Issuu

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Stand van zaken 2017 2018

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Stand van zaken 2017 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Auteurs: Ilse Timmermans, Luc Van Bellegem

LANDBOUWBEDRIJF

BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN

468

landbouwbedrijven + 9% in 2017

7.367 ha areaal

Typologische indeling biologische landbouwbedrijven gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht 28% gespecialiseerde dierlijke productie 19% gespecialiseerde fruitteeltbedrijven 15% gespecialiseerde akkerbouw 14% overige gespecialiseerde bedrijven 6% bedrijven met combinaties 18% van activiteiten Samenstelling bioareaal weiden en bossen 41% bodembedekker/groenbemester 24% akkerbouw 16% aardappel, groenten en kruiden 11% fruitteelt 8%

CONSUMPTIE

+ 6% in 2017

â‚Ź 193 mln.

bestedingen aan biologische verse voeding en dranken + 11% in 2017

2,4 %

Vlaams marktaandeel bio verse voeding en dranken +0,24% marktaandeel in 2017

OVERHEID

Biobestedingen aan verse voeding en dranken aardappelen, groenten en fruit 42% vlees, vis en ei 21% zuivel 20% graanproducten 12% wijn en bier 4%

â‚Ź 4,1 mln.

overheidsuitgaven (Vlaams + Europees)

Marktaandelen biologische verse voeding en dranken vleesvervangers 26% eieren 15% groenten 7% aardappelen 6% fruit 4%

Thematische verdeling overheidsuitgaven biologische productie 48% keten- en marktontwikkeling 18% onderzoek en kennisuitwisseling 18% communicatie, promotie en 16% draagvlakverbreding

Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Verantwoordelijk uitgever Jules Van Liefferinge, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij Depotnummer D/2018/3241/131 Lay-out Vlaamse overheid Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. Ons generiek adres is KENNIS@LV.VLAANDEREN.BE. U vindt onze rapporten terug op: WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES

Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Timmermans I. & Van Bellegem L. (2018) De biologische landbouw in Vlaanderen. Stand van zaken 2017, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in Vlaanderen

pagina 3 van 46

Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.

pagina 4 van 46

INHOUD SAMENVATTING ................................................................................................................................................................................ 6 1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU ............................................................................................................................... 8 1.1 1.2

Groei van de biologische productie zet zich door Populariteit van bioproducten neemt toe

8 11

BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN ............................................................................................................... 13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

38 extra biologische landbouwbedrijven Biolandbouwbedrijven zijn gespecialiseerd Gestage toename van het bioareaal Biologische dierlijke productie toont stevige groeicijfers Stijgend aantal marktdeelnemers die niet actief zijn als primaire producent Belangstelling voor biolandbouw blijft hoog

PRIJZEN VAN BIOLOGISCHE PRODUCTEN..................................................................................................................... 21

3.1 3.2

Prijsverschil tussen gangbare en biologische melk blijft groot Prijzen van biologische groenten en fruit zitten in de lift

FINANCIÃ‹LE ONDERSTEUNING DOOR DE OVERHEID ................................................................................................ 25

4.1 4.2

Overheidsuitgaven voor de biologische productie Overheidsuitgaven voor bio-onderzoek en kennisuitwisseling

BIOCONSUMPTIE BLIJFT TOENEMEN .............................................................................................................................. 30

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8

Vlaamse bestedingen aan biologische versproducten groeien het snelst Aardappelen, groenten en fruit blijft belangrijkste biologische verscategorie Biologische versproducten gemiddeld een derde duurder dan gangbaar Marktaandeel bio vers stijgt, maar varieert sterk van product tot product Aantal biokopers blijft op een hoog peil Welgestelde gezinnen en tweeverdieners zijn groeiers op lange termijn Biobestedingen per capita zitten in de lift Klassieke supermarkt is belangrijkste biokanaal, maar hard discount is grootste groeier

14 14 15 17 19 19 21 22 26 27 31 32 33 34 35 37 38 39

Figurenlijst ....................................................................................................................................................................................... 40 Tabellenlijst ..................................................................................................................................................................................... 42 Bronnenlijst ..................................................................................................................................................................................... 43 Bijlage 1: oppervlakten per teelt .............................................................................................................................................. 44

pagina 5 van 46

SAMENVATTING Net als voorgaande jaren zet de groei van de biologische sector in Vlaanderen zich door in 2017, zowel wat productie als consumptie betreft. Het aantal Vlaamse landbouwbedrijven die onder controle staan voor de uitoefening van biologische productie breidde in 2017 uit van 430 naar 468 bedrijven. Er zijn 62 nieuwe aanmeldingen en 25 landbouwbedrijven die hun productieactiviteiten hebben stopgezet. Het biologisch en omschakelingsareaal in Vlaanderen steeg met 6% van 6.960 naar 7.367 hectare en maakt ongeveer 1,2% uit van het totale Vlaamse landbouwareaal (620.380 hectare in 2016). De helft van de biologische landbouwbedrijven beschikt over slechts 6% van het Vlaamse bioareaal, terwijl de 35 grootste biobedrijven bijna de helft van het bioareaal in handen hebben. Dit illustreert het feit dat een meerderheid van de Vlaamse biobedrijven zich specialiseert in tuinbouwactiviteiten. Bijna een derde van de Vlaamse biologische landbouwbedrijven houdt biologisch vee, al dan niet gecombineerd met plantaardige productie (+12%). Net als in 2016 doet de stijging zich vooral voor in de rundveehouderij, met 13 extra bedrijven. De biologische rundveestapel groeide het voorbije jaar spectaculair met 68%, het aantal biomelkkoeien verdubbelde ruimschoots. Dit is in grote mate te danken aan de 12 melkveehouders die in de loop van 2016 gestart zijn met gefaseerde omschakeling. Ook de biovarkensstapel vertoonde een mooie groei van 40%. De belangstelling voor de biosector blijft groot: de gespecialiseerde beroepsopleidingen voor wie actief wil worden in de biosector zijn populair. Het aantal bedrijven die zich tot Bio zoekt Boer wenden voor eerstelijnsadvies over de omschakeling naar biologische landbouw stijgt met 13% ten opzichte van 2016. Zeventien van de landbouwers die in 2017 effectief de stap naar de biologische productie zetten, hebben beroep gedaan op het systeem van de gesubsidieerde biobedrijfsadvisering. In 2017 stonden er in Vlaanderen 1.004 bedrijven (excl. primaire producenten) onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat zijn er 11% meer dan in 2016. Iets meer dan een derde betreft bedrijven die uitsluitend actief zijn in de bereiding van bioproducten. De sterkste stijging (23%) zien we bij de bedrijven die verschillende marktactiviteiten ontplooien. De overheidsuitgaven voor de biologische sector stegen in kalenderjaar 2017 tot meer dan 4 miljoen euro. Met een aandeel van 48% lag het zwaartepunt bij de financiĂŤle stimulering van de biologische landbouwer. De Vlaamse overheidsuitgaven voor bio-onderzoek worden voor kalenderjaar 2017 geraamd op iets meer dan 700.000 euro. Ook de consumptiemarkt voor bioproducten vertoont mooie groeicijfers. De Belgische gezinnen besteedden vorig jaar 632 miljoen euro aan biologische producten, in Vlaanderen zijn de totale biobestedingen toegenomen tot 284 miljoen euro (+6%). De Vlaamse bestedingen aan biologische versproducten stegen in 2017 met 11% tot 193 miljoen euro.

pagina 6 van 46

Het marktaandeel van de biologische versproducten in BelgiĂŤ groeit gestaag: in 2017 had bio een aandeel van 3,2% in de totale bestedingen aan versproducten (t.o.v. 3% in 2016). Ook in Vlaanderen groeit het marktaandeel van biologische versproducten (2,4%). Het aantal kopers die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, blijft met 9 op de 10 op een hoog peil. De alleenstaanden, zowel oud als jong, hebben het hoogste bioaandeel in hun totale bestedingen aan verse voeding (4,5%). In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. De grootste stijging qua bioaandeel (periode 2008 tot 2017) vinden we bij de welgestelde gezinnen met kinderen en bij de tweeverdieners zonder kinderen. De klassieke supermarkt blijft in 2017 het grootste biokanaal, gevolgd door het gespecialiseerde kanaal (speciaalzaak/natuurvoeding/superettes). Met een marktaandeel van 10% blijft de hard discount een kleinere speler op de biomarkt, maar het is wel het sterkst groeiende biokanaal. De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn verkoopkanalen met een hoger percentage aan bioproducten in het assortiment dan gemiddeld: een product op vijf is hier biologisch.

pagina 7 van 46

1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU De cijfers in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de statistieken van Eurostat en betreffen de situatie van de biologische sector in de Europese Unie in 2016.

