Issuu

Verrekijker Een uitgave van de Vlaamse Milieumaatschappij â€“ September 2006

Dossier de waterfactuur

Eten met een gerust geweten Geeft fijn stof zijn geheimen prijs?

Droge voeten in Leuven

Investeren in

zuiver water

Inhoud Vooruitkijken

Ruimte voor water in de Dijlevallei

De Milieuwerker: â€˜Opgepast, slibgevaar!â€™

Luchtkwaliteit: goed rapport voor Zaventem

Lastige Vragen aan Ingrid Lieten van De Lijn

Emissie-inventaris water houdt lozingen in het oog

Dossier de waterfactuur

Geld in het water?

Beter toezicht voor beter milieu

Ken uw drinkwatermaatschappij

Onder de grond in Maldegem

Minder water, even proper

De drie (water)torens van Gent

Help het water proper houden

De geheimen van fijn stof

Goeie Vraag! Warm regenwater / Water van de put

Eten en drinken met respect

VMM Update

www.vmm.be

Vooruitkijken De reorganisatie van de watersector die zich voltrok in 2005 en 2006 bracht voor de vmm heel wat nieuwe taken met zich mee. Het toezicht op de uitbouw en het beheer van de infrastructuur voor de sanering van afvalwater zat vroeger verspreid over drie instanties. Vandaag is het gecentraliseerd bij de vmm die zich ecologisch en economisch toezichthouder mag noemen. Omdat vooral het economisch toezicht breder wordt uitgebouwd binnen de vmm vonden we het hoog tijd om er eens een Verrekijker-dossier aan te wijden. In haar nieuwe functie houdt de vmm toezicht op de instanties die het afvalwaterbeleid moeten uitvoeren, met name Aquafin en de drinkwatermaatschappijen. Doordat we de toezichtsfunctie baar maken. Daarnaast is het van belang dat de sanering op de juiste manier wordt doorgerekend aan de vervuilers. Voor de gezinnen is het meest tastbare gevolg van de hervormingen in de watersector immers de eengemaakte waterfactuur. Als gezin betaalt u de vroegere afvalwa-

ÂŠ Jan Caudron

nu volledig en alleen in handen hebben, staan we heel wat sterker en kunnen we dingen afdwing-

terheffing nu gelijktijdig met uw drinkwater, aan de drinkwatermaatschappij. Intussen loopt de zomer op zijn einde. We genieten van de laatste zomeravonden op het terras, we steken voor het laatste de barbecue aan of pakken de picknickmand nog eens vol. Wist u dat u ook bij de keuze van etenswaren kunt kiezen voor het milieu? Dat en nog veel meer leest u in deze editie van Verrekijker. Veel leesplezier

Frank Van Sevencoten, Administrateur-generaal

Ruimte voor water in de Dijlevallei

Rivierbedje gespreid In Leuven en omstreken zorgt de Dijle bij hevige regenval steevast voor zware overstromingen. Na meer dan twintig jaar discussie kwam er dan toch een oplossing uit de bus: de combinatie van een natuurlijk overstromingsgebied en een kunstmatig wachtbekken moet de natuurlijke valleifunctie van de Dijle in ere herstellen.

e Dijle ontspringt in Houtain-le-Val,

via een aantal zijlopen, waaronder de Nethen,

komt de binnenstad bij hevige regenval stee-

een deelgemeente van het Waals-

de Laan en de IJse. Door de omvang van het

vast onder water te staan.’

Brabantse Genappe, en kronkelt

stroomgebied, de relatief grote hellingsgraad

zich een weg in noordelijke rich-

en de toenemende ontbossing verloopt die

In 1891, na een ongemeen hevige overstroming

ting via Leuven en Werchter, waar de Demer

afvoer steeds sneller. Bij hevige regenval wor-

van de Leuvense benedenstad, gingen er voor

in de Dijle uitmondt. In Mechelen vloeit de

den zo geregeld grote hoeveelheden water in

het eerst stemmen op om het water opwaarts

Dijle samen met de Zenne en de Nete. Samen

een snel tempo afgevoerd, waardoor de Leu-

van Leuven te bufferen. Toch zou het tot de

vormen ze de Rupel, die in Rupelmonde in de

venaars in het verleden meer dan eens met de

jaren zeventig duren voor er op het niveau van

Schelde uitmondt.

voeten in het water stonden.

de ministeries een concept op tafel kwam om

Ten zuiden van Leuven heeft de Dijle in de loop

Bottleneck

der tijden een vallei van ongeveer 50 meter diep

‘Daar komt nog bij dat de doortocht van de Dijle

uitgeschuurd. De rivier werd er nooit rechtge-

door Leuven beperkt is’, zegt Ivo Terrens van de

trokken of ingedijkt: een erg zeldzame toe-

afdeling Water van de vmm. ‘De helft van de

stand voor een waterloop in Vlaanderen. Het

Dijle is er overwelfd en is bijgevolg niet meer

in het grote stroomgebied stroomopwaarts

‘Van een milieubewuste aanpak was vroeger geen sprake. Wachtbekkens werden ingeplant op plaatsen met veel natuur.‘

stroomgebied van de Dijle – het hydrografisch

dan een grote rioolpijp waar maar een beperkte

kunstmatige wachtbekkens in te dijken. Ivo

bekken – heeft er de vorm van een grote ballon.

hoeveelheid water doorheen kan. Met andere

Terrens: ‘Een wachtbekken was toen nog heel

Het regenwater wordt naar de Dijle afgevoerd

woorden: Leuven is een bottleneck, en daardoor

praktisch opgevat. Het mocht niet veel plaats

www.vmm.be

Actua

De Dijle kabbelt in de richting van de stuw te Egenhoven.

De Dijle stroomopwaarts van Leuven.

Detail van de afsluitklep in de stuw.

De afsluitklep in de stuw wordt hydraulisch aangedreven.

De Dijle verlaat de stuw en stroomt door de zandvang verder richting Leuven.

innemen, om de landbouw niet voor het hoofd

leven.’ Uiteindelijk zou het meer dan twintig

grachten gingen onder de zijrivieren door, als

te stoten. Van een milieubewuste aanpak was

jaar duren voor er een oplossing kwam die alle

een sifon, en kwamen pas een eind verderop in

toen nog geen sprake. Integendeel, wachtbek-

betrokken partijen tevreden stemde: de combi-

de Dijle terecht.’

kens werden bij voorkeur ingeplant op plaatsen

natie van een natuurlijk overstromingsgebied

waar er veel natuur was en waar er geen andere

in Neerijse en een kunstmatig wachtbekken in

Kunstmatige stuw

maatschappelijke belangen speelden.’

Egenhoven.

Om het natuurlijke overstromingsgebied van de Dijle te herwaarderen, werd in Neerijse de

Natuurlijke buffer

‘Het huidige concept heeft oog voor de natuur-

sifon van de Leigracht onder de IJse weggebro-

Terwijl de plaatselijke overheden naarstig op

lijke functie van waterloopsystemen’, zegt Ivo

ken. Vervolgens werd de Leigracht aangesloten

zoek gingen naar een geschikte plaats om een

Terrens. ‘Het klassieke idee van winterbedden,

op de IJse, die honderd meter verderop in de

kunstmatig wachtbekken neer te poten, kwa-

broekgebieden en waterzieke gronden is eigen

Dijle uitmondt. Wanneer de Dijle buiten zijn

men de natuurorganisaties stokken in de wie-

aan de werking van waterlopen. In de Dijle-

oevers treedt, stijgt bijgevolg ook het peil van

len steken. ‘In de jaren tachtig stak het milieu-

vallei hebben wij gewoon de natuurlijke buf-

de IJse en de Leigracht, die allemaal lager liggen.

bewustzijn de kop op’, zegt Ivo Terrens. ‘De

fer – de natuurlijke winterbedfunctie van de

‘De Dijle overstroomt met andere woorden via

natuurbeheerders zagen die praktisch opge-

rivier – in ere hersteld. In de loop der eeuwen

de Leigracht’, zegt Ivo Terrens. ‘Zo heeft de Lei-

vatte infrastructuur helemaal niet zitten. Een

heeft de mens deze gebieden, die van nature

gracht voortaan een irrigerende in plaats van

waardevol natuurgebied zou worden opge-

nat zijn, met behulp van leigrachten ontwa-

een ontwaterende functie. En door deze kleine

offerd, en daar konden zij uiteraard niet mee

terd om aan landbouw te kunnen doen. Die lei-

ingreep werkt de groene vallei van de Dijle >

Een stukje overstromingsgeschiedenis.

Het nieuwe wachtbekken moet de Leuvense binnenstad voor overstromingen behoeden.

