0,01
0,1
0
0,01
0,7
0,003
0
0,02
0,02
0
0
0
VJ2018 Steendorp
0,0
33,4 0,00003
0,0001
0
0 0,00002
0
0
0
0
VJ2019 Steendorp
88,4
9,0
0
1,3
0,02
0,3
0,02
0
0,8
0,1
0
0
0
0,01
0
0
Z2012
Steendorp
95,0
1,3
0
0
0
1,7
0
0,004
0,2
1,4
0
0,02
0,25
0
0
0
Z2013
Steendorp
97,5
0,02
2,4
0
0
0,1
0
0,01
0,02
0
0
0
0 0,00006
0
0
Z2014
Steendorp
95,1
2,4
0
1,9 0,00008
0,3
0
0,01
0,01
0,3
0
0,0007
0 0,00008
0
0
Z2015
Steendorp
99,5
0
0,1
0,001
0
0,1
0
0,02
0,2
0,02
0
0
0,05
0
0
0,0001
Z2016
Steendorp
82,7
0
0
0,2
0
6,0
0
8,4
1,6
0
0
0,05
0,00
0
0
0,003
Z2017
Steendorp
54,1
37,3
0,8
4,3
0,3
0,4
0
1,4
0,2
0,9
0
0
0,3
0,002
0
0
Z2018
Steendorp
97,4
0
0,02
2,2
0,003
0,1
0,0002
0,1
0,03
0,001
0
0,0002
0,0004
0
0
0
Z2019
Steendorp
94,7
1,7
2,1
0,2
0,2
0,4
0,004
0,4
0,1
0,002
0
0
0,1
0
0
0
Z2020
Steendorp
86,0
4,8
1,6
3,4
1,1
0,6
0
2,5
0,02
0,001
0
0,0007
0
0
0
0
NJ2012 Branst
21,3
76,8
0
0
0
0,5
0
0,002
0,1
1,2
0
0,01
0,003
0
0
0
NJ2013 Branst
95,7
3,9
0,002
0
0
0,02
0
0,01
0,03
0,3
0
0,0007
0
0
0
0
NJ2014 Branst
88,8
10,9
0,0002
0
0
0,3
0
0,003
0,01
0,0007
0
0,01
0
0
0
0
NJ2015 Branst
97,9
2,1
0
0
0
0,04
0
0,001
0,002
0,01
0
0
0
0
0
0
NJ2016 Branst
35,0
64,9
0,002
0
0
0,1
0
0,01
0,1
0,01
0
0,02
0
0
0
0
NJ2017 Branst
4,2
94,8
0,05
0
0,5
0,1
0
0,01
0,04
0,01
0
0,2
0,003
0
0
0,005
NJ2018 Branst
24,5
74,6
0,3
0
0,5
0,01
0
0,001
0,0007
0,01
0 0,00007
0
0
0
0,0001
NJ2019 Branst
37,1
36,8
3,9
17,6
4,4
0,05
0,002
0,04
0,1
0
0
0
0
0
0
0,005
NJ2020 Branst
24,0
52,4
0
23,0
0
0,2
0
0,02
0,04
0,01
0
0,1
0
0
0
0,1
VJ2012 Branst
86,2
2,5
0
0
0
4,7
0
0,1
4,1
0
0
0,5
0,3
0
0
0
VJ2013 Branst
82,3
6,6
0
0,3
0
4,9
0
0,7
1,3
0
0
1,4
0,2
0
0
0
VJ2014 Branst
100,0
0,0
0
0
0
0,0002
0
0,00002 0,00003
0
0 0,00004 0,00001
0
0
0
VJ2015 Branst
63,7
30,5
0
0
0
1,7
0
0,3
2,3
0
0
0,2
0,40
0
0
0
VJ2016 Branst
99,0
0,3
0
0
0
0,01
0
0,01
0,6
0
0
0,01
0,05
0
0
0
VJ2017 Branst
88,2
3,7
4,6
0,1
0
0,3
0
0
0,8
0,01
0
0,52
0,02
0,01
0
0
VJ2018 Branst
11,2
76,9
0
0
0
1,1
0
0,3
0,1
0,1
0
9,07
0,2
0,04
0
0
VJ2019 Branst
83,2
12,1
0
3,2
0
0,3
0
0,1
0,2
0
0
0,56
0,1
0
0
0,02
Z2012
Branst
84,6
5,7
0
0
0
1,6
0
0,02
0,6
2,0
0
0,02
5,3
0
0
0
Z2013
Branst
99,8
0
0,02
0
0
0,2
0
0,003
0,01
0
0
0,002
0
0
0
0
Z2014
Branst
74,9
24,6
0,00
0
0
0,2
0
0,02
0,01
0,3
0
0,002
0
0
0
0
Z2015
Branst
99,4
0,004 0,00007 0,00007
0
0,1
0
0,1
0,2
0,03
0
0,0008
0,2
0
0
0
Z2016
Branst
93,4
0
0
0
0
2,6
0
1,7
1,1
0
0
0,4
0,003
0
0
0
Z2017
Branst
28,8
64,4
0,02
0
0,03
0,3
0
2,8
0,6
1,9
0
0,01
1,1
0
0
0,0006
Z2018
Branst
86,7
4,7
0,01
8,0
0,001
0,2
0
0,4
0,1
0,003
0
0,01
0,001
0
0
0,0002
Z2019
Branst
93,0
2,5
0,003
0,03
0,002
1,6
0
2,6
0,2
0,1
0
0,002
0,02
0
0
0
Z2020
Branst
82,9
14,1
0,01
0,8
0
1,3
0
0,8
0,1
0,001
0
0,003
0,0004
0
0
0
66,6 0,00001
0,00001 0,00002 0,00002
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 68 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Tabel d. Rekruterende en opgroeiende soorten in de Zeeschelde. De waarde 1 staat voor “ja”. Daarnaast werd er indien nodig extra commentaar gegeven.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 69 van 72