1.1

Groei van de biologische productie zet zich door

In 2016 is het aantal biologische productiebedrijven op Europees niveau gestegen tot meer dan 295.000 (een toename met 10%). Vooral in Hongarije is de stijging markant (+73%), maar ook in Italië (+22%) en Bulgarije (+18%) zien we een sterke toename van het aantal bioproducenten. In Roemenië (-15%), Litouwen (-5%) en het Verenigd Koninkrijk (-1%) daarentegen waren er in 2016 minder biologische landbouwers actief dan in het voorgaande jaar. In Vlaanderen steeg het aantal biolandbouwers met 16% ten opzichte van 2015. De toename van het aantal biologische producenten heeft een positief effect op het biologisch areaal in de Europese Unie: dit bedroeg in 2016 meer dan 11,9 miljoen hectare, een stijging van 7,5% ten opzichte van 2015. De grootste bioarealen vinden we in Spanje (2 miljoen ha), Italië (1,8 miljoen ha), Frankrijk (1,5 miljoen ha) en Duitsland (1,1 miljoen ha). Samen hebben zij meer dan de helft van het Europese bioareaal in handen. België is op Europees niveau een bescheiden speler met bijna 78.500 hectare biologisch areaal in 2016, een toename met 14% ten opzichte van 2015. In Vlaanderen nam het bioareaal toe tot bijna 7.000 hectare (+30%). De lidstaten die in 2016 de sterkste bioareaalgroei vertoonden, zijn Hongarije (+44%) en Bulgarije (+35%). Het bioareaal liep terug in Malta (-20%), Griekenland (-16%), Roemenië en Polen (beide -8%) en in het Verenigd Koninkrijk (-1%). Figuur 1: biologisch areaal (bio + omschakeling) in de EU-28, miljoen hectare, 2006-2016

+7,5%

12 +7,7% +0,2%

2013

+6,4%

2012

+2,4%

+4,4% +9,1%

+8,5%

+6,4%

+4,6%

7 6

2016

2015

2014

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

pagina 8 van 46

6,7% van het totale landbouwareaal in de EU-28 heeft de status biologisch of in omschakeling. De lidstaten met het grootste aandeel biologische landbouw in relatie tot hun totale landbouwareaal zijn Oostenrijk (21%), Zweden en Estland (beide 18%). De kleinste aandelen biologische landbouw vinden we in Malta (0,2%), en in Ierland en Roemenië (beide minder dan 2%). In 2016 bedroeg het bioareaal in België net geen 6% van het beschikbare landbouwareaal. Dat is iets minder dan het Europese gemiddelde. Het Vlaamse bioareaal kwam eind 2016 uit op een aandeel van 1,1% van het totale Vlaamse landbouwareaal. Meer dan 2,8 miljoen hectare of bijna een vierde van het Europees bioareaal had in 2016 de status van omschakeling. In heel wat EU-28-landen blijft het aandeel omschakeling hoog. Zo beslaat dit in de helft van de lidstaten 25% of meer van het bioareaal, wat aangeeft dat er nog een aanzienlijk groeipotentieel zit in de biologische productie. De hoogste aandelen in omschakeling treffen we vooral aan in lidstaten die pas later zijn toegetreden tot de EU. Bulgarije (77%), Kroatië (69%) en Hongarije (51%) zijn de absolute uitschieters. In 2016 bedroeg het areaal in omschakeling in België bijna 29% van het totale bioareaal. Het omschakelingsareaal in Vlaanderen besloeg 34% van het totale bioareaal, wat eveneens een verdere groei van de biologische landbouw belooft. Figuur 2: biologisch areaal (bio + omschakeling) en aandeel hiervan in het totale landbouwareaal, per EU-lidstaat, 2012-2016

2,0

25%

1,8 1,6

20%

1,2

15%

1,0 0,8

10%

0,6

aandeel bio-areaal

miljoen hectare bio-areaal

1,4

EU-28 gemiddelde = 6,7%

0,4

0,2 0,0

2012

2013

2014

2015

2016

aandeel bio-areaal in totaal landbouwareaal (in %)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

pagina 9 van 46

In 2016 bestond bijna 5,4 miljoen hectare van het Europese biologisch areaal uit permanent grasland. Twee miljoen hectare bioareaal bestaat uit gewassen die groen geoogst worden (voor veevoeder of hernieuwbare energie). De teelt van graangewassen voor de korrel neemt 1,9 miljoen hectare in, terwijl permanente gewassen (voornamelijk fruit- en olijfbomen en wijnstokken) 1,3 miljoen hectare van het biologisch areaal uitmaken. Figuur 3: samenstelling bioareaal (bio + omschakeling) in de EU-28, 2016

verse groenten en aardbeien 1%

permanente gewassen 11%

akkerbouwen tuinbouwgewassen 44%

graangewassen voor korrel 16% groen geoogste gewassen 17%

wortel- en knolgewassen 0,3% nijverheidsgewassen 3% peulvruchten droog geoogst en eiwithoudende overige gewassen 4% 3%

permanent grasland 45% Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

Tussen de lidstaten zijn er echter grote verschillen waar te nemen in samenstelling van de bioarealen. De hoogste percentages aan permanent grasland vinden we bijvoorbeeld in Ierland (92%) en in Tsjechië en Slovenië (beide meer dan 80%), terwijl in Finland slechts 1% van het bioareaal uit permanent grasland bestaat. Bijna drie vierde van het bioareaal aan permanente gewassen bevindt zich in Italië en Spanje, in de Scandinavische landen en in Ierland worden dergelijke gewassen echter nauwelijks geteeld. De Europese biologische veestapel vertoont eveneens een toename: in 2016 steeg het aantal biorunderen met bijna 8%, het aantal biovarkens groeide met meer dan 5%, het aantal bioschapen bleef nagenoeg stabiel. In Vlaanderen nam het aantal biologisch gehouden runderen in 2016 toe met 23%, het aantal biovarkens steeg met ruim 32%.

pagina 10 van 46

Figuur 4: biologische veestapel in de EU-28, aantal stuks, 2016

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

Hierbij moet wel de kanttekening gemaakt worden dat het aandeel van biologisch gekweekte dieren in de totale veestapel in de EU-28 bescheiden blijft: slechts 0,7% van de totale varkensstapel is biologisch, bij de runderen is dat ongeveer 4,5%. Enkele lidstaten spelen wel een opmerkelijke voortrekkersrol: in Oostenrijk bijvoorbeeld is 21% van de runderen en 34% van de schapen en geiten biologisch, in Letland is dat respectievelijk 22% en 33%.

1.2 Populariteit van bioproducten neemt toe De omzet uit de detailhandel in biologische producten steeg in de Europese Unie in 2016 tot 30,7 miljard euro (een toename met 12% t.o.v. 2015). De EU-28 is hiermee na de Verenigde Staten de tweede grootste eengemaakte markt voor biologische producten. Duitsland domineert de Europese bioretailmarkt met een omzet van bijna 9,5 miljard euro, op ruime afstand gevolgd door Frankrijk (6,7 miljard euro), ItaliĂŤ (2,6 miljard euro) en het Verenigd Koninkrijk (2,5 miljard euro). Duitsland en Frankrijk samen vertegenwoordigen meer dan de helft van de totale Europese omzet in biologische producten. De Belgische consumenten besteedden in 2016 586 miljoen euro aan bioproducten, de Vlaamse consumenten hadden hierin een aandeel van 257 miljoen euro.

pagina 11 van 46

Figuur 5: aandeel van lidstaten in de totale EU-28-omzet uit detailhandel in biologische producten, 2016

Nederland België 2% 4%

Overige EU-28 lidstaten 4%

Denemarken 4% Oostenrijk 5% Spanje 5%

Duitsland 31%

Zweden 6% Verenigd Koninkrijk 8% Italië 9%

Frankrijk 22%

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van FiBL

De sterkst groeiende EU-consumentenmarkten voor biologische producten zijn Ierland en Frankrijk (beide +22%) en Denemarken (+20%). België kende in 2016 een omzetstijging van bijna 12% t.o.v. het voorgaande jaar en bevindt zich hiermee op het Europese groeigemiddelde. In Vlaanderen groeiden de bestedingen met 8%. In het Verenigd Koninkrijk daarentegen daalde de omzet uit de detailverkoop van biologische producten met 5,5%. Nemen we het aandeel van bioproducten in de totale nationale retailverkoop onder de loep, dan blijkt dat Denemarken in 2016 andermaal koploper is binnen de EU-28 met een biomarktaandeel van bijna 10%. Luxemburg bezet de tweede plek met 8,6%, terwijl Zweden en Oostenrijk de derde plaats delen met elk een marktaandeel biologische producten van net geen 8%. Het biomarktaandeel in België bedroeg 3,2% van de totale retailverkoop. Denemarken vertoont bovendien de hoogste consumptie van bioproducten per hoofd van de bevolking per jaar (227 euro), gevolgd door Zweden (197 euro). In België was dit net geen 52 euro. De laagste bioconsumptiecijfers per capita vinden we in de Oost-Europese landen en in Cyprus.

pagina 12 van 46

2 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Zowel het biologisch en omschakelingsareaal, als het aantal bedrijven die onder controle staan voor de uitoefening van bioactiviteiten breidde uit in 2017, net zoals in voorgaande jaren.

1.200

7.000

1004

6.000

34%

8.000

17%

1.050

900

750

4.000

600 468

3.000

450

2.000

300

1.000

150

Aantal bedrijven

Hectare

5.000

34%

15%

Figuur 6: areaal biologisch en in omschakeling, % in omschakeling en ha (linkeras), aantal producenten en andere marktdeelnemers (rechteras), Vlaanderen, 2003-2017

0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 areaal biologisch

areaal in omschakeling

aantal productiebedrijven

aantal marktdeelnemers (excl. producenten)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

pagina 13 van 46

2.1 38 extra biologische landbouwbedrijven In 2017 nam het aantal biolandbouwbedrijven in Vlaanderen toe van 430 naar 468 bedrijven (dat is een stijging met bijna 9%). Er zijn 62 nieuwe aanmeldingen en 25 bedrijven die hun biologische productie hebben stopgezet. Eén bedrijf verplaatste zijn zetel van de Brusselse naar de Vlaamse regio. Het grootste aantal biolandbouwbedrijven vinden we in de provincie West-Vlaanderen. De nettogroei was in 2017 het hoogst in de provincie Oost-Vlaanderen. Tabel 1: Vlaamse biologische landbouwbedrijven onder controle, stopzettingen en nieuwe aanmeldingen, per provincie, 2017

onder controle

stopzettingen in 2017

aanmeldingen in 2017

netto-evolutie t.o.v. 2016

West-Vlaanderen

115

Oost-Vlaanderen

+12

Limburg

Antwerpen

Vlaams-Brabant

468

+38

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Quality Partner

Van de 468 producenten zijn er 55 (12%) ook als bereider gecertificeerd en 41 (9%) die ook als verkooppunt onder controle staan. Negen producenten zijn tevens gecertificeerd als verdeler, terwijl 13 landbouwbedrijven ook nog activiteiten ontplooien als exporteur. Twee producenten zijn actief als importeur van biologische producten.