Overstroming van de Dijle in de Elektriciteitswijk in Kessel-Lo in 1982.

opwaarts van Neerijse als een natuurlijk over-

De computer rekent mee

stromingsgebied met een totale oppervlakte

Sinds de intrede van de computer is het waterbeheer in Vlaanderen in een aanzienlij-

van 240 ha. Maar liefst 2 miljoen m3 water kan

ke stroomversnelling geraakt. ‘Vroeger gebeurde alles via handberekeningen, met alle

zich daar op spontane wijze parkeren.’

beperkingen van dien’, zegt Ivo Terrens. ‘Een rivier als de Dijle heeft een zeer ingewikkeld systeem, met veel bochten en vertakkingen. Zo’n debiet laat zich onmogelijk narekenen met de hand. Bovendien hadden we vroeger geen idee van de retourperiode van grote stor-

in Neerijse niet volstaan om Leuven voortaan

men. We wisten dus niet waartegen we vochten. Ondertussen beschikken we over hydrolo-

van alle wateroverlast te vrijwaren. Ook op

gische meetstations en dertig jaar meetgegevens over de hoeveelheden water die door de rivieren in Vlaanderen worden afgevoerd. Als we die gegevens koppelen aan de neerslag

Toch zou het natuurlijke overstromingsgebied

gegevens van het kmi – die meer dan honderd jaar beslaan – dan zijn we in staat om verschillende fenomenen beredeneerd in te schatten: wat is het risico van die stormen? Hoe

‘We maken het water opnieuw tot vriend door de rivieren hun natuurlijke systemen terug te geven.’

vaak komen ze voor? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Nog niet zo lang geleden was dat allemaal nattevingerwerk, wat vaak leidde tot over- of onderdimensionering van bepaal-

de stroomafwaarts gelegen gebieden voorbij

de projecten. Daarnaast zijn we in ’97 begonnen met een grootscheepse modellering van

Neerijse wordt regenwater naar de Dijle afge-

alle waterlopen in Vlaanderen. Zo kunnen we nagaan hoe bepaalde stroomgebieden bij

voerd. Daarnaast vloeien ook de Voer en de

uitzonderlijke neerslag reageren. Modern waterbeheer zonder nauwkeurige computermo-

Molenbeek vlak voor Leuven in de Dijle over.

dellen is gewoon ondenkbaar.’

Ivo Terrens: ‘Om dat probleem op te vangen, werd in Egenhoven een kunstmatig wachtbek-

Actua

ken gebouwd: een parkeersysteem voor water,

Uniek aan dit project is volgens Ivo Terrens dat

volledig door de mens gestuurd. Een bestaande

natuurbeschermers en waterbeheerders voor

spoorwegbedding die over de Dijle loopt, doet

één keer op dezelfde lijn zitten. Maar is het wel

dienst als omwalling. In het midden zit een

zo natuurvriendelijk om de omgeving van de

schot. Als je dat sluit, wordt het water gestuwd

Dijle op geregelde tijdstippen onder water te zetten? ‘Aangezien het in oorsprong om een tegenspraak met wat er van nature zou kunnen zijn. Wat ons wel lange tijd parten heeft gespeeld, is de waterkwaliteit. Door de collectorwerken van de laatste jaren is daar wel een

en loopt een deel van het Egenhovenbos onder

verbetering merkbaar, maar in sommige delen

water. Voorbij de stuw ligt een zandvang, een

van Vlaanderen legt de slechte waterkwaliteit

breder en dieper deel waar de stroomsnelheid

een hypotheek op het creëren van overstro-

van het water afneemt en de zwaardere zand-

mingsgebieden. In het wachtbekken zelf zitten

deeltjes bezinken. Op die manier bezinkt er

we met een bosgebied dat om de zoveel jaar

minder slib in Leuven, zodat de binnenstad

een drietal dagen onder water zal staan. Eén

gespaard blijft van dure en moeilijke ruimin-

tot anderhalve meter, meer niet. We hebben

gen. De rest is semi-natuurlijk. Het wachtbek-

er wel voor gezorgd dat een stuk eikenbos dat

ken is niet volledig omdijkt, maar deint in het

het Agentschap voor Natuur en Bos gebruikt

zuiden uit op de natuurlijke valleirand.’

om zaailingen te winnen, gevrijwaard bleef.

Waterkwaliteit

loopt niet onder.’

Dat bos werd afgeschermd met dijken, dus het Op 12 mei 2006 werd het wachtbekken in Egen-

broekgebied gaat, is deze oplossing niet in

Op 18 mei werd het wachtbekken in Egenhoven plechtig geopend.

‘In sommige delen van Vlaanderen legt de slechte waterkwaliteit een hypotheek op het creëren van overstromingsgebieden.’

www.vmm.be

De drijvende krachten achter het project: (vlnr.) Filip Raymaekers, Alfons November, Justin La Rivière en Ivo Terrens.

bijkomende buffers moeten creëren. We zul-

hoven officieel in gebruik genomen. En met-

Honderdjarige stormen

len de Dijle ook permanent blijven volgen via

een kwam er een eind aan de discussie die de

Afwachten dus of de bewoners van de Leu-

metingen en modelberekeningen. Maar voor-

harten van de buurtbewoners meer dan twin-

vense binnenstad bij de eerstvolgende wolk-

lopig is er zeker geen nood aan extra infrastruc-

tig jaar lang beroerde. Tegelijk betekenen de

breuk opnieuw met zandzakjes moeten sleu-

tuurwerken.’

werken in Neerijse en Egenhoven een belang-

ren. Volgens Ivo Terrens hoeven ze zich alvast

Of Ivo Terrens nu stiekem zit te wachten op een

rijke stap in de manier waarop wateroverlast in

geen zorgen te maken: ‘Het project is geconci-

hevige storm om te zien of het systeem naar

Vlaanderen wordt bestreden. ‘We zijn er jaren-

pieerd voor honderdjarige stormen – stormen

behoren functioneert? ‘Zeker niet! Voor water-

lang van uitgegaan dat we het water moesten

die gemiddeld om de honderd jaar voorkomen.

beheerders zijn grote stormen met veel regen

bestrijden’, zegt Ivo Terrens. ‘We hebben natte

Dat is zeer redelijk, zeker als je bedenkt dat de

en grote overstromingen natuurlijk spectacu-

gebieden gekoloniseerd door het water weg te

grote stormen van de afgelopen jaren eigenlijk

lair, maar laat ons eerlijk zijn: er gaat ook altijd

nemen. In een tijd dat natuur nog de vijand was,

retourperiodes hebben van ver boven de hon-

veel leed mee gepaard. Ik zit daar dus zeker niet

heeft de mens getracht om die wilde stukken

derd jaar. Tegen dergelijke stormen is niets of

op te wachten. Voor hetzelfde geld gaan we met

rendabel te maken door er landbouwgewassen

niemand opgewassen. In extreme gevallen kan

ons gezicht op de grond: stel dat we de con-

te telen of – erger nog – huizen neer te poten.

er dus nog steeds wateroverlast optreden, zij

trole verliezen, of dat er ergens een dijk breekt.

Vandaag proberen we het water opnieuw tot

het minder dan vroeger, want een deel wordt

Je moet jezelf voorbereiden op een oorlog, en

vriend te maken. We geven de rivieren hun

opgevangen. Mocht nu uit de statistieken blij-

dat doen we ook, met kennis van zaken. Maar

natuurlijke systemen terug, al is dat lang niet

ken dat het aantal grote stormen de komen-

als we niet moeten vechten, dan liever niet. Je

in alle streken even eenvoudig.’

de jaren in frequentie toeneemt, dan zullen we

moet de goden ook niet tarten, hé.’

De Milieuwerker

Opgepast, slibgevaar! De kwaliteit van waterlopen lezen we niet enkel af aan het wateroppervlak. Ook de waterbodem vertelt heel wat over de toestand van onze beken en rivieren. Philippe Michiels, monsternemer bij de vmm, graait dagelijks in het sediment op zoek naar bronnen van vervuiling.

naam: Philippe Michiels werk: Monsternemer waterbodem bij de vmm

hilippe Michiels is sinds vijf jaar mon- ‘Maar liefst 150 meetpunten brengen we op die

Ook fysiek is de job van Philippe best wel

sternemer waterbodem bij de vmm.

manier in kaart’, zegt Philippe. ‘Per dag werken

afmattend. ‘Zo’n Van Veen-grijper weegt toch

Van begin maart tot eind juni gaat hij

we een viertal plaatsen af. We stippelen een

al gauw tien kilo. Gevuld met waterbodem

dagelijks op pad om staaltjes te nemen

traject uit van vijftig meter, stroomopwaarts

komt daar nog eens twee kilo bij. Als je een

uit de bodem van onze Vlaamse waterlopen.

ten opzichte van de lozingen. Met een grote

paar diepe waterlopen na elkaar moet afwerken,

grijptang – een zogenaamde Van Veen-grijper –

dan voel je dat wel in je armen. Maar je wordt

scheppen we om de twee meter een hap water-

het gewoon. Vooral de eerste weken zijn zwaar,

bodem in een emmer. Als we vier emmers

daarna voelt het gewoon aan als een stevige

gevuld hebben, halen we het sediment door een

portie fitness. We zijn ook altijd met drie, zodat

mortelmixer, zodat we een homogeen mengsel

we elkaar kunnen aflossen. Ook voor de veilig-

krijgen. Een deel van het sediment gaat naar

heid is dat belangrijk. Er blijf altijd één iemand

een extern labo. Een tweede deel bewaren we

aan wal, voor als er iets misloopt.’

voor ons eigen labo. En een laatste deel wordt gezeefd, om de beestjes in de waterbodem te

Spektakel

bestuderen.’