Tabel e. Grenswaarden juveniel-adulte van vissoorten in de Zeeschelde. Donkere cellen hebben arbitrair vastgelegde waarden. soort alver ansjovis baars bermpje bittervoorn blankvoorn blauwbandgrondel bot botervis brakwatergrondel brasem dikkopje driedoornige stekelbaars dunlipharder Europese meerval fint gestippelde alver gewone zeedonderpad giebel glasgrondel grauwe poon griet grote modderkruiper grote zeenaald haring harnasmannetje horsmakreel kabeljauw karper kleine koornaarvis kleine modderkruiper kleine pieterman kleine zandspiering kleine zeenaald kolblei kopvoorn kroeskarper
juveniel (cm) adult (cm) >10 >9 >2 >13 <=4,9 >4,9 <3 >3 >3,5 >8,2 >3-4 >1,5 >20 >13,5 >3 >7 >14 >3 >4-5 >2-3 >25,9 >6-8 >40 >7 >=32 >=4,8 >7 >15 <10,3 >10,3 >3,8 >3 >18,8 >=7.5 >3-4 >3 >4 < 13
<10 >2 >2,5-10,5
>=15 >7 >10 >23,9 >40 tot 60 >40 >10,4 >5,3 >9,5 >=10 >10 >11 >7 >8
soort kwabaal lozano's grondel mul paling pitvis pos puitaal regenboogforel rietvoorn rivierdonderpad riviergrondel rivierprik rode poon schar schol serpeling slakdolf snoek snoekbaars spiering sprot steenbolk tiendoornige stekelbaars tong vetje vierdraadige meun vijfdradige meun wijting winde zandspiering zeebaars zeeforel zeelt zeeprik zonnebaars zwartbekgrondel zwarte grondel
juveniel (cm) >2
<30 >=7
> 3,2-4,9 >1,2 <8,6
>6-8
>6,5 >6-8
>2
adult (cm) >22-25 >16,1 >=30 ♂ >=40 ♀ >17,4 >=11 >16 >8,1 >4,2 >6,9-7,9 >8,6 >21,6 >21,4 >18-26 >17 >=30 >30 >12,8 >10,1 >21,6 >3,7 >30 >25
>1,7 <=10 >3 tot 35 >6 >1,9 >4,6
>27,8 >=17 >10 >35-42 >=15 >11-18 >8 >4 >6
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 70 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo
Tabel f. Bijvangsten aantal en gewicht (g) gevangen met ankerkuil in Doel en Antwerpen (Zeeschelde) (2012-2020). locatie
Seizoen VJ2012 Z2012 NJ2012 VJ2013 Z2013 NJ2013 VJ2014 Z2014 NJ2014 VJ2015 Z2015 NJ2015 VJ2016 Doel Z2016 NJ2016 VJ2017 Z2017 NJ2017 VJ2018 Z2018 NJ2018 VJ2019 Z2019 NJ2019 Z2020 NJ2020 VJ2012 Z2012 NJ2012 VJ2013 Z2013 NJ2013 VJ2014 Z2014 NJ2014 VJ2015 Z2015 NJ2015 VJ2016 Antwerpen Z2016 NJ2016 VJ2017 Z2017 NJ2017 VJ2018 Z2018 NJ2018 VJ2019 Z2019 NJ2019 Z2020 NJ2020
Chinese wolhandkrab aantal gewicht (g) 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 24 25 0 0 0 0 0 0 0 0 2 5,2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 38 7,5 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0,8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 17,2 0 0 0 0 267 223,4 0 0 0 0 4 4,4 0 0 0 0 15 14,5 0 0 0 0 66 37,4 0 0 0 0 566 776 1 6,8 0 0 0 0 0 0
grijze garnalen aantal gewicht (g) 31382 21122,6 157772 43065,6 41440 26883,2 11616 1884,8 21040 6936 29168 15216 15 7,5 10528 4892,8 6362 3950 914 201,6 5136 1514,4 4668 2350 1232 395,6 18816 2163,2 16544 6378,4 13736 5230,4 117821 19973,6 21656 13288 160752 50091,2 16176 8483,2 5952 3908,2 3941 2202,2 3643 2482,5 12379 10730 9426 2295,2 2030 1609,3 9691 8178,4 88256 67097,6 90889 48358,4 0 0 40672 13996,8 43520 26112 3356 665 14248 3620 21470 6190 278 80 23536 6384,8 4924 1426,8 276 121,6 3808 374,4 33852 16744,4 1276 205,6 72031 48625,6 16224 11102,4 0 0 16208 5420,8 20096 14213,2 215 148,8 5012 3361,7 28600 13434 36776 5289,6 26496 19630