2.2 Biolandbouwbedrijven zijn gespecialiseerd Om te bepalen of een bedrijf gespecialiseerd is, wordt de Europese typologische indeling van landen tuinbouwbedrijven toegepast op alle biologisch gecertificeerde bedrijven van 2017. De indeling gebeurt op basis van de ‘standard output’-methode (SO), waarbij men de gemiddelde prijs ‘af boerderij’ van een landbouwproduct in euro per hectare of per dier in aanmerking neemt. Er wordt in dit rapport geen rekening gehouden met eventuele gangbare activiteiten op de bedrijven. 82% van de Vlaamse biologische landbouwbedrijven is gespecialiseerd. Dat betekent dat ze het gros van hun bedrijfsopbrengsten halen uit één specifieke bedrijfstak. De overige 18% beoefent een combinatie van activiteiten met diverse teelten en/of gewassen. De belangrijkste gespecialiseerde bedrijfstakken zijn de gespecialiseerde tuinbouw met groenten in openlucht (28%), de gespecialiseerde dierlijke productie (19%), de gespecialiseerde fruitteelt (15%) en de gespecialiseerde akkerbouw (14%). In de gangbare landbouw daarentegen beoefent een kwart van de bedrijven de gespecialiseerde akkerbouw, terwijl net geen 5% actief is in de gespecialiseerde groententeelt en slechts iets meer dan 3% in de gespecialiseerde fruitteelt.

pagina 14 van 46

Bij de biobedrijven met combinaties van landbouwactiviteiten zijn de bedrijven met diverse tuinbouwteelten de belangrijkste bedrijfstak. Figuur 7: typologische indeling van de biologische bedrijven, Vlaanderen, 2017

gespecialiseerde champignonbedrijven 3% gespecialiseerde glasgroentebedrijven 2%

gespecialiseerd sierteelt en boomkwekerij 1% gespecialiseerd akkerbouw 14%

gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht 28%

bedrijven met combinaties van akkerbouwgewassen en tuinbouw 4%

bedrijven met diverse tuinbouwteelten 6%

andere bedrijven met combinaties van gewassen 2%

Bedrijven met combinaties 18%

gespecialiseerde fruitteeltbedrijven 15%

gespecialiseerde dierlijke productie 19%

bedrijven met bedrijven met veeteeltcombinaties combinaties van 2% dierlijke en plantaardige productie 4%

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

2.3 Gestage toename van het bioareaal Eind 2017 besloeg het bioareaal (biologisch + omschakeling) in Vlaanderen 7.367 hectare (+6% ten opzichte van 2016). Hiermee maakt het bioareaal ongeveer 1,2% uit van het totale Vlaamse landbouwareaal (620.380 ha in 2016). Het omschakelingsareaal bedroeg ruim 2.483 hectare. Dat komt overeen met ongeveer een derde van het totale Vlaamse bioareaal.

pagina 15 van 46

Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teelgroep, hectare, 2017

biologisch

aardappelen, groenten en kruiden

110

695

804

+6%

akkerbouw (incl. granen, industriële gewassen)

501

631

1.132

+10%

bodembedekkers/groenbemesters

728

1.050

1.778

+32%

fruitteelt

177

427

603

+20%

962

2.072

3.034

-9%

sierteelt

+81%

TOTAAL

2.483

4.883

7.367

+6%

grasland en bossen

totaal

evolutie 2016-2017

in omschakeling

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Quality Partner

Grasland en bossen nemen ongeveer 41% van het totale Vlaamse biologisch areaal (bio + omschakeling) in. De tweede vaakst voorkomende teeltgroep zijn de bodembedekkers en groenbemesters met een aandeel van 24%. Het areaal bodembedekkers/groenbemesters bestaat voor meer dan 95% uit klavergewassen. Ze worden voornamelijk gebruikt om de stikstofvoorziening van de bodem te verbeteren en als eiwitrijk ruwvoeder in de veeteelt. 16% van het totale Vlaams bioareaal wordt ingenomen door akkerbouw. Meer dan 70% daarvan bestaat uit graangewassen: de belangrijkste teelten zijn mais (253 ha), tarwe (204 ha) en triticale (163 ha). Het bioareaal aan aardappelen, groenten en kruiden bestaat voor ongeveer 15% uit aardappels. Ongeveer 85% van het biologische fruitareaal is samengesteld uit diverse meerjarige fruitteelten zoals appelen, peren en kersen. Verder wordt ook nog zo’n 84 hectare aangewend voor de teelt van biologisch kleinfruit (bessen, aardbeien, druiven, noten e.d.). Figuur 8: aandeel van de arealen (bio + omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2017

aardappelen, groenten en kruiden 11% grasland en bossen 41% akkerbouw 16%

sierteelt 0%

bodembedekker groenbemester 24% fruitteelt 8%

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Quality Partner

pagina 16 van 46

De samenstelling van het omschakelingsareaal bestaat voor bijna 39% uit grasland en bossen. De bodembedekkers en groenbemesters vertegenwoordigen een aandeel van 29%, akkerbouw staat ook hier op een derde plek met 20%. De groei van het omschakelingsareaal voor de teeltgroep ‘aardappelen, groenten en kruiden’ bleef in 2017 ietwat achter op de andere teelgroepen. De helft van de biologische landbouwbedrijven beschikt over slechts 6% van het Vlaamse bioareaal, terwijl de 35 grootste biobedrijven bijna de helft van het bioareaal in handen hebben. Dit illustreert dat een meerderheid van de Vlaamse biobedrijven zich richt op tuinbouwactiviteiten, welke kleinere bedrijfsarealen vereisen dan dierlijke productie. Figuur 9: aandeel landbouwbedrijven en bioareaal, Vlaanderen, 2017

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 0-5 hectare bio 5-10 hectare bio 10-25 hectare bio 25-50 hectare bio 50-100 hectare > 100 hectare bio bio Vlaams areaal bio

Vlaamse biobedrijven

Bron: Departement Landbouw en Visserij o.b.v. Certisys, TÜV Nord Integra en Quality Partner

2.4 Biologische dierlijke productie toont stevige groeicijfers 145 van de 468 Vlaamse biologische landbouwbedrijven (ongeveer 31%) houden een biologische veestapel, al dan niet gecombineerd met een vorm van plantaardige productie (dat is een toename met 12%). Net als in 2016 doet de stijging zich vooral voor in de gespecialiseerde rundveehouderij, met 13 extra bedrijven. Het aantal landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische schapen-, geiten- en paardenhouderij vertoont een lichte daling.

pagina 17 van 46

Tabel 3: bedrijven met biologische dierlijke productie, Vlaanderen, 2013-2017

bedrijven met rundvee uitsluitend runderen bedrijven met pluimvee

2013

2014

2015

2016

2017

evolutie 2016-2017

+13

bedrijven met varkens

bedrijven met schapen

-3

bedrijven met geiten

-2

bedrijven met paarden en paardachtigen

-3

126

120

130

145

+15

uitsluitend pluimvee

TOTAAL AANTAL BEDRIJVEN (UNIEK)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

Het totale aantal biologisch gehouden dieren (incl. pluimvee) nam in Vlaanderen toe met 13% ten opzichte van 2016. De stijging is opnieuw het opvallendst in de rundveesector: de biologische rundveestapel groeide met 68%, voornamelijk vanwege het aantal biomelkkoeien dat ruimschoots verdubbelde ten opzichte van het voorgaande jaar. Dat is in grote mate toe te schrijven aan de 12 melkveehouders die in de loop van 2016 gestart zijn met gefaseerde omschakeling naar biologische productie (percelen in 2016, dieren in 2017). Ook de biologische varkensstapel vertoonde een mooie groei van 40% t.o.v. 2016. Tabel 4: biologische dieren onder controle, Vlaanderen, 2013-2017

runderen waarvan melkkoeien varkens

2013

2014

2015

2016

2017

evolutie 2016-2017

3.040

2.801

2.565

3.161

5.299

+68%

1.228

1.434

1.141

1.238

2.984

+141%

2.824

1.842

3.452

4.578

6.428

+40%

352.900

364.061

409.097

458.036

517.775

+13%

waarvan legkippen

135.495

142.959

168.201

189.607

233.115

+23%

waarvan opfokpoeljen

105.413

106.040

97.780

122.665

131.251

+7%

waarvan vleeskippen

pluimvee

111.968

114.942

143.107

145.661

153.146

+5%

schapen

2.349

1.775

2.132

2.948

2.805

-5%

geiten

4.468

4.710

4.906

5.603

5.543

-1%

-12%

paarden en paardachtigen andere TOTAAL TOTAAL (EXCL. PLUIMVEE)