Toch heeft Philippe in zijn carrière als monsternemer nog geen ernstige incidenten meege-

Een beetje slijk

maakt. ‘Lichamelijke letsels heb ik er nog niet

Het grootste deel van de tijd staat een monster-

aan overgehouden. Ons bootje is dit jaar wel

nemer waterbodem met zijn voeten in de mod-

gesneuveld. Het bleef haperen aan een helling

der, maar dat vindt Philippe Michiels niet erg.

‘Na een paar weken voelt het gewoon aan als fitness.’

‘Voor waterlopen breder dan dertig meter heb-

ben we altijd een bootje achter de auto hangen. Is de waterloop smaller – of moeilijk bevaarbaar

met rotsblokken, en nu is er een gat in geslagen.

– dan trekken we ons waadpak aan en stappen

Maar het blijft uiteraard wel uitkijken. Nog niet

we in het water. Maar je mag inderdaad niet

zolang geleden is een van m’n collega’s uitge-

bang zijn van een beetje slijk. En van een beet-

gleden toen we uit de beek stapten. Gelukkig

je regen, want ook door het weer laten we ons

droeg hij een automatische reddingsvest, die

niet afschikken. In maart kan het bijvoorbeeld

spontaan opblies toen hij in het water viel. Hij

nog behoorlijk vriezen. Dan moeten we het ijs

is er dus met de schrik van afgekomen. En al bij

breken om stalen te kunnen nemen.’

al vormde het best een grappig spektakel.’

www.vmm.be

Luchtkwaliteit

Luchtverontreiniging door vliegverkeer?

Goed rapport voor Zaventem De opstijgende vliegtuigen mogen dan wel voor slapeloze nachten zorgen: wat de luchtkwaliteit in de omgeving van onze nationale luchthaven betreft, kunnen de buurtbewoners op beide oren slapen. Dat blijkt althans uit het rapport Immissiemetingen te Zaventem en Steenokkerzeel dat de vmm dit jaar publiceerde.

p het vlak van lawaaihinder heeft

‘Al in ’96 zijn we begonnen met specifieke

daar last van ondervinden. En aangezien Steen-

onze nationale luchthaven de

metingen van de luchtkwaliteit in de omgeving

okkerzeel in het verlengde van de belangrijkste

laatste jaren al flink wat stof

van de luchthaven. Onze dienst kreeg toen de

startbaan ligt, was de keuze snel gemaakt.’

doen opwaaien. Maar met de

toestemming om een meetstation vlak naast

concentraties fijn stof en andere vormen van

de startbaan neer te poten. In de dorpskern

Piekmomenten

luchtvervuiling valt het in Zaventem en omge-

van Steenokkerzeel – in vogelvlucht achthon-

Beide stations meten een breed gamma aan ver-

ving dan weer goed mee. Dat is de opmerkelij-

derd meter verderop – kwam er een tweede

vuilende stoffen, die al dan niet rechtstreeks met

ke conclusie uit de meetgegevens die de vmm

station. De bedoeling was om

gedurende zes jaar – van 1999 tot en met 2004 –

de verschillen tussen beide sta-

op en rond de luchthaven verzamelde. Koen

tions te meten. Wie vlak naast

Toté van de afdeling Meetnetten en Onderzoek

zo’n opstijgende jumbo staat, zal uiteraard een

het vliegverkeer zijn gelieerd. ‘In eerste instan-

schreef mee aan het rapport en licht voor ons

zekere verontreiniging vaststellen. Maar wij wil-

tie gingen we op zoek naar stikstofoxiden (nox)

de belangrijkste bevindingen toe.

den graag weten in hoeverre de omwonenden

die vrijkomen bij de verbranding van fossiele >

‘Zaventem en Steenokkerzeel behoren tot de best gecontroleerde plaatsen van Vlaanderen.’

Meetstation van de vmm op de luchthaven van Zaventem.

brandstoffen’, zegt Koen Toté. ‘Daarnaast meten

op, en daar stonden ze zelf ook een beetje van

gedaald. Dat alles neemt natuurlijk niet weg

we ook zwaveldioxiden (so2), fijn stof, roet of

te kijken: ‘Met 21.000 vluchten per jaar hadden

dat voor het luchtverkeer enorme hoeveelhe-

zwarte rook, btex (benzeen, tolueen, ethylben-

we de invloed van de luchthaven veel groter

den fossiele brandstoffen worden ingezet.’

zeen en xylenen) en pak’s of polycyclische aro-

ingeschat. Maar eigenlijk is de invloed op de

matische koolwaterstoffen. Ik denk dat Zaven-

verontreiniging in de onmiddellijke omgeving

Binnen de norm

tem en Steenokkerzeel tot de best gecontroleerde

vrij gering. Een treffend voorbeeld is het faillis-

U hoort Koen Toté overigens niet beweren dat

plaatsen van Vlaanderen behoren. Zeker wat het

sement van Sabena, eind 2001. Dat jaar viel het

er op de luchthaven geen vuiltje aan de lucht is.

aantal gemeten componenten betreft.’

aantal vliegtuigbewegingen terug van 27.000

‘Geurhinder wordt in het rapport niet in detail

naar 21.000: een daling van meer dan twintig

behandeld, omdat we die niet met automati-

procent. In het meetstation op de luchthaven

sche apparatuur kunnen meten. Steekproeven

van een aantal belangrijke verkeersknooppun-

hebben we die daling ook effectief gemerkt,

door middel van manuele staalnames leerden

ten ligt, moest uiteraard ook de vervuiling van

maar in Steenokkerzeel helemaal niet. Ook

ons echter dat een aantal organische stoffen

Omdat de nationale luchthaven in de buurt

het wegverkeer in kaart worden gebracht. ‘We

dat wijst erop dat we de invloed van het lucht-

inderdaad voor geuroverlast kan zorgen. In de

maakten een dagprofiel op van middernacht

verkeer op de lokale luchtverontreiniging niet

toekomst zal daaraan dan ook extra aandacht

tot middernacht. Vervolgens gingen we na in

mogen overschatten.’

welke mate de pieken van het lucht- en wegverkeer samenvallen met de piekmomenten

Een verklaring van dit fenomeen schuilt vol-

tisch. Ook de roetuitstoot van sommige vlieg-

inzake luchtvervuiling. De resultaten waren op

gens Koen Toté onder meer in het specifieke

tuigtypes verdient de nodige aandacht. Ik zeg

‘Vliegverkeer is minder verontreinigend omdat de verbranding bij hogere temperaturen gebeurt’

worden besteed. Vluchtige organische stoffen meten we op dit moment nog niet systema-

verbrandingsproces van vlieg-

dus niet dat er geen problemen zijn. Alleen

tuigmotoren. ‘Een belangrijke

hebben we met de componenten die we tot nu

reden waarom het vliegverkeer

toe konden meten – en dat zijn er heel wat –

z’n minst verrassend. Terwijl de piekmomen-

minder verontreinigend is dan we altijd heb-

geen problemen vastgesteld.’

ten voor nox op de luchthaven zelf inderdaad

ben aangenomen, is dat de verbranding bij veel

samenvallen met de piekbewegingen van het

hogere temperaturen gebeurt. Tel daarbij op dat

Koen Toté hoopt dat het rapport een posi-

vliegverkeer – wat ook logisch is op amper 350

kerosine een zeer goede, zeer krachtige, maar

tieve bijdrage zal leveren in het voortduren-

meter van de startbaan – is daar in Steenokker-

ook zeer volledige verbranding kent. Boven-

de getouwtrek rond de nationale luchthaven:

zeel nauwelijks nog iets van te merken. Daar

dien vervuilen opstijgende vliegtuigen maar

‘Sommige hardliners denken dat we resultaten

zijn vooral de piekmomenten van het wegver-

een korte tijd op grondniveau. De weinige rest-

verzwijgen, maar daar heeft de vmm geen enkel

keer op de Brusselse ring en een aantal belang-

componenten die overblijven, worden – samen

belang bij. Voor elk van de componenten die we

rijke gewestwegen doorslaggevend, terwijl het

met de nox-uitstoot – heel snel in de hogere

meten is in Zaventem én Steenokkerzeel geen

amper een kilometer van de startbaan ligt.’

luchtlagen opgenomen. Vliegtuigen worden

enkele norm overschreden. Dat alleen al is bijna

voorts steeds properder. De oudere vliegtuigen

uniek in Vlaanderen. Voor de buurtbewoners is

Volledige verbranding

ruimen stelselmatig plaats voor moderne toe-

dat toch een hart onder de riem. Er is al veront-

Voor de overige componenten tekenden Koen

stellen die minder vervuilen. De laatste vijf jaar

reiniging genoeg in Vlaanderen.’