steurgarnalen aantal gewicht (g) 832 859,2 0 0 5824 2787,2 29376 30806,4 17744 18336 37008 15220,8 17886 13178,8 4384 4816 4078 2426,2 2178 1996 1200 1027,2 778 181 5928 4118 15744 18000 11124 5924,4 1040 1206,4 117773 2052,4 8400 6033,6 42672 39571,2 1568 1409,6 8036 4928 963 780,8 2251 2303,5 712 756,6 1932 712,3 196 225,6 1802 244,9 0 0 31744 33331,2 12960 18355,2 10656 17404,8 600576 263219,2 422376 85682,4 69176 48881,6 78202 60826,4 7724 6171,6 9816 12757,6 14720 11078,8 34384 35734,4 2368 1516,8 64768 55332,8 14780 12733,6 72005 16044 60288 49139,2 81536 63500,8 26160 10270,4 54056 28334,4 2928 3059,2 9040 3352,1 27752 23255,2 7560 7430,2 50368 43418,8
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// www.vlaanderen.be/inbo
doi.org/10.21436/inbor.29272200
Pagina 71 van 72
Tabel g. Bijvangsten aantal en gewicht (g) gevangen met ankerkuil in Steendorp en Branst (Zeeschelde) (2012-2020). Chinese wolhandkrab grijze garnalen steurgarnalen Seizoen aantal gewicht (g) aantal gewicht (g) aantal gewicht (g) VJ2012 0 7,4 0 0 6 0,9 Z2012 0 0 0 0 0 0 NJ2012 0 0 31392 17411,2 55136 33148,8 VJ2013 0 0 1 0,2 1249 1298,2 Z2013 0 0 832 182,4 8832 12675,2 NJ2013 0 0 26080 25668,8 395066 166631 VJ2014 8 4,3 0 0 62944 64889,6 Z2014 0 0 1792 128,8 216500 144942,9 NJ2014 0 0 240 84 194520 104299,6 VJ2015 361 283,29 0 0 10672 8541,6 Z2015 5 5 21437 4004,8 6712 8899,6 NJ2015 0 0 3264 1132 29112 153140,8 VJ2016 8 4,3 0 0 10816 10464 Steendorp Z2016 0 0 0 0 779 643,8 NJ2016 0 0 22616 6254,4 156168 84571,2 VJ2017 26 23,2 0 0 5912 6220,6 Z2017 0 0 524438 27606,4 524413 8889,6 NJ2017 0 0 9739 3117,4 89280 62112 VJ2018 1819 1085 0 0 2,8E+09 2,14E+09 Z2018 2 6,5 16792 2712,8 10088 11320 NJ2018 0 0 9656 4900,8 219136 121071,2 VJ2019 775 786,9 104 87,8 5525 3697,7 Z2019 1 0,2 24556 5378,8 6072 6631,2 NJ2019 0 0 23712 8448 35264 29676,8 Z2020 0 0 22036 4269,2 5884 8393,6 NJ2020 1 57,4 54008 12727,6 158976 116044,8 VJ2012 3 12,9 0 0 13 4,8 Z2012 0 0 0 0 32 28,8 NJ2012 0 0 13312 5939,2 182584 89761,4 VJ2013 0 0 0 0 399 407,7 Z2013 0 0 0 0 35 47,5 NJ2013 0 0 0 0 469622 181444,2 VJ2014 10 15,6 0 0 3153 3157,2 Z2014 2 0,4 0 0 222930 59226,4 NJ2014 3 1,8 0 0 206112 119987,2 VJ2015 210 259,5 0 0 2322 2042,7 Z2015 15 10,4 0 0 666 754,6 NJ2015 0 0 0 0 59544 31437,6 VJ2016 6 8,2 0 0 3312 3200 Branst Z2016 0 0 0 0 17 13,9 NJ2016 0 0 960 96 191072 77355,2 VJ2017 48 62,2 0 0 2883 4196,2 Z2017 0 0 648280 3622,4 648213 9636 NJ2017 0 0 2768 726,4 322032 200584 VJ2018 230 127,9 0 0 102320 112668,8 Z2018 2 4 11532 2320 50496 15188,8 NJ2018 3 2,3 2048 409,6 1118208 566460,8 VJ2019 836 1194,2 0 0 2208 1376,8 Z2019 2 4,7 196 40,3 25318 11607,87 NJ2019 0 0 25200 9523,2 59456 46060,8 Z2020 0 0 7328 668,8 14032 19878,4 NJ2020 1 14,6 181 51,1 94198 74940 locatie
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Pagina 72 van 72
doi.org/10.21436/inbor.29272200
www.vlaanderen.be/inbo