110

-100%

365.722

375.373

422.266

474.451

537.931

+13%

12.822

11.312

13.169

16.415

20.156

+23%

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

pagina 18 van 46

2.5 Stijgend aantal marktdeelnemers die niet actief zijn als primaire producent In 2017 stonden er in Vlaanderen 1.004 bedrijven onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dit zijn er 11% meer dan in 2016. De grootste groep zijn nog steeds de bedrijven die uitsluitend actief zijn in de bereiding van bioproducten: zij vertegenwoordigen 35% van alle marktdeelnemers excl. producenten. De tweede grootste groep binnen de marktdeelnemers zonder productie zijn bedrijven met een combinatie van marktactiviteiten, zoals bijvoorbeeld bereiding en verkoop. Bij deze groep van marktdeelnemers nemen we ook de grootste toename waar t.o.v. het voorgaande jaar. In 2017 was er in Vlaanderen geen enkel bedrijf gecertificeerd dat zich uitsluitend op de export van biologische producten richt. Tabel 5: Vlaamse marktdeelnemers onder controle bio (excl. producenten), per marktactiviteit, 2013-2017 2013

2014

2015

2016

2017 evolutie 2016-2017

enkel verdeler

122

147

173

184

203

+10%

enkel bereider

248

283

311

330

347

+5%

enkel verkooppunt

+9%

enkel importeur

+8%

enkel exporteur

combinatie marktactiviteiten (excl. producenten)

216

219

241

278

341

+23%

UNIEK AANTAL (EXCL. PRODUCENTEN)

642

741

823

906

1.004

+11%

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

2.6 Belangstelling voor biolandbouw blijft hoog Landwijzer vzw, een gespecialiseerd vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw in Vlaanderen, biedt een beroepsopleiding aan voor wie actief wil worden in de biosector. Het aantal deelnemers aan dit twee jaar durende leertraject is een goede graadmeter voor de professionele belangstelling in de biologische productiemethode. Landwijzer organiseert daarenboven jaarlijks een aantal cursussen die gericht zijn op wie wil kennismaken met de biosector of op al actieve biolandbouwers die hun kennis verder willen verdiepen. Ook het Nationaal Agrarisch Centrum (NAC) biedt een 60 uur durende naschoolse praktijkgerichte specialisatieopleiding aan in de biologische landbouw. In 2017 telde Landwijzer 31 afgestudeerden en 29 inschrijvingen voor het leertraject 2017-2018. Ook de cursus Biologische Gewasbescherming (25 deelnemers) bleek populair. De gespecialiseerde startersopleiding biologische landbouw van het NAC telde 53 cursisten in 2017.

pagina 19 van 46

Een andere indicatie voor de belangstelling voor bio is het aantal landbouwers en landen tuinbouwscholen die advies zoeken over de omschakeling naar de biologische productiemethode. In 2017 verleende Bio zoekt Boer aan 102 bedrijven eerstelijnsadvies over de omschakeling naar biolandbouw. Dat is een stijging met 13% t.o.v. 2016. Negentien landbouwers zetten in 2017 na dergelijk advies ook effectief de stap naar biologische productie. Tabel 6: verleende adviezen door Bio zoekt Boer (BzB) en omschakeling na adviesverlening, 2013-2017 aantal verleende adviezen BzB aan bedrijven

aantal omschakelaars na adviesverlening

totaal aantal nieuwe omschakelaars

aandeel omschakelaars na adviesverlening BzB

2013

31%

2014

21%

2015

111

29%

2016

32%

2017

102

31%

Bron: Bio zoekt Boer, Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TĂœV Nord Integra en Quality Partner

Landbouwers en landen tuinbouwscholen kunnen bovendien beroep doen op de subsidiĂŤring van bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. Zij kunnen zich wenden tot erkende biobedrijfsadviseurs voor onder meer omschakelingsadvies, de opmaak van een biobedrijfsplan, startersadvies en biobedrijfsadvies. Niet enkel starters, maar ook landbouwers die al vele jaren bioactiviteiten ontplooien, kunnen een beroep doen op biobedrijfsadvisering. Zeventien van de landbouwers die in 2017 effectief de stap naar de biologische productie zetten, hebben beroep gedaan op een of meerdere erkende bedrijfsadviseurs in het systeem van de gesubsidieerde biobedrijfsadvisering.

pagina 20 van 46

3 PRIJZEN VAN BIOLOGISCHE PRODUCTEN Biologisch produceren kost over het algemeen meer dan gangbare landbouwproductie. De financiële meerkosten zijn onder andere te verklaren door extra arbeidsuren, duurdere grondstoffen, meer stalruimte per dier en certificeringskosten. Ook de lagere opbrengsten en eerder beperkte schaal van de Vlaamse biologische productie spelen een rol. De hogere afzetprijzen voor biologische producten en de financiële ondersteuning door de overheid compenseren deels de hogere productiekosten.

3.1 Prijsverschil tussen gangbare en biologische melk blijft groot De liberalisering en globalisering van de vrijhandel heeft een grote invloed gehad op de Belgische gangbare melkproductie en het prijsverloop. De prijsvolatiliteit is bijvoorbeeld sterk toegenomen. De European Milk Board liet becijferen dat de uitzonderlijk lage prijs voor gangbare melk in 2016 voor de Belgische melkveebedrijven hoegenaamd niet kostendekkend was. De gemiddelde nationale prijs van rauwe melk bedroeg 27,6 euro per 100 liter, terwijl de productiekosten (incl. arbeid) voor diezelfde hoeveelheid opliepen tot iets meer dan 41 euro. Vanaf de tweede helft van 2016 zorgde een toegenomen vraag naar zuivel op de internationale markten voor een heropleving van de melkprijs. Onder invloed van een hoge boterprijs zette een verder herstel van de gangbare melkprijs zich door in 2017: de gemiddelde nationale prijs van rauwe melk bedroeg 36,1 euro per 100 liter (een stijging met 30% ten opzichte van 2016). Ook biologische melk kende in 2017 een aanzienlijke productiestijging: als gevolg van de gefaseerde omschakeling van twaalf Vlaamse melkveehouders naar biologische productie (percelen in 2016, dieren in 2017) steeg het aanbod biologische melk op de Vlaamse markt van 7,2 miljoen naar ongeveer 13 miljoen liter. Desondanks bleef de prijs stabiel aangezien Biomilk.be, een coöperatie van een veertigtal Belgische biologische melkveebedrijven, een melkprijs van 48 euro per 100 liter garandeerde. De productie van biologische melk kon de melkveehouder in 2017 bruto gemiddeld een derde meer opbrengen dan eenzelfde hoeveelheid gangbare melk. Een studie van ILVO en Bioconsult (Bijttebier J., Govaerts W., 2016) raamde de productiekosten (incl. arbeid) van biologische melk voor het jaar 2014 op 49,9 euro per 100 liter. Het kostendekkend percentage van biomelk ligt dus aanzienlijk hoger dan dat van gangbare melk, wat ook het grote aandeel omschakelaars in die sector kan verklaren.

pagina 21 van 46

Figuur 10: evolutie van de maandelijkse Belgische melkprijs (gangbaar en bio), in euro per 100 liter, 2010-2017

40 Afschaffing melkquotum 1 april ‘15

nationale prijs rauwe melk (reëel vet- en eiwitgehalte)

sep/17

mei/17

jan/17

sep/16

mei/16

jan/16

sep/15

mei/15

jan/15

sep/14

mei/14

jan/14

sep/13

mei/13

jan/13

sep/12

mei/12

jan/12

sep/11

mei/11

jan/11

sep/10

mei/10

jan/10

standaardprijs biomelk

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van BCZ en Drietand Magazine

3.2 Prijzen van biologische groenten en fruit zitten in de lift De afzet van biologische groenten en fruit verloopt voornamelijk via afzetcoöperaties zoals BelOrta en REO Veiling of via andere vermarkters zoals biogroothandel BioVibe. In 2017 telde BelOrta 29 aangesloten actieve biologische telers. Het op de veilingen aangeboden assortiment biologische groenten en fruit kende in 2017 een lichte groei, maar bovenal een verbreding. Door recente omschakelingen is de top tien van populairste biologische groenten en fruit bij BelOrta herschikt: naast onder meer prei, Jonagold-appel en Conference-peer staan nu ook witloof, komkommer en paprika in deze lijst. Bij de REO Veiling wordt de grootste bio-omzet op productniveau gerealiseerd door champignon, prei en appel.

pagina 22 van 46

Figuur 11: evolutie van de maandelijkse prijs van appelen en peren (gangbaar en bio), in euro per kg, 2015-2017

1,80 1,60 1,40 1,20 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00 2015

2016 Jonagold gangbaar

Jonagold bio

2017 Conference gangbaar

Conference bio

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van VBT

Extreme weersomstandigheden en de Russische boycot op Europese voedingsproducten zetten de rendabiliteit van de Vlaamse gangbare hardfruitsector al enkele jaren stevig onder druk. Door de uitzonderlijk strenge nachtvorst in april 2017 en de aanhoudende droogte tussen april en juni verwachtten de biologische fruittelers voor appelen een minderopbrengst van 74% en voor peren een verlies van gemiddeld 15% ten opzichte van de oogst van 2016. Ook op het niveau van de Europese Unie voorspelde men een aanzienlijk productieverlies. Een kleinere oogst kan echter positieve gevolgen hebben voor de prijsvorming, aangezien de productie van biologisch fruit de binnenlandse vraag niet kan volgen. Het effect hiervan zien we duidelijk tijdens de laatste maanden van 2017: biologische Jonagold-appel en Conference-peer haalden toen de hoogste prijzen van de afgelopen drie jaar. In 2017 bedroeg het prijsverschil tussen gangbare Jonagold en biologische Jonagold gemiddeld 0,84 euro per kg, het prijsverschil tussen gangbare Conference en bio bedroeg gemiddeld 0,94 euro per kg (+7% t.o.v. 2016).

pagina 23 van 46

Figuur 12: evolutie van de maandelijkse prijs van witloof en prei (gangbaar en bio), in euro per kg, 2015-2017