Toté en zijn collega’s gelijkaardige resultaten

is de verontreiniging op de luchthaven zelfs

Lastige Vragen

www.vmm.be

‘Niemand is vrij van zonden’ Houdt de milieuproblematiek u bezig?

Wat is uw recentste goede daad voor het

niet. Waar we wel aan denken, is de aanleg van

‘Als openbare vervoersmaatschappij is De Lijn

milieu?

een groendak. Bij De Lijn hebben we daar ook

sowieso met de milieuproblematiek begaan:

‘Bij de recente verbouwingen aan ons huis heb-

voor gekozen, en ik vind dat een praktische en

hoe meer mensen de bus of de tram nemen,

ben we wel een paar belangrijke afwegingen

efficiënte manier om regenwater op te vangen.

hoe minder uitlaatgassen er in de lucht wor-

gemaakt. Zo lieten we een regenton installe-

En het is nog mooi op de koop toe.’

den uitgestoten. Daarnaast bekijken we voort-

ren, zodat we het regenwater uit onze dakgoot

durend hoe we de uitstoot van onze voertuigen

opnieuw kunnen gebruiken. Voor de verwar-

Begaat u soms een zonde?

kunnen verminderen of hoe we nieuwe energie-

ming kozen we een gasketel met hoog ren-

‘Net als ieder mens ben ik niet vrij van zonden.

ën kunnen aanwenden. Maar ook op persoon-

dement. Die is heel wat zuiniger dan een tra-

Vooral in mijn aankoopgedrag maak ik niet

lijk vlak voel ik me betrokken. Ik ben afkomstig

ditionele verwarmingsketel. We hebben ook

altijd de meest milieuvriendelijke keuze: soms

van het platteland, respect voor de natuur is me

zonnepanelen overwogen, maar die bleken

uit gemakzucht, een andere keer uit tijdgebrek

dus van jongs af ingeprent. Aan de vervuilde

toch wat te duur. In sommige gemeenten kun je

of om financiële redenen. Maar vaak is er ook

lucht hebben mijn twee zonen overigens een

daar subsidies voor krijgen, maar bij ons helaas

geen milieuvriendelijk alternatief voorhanden.

allergie overgehouden. Dat drukt je wel met de

Al is dat de laatste jaren wel aanzienlijk verbe-

neus op de feiten.’

terd. De grote winkelketens hebben eindelijk het belang van een milieuvriendelijk aanbod

Wat doet u zoal voor het milieu?

ingezien, en dat is volgens mij cruciaal. Hoe

‘Dat zit ‘m vooral in kleine dingen, zoals afval

makkelijker de consument toegang heeft tot

sorteren en naar het containerpark brengen. En

die producten, hoe sneller hij ze in zijn leven

achterin de tuin ligt een grote composthoop.

zal integreren.’

Tot voor kort hadden we ook twee kippen om onze keukenrestjes te verwerken, maar die heb-

Wat zou volgens u een goede milieumaatre-

ben het bezoek van een vos helaas niet over-

gel zijn?

leefd. We zullen dus naar nieuwe afvalruimers

‘Ik vrees dat we de vernietigende impact van

moeten uitkijken.’

het verkeer nog altijd zwaar onderschatten. We moeten het aantal bedrijfswagens drastisch

Geeft u dat milieubewustzijn ook door aan

reduceren, of er op zijn minst voor zorgen dat

uw kinderen?

ze veel milieuvriendelijker worden.’

‘Uiteraard, al worden ze ook op school goed gesensibiliseerd. Ik merk wel dat ze daar gevoelig voor zijn. En als ze alles op een hoop gooien, hebben ze achteraf veel werk als we naar het containerpark gaan. Ze ondervinden het dus ook aan den lijve. (lacht)’

Ingrid Lieten (41) Zonhoven Getrouwd, 2 kinderen Directeur-generaal van De Lijn

Emissie-inventaris water houdt lozingen in het oog

Wegtransport is een bron van zink in het oppervlaktewater: banden van wagens slijten af, en via het regenwater vloeit een deel van de vrijgekomen metalen af naar een nabijgelegen gracht.

Binnenkort verschijnt het nieuwe jaarverslag water, de jaarlijkse stand van zaken over de waterkwaliteit in Vlaanderen. De emissie-inventaris water, een immense databank van stoffen die in ons oppervlaktewater worden geloosd, ligt mee aan de basis van dit lijvige document. Maar hoe raapt de vmm al die gegevens bij elkaar?

W © Yves Adams

Rwzi-overstort in het bekken van de Benedenschelde.

spraak over de kwaliteit van het oppervlaktewater op zich. Wij houden ons enkel bezig met

de kwaliteit van het opper-

het inventariseren van geloosde stoffen. Dat

vlaktewater in Vlaanderen is

doen we in de eerste plaats op basis van metin-

niet zo best, en helaas was er de laatste jaren

gen, zowel van bedrijfsafvalwater als van het

weinig verbetering merkbaar. ‘De kwaliteit van

water dat de rioolwaterzuiveringsinstallaties

ons oppervlaktewater stagneerde tot 2004. In

in- en uitstroomt.’

2005 merken we een lichte verbetering’, zegt Greet Vos van de vmm. ‘De black points – de

Schatten of meten?

meest dramatische punten – verdwijnen, maar

Dat is meteen ook het grote onderscheid met

ook de punten met een zeer goede kwaliteit zijn

de emissie-inventaris lucht van de vmm. ‘De

schaars. We zien dus overal een gematigde kwa-

emissie-inventaris lucht is grotendeels geba-

liteit. Veel heeft ook met de weersomstandighe-

seerd op bedrijfsrapporteringen en berekenin-

den te maken. In een jaar met overvloedige neer-

gen’, zegt Greet Vos. ‘Terwijl wij voor de emis-

slag is er meer verdunning. En dan is de kwaliteit

sie-inventaris water wel degelijk over een resem

die we meten iets beter dan in droge jaren.’

aan meetgegevens beschikken. Dat is historisch zo gegroeid. Sinds 1993 zijn bedrijven die meer

Lozingspunt In Temse.

Meetgegevens verwerken is dan ook een

einig nieuws onder de zon in het nieuwe jaarverslag water:

Lozingspunt rwzi Antwerpen Noord.

dan 500 m3 afvalwater per dag lozen, verplicht

belangrijk aspect van Greets takenpakket

om heffingen te betalen. De vmm is toen voor

bij de vmm. Binnen de afdeling Meetnetten

het eerst begonnen met metingen, en daaruit

en Onderzoek is zij verantwoordelijk voor de

is uiteindelijk het meetnet afvalwater gegroeid:

emissie-inventaris water, een grote gegevens-

een gigantische databank met meetgegevens

bank die alle verontreinigende emissies in ons

die wij als basis gebruiken voor onze emissie-

oppervlaktewater structureert en documen-

inventaris. Voor een breed gamma aan stoffen

teert. ‘In principe doet ons team geen uit-

beschikken wij over zeer concrete gegevens:

Jan Caudron

De afvalwaterdatabank

Meetnet afvalwater

www.vmm.be

de zuurstofbindende stoffen (czv en bzv), de

krijgen we toch een voldoende accuraat beeld

Uiteraard is zo’n emissie-inventaris pas zinvol

nutriënten stikstof en fosfor, metalen en ande-

van de totale vracht die door bedrijven in Vlaan-

als er ook iets met de geïnventariseerde gege-

re gevaarlijke stoffen.’

deren wordt geloosd.’

vens gebeurt. ‘Voor de bewaking van de oppervlaktewaterkwaliteit is het belangrijk om te