3,50

3,00

2,50

2,00

1,50

1,00

0,50

0,00 2015

2016 Witloof gangbaar

2017 Witloof bio

Prei gangbaar

Prei bio

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van VBT

De gemiddelde vergoeding voor witloof ligt bij de meeste witloofproducenten al een aantal jaren onder de gemiddelde kostprijs. Omdat de teelt van biologisch witloof enkel toegelaten is in volle grond, in substraat en in zuiver water, en omdat het aanbod aan biologische witloofwortels eerder beperkt is, blijft dit vooralsnog een kleinere landbouwactiviteit. Op jaarbasis bleef de gemiddeld prijs voor biologisch witloof de afgelopen drie jaar redelijk stabiel, met uitzondering van een prijsdip eind 2017. De gemiddelde prijs voor biologische prei steeg gestadig op jaarbasis. In 2017 kreeg de producent voor biowitloof per kilogram gemiddeld 1,32 euro meer dan voor gangbare witloof, het prijsverschil tussen gangbare prei en bioprei bedroeg gemiddeld 1,26 euro per kg (+16% t.o.v. 2016).

pagina 24 van 46

4 FINANCIËLE ONDERSTEUNING DOOR DE OVERHEID Voor het biorapport wordt jaarlijks een raming gemaakt van de financiële inspanningen die de overheid doet om de biologische sector te ondersteunen en te stimuleren. Onder ‘overheidsuitgaven’ verstaan we zowel Vlaamse als Europese (cofinanciering) overheidsuitgaven. De bedragen waarvan hieronder sprake slaan uitsluitend op de effectieve uitgaven die binnen het kalenderjaar 2017 gebeurd zijn. Omdat sommige uitbetalingen van steun (bv. voor onderzoeksprojecten) gespreid zijn over meerdere kalenderjaren is het moeilijk om op basis van onderstaande cijfers algemene conclusies te trekken over de evolutie van de overheidsuitgaven. Tabel 7: raming overheidsuitgaven voor de biologische sector, x 1.000 euro, 2013-2017

2013 keten- en marktontwikkeling

2014

2015

2016

2017

755

790

776

823

725

1.334

1.674

1.714

1.260

2.009

onderzoek en kennisuitwisseling

905

862

937

1.051

765

communicatie, promotie en draagvlakverbreding

575

573

595

699

646

3.569

3.900

4.022

3.833

4.146

biologische productie

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij

Beleidsthema’s:  Het thema ‘keten- en marktontwikkeling’ omvat onder meer de werkingssubsidies voor BioForum en Bio zoekt Keten.  Tot het thema ‘biologische productie’ behoren o.a. de uitgaven voor de biohectaresteun, de VLIF-steun (Vlaams Landbouwinvesteringsfonds) voor biologische productie, de gesubsidieerde biobedrijfsadvisering en de overheidsbijdrage in de controlekosten.  ‘Onderzoek en kennisuitwisseling’ vervat naast de projectfinanciering voor bio-onderzoek ook financiering voor de werking van NOBL (Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & voeding), CCBT (Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt) en de Biobedrijfsnetwerken. In paragraaf 4.2 wordt hier dieper op ingegaan.  Onder ‘communicatie, promotie en draagvlakverbreding’ verstaan we de uitgaven voor gesubsidieerde vormingsactiviteiten ten behoeve van de biologische sector georganiseerd door o.a. Landwijzer, NAC en VELT (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren). Ook de dotaties aan VLAM (Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing) voor de promotie van bio horen hierbij.

pagina 25 van 46

Figuur 13: verdeling van de overheidsuitgaven over beleidsthema’s, Vlaanderen, 2017

communicatie, promotie en draagvlakverbreding 16%

keten- en marktontwikkeling 18%

onderzoek en kennisuitwisseling 18%

biologische productie 48%

Bron: Departement Landbouw en Visserij

4.1 Overheidsuitgaven voor de biologische productie Met een aandeel van 48% lag het zwaartepunt van de overheidsuitgaven in kalenderjaar 2017 duidelijk bij de financiële stimulering van de primaire biologische productie. Biolandbouwers kunnen hectaresteun aanvragen voor het toepassen van de biologische productiemethode op hun percelen. Het steunbedrag is berekend op basis van de meerkost om de teelt biologisch te produceren. De uitbetalingen van biohectaresteun in kalenderjaar 2017 bedroegen meer dan een kwart van de totale geraamde overheidsuitgaven: er werd bijna 1,089 miljoen euro aan biohectaresteun uitbetaald aan 354 landbouwers voor een totaal van 4.743 subsidiabele hectare. Figuur 14: bioareaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 1994-2016

1.200.000

campagnejaar 2016 = betaaljaar 2017

7.000

1.050.000

6.000

900.000

5.000

750.000

4.000

600.000

3.000

450.000

2.000

300.000

1.000

95 100 102 107 164 176 231 253 251 233 231 236 232 230 230 242 256

282 299 319 343 370 430

hectaresteun (€)

oppervlakte (ha)

8.000

150.000 0

1994

1996

1998

areaal met ha-steun

2000

2002

2004

2006

2008

totaal areaal bio onder controle

2010

2012

2014

biohectaresteun

2016 aantal biobedrijven

Bron: Departement Landbouw en Visserij

pagina 26 van 46

In kalenderjaar 2017 zijn de uitbetalingen voor investeringssteun (VLIF) ten gunste van de biologische landbouwers fors toegenomen tot meer dan 818.000 euro. Deze uitgaven betreffen voornamelijk kapitaalpremies en al in vorige jaren aangevraagde, nog lopende rentesubsidies. Sinds 13 mei 2013 zijn geen nieuwe aanvragen voor rentesubsidies meer ingediend voor investeringen in de biologische sector. De uitbetalingen voor de VLIF-kapitaalpremies ten gunste van de biologische sector zijn in 2017 nagenoeg integraal op conto van de dierlijke sector te schrijven. Bijna 65% van de totale overheidsuitgaven voor kapitaalpremies ging naar investeringen in de biologische pluimveehouderij, ver daarachter gevolgd door de geitenhouderij met een aandeel van ongeveer 12%, de varkenshouderij (10%) en de vleesveehouderij (9%). De resterende 4% van de kapitaalpremies werd toegekend voor investeringen in de melkveehouderij. De stijging van de VLIF-uitgaven in 2017 is in belangrijke mate toe te schrijven aan enkele grote investeringen in de pluimveehouderij. Maar ook het feit dat de uitbetalingen van VLIF-kapitaalpremies vanaf 2017 in één kalenderjaar gebeuren, en dus niet langer gespreid worden over twee kalenderjaren, heeft een tijdelijk toenemend effect op de overheidsuitgaven voor VLIF-steun. Bovenop de hierboven beschreven overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op biologische productie hebben biolandbouwers, net als hun gangbare collega’s, ook nog recht op rechtstreekse steun in het kader van de eerste pijler van het Europees gemeenschappelijke landbouwbeleid. Biolandbouwers kunnen voor hun bioareaal aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat zij de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor gangbare landbouwers. De cijfers in volgende tabel hebben betrekking op de uitbetaalde steunbedragen voor campagnejaar 2016. Een aantal horizontale middelen zoals EIP en agromilieumaatregelen zijn niet opgenomen in tabel 8. Tabel 8: aantal bedrijven met rechtstreekse steun, totaal uitbetaalde rechtstreekse steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2016 aantal bedrijven met steun totaal biosector landbouw

betaalrechten + vergroeningspremie + ev. premie jonge landbouwers zoogkoeienpremie

totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) totaal biosector landbouw

steun per bedrijf (in euro per bedrijf) totaal biosector landbouw

21.316

226

199.645

1.966

9.366

8.697

3.327

21.777

6.545

6.169

Bron: Departement Landbouw en Visserij

4.2 Overheidsuitgaven voor bio-onderzoek en kennisuitwisseling De Vlaamse overheidsuitgaven voor bio-onderzoek worden voor kalenderjaar 2017 geraamd op iets meer dan 700.000 euro. Financiering van onderzoeksprojecten gebeurt via diverse kanalen. Het Departement Landbouw en Visserij betaalt subsidies aan onderzoeksinstellingen zoals Inagro om hun werking en projecten te bekostigen. CCBT ontvangt een jaarlijkse subsidie voor zijn coördinerende werking van het praktijkonderzoek en voor het financieren van praktijkgerichte onderzoeksprojecten door de erkende praktijkcentra. Daarnaast organiseert het Departement Landbouw en Visserij ook nog oproepen aan alle onderzoeksinstellingen om projecten in te dienen, al dan niet met Europese

pagina 27 van 46

cofinanciering. Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) wendt een deel van zijn middelen aan om onderzoek in de biologische landbouw en de coördinatie van NOBL te financieren. Ook het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) cofinanciert jaarlijks Landbouwtrajecten die een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de biosector. Tabel 9: raming overheidsuitgaven voor onderzoek en kennisuitwisseling in de biologische sector, in euro, 2014-2017 uitgaven 2014

uitgaven 2015

uitgaven 2016

uitgaven 2017

716.251

813.414

864.555

701.250

door het Departement LV gefinancierde projecten (excl. CCBT)

94.425

103.490

202.900

123.752

door VLAIO gefinancierde LA-projecten met bijdrage aan biosector

332.199

413.385

351.013

276.424

toelage Inagro vzw (afdeling bio)

105.877

99.524

door ILVO gefinancierd onderzoek met bijdrage aan biosector

56.000

87.792

60.617

73.800

onderzoek en ontwikkeling

subsidie CCBT

127.750

109.223

150.501

127.750

voorlichting en kennisuitwisseling

54.173

13.493

55.420

2.000

werkingssubsidies e.a.