Maar uiteraard zijn de verontreinigende stoffen

Boven de drempel

weten welke bedrijven verontreinigende stof-

in ons oppervlaktewater niet enkel afkomstig

De emissie-inventaris water houdt niet enkel bij

fen lozen in een concentratie die hoger is dan de

van bedrijven en rioolwaterzuiveringsinstal-

welke stoffen worden geloosd, maar berekent

milieukwaliteitdoelstellingen. Welke bedrijven

laties, ook wel puntbronnen genoemd. ‘Daar-

ook welke route die stoffen afleggen vooraleer

dus de grootste impact hebben op de waterkwa-

naast spreken we ook van diffuse bronnen,

ze in het oppervlaktewater terechtkomen. ‘Voor-

liteit. Per stof gaan we na welke sector de groot-

zoals het afvoerwater van landbouwgronden of

al voor de diffuse bronnen is dat geen gemak-

ste lozer is. Voor cyanide is dat bijvoorbeeld de

regenwater dat van de openbare weg afvloeit’,

kelijke oefening’, zegt Greet Vos. ‘Een bron van

metaalnijverheid, voor fluoriden de chemische

zegt Greet Vos. ‘Die emissies komen niet via

zink in het oppervlaktewater is bijvoorbeeld het

nijverheid. Of al deze bronnen ook werkelijk

een afvoerpijp in het water terecht, dus die

wegtransport: banden van wagens slijten af, en

een relevante negatieve impact hebben op de

kunnen we onmogelijk meten. Daar doen we

via het regenwater vloeit een deel van de vrijge-

waterkwaliteit, hangt af van de draagkracht van

een beroep op schattingen. Ook kleine bedrij-

komen metalen af naar een nabijgelegen gracht.

de ontvangende waterloop. Het is immers niet

ven schatten we bij. We beschikken over meet-

Daar houden wij uiteraard rekening mee in onze

omdat een bedrijf veel verontreinigd afvalwater

gegevens van een duizendtal bedrijven – samen

emissie-inventaris, maar tegelijk moeten we

loost, dat je daar in de waterloop iets van terug-

goed voor 80 à 90 procent van de vuilvracht –

ook het aandeel doorrekenen dat niet wordt

vindt. Zo is een zuurstofrijke waterloop beter in

weggespoeld, maar

staat om vervuilende stoffen af te breken. Een

in de berm terecht-

waterloop met een groot debiet zorgt dan weer

‘De lozingen van bedrijven vormen niet langer de grootste bedreiging voor de kwaliteit van ons oppervlaktewater.’

komt of gewoon blijft

voor een grotere verdunning. Er zijn echter ook

terwijl Vlaanderen ongeveer twintigduizend

liggen. Het is onze taak om al die cijfers in een

stoffen die niet afbreken en die zich opstape-

bedrijven telt. Voor de kleinere bedrijven ver-

model te gieten en voor de verschillende bron-

len in de waterbodem, zoals de zware metalen.

trekken we van de gemiddelde samenstelling

nen door te rekenen wat in het oppervlaktewa-

Die stoffen vinden we ook jaren nadat ze werden

van het afvalwater per sector. Op die manier

ter terechtkomt.’

geloosd nog terug in het water.’ >

Enkele termen Het bekken van de Leie.

Bzv of Biochemisch Zuurstofverbruik: de hoeveelheid zuurstof per liter water die micro-organismen nodig hebben om de afbreekbare organische stoffen af te breken.

czv of Chemisch Zuurstofverbuik: de hoeveelheid zuurstof die per liter verontreinigd water nodig is om de organische stoffen volledig af te breken via oxidatie.

Debiet: de hoeveelheid water – uitgedrukt in m3 – die op een bepaald punt in een rivier per seconde passeert.

Emissie: hoeveelheden verontreinigende stoffen die in het milieu terechtkomen uitgedrukt als vuilvracht.

Vuilvracht: de hoeveelheid geloosde verontreinigende stof, uit© Yves Adams

gedrukt in gewicht per dag of jaar.

Puntbronnen: bronnen van afvalwater met een afvoerpijp waarvan de locatie vastligt, zoals bedrijven en rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het bekken van de Beneden-Schelde.

Diffuse bronnen: bronnen van waterverontreiniging die geen duidelijk lozingspunt hebben.

bzv), nitraat en nitriet,

Bekken van de Demer tussen Aarschot en Werchter.

14 14

plaatje. ‘De lozingen van bedrijven vormen niet

cadmium, koper, zink

langer de grootste bedreiging voor de kwaliteit

en Kjeldahl-stikstof.

van ons oppervlaktewater’, zegt Greet Vos. ‘De

Globaal voor Vlaan-

laatste decennia hebben de bedrijven grote

deren blijken drie van

inspanningen geleverd om hun afvalwater te

die parameters bij de

zuiveren. Het zijn vooral de diffuse bronnen die

puntbronnen proble-

de waterkwaliteit beïnvloeden. De lozingen van

matisch: bzv, czv en

zink door de chemische nijverheid verdwijnen

Kjeldahl-stikstof. De

bijvoorbeeld in het niets bij de emissies veroor-

metalen vormen een

zaakt door corrosie van zinken oppervlakken

probleem in de bek-

aan de buitenzijde van gebouwen, die via het

kens van de Beneden-

regenwater in het oppervlaktewater terechtko-

Eindrapport

schelde, de Leie, de Demer, de Nete en de Maas.

men. Voor de metalen hebben we pas een stu-

Op basis van al die factoren wordt per stof

In totaal worden 200 puntbronnen onderzocht

die afgerond die alle verschillende bronnen per

een Bekken-Impact-Score (bis) berekend: per

op hun lokale impact op de waterkwaliteit. Door

stof in kaart brengt. Het is onze bedoeling om

gebied worden de stoffen in kaart gebracht die

verder in te zoomen op de deelbekkens, kunnen

voor elke stof een gelijkaardig eindrapport op te

een bedreiging kunnen vormen voor de water-

we die resultaten nog verfijnen.’

stellen. Dat is een zeer tijdrovend karwei, maar

kwaliteit. Greet Vos: ‘Inmiddels hebben we de

het levert wel heel wat nieuwe inzichten op. En

bis berekend voor zeven parameters: het che-

Wanneer we echter ook de diffuse bronnen bij

misch en biochemisch zuurstofverbruik (czv en

het verhaal betrekken, krijgen we een heel ander

dat alleen al maakt het de moeite waard.’

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

Investeren in waterzuivering Sinds 2005 zijn de taken in de watersector behoorlijk herschikt. De drinkwatermaatschappijen moeten er nu ook voor zorgen dat het drinkwater na gebruik gezuiverd wordt. De kost daarvan rekenen ze door aan hun abonnees â€“ u en ik. Ook de gemeenten en Aquafin hebben nog hun verantwoordelijkheden. Aan de vmm is een erg belangrijke taak toegewezen: de vmm houdt nu toezicht op het economische ĂŠn het ecologische rendement van de waterzuivering. Want we willen vooral geen geld in het water gooien. >

Waterzuivering

De verantwoordelijkheden herverdeeld Vorig jaar is er op korte tijd heel wat veranderd in de watersector in Vlaanderen. De voornaamste verandering is dat de drinkwatermaatschappijen niet alleen het drinkwater leveren, maar ook moeten zorgen dat het afvalwater van hun klanten zoveel mogelijk gezuiverd wordt. Ze zijn, met andere woorden, saneringsplichtig.

an de basis van de hele hervorming ligt de Europese kaderrichtlijn Water. Die stelt het vervuiler-betaalt-principe voorop en het terugwinnen van de kosten van de waterdiensten, inclusief de milieukosten en de kosten van de hulpbron

water. Een reorganisatie van de watersector bood aan de Vlaamse over-

heid de mogelijkheid om een aantal knelpunten op te lossen, zegt Hilde Soetaert van de vmm. ‘Ten eerste wilde men tot één waterfactuur komen, waarin zowel de kost van het drinkwater als van de waterzuivering vervat zaten. De tweede reden voor de hervorming is een aanslepende discussie tussen de Vlaamse en de federale overheid over het btw-tarief dat moet worden betaald op de waterzuivering. Nu moet er 6% btw worden betaald op de waterzuivering, in de plaats van 21% vroeger. Dat maakt een verschil van 60 miljoen euro per jaar. De derde reden belangt vooral de bedrijven aan: door een federale beslissing was de waterheffing niet langer fiscaal aftrekbaar. In het nieuwe systeem kunnen bedrijven de kosten wel fiscaal inbrengen. De nieuwe regeling ging in op 1 januari 2005.’

Meer taken voor de drinkwatermaatschappij Vroeger stonden het Vlaamse Gewest – in de praktijk Aquafin – en de gemeenten in voor de waterzuiveringsinfrastructuur. Die verantwoordelijkheid is nu verschoven naar de drinkwatermaatschappijen. Ze moeten het afvalwater niet alleen zuiveren, maar ook opvangen, transporteren en verzamelen. Natuurlijk beginnen ze niet van nul. Ze kunnen gebruik maken van de collectoren en de waterzuiveringsinstallaties van Aqua-

fin en van de gemeentelijke rioleringsinfrastructuur. Hilde Soetaert: ‘De drinkwatermaatschappijen moeten daarvoor overleggen met Aquafin en met alle gemeenten waar ze drinkwater leveren.’