91.504

109.627

131.516

62.000

861.928

936.534

1.051.491

765.249

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij

De daling van de overheidsuitgaven voor onderzoek en kennisuitwisseling in 2017 wordt deels verklaard door een wijziging van de methodologie voor de identificatie van Landbouw-trajecten als ‘biorelevant’: vanaf dit jaar worden in het biorapport enkel de onderzoeksprojecten meegenomen waarbij de doelgroep ‘bio’ specifiek opgenomen is in het projectvoorstel en bij het onderzoek betrokken wordt. Een andere oorzaak voor de daling is het feit dat enkel de effectieve uitgaven binnen het kalenderjaar 2017 in aanmerking worden genomen voor de ramingen in dit biorapport, terwijl onderzoeksprojecten vaak een looptijd van meerdere jaren kennen en betalingen soms gespreid worden. Uit de thematische verdeling van de middelen voor bio-onderzoek blijkt dat het grootste deel (36%) van de uitgaven in 2017 naar onderzoeksprojecten ging die gericht zijn op gewasbescherming tegen ziekten en plagen, met als voornaamste doelstelling het verhogen van het rendement. 15% van de middelen werd toegekend aan onderzoek naar diervoeder (waaronder bv. mengteelten), iets meer dan een tiende werd aangewend voor onderzoeksprojecten met betrekking tot dierenwelzijn en –gezondheid.

pagina 28 van 46

Figuur 15: thematische verdeling van de middelen voor bio-relevant onderzoek, Vlaanderen, 2017

bedrijfsbeheer en -management 6%

bodem en bodembeheer 9%

diervoeder 15% gewasbescherming tegen ziekten en plagen 36%

dierenwelzijn en gezondheid 11%

innovatieve strategieĂŤn en technologiĂŤn 9%

rassen en veredeling 9%

teelttechieken en -systemen 5%

Bron: Departement Landbouw en Visserij

pagina 29 van 46

5 BIOCONSUMPTIE BLIJFT TOENEMEN De cijfers in dit luik van het biorapport werden opgetekend door GfK Belgium in opdracht van VLAM. Hiervoor werden de aankopen voor thuisverbruik van vijfduizend Belgische gezinnen continu opgevolgd. De Belgische gezinnen besteedden in 2017 632 miljoen euro aan biologische producten. Dat was 5% meer dan in 2016. De groei van de biobestedingen staat in scherp contrast met de daling van 0,5% van de totale bestedingen aan fast moving consumer goods (FMCG = voeding, dranken, drogmetica en non-food) en is bovendien hoger dan de voedingsinflatie van 1,2%. De Vlaamse biobestedingen zijn t.o.v. 2016 met 6% gestegen tot 284 miljoen euro. Met een aandeel van 45% in de Belgische bestedingen aan bioproducten blijft Vlaanderen echter ietwat onder de verwachtingen. De stijging bij bio wordt vooral verklaard door een hogere gemiddelde aankoopfrequentie (+1 aankoopakte/jaar) die in contrast staat met de dalende aankoopfrequentie in het gangbare segment (-2 aankoopaktes/jaar). De penetratiegraad van bio blijft boven de 90% (het aantal consumenten die op jaarbasis al eens bioproducten kopen). Figuur 16: totale (*) besteding aan biologische producten door Belgische gezinnen, in miljoen euro, 2008-2017

700 +13% (+1,9%) 600

500

400 +14%

+20% (+3,4%)

+2% (+0%)

+11% (+2,2%)

+8% (+0,7%)

+4% (-0,8%)

+5% (-0,5%)

+21% (+1,1%)

604

300

632

534 200

100

254

344

352

2010

2011

391

424

442

2013

2014

288

0 2008

2009

2012

2015

2016

2017

Bron: GfK Belgium voor VLAM (*) totaal bio: voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food Tussen de haakjes wordt de evolutie van de totale FMCG weergegeven

pagina 30 van 46

5.1 Vlaamse bestedingen aan biologische versproducten groeien het snelst VLAM volgt, binnen de overeenkomst met GfK Belgium, de verse voeding (incl. diepvries- en kruidenierswaren zoals ontbijtgranen, rijst, droge deegwaren, wijnen en bier). De cijfers verder in deze tekst hebben enkel betrekking op deze uitgebreide verscategorie (selectie VLAM). In 2017 groeiden de Belgische bestedingen in deze bioverscategorie met 6% tot 448 miljoen euro. Vlaanderen en Wallonië deden het met een stijging van respectievelijk 11% en 8% beter dan het marktgemiddelde. In de Brusselse regio, die in 2016 een sterke groei vertoonde, vielen de bestedingen aan verse biologische voeding en dranken echter terug. Figuur 17: bestedingen aan verse biovoeding en –dranken (selectie VLAM) per gewest, in miljoen euro, 2008-2017

200

+11%

+8%

180 160 140 120 100 80

-7%

60 40 20 0 2008

2009

2010

2011 2012 2013 2014 Vlaanderen Brussel Wallonië

2015

2016

2017

Bron: GfK Belgium voor VLAM

Tussen 2008 en 2017 verdubbelden de biobestedingen in deze verscategorie ruimschoots in België. Op lange termijn was de stijging het grootst in Brussel. Daar zien we een verdrievoudiging van de biobestedingen in dezelfde periode, maar in 2017 dus een daling met 7%. In 2017 waren de belangrijke groeiers op de versmarkt: brood en banket, vleesvervangers, eieren en groenten en fruit. Bij de verwerkte biologische producten deden bier, wijn, bloem, bakmixen en diepvriesgroenten het uitstekend. Tot de grootste dalers behoorden vers gevogelte, maar ook rijst, ontbijtgranen, groenteconserven en kant-en-klaarmaaltijden. Op lange termijn is de grote winnaar de categorie ‘vis, week- en schaaldieren’. Verder deden de bakmixen, wijnen, ijs en boter het veel beter dan gemiddeld. De verliezers op langere termijn zijn de groentesalades.

pagina 31 van 46

5.2 Aardappelen, groenten en fruit blijft belangrijkste biologische verscategorie De biobesteding aan versproducten bestond in 2017 voor 42% uit AGF-producten. In het gangbare segment bedraagt het aandeel van aardappelen, groenten en fruit slechts 23%. De categorie ‘vlees, vis en ei’ blijft krimpen t.o.v. voorgaande jaren en neemt een vijfde van de biobestedingen voor haar rekening. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel aanzienlijker (37%). Het zuivelaandeel schommelt zowel bij bio als gangbaar rond de 20%. De graanproducten blijven stabiel en nemen in het bio- en gangbaar segment een gelijkaardig aandeel in: 12 à 13%. Wijn en bier tot slot zijn bij bio goed voor 4% van het assortiment tegenover 8% bij het gangbare segment. Figuur 18: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus bio (op basis van besteding), België, 2017

100%

90% 23%

80%

42% 70% 13%

60% 50%

12%

40%

37% 21%

30% 20% 10%

20%

Gangbaar

Bio

Zuivel

Vlees/vis/ei

Graanproducten

Agf

Wijn en bier

Bron: GfK Belgium voor VLAM

pagina 32 van 46

5.3 Biologische versproducten gemiddeld een derde duurder dan gangbaar De prijs is een belangrijke rem op de aankoop van biovoeding. Biologische versproducten zijn gemiddeld een derde duurder dan gangbare producten en dat prijsverschil blijft nagenoeg stabiel over de jaren heen. Er zijn wel grote verschillen per product. Het grootste verschil is er bij eieren: een bio-eitje is dubbel zo duur als een standaard scharrelei. Toch heeft dit geen negatief effect op de verkoop, want het marktaandeel van bio-eieren werd groter. Het kleinste prijsverschil vinden we bij vleesvervangers. Hier is de biovariant slechts 9% duurder dan het gangbare product. Ook de evolutie van het prijsverschil verschilt van product tot product. In 2017 was het prijsverschil ten opzichte van het voorgaande jaar groter voor bijvoorbeeld brood, varkenskoteletten en aardappelen. Het prijsverschil was kleiner voor eieren, vleesvervangers en yoghurt. Voor braadkip, tomaten, kaas en halfvolle melk bleef het prijsverschil ongeveer stabiel. Figuur 19: prijsverschil biologische producten versus gangbaar in BelgiĂŤ (index: gangbaar = 100), 2013-2017

Bio vers* Vleesvervanger Braadkip Varkenskotelet Brood Aardappel Tomaten Eieren** Kaas Yoghurt Halfvolle melk 100

150 2017

2016

200 2015

2014

250

2013

Bron: GfK Belgium voor VLAM (*) selectie verscategorieĂŤn VLAM (**) vergelijking met standaard scharrelei

pagina 33 van 46

5.4 Marktaandeel bio vers stijgt, maar varieert sterk van product tot product Het marktaandeel van de biologische versproducten in België groeit gestaag, maar blijft beperkt: in 2017 had bio een aandeel van 3,2% in de totale bestedingen aan versproducten (t.o.v. 3% in 2016). Ook in Vlaanderen groeit het marktaandeel van biologische verse voeding (2,4%), maar het blijft toch wat achter in vergelijking met Wallonië (ruim 4%). Figuur 20: marktaandeel bio verse voeding per regio, in percent van de totale besteding aan verse voeding, 2008-2017