Samenwerken met Aquafin en gemeenten © Splash

De regeling met Aquafin is vrij eenvoudig. Aquafin blijft instaan voor de uitbouw en de exploitatie van de bovengemeentelijke waterzuiveringsinfrastructuur. Voor de bovengemeentelijke sanering moeten >

www.vmm.be

Dossier de waterfactuur

Hilde Soetaert (vmm): ‘Een reorganisatie van de watersector bood aan de Vlaamse overheid de mogelijkheid om een aantal knelpunten op te lossen.

De nieuwe waterfactuur: sanering inbegrepen Gezinnen moesten voor het watergebruik vroeger aan twee of zelfs drie instanties betalen. ¬ Voor het verbruikte drinkwater betaalde u aan de drinkwatermaatschappij, soms in een factuur samen met elektriciteit en aardgas. ¬ Voor de zuivering van uw afvalwater betaalde u elk jaar een heffing aan de vmm, de zogenaamde afvalwaterheffing. ¬ In sommige gemeenten werd ook een rioleringstaks gerekend. Nu betaalt u aan de drinkwatermaatschappij. U krijgt één factuur en in de eenheidsprijs die u betaalt, zitten ook de saneringsbijdragen inbegrepen. U betaalt in één keer: ¬ de drinkwaterprijs, ¬ de bijdrage voor de bovengemeentelijke sanering (de collectoren en de grootschalige waterzuiveringsinstallaties), die de afvalwaterheffing vervangt, ¬ afhankelijk van de gemeente een bijdrage voor de gemeentelijke sanering (de rioleringen en de kleinschalige waterzuiveringsinstallaties).

Niet aangesloten op de riolering? Gezinnen die niet zijn aangesloten op de riolering, omdat er in hun straat geen of nog geen riolering ligt, betalen dezelfde bijdragen, ook al maken ze strikt genomen geen gebruik van de riolering en de waterzuivering. De bijdragen zijn immers ook bedoeld om de schade aan het milieu te dekken en de kosten die moeten worden gemaakt om de hulpbron water op peil te houden. Omdat zij hun afvalwater lozen in grond- of oppervlaktewater en dus milieuschade en hulp-

bronkosten veroorzaken, vindt de overheid het gerechtvaardigd dat zij meebetalen.

U zuivert zelf? Gezinnen die niet kunnen aansluiten op de riolering en zelf hun afvalwater voldoende zuiveren, dragen zelf de kosten van de zuivering en kunnen daardoor voor de bovengemeentelijke bijdrage een vrijstelling krijgen.

Geen drinkwaterabonnee? Aan gezinnen met een eigen waterwinning die gebruik maken van de saneringsinfrastructuur, kunnen de drinkwatermaatschappijen een vergoeding aanrekenen voor de bovengemeentelijke en de gemeentelijke sanering.

Sociale vrijstellingen? Bepaalde groepen van personen moeten de bovengemeentelijke bijdragen niet betalen. In bepaalde gemeenten moeten ze ook de gemeentelijke bijdragen niet betalen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een minimumpensioen of een leefloon, maar ook andere groepen kunnen in aanmerking komen.

Wenst u informatie over uw waterfactuur of denkt u recht te hebben op een vrijstelling, neem dan contact op met uw drinkwatermaatschappij. Een overzicht van de drinkwatermaatschappijen vindt u op p. 21. Ook op www.vmm.be/heffingen vindt u heel wat informatie. s

Beter toezic

De hele reorganisatie van de watersector heeft ook voor de Vlaamse Milieumaatschappij heel wat gevolgen. De vmm is immers aangesteld tot ecologisch en economisch toezichthouder op de uitbouw en het beheer van de gemeentelijke riolering en de bovengemeentelijke saneringsinfrastructuur (collectoren en rwzi’s). Rwzi Rotselaar

de drinkwatermaatschappijen dus een contract

de gemeente zelf de kosten voor haar rekening,

afsluiten met Aquafin. Aquafin doet de water-

ofwel laat ze de kosten geheel of gedeeltelijk

zuivering en stuurt de rekening naar de drink-

doorrekenen aan de bevolking, via de drinkwa-

watermaatschappijen, die de kost op hun beurt

termaatschappij.

doorrekenen aan de verbruikers.

edoeling van het economisch en ecologisch toezicht is erop toe te zien dat door de waterzuivering de kwaliteit van het oppervlaktewa-

ter verder verbetert, maar tegen een zo laag

Geen totale vrijheid

mogelijke prijs. ‘Vroeger stonden wij al in

Op gemeentelijk vlak zijn er veel meer moge-

De overheid heeft natuurlijk wel een aantal

voor een deel van het economisch toezicht

lijkheden. De afspraken worden per gemeente

zaken vastgelegd, bijvoorbeeld in verband met

en voor het ecologisch toezicht,’ zegt Hilde

telkens vastgelegd in een contract tussen de

de bijdragen die mogen worden doorgerekend.

Soetaert. ‘Zo beoordeelt de afdeling Eco-

drinkwatermaatschappij en de gemeente, of

Hilde Soetaert: ‘De drinkwatermaatschappijen

logisch Toezicht van de vmm de bovenge-

in sommige gevallen een gemeentebedrijf, een

mogen niet zomaar om het even welk bedrag

meentelijke investeringsprogramma’s en de

intercommunale, een samenwerkingsverband

aanrekenen voor de sanering. Bij het vaststel-

gemeentelijke subsidiëringsprogramma’s

van gemeenten of een instantie die is aange-

len van de bijdragen en vergoedingen, spelen

voor riolering en waterzuiveringsinfrastruc-

steld door de gemeente. Sommige gemeen-

verschillende factoren een rol. Hoe hoog is de

tuur. Ook houdt die afdeling toezicht op de

ten willen zelf volledig of gedeeltelijk blijven

financiële tussenkomst die de drinkwatermaat-

werking van de bestaande zuiveringsinfra-

instaan voor het rioolbeheer. Andere gemeen-

schappijen krijgen van het gewest en eventueel

structuur, om zo de kwaliteit van de inzame-

ten laten het geheel of gedeeltelijk over aan de

van de gemeente? Wordt het vervuiler-betaalt-

ling en de zuivering te bewaken.’

drinkwatermaatschappij, en geven die dan ook

principe gehanteerd? Verlenen ze vrijstellingen

het gebruiksrecht of zelfs het eigendomsrecht

aan bepaalde groepen? Op gemeentelijk vlak

Toezicht op de financiën

van het gemeentelijke rioleringsnetwerk en

mag het eenheidstarief in elk geval niet hoger

Vooral de taak als economisch toezicht-

eventuele waterzuiveringsinstallaties. Ook op

zijn dan 1,5 keer het bovengemeentelijk tarief,

houder is echter veel uitgebreider gewor-

het vlak van financiering zijn er op gemeentelijk

dat in heel Vlaanderen hetzelfde is.

den. Het economisch toezicht, onder meer

vlak verschillende mogelijkheden: ofwel neemt

op de activiteiten van Aquafin, zat vroeger

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

cht voor beter milieu verspreid: een deel bij de vmm, een deel bij de

Gemeentelijke en bovengemeentelijke bijdragen aangerekend aan de gezinnen in 2005, per drinkwatermaatschappij:

administratie Milieu en Natuur (aminal) en een deel bij een bijzondere gevolmachtigde. Nu zit

Drinkwater- Bovengemaatschap- meentelijke pij bijdragen AWW 21.763.168

het volledige economisch toezicht, op gemeentelijk en bovengemeentelijk vlak, én het ecologisch toezicht bij de vmm. ‘Dat geeft ons natuurlijk een veel sterkere uitgangspositie,’ zegt Hilde Soetaert. In het kader van de reorganisatie van de diensten van de Vlaamse overheid is bovendien de afdeling Water van aminal overgeheveld naar de vmm, zodat de vmm nu op alle vlakken de nodige kennis in huis heeft. ‘De afdelingen Econo-

tenis willen we evolueren naar een resultaats-

misch Toezicht en Ecologisch Toezicht werken

verbintenis.’

overigens volledig gescheiden van elkaar. Ze geven elk hun beoordeling, al is er natuurlijk

Op gemeentelijk vlak moet het economisch en

wel overleg.’

het ecologisch toezicht nog grotendeels worden uitgebouwd. ‘Net als op bovengemeen-

Objectieve normen?

telijk vlak gaan we kijken of het milieu gebaat

Op bovengemeentelijk vlak staat de vmm nu

is met wat er gebeurt op gemeentelijk vlak en

als enige toezichthouder een stuk sterker. ‘Van-

of het kostenefficiënt gebeurt. Zo kan er op

daag krijgt Aquafin alle kosten die het maakt,

gemeentelijk vlak gebruik gemaakt worden van

terugbetaald. Er zijn geen objectieve normen

schaalvoordelen: in sommige gevallen wordt de

om te bepalen of Aquafin zijn werk goed doet of

kennis beter gebundeld dan dat elke gemeente

niet. In de toekomst willen we met normen of

apart alles wil doen.’ >

indicatoren werken. Van een middelenverbinOverzicht van de projecten door Aquafin opgeleverd aan het Vlaamse Gewest:

Bedragen in miljoen euro Rioolwater Leiding zuiverings Opleverings jaar projecten installaties + renovaties 2000 1 33 , 4 36 , 1 20 01 104,0 55 , 7 20 02 106,0 81,7 2003 12 0 , 0 63 , 7 2004 70,4 75 , 5 2005 69 , 4 11 6 ,9

Aantallen TOTAAL

Leiding projecten

169,5 159,7 1 8 7, 7 183,7 145 ,9 186,3

12 0 94 91 105 95 51

Rioolwater zuiverings installaties + renovaties 22 18 25 18 19 22

TOTAAL 142 112 116 123 114 73

Gemeentelijke bijdragen 7.390.243,93

PIDPA

21.620.825

56.691,52

TMVW

11.911.107

4.944.368,00

IMWV

2.015.820

515.714,00

IWVB

1.892.882

106.551,00

68.054

0,00

14.026

0,00

96.384

38.237,03

308.910

0,00

BIWM Kraainem BIWM Linkebeek BIWM Steenokkerzeel BIWM WezembeekOppem VMW

50.685.548

12.102.531,52

IWVA

1.773.123

0,00

IWM

2.447.893

1.462.273,14

84.690

0,00

634.996

0,00

1.341.269

599.976,81

Waterbedrijf Hoeilaart Stedelijke Waterdienst Ieper Gemeentelijk Waterbedrijf KnokkeHeist Stedelijk Waterbedrijf SintNiklaas Stedelijk Waterbedrijf Oudenaarde Waterregie Tongeren Totaal

955.396

0 ,00

256.237

0,00

482.621

936.983,75

118.352.949

28.153.570,70

Alle bedragen in euro

Wat houdt het economisch toezicht in?

1. Toezicht op relatie drinkwatermaatschappijen- Aquafin

3. Toezicht op relatie drinkwatermaatschappijengemeenten

Aquafin staat in voor de uitbouw en exploitatie van de bovengemeentelijke saneringsinfrastructuur. Om te voldoen aan hun saneringsplicht sluiten de drinkwatermaatschappijen een contract met Aquafin. De vmm houdt daar toezicht op. Zo gaat de vmm na of Aquafin uitvoert wat het opgedragen krijgt en of Aquafin de gemaakte kosten correct doorrekent aan de drinkwatermaatschappijen. De vmm houdt ook toezicht op de bepaling van het bovengemeentelijke tarief. Daarbij is de financiële tussenkomst van het Vlaamse Gewest een belangrijk uitgangspunt: het gewest neemt ongeveer 50% van de saneringskosten voor zijn rekening, in de vorm van een algemene werkingstoelage aan de drinkwatermaatschappijen. Voorts bekijkt de vmm bijvoorbeeld ook of de drinkwatermaatschappijen op hun beurt de kosten correct doorrekenen aan hun klanten, met name de gezinnen, de bedrijven enzovoort.

De vmm bewaakt ook de gemeentelijke sanering. De drinkwatermaatschappijen zijn saneringsplichtig en moeten in dat kader contracten afsluiten met de gemeenten. Bepaalde gemeenten willen het rioolbeheer zelf blijven doen; andere gemeenten laten de sanering geheel of volledig over aan de drinkwatermaatschappij. In alle gevallen moet er een contract worden opgemaakt tussen de drinkwatermaatschappij en de gemeenten. De vmm houdt toezicht op die contracten en maakt momenteel een inventaris op waarin per gemeente wordt bijgehouden wie er instaat voor het rioolbeheer, hoeveel er wordt doorgerekend aan de drinkwaterabonnees, of er bepaalde vrijstellingen zijn enzovoort. De vmm volgt ook de aanrekening van de gemeentelijke bijdragen en vergoedingen op. Drinkwatermaatschappijen mogen immers niet om het even wat vragen voor de sanering.

2. Toezicht op Aquafin

Het Vlaamse Gewest draagt bepaalde opdrachten of projecten op aan Aquafin, bijvoorbeeld de bouw van een waterzuiveringsinstallatie of een reeks collectoren. De vmm houdt toezicht op die projecten. De vmm kijkt of Aquafin de wet op de overheidsopdrachten volgt en of het zich aan de afgesproken timing en aan de kostenraming houdt. De vmm houdt ook toezicht op eventuele technische of financiële veranderingen in de loop van het project. Als het project is afgerond, wordt nagegaan of alle afspraken zijn gevolgd. Voorts beoordeelt de vmm de jaarlijkse budgetraming en het financiële jaarverslag van Aquafin.

4. Toezicht op contracten Aquafin-bedrijven Bedrijven die lozen op de riolering moeten – net als de gezinnen – betalen aan de drinkwatermaatschappij voor de sanering van het drinkwater dat ze verbruiken. Voor het gebruik van water uit andere bronnen, zoals bijvoorbeeld grondwater, betalen ze een heffing aan de vmm. Ze kunnen voor de zuivering ervan echter ook een contract afsluiten met Aquafin. Die kost is in tegenstelling tot de vmm heffing wel fiscaal aftrekbaar.

Legende 1. Gemeente: in deze gemeente is er al een contract gesloten dat de afvalwatersanering regelt Gemeente: in deze gemeente is er nog geen contract gesloten 2. Gemeente (x): in deze gemeente levert ook de watermaatschappij (1) vmw (2) iwm (3) Waterregie Tongeren (4) Stedelijke Waterdienst Ieper (5) iwvb (6) tmvw (7) imwv (8) Stedelijk Waterbedrijf Sint-Niklaas (9) aww (10) biwm (11) Waterdienst Stad Oudenaarde (12) pidpa (13) IWVA

Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening (vmw) Aarschot, Alken, Anzegem, Ardooie, As, Assenede, Avelgem, Begijnendijk, Bekkevoort, Beringen, Berlare, Bertem, Bever, Beveren, Bierbeek, Bilzen, Bocholt, Boortmeerbeek, Borgloon, Boutersem, Bree, Bredene, Brugge (6), Deerlijk, Denderleeuw, Dentergem, Diepenbeek, Diest, Diksmuide (13), Dilsen-Stokkem, Eeklo, Evergem, Galmaarden, Geetbets, Genk, Geraardsbergen, Gingelom, Gistel, Glabbeek-Zuurbemde (2), Gooik, Grimbergen (5), Haacht, Haaltert, Halen, Halle (5), Ham, Hamont-Achel, Harelbeke, Hasselt (2), Hechtel-Eksel, Heers, Herent, Herk-De-Stad, Herne, Herstappe, Herzele (6), HeusdenZolder, Heuvelland, Hoegaarden, Hoeselt, Holsbeek, Hooglede, Houthalen-Helchteren, Houthulst, Huldenberg, Ichtegem, Ieper (4), Ingelmunster, Izegem, Jabbeke (7), Kampenhout, Kapelle-op-den-Bos, Kaprijke, Keerbergen, Kinrooi, Koekelare, Kortemark, Kortenaken (2), Kortenberg (5), Kortessem, Kortrijk, Kruibeke, Kuurne, Laarne, Lanaken, Landen (2), LangemarkPoelkapelle, Ledegem, Lendelede, Lennik, Leopoldsburg (2), Leuven, Lichtervelde, Liedekerke (6), Lierde (6), Lochristi (7), Lokeren, Lommel, Londerzeel, Lo-Reninge, Lubbeek, Lummen, Maasmechelen, Machelen (5), Maldegem, Maaseik, Meeuwen-Gruitrode, Meise, Menen, Merchtem (5), Mesen, Meulebeke, Middelkerke (6) (7), Moerbeke-Waas,

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

Ken uw drinkwatermaatschappij Vlaanderen telt vijftien drinkwatermaatschappijen. U vindt ze hier, met de gemeenten waar ze drinkwater leveren. In sommige gemeenten is meer dan één drinkwatermaatschappij actief. Die gemeenten worden gevolgd door een cijfer, dat aanduidt welke andere drinkwatermaatschappij er water levert. Tussengemeentelijke Maatschappij der Vlaanderen voor Watervoorziening (tmvw)

Intercommunale Maatschappij voor Watervoorziening in Vlaanderen (imwv)