4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 2008

2009

2010

2011 Wallonië

2012

2013

2014

Vlaanderen

2015

2016

2017

België

Bron: GfK Belgium voor VLAM

Nemen we de marktaandelen van de diverse versproducten in België apart onder de loep, dan zien we grote verschillen. De vleesvervangers hadden in 2017 met 26% het grootste marktaandeel (dit is een stijging met 2,8% ten opzichte van 2016). Een andere productcategorie met een hoog en groeiend aandeel bio zijn de eieren (14,5%). De AGF-categorie heeft een iets hoger bioaandeel dan gemiddeld: 7% voor groenten, 4,4% voor fruit en bijna 6% voor aardappelen. Hiermee zijn aardappelen, samen met eieren, de grootste stijger op lange termijn. Zuivel zit met een bioaandeel van 3,2% pal op het gemiddelde. Brood, gevogelte en vlees presteren onder het gemiddelde. Vleeswaren bengelen helemaal onderaan met een bioaandeel van slechts 1%.

pagina 34 van 46

Figuur 21: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, BelgiĂŤ, 2008-2017

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Bron: GfK Belgium voor VLAM

5.5 Aantal biokopers blijft op een hoog peil Het aantal Belgische consumenten die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, blijft met 9 op de 10 kopers op een hoog peil. De biobestedingen worden voor 60% gerealiseerd door de gezinnen die minstens wekelijks bio kopen, deze groep maakt 11% uit van de biokopers. Het aandeel van deze frequente biokopers neemt toe. Het totale aantal biokopers was in 2017 stabiel tot licht stijgend voor alle verscategorieĂŤn. De vleescategorie, die in de periode 2005-2010 veel nieuwe biokopers wist aan te trekken, verloor daarna echter terrein.

pagina 35 van 46

Vergelijken we de diverse productgroepen, dan zien we grote verschillen in kopersaantallen. De kopers van biogroenten vertegenwoordigen veruit de grootste groep: twee derde van de Belgische gezinnen koopt wel eens biogroenten. Op de tweede plaats komt zuivel met 50 kopers op honderd, op de voet gevolgd door fruit. Sinds 2008 is het kopersaantal voor fruit bijna verdubbeld. De biobroodkopers nemen de vierde stek in: een op de drie Belgische gezinnen koopt wel eens een biologisch brood. Het aantal kopers van bio-eieren staat op de vijfde plaats met 27%. De sterkste groei op langere termijn noteren we bij bioaardappelen: het aantal kopers verviervoudigde sinds 2005 van 5 naar 20 op honderd in 2017. Het rijtje wordt afgesloten door de vleesvervangers met 10 kopers op 100. Figuur 22: percentage kopers van een aantal biologische verscategorieĂŤn, BelgiĂŤ, 2008-2017

0 2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

groenten

fruit

zuivel

brood/banket

eieren

vlees

vleeswaren

aardappelen

gevogelte

vleesvervangers

2017

Bron: GfK Belgium voor VLAM

pagina 36 van 46

5.6 Welgestelde gezinnen en tweeverdieners zijn groeiers op lange termijn Wat is nu het profiel van de biokoper? De alleenstaanden, zowel ouder als jonger dan 40 jaar, hebben het hoogste bioaandeel in hun totale bestedingen aan verse voeding (ca. 4,5%). In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden echter de belangrijkste groep van biokopers: samen zijn zij verantwoordelijk voor de helft van de biobestedingen aan versproducten, terwijl zij slechts 39% van de bevolking uitmaken. Gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bioaandeel (1,4%). Deze bevolkingsgroep heeft zijn bio-aandeel wel verdrievoudigd sinds 2008. De introductie en uitbouw van heel wat biologische producten in de hard discount liggen hiervoor aan de basis. De gepensioneerden en de koppels met ĂŠĂŠn kostwinner hebben een gemiddeld bioaandeel dat matig groeit. De grootste stijging qua bioaandeel (periode 2008-2017) vinden we bij de welgestelde gezinnen met kinderen en bij de tweeverdieners zonder kinderen. Tabel 10: marktaandeel bio vers in totale besteding verse voeding (excl. dranken), in percentage per kopersprofiel, BelgiĂŤ, 20132017

jonge alleenstaande <40 jaar tweeverdieners

2013

2014

2015

2016

2017

3,0

1,7

3,9

5,6

4,3

1,7

1,8

1,9

2,6

2,7

huishoudens met kinderen, beperkt inkomen

0,8

0,9

1,0

1,4

welgestelde huishoudens met kinderen

2,4

2,6

3,4

3,5

4,0

kostwinner (2 personen)

1,8

2,4

2,6

3,3

2,9

alleenstaande >40 jaar

3,9

4,1

4,3

4,4

gepensioneerden met beperkt inkomen

2,5

2,4

2,8

2,9

2,6

welgestelde gepensioneerden

2,6

2,5

2,4

2,9

3,3

Bron: GfK Belgium voor VLAM

pagina 37 van 46

5.7 Biobestedingen per capita zitten in de lift Qua besteding per hoofd van de bevolking per jaar staan biozuivel en biogroenten op één en twee. De koploper is biozuivel met gemiddeld 7,88 euro per Belg, gevolgd door de biogroenten met 6,69 euro. Verder volgen fruit (5,41 euro) en vlees/gevogelte (4,54 euro). Aan biobrood en -banket wordt 2,84 euro per Belg besteed. Bio-eieren volgen met 1,89 euro, bioaardappelen met 1,46 euro en biovleeswaren met 1,21 euro. De biovleesvervangers (1,05 euro) en biozuivelsubstituten (0,73 euro) sluiten de rij. De Vlaamse per capita bestedingen verlopen volgens een gelijkaardige trend, maar op een lager niveau. Figuur 23: besteding biologische voeding en dranken per categorie en per regio, in euro per capita, 2008-2017

Vlaanderen

Wallonië

Zuivel (excl substituut) Aardappelen Fruit Vlees/gevogelte Vleeswaar Overige kruidenierswaren en dranken

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

Zuivelsubstituten Brood/gebak Groenten Vleesvervangers Eieren

Bron: GfK Belgium voor VLAM

pagina 38 van 46

5.8 Klassieke supermarkt is belangrijkste biokanaal, maar hard discount is grootste groeier De klassieke supermarkt (AH, Alma, Carrefour Planet/GB/Market, Champion Mestdagh, Colruyt, Cora, Delhaize De Leeuw, Makro, Match, Metro en Red Market) verloor behoorlijk wat terrein sinds 2008, maar blijft in 2017 het grootste biokanaal in België met een marktaandeel van 38 percent. Op de tweede plaats volgt het gespecialiseerde kanaal (speciaalzaak/natuurvoeding/superettes waaronder ook bv. Bioplanet) met een aandeel van ca. 33%. De buurtsupermarkt (Carrefour Express, Okay, Spar, Delhaize Proxy enz.) is het derde belangrijkste kanaal voor biologische voeding met een marktaandeel van 12%, maar de hard discount (Aldi, Lidl) zit de buurtsupermarkt op de hielen. Met een marktaandeel van 10% blijft hard discount een kleinere speler op de biomarkt, maar het is wel het sterkst groeiende biokanaal. De rechtstreekse verkoop (via hoeve en boerenmarkt) en de openbare markt schommelen rond de 3 à 4% marktaandeel. Figuur 24: distributiekanalen biologische voeding en dranken in België, aandelen op basis van. besteding, 2008-2017

100%

5,9%

3,7%

3,6%

4,6%

4,2%

4,5%

4,3%

4,5%

4,6%

3,7%

28,6%

31,2%

31,4%

29,8%

31,7%

30,9%

30,7%

32,9%

31,1%

32,6%

4,0%

4,6%

4,2%

3,5%

4,5%

4,4%

5,1%

3,2%

11,8% 1,2%

9,7% 1,5%

11,4%

11,0%

4,4%

11,4%

13,1%

11,2%

12,1%

1,9%

10,9%

10,2%

2,1%

2,4%

3,8%

3,2%

45,7%

43,4%

2012

2013

90% 80% 70% 60% 50%

5,5%

9,4%

45,4%

41,8%

41,5%

38,3%

2014

2015

2016

2017

40%

10,1%

30% 20%

48,5%

49,3%

47,4%

49,1%

10% 0% 2008

2009

Hoeve en boerenmarkt Openbare markt Hard discount

2010

2011

Speciaalzaak/Natuurvoeding/Overige algemene voeding Buurtsupermarkt Klassieke supermarkt

Bron: GfK Belgium voor VLAM

De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn kanalen met een hoger percentage aan biologische producten in het assortiment dan gemiddeld. Een product op vijf in deze kanalen is biologisch. In het assortiment van de hard discount vinden we relatief gezien het minste biologische producten terug (1,4%).

pagina 39 van 46

FIGURENLIJST Figuur 1: biologisch areaal (bio + omschakeling) in de EU-28, miljoen hectare, 2006-2016 8 Figuur 2: biologisch areaal (bio + omschakeling) en aandeel hiervan in het totale landbouwareaal, per EU-lidstaat, 2012-2016 9 Figuur 3: samenstelling bioareaal (bio + omschakeling) in de EU-28, 2016 10 Figuur 4: biologische veestapel in de EU-28, aantal stuks, 2016 11 Figuur 5: aandeel van lidstaten in de totale EU-28-omzet uit detailhandel in biologische producten, 2016 12 Figuur 6: areaal biologisch en in omschakeling, % in omschakeling en ha (linkeras), aantal producenten en andere marktdeelnemers (rechteras), Vlaanderen, 2003-2017 13 Figuur 7: typologische indeling van de biologische bedrijven, Vlaanderen, 2017 15 Figuur 8: aandeel van de arealen (bio + omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2017 16 Figuur 9: aandeel landbouwbedrijven en bioareaal, Vlaanderen, 2017 17 Figuur 10: evolutie van de maandelijkse Belgische melkprijs (gangbaar en bio), in euro per 100 liter, 2010-2017 22 Figuur 11: evolutie van de maandelijkse prijs van appelen en peren (gangbaar en bio), in euro per kg, 2015-2017 23 Figuur 12: evolutie van de maandelijkse prijs van witloof en prei (gangbaar en bio), in euro per kg, 2015-2017 24 Figuur 13: verdeling van de overheidsuitgaven over beleidsthema’s, Vlaanderen, 2017 26 Figuur 14: bioareaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 1994-2016 26 Figuur 15: thematische verdeling van de middelen voor bio-relevant onderzoek, Vlaanderen, 2017 29 Figuur 16: totale (*) besteding aan biologische producten door Belgische gezinnen, in miljoen euro, 2008-2017 30 Figuur 17: bestedingen aan verse biovoeding en –dranken (selectie VLAM) per gewest, in miljoen euro, 2008-2017 31 Figuur 18: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus bio (op basis van besteding), België, 2017 32 Figuur 19: prijsverschil biologische producten versus gangbaar in België (index: gangbaar = 100), 2013-2017 33 Figuur 20: marktaandeel bio verse voeding per regio, in percent van de totale besteding aan verse voeding, 2008-2017 34 Figuur 21: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, België, 2008-2017 35 Figuur 22: percentage kopers van een aantal biologische verscategorieën, België, 2008-2017 36

pagina 40 van 46

Figuur 23: besteding biologische voeding en dranken per categorie en per regio, in euro per capita, 2008-2017 38 Figuur 24: distributiekanalen biologische voeding en dranken in BelgiĂŤ, aandelen op basis van. besteding, 2008-2017 39

pagina 41 van 46

TABELLENLIJST Tabel 1: Vlaamse biologische landbouwbedrijven onder controle, stopzettingen en nieuwe aanmeldingen, per provincie, 2017 14 Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teelgroep, hectare, 2017 16 Tabel 3: bedrijven met biologische dierlijke productie, Vlaanderen, 2013-2017 18 Tabel 4: biologische dieren onder controle, Vlaanderen, 2013-2017 18 Tabel 5: Vlaamse marktdeelnemers onder controle bio (excl. producenten), per marktactiviteit, 2013-2017 19 Tabel 6: verleende adviezen door Bio zoekt Boer (BzB) en omschakeling na adviesverlening, 2013-2017 20 Tabel 7: raming overheidsuitgaven voor de biologische sector, x 1.000 euro, 2013-2017 25 Tabel 8: aantal bedrijven met rechtstreekse steun, totaal uitbetaalde rechtstreekse steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2016 27 Tabel 9: raming overheidsuitgaven voor onderzoek en kennisuitwisseling in de biologische sector, in euro, 2014-2017 28 Tabel 10: marktaandeel bio vers in totale besteding verse voeding (excl. dranken), in percentage per kopersprofiel, BelgiĂŤ, 2013-2017 37

pagina 42 van 46

BRONNENLIJST Bijttebier J. (ILVO) & Govaerts W. (Bioconsult), Wat is de kostprijs van biologische melk?, Management&Techniek, 27 mei 2016 Biomijnnatuur.be, 27 september 2017, Dit najaar minder Belgische biologische appelen en peren vanwege lentevorst Eurostat, http://ec.europa.eu/eurostat/data/database FiBL Statistics, http://statistics.fibl.org/ FiBL & IFOAM, Willer H. & Lernoud J. (Eds.), februari 2018, The World of Organic Agriculture. Statistics and Emerging Trends 2018 Landbouwleven, 4 september 2017, Melkprijs nog te laag in 2016 Landbouwleven, 14 februari 2018, Melkprijs Biomilk.be opnieuw conform VILT, 10 juli 2017, Actieplan fruit focust op kwaliteit en rendabiliteit VILT, 4 september 2017, EMB liet kloof tussen kost- en melkprijs becijferen VILT, 9 oktober 2017, Late nachtvorst verbrodt 2017 voor fruit- en boomtelers VILT, 11 oktober 2017, Melkvee- en varkenshouderij kropen samen uit het dal VILT, 19 januari 2018, Recordomzet van 439 miljoen euro voor BelOrta in 2017

pagina 43 van 46

BIJLAGE 1: OPPERVLAKTEN PER TEELT 2017 TEELTEN Aardappelen, groenten en kruiden aardappelen ajuinen andere groenten andere kolen andijvie asperge aubergine bleekselder bloemkool boerenkool broccoli champignons chinese kool courgette glasgroenten groene selder knolselder knolvenkel komkommer koolrabi kruiden (basilicum, bieslook, peterselie e.a.), geneeskrachtige kruiden paprika pastinaak peulvruchten (erwten, tuin- en veldbonen e.a.) pompoen prei raap rabarber radijs rode biet rode kool savooikool schorseneer sjalot slasoorten spinazie spruitkool tomaat witloof (incl. witloofwortel) witte kool wortel Akkerbouw (excl. aardappels) andere eiwithoudende gewassen andere granen (bv. mengkoren)

IN OMSCHAKELING 109,79 10,69 2,23 70,78 0,00 0,00 0,06 0,00 0,00 0,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0,46 0,13 0,00 0,00 0,00 0,00 0,47 10,19 0,00 0,00 3,32 2,67 0,25 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,85 0,00 6,00 0,00 0,00 0,00 1,59 501,04 6,67 3,33

Aantal hectare BIOLOGISCH 694,55 114,45 6,36 227,88 14,19 0,24 6,40 0,68 0,11 19,29 1,16 7,37 1,51 3,18 13,46 2,34 5,00 9,07 2,58 1,34 1,23 24,18 2,05 6,12 25,50 66,34 38,79 3,40 2,67 0,35 5,70 7,07 7,51 0,01 3,13 8,48 5,36 7,02 3,85 18,72 5,40 15,06 631,44 0,00 62,23

TOTAAL 804,34 125,14 8,59 298,66 14,19 0,24 6,46 0,68 0,11 19,39 1,16 7,37 1,51 3,18 13,92 2,47 5,00 9,07 2,58 1,34 1,70 34,37 2,05 6,12 28,82 69,01 39,04 3,40 2,67 0,35 5,70 7,07 7,51 0,01 3,13 9,33 5,36 13,02 3,85 18,72 5,40 16,65 1132,48 6,67 65,56

pagina 44 van 46

andere oliehoudende zaden andere voedergewassen boekweit brouwgerst cichorei erwten (droog geoogst) gerst (winter, zomer) gierst graskruiden haver (winter, zomer) hop koolzaad luzerne (eenjarig, meerjarig) mais (korrel, silo) miscanthus plantgoed van niet-vlinderbloemige groenten quinoa rogge sojabonen spelt suikerbiet tarwe (winter, zomer) triticale tuin- en veldbonen (droog geoogst) vermeerdering van zaaigoed vezelhennep voederbiet zonnebloempitten Bodembedekker/groenbemester andere bedekking (faunamengsel, bloemenmengsel, snijrogge e.a.) braakliggend land, spontane bedekking e.a. klaver (eenjarig, meerjarig, grasklaver, rode klaver) (mengsel van) niet-vlinderbloemige groenbemester (phacelia, tagetes e.a.) (mengsel van) vlinderbloemige groenbemester (lupinen, grasluzerne e.a.) Fruitteelt aardbei appel andere eenjarige fruitteelten andere meerjarige fruitteelten druiven kers (zuur, zoet) kleinfruit (frambozen, rode bessen, stekelbessen, braambessen e.a.) noten peer perzik pruim weiland/tuin met oogstbare hoogstam bomen wijnstokken Sierteelt niet-eetbare tuinbouwgewassen

0,00 0,98 0,22 0,00 0,00 13,26 70,03 0,00 0,00 22,28 0,00 0,00 12,09 149,33 0,00 0,01 1,86 3,45 0,25 12,82 0,44 75,47 51,50 50,63 0,00 7,43 18,99 0,00 728,24 10,11 7,86 690,14 4,95 15,18 176,64 0,89 59,03 2,33 56,64 0,32 1,97 2,24 5,87 39,17 0,14 1,06 6,62 0,36 5,42 0,32

1,22 1,84 8,49 4,09 9,77 9,82 76,34 0,78 2,48 23,45 12,44 2,56 42,01 103,24 7,43 0,11 6,49 13,94 0,24 30,69 0,00 42,80 111,57 34,66 0,10 0,00 17,06 5,59 1049,95 13,93 8,77 1004,41 8,08 14,75 426,59 6,33 156,85 4,49 88,17 0,50 10,86 61,85 6,00 49,69 0,06 2,47 38,62 0,71 9,05 6,62

1,22 2,82 8,71 4,09 9,77 23,08 146,37 0,78 2,48 45,73 12,44 2,56 54,10 252,57 7,43 0,12 8,35 17,39 0,49 43,51 0,44 118,27 163,07 85,29 0,10 7,43 36,05 5,59 1778,19 24,04 16,63 1694,55 13,03 29,93 603,23 7,22 215,88 6,82 144,81 0,82 12,83 64,09 11,87 88,86 0,20 3,53 45,24 1,07 14,47 6,94

pagina 45 van 46

sierteelten (bloemen, bloembollen en â€“knollen, boomkweek e.a.) Weiden en bossen bebossing begraasde niet-landbouwgrond gebieden met natuurwaarde grasland (niet gespecifieerd) permanent grasland tijdelijk grasland weiland met bomen (>50/ha) TOTAAL

5,10 962,33 21,25 20,42 0,00 767,19 138,99 11,85 2,63 2483,45

2,43 2071,87 8,04 0,00 256,24 1560,47 190,59 51,75 4,77 4883,45

7,53 3034,20 29,29 20,42 256,24 2327,66 329,58 63,60 7,40 7366,91

pagina 46 van 46