Opglabbeek, Opwijk (6), Oudenburg, Oud-

Aalst, Affligem, Asse, Beernem, Blankenberge,

Aalter, Damme, Deinze, Gavere, Jabbeke (1),

Heverlee, Overijse, Overpelt, Peer, Pepingen,

Brakel, Brugge (1), Buggenhout, De Haan, De

Kluisbergen, Lochristi (1), Lovendegem,

Pittem, Poperinge, Riemst, Roeselare, Roosdaal,

Pinte, Dendermonde, Destelbergen, Erpe-Mere,

Middelkerke (1)(6), Nevele, Oudenaarde (11), Sint-

Rotselaar, Scherpenheuvel-Zichem, Sint-Gillis-

Gent, Hamme, Herzele (1), Horebeke, Knesselare,

Lievens-Houtem, Wetteren, Wortegem-Petegem,

Waas, Sint-Laureins, Sint-Niklaas (8), Sint-

Kruishoutem, Lebbeke, Lede, Liedekerke

Zomergem, Zuienkerke

Truiden, Spiere-Helkijn, Staden, Steenokkerzeel

(1), Lierde (1), Maarkedal, Melle, Merelbeke,

(10), Stekene, Temse, Ternat (6), Tervuren (5),

Middelkerke (1) (7), Nazareth, Oostende (1),

Antwerpse Waterwerken (aww)

Tessenderlo, Tielt, Tielt-Winge, Tienen (2),

Oosterzele, Oostkamp (1), Opwijk (1), Ronse,

Antwerpen, Boechout (12), Edegem, Hove,

Tongeren (4), Torhout, Tremelo, Vilvoorde,

Ruiselede, Sint-Martens-Latem, Ternat (1),

Kapellen (12), Kontich (12), Mortsel, Zwijndrecht

Vleteren, Voeren, Waarschoot, Waasmunster,

Wichelen, Zelzate, Zingem, Zottegem, Zulte,

Wachtebeke, Waregem, Wellen, Wervik,

Zwalm

Moorslede, Neerpelt, Nieuwerkerken, Ninove, Oostende (6), Oostkamp (6), Oostrozebeke,

Wevelgem, Wielsbeke, Wingene, Zaventem (5), Zedelgem, Zele, Zemst, Zonnebeke, Zonhoven, Zutendaal, Zwevegem Provinciale en Intercommunale

Stedelijk Waterbedrijf Sint-Niklaas Sint-Niklaas (1)

Brusselse Intercommunale Watermaatschappij (biwm)

Stedelijk Waterbedrijf Oudenaarde

Kraainem, Linkebeek, Steenokkerzeel (1),

Oudenaarde (7)

Wezembeek-Oppem

Gemeentelijk Waterbedrijf Knokke-Heist

Drinkwatermaatschappij der Provincie

Knokke-Heist

Aartselaar, Arendonk, Baarle-Hertog, Balen,

Intercommunale voor Waterbedeling in Vlaams-Brabant (iwvb)

Beerse, Berlaar, Boechout (9), Bonheiden, Boom,

Beersel, Dilbeek, Drogenbos, Grimbergen

Waterregie Tongeren

Bornem, Borsbeek, Brasschaat, Brecht, Dessel,

(1), Halle (1), Kortenberg (1), Machelen (1),

Tongeren (1)

Duffel, Essen, Geel, Grobbendonk, Heist-op-den-

Merchtem (1), Sint-Genesius-Rode, Sint-Pieters-

berg, Hemiksem, Herentals, Herenthout, Herselt,

Leeuw, Tervuren (1), Wemmel, Zaventem (1)

Antwerpen (pidpa)

Hoogstraten, Hulshout, Kalmthout, Kapellen (9),

Stedelijke Waterdienst Ieper Ieper (1)

Kasterlee, Kontich (9),

Intercommunale Watermaatschappij (iwm)

Laakdal, Lier, Lille, Lint, Malle, Mechelen,

Glabbeek-Zuurbemde (1), Hasselt (1),

Waterbedrijf Hoeilaart

Meerhout, Merksplas, Mol, Niel, Nijlen, Olen,

Kortenaken (1), Landen (1), Leopoldsburg (1),

Hoeilaart

Oud-Turnhout, Putte, Puurs, Ranst, Ravels,

Linter, Tienen (1), Zoutleeuw

Retie, Rijkevorsel, Rumst, Schelle, Schilde, Stabroek, Turnhout, Vorselaar, Vosselaar,

Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne-Ambacht (iwva)

Westerlo, Wijnegem, Willebroek, Wommelgem,

Alveringem, De Panne, Diksmuide (1), Koksijde,

Wuustwezel, Zandhoven, Zoersel

Nieuwpoort, Veurne

Schoten, Sint-Amands, Sint-Katelijne-Waver,

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

Voor de Vlaamse gemeenten is de aanleg en het onderhoud van de gemeentelijke riolering een serieuze hap uit het budget. En dan nog zal nooit iedereen worden aangesloten op de riolering. We gingen ons licht opsteken in het Oost-Vlaamse Maldegem.

aldegem is een uitgestrekte,

Onder de grond in Maldegem

er, net als in de meeste Vlaamse gemeenten,

landelijke gemeente aan de

een totaalrioleringsplan (trp) goedgekeurd. ‘Op

Maldegem investeert elk jaar gemiddeld 1,4

grens met Nederland. Dat rio-

basis daarvan hebben we jarenlang rioleringen

miljoen euro in de aanleg van rioleringen. ‘Dat

lering aanleggen niet altijd

aangelegd. Het trp voorzag in een gemengd

doen we sinds de jaren 80. Voor de meeste pro-

vanzelfsprekend is, blijkt uit ons gesprek met

systeem waar afvalwater en regenwater dus

jecten krijgen we ook 50 tot 75 procent subsi-

Luc Herpelinck, diensthoofd van de techni- samen werden afgevoerd.’ Intussen heeft zo’n

die van het gewest, op voorwaarde dat we een

sche dienst van Maldegem. ‘Er zijn eigenlijk

69 procent van de Maldegemnaars riolering

gescheiden systeem aanleggen. Subsidies tot

twee systemen om riolering aan te leggen. Je

voor de deur. Het streefdoel is ruim 89 procent.

100 procent zijn mogelijk, maar dan moet de

hebt het traditionele, gravitaire systeem waar-

Het afvalwater wordt grotendeels gezuiverd in

gemeente de baangrachten behouden of her-

bij het afvalwater vanzelf afloopt. Je legt een

de rwzI’s van Maldegem en Eeklo. Het afval-

trekken, om het regenwater af te voeren en

rioleringsbuis en naarmate die dichter bij het

water van de deelgemeente Middelburg wordt

te laten infiltreren, en bovendien moeten ook

waterzuiveringsstation komt en er dus meer

gezuiverd door middel van een rietveld.

alle huizen hun regen- en afvalwater geschei-

huizen op uitkomen, wordt die buis breder.’ Dat systeem is ideaal voor woonkernen.

den aanleveren op de nieuwe riolering. We heb-

1,4 miljoen euro per jaar

ben recent zo’n project gehad met een veertig-

De Vlaamse overheid is intussen echter afge- tal huizen, maar de ervaring leert ons dat niet Daarnaast kun je afvalwater met een pers- stapt van gemengde systemen zoals in Mal-

iedereen op de juiste manier aansluit. De eige-

leiding naar de hoofdriolering pompen. ‘Dat

naar moet soms grote kosten maken om op

degem. Bij hevige regenval raakt de riolering

systeem is een oplossing voor een gehucht

immers overbelast en loopt ze via overstor- zijn eigendom het afvalwater en het regenwa-

of een grote groep woningen die te ver van de

ten over in beken en ander oppervlaktewater.

ter te scheiden. Als er geen controle is, komt

hoofdriolering liggen. Het afvalwater van al die

Dat zorgt voor te veel vervuiling. Nu wordt er

niet iedereen die verplichting na. Aangezien de

woningen wordt naar één punt geleid en dan

gestreefd naar een gescheiden stel-

met een pompinstallatie via de persleiding naar

sel, waarbij regenwater naar beken

de hoofdriolering gepompt. Hier in Maldegem

en ander oppervlaktewater wordt

‘Met de nieuwe zoneringsplannen wordt duidelijk waar er wel en waar er geen riolering komt.’

hebben we echter heel wat langgerekte bebou- afgeleid en alleen het vervuilde afvalwater

afvalwaterriool in dit type stelsel er niet op is

wing waardoor de ene woonkern vaak met de

berekend om regenwater te vervoeren, komen

naar de waterzuiveringsinstallaties loopt. ‘Dat

andere verbonden is. Dat verplicht ons ertoe

is een heel ander systeem, zodat ons trp niet

de bewoners tijdens regendagen in moeilijk-

om over bijna heel het grondgebied langgerek-

meer klopt. De buizen die er al liggen, zijn daar

heden als er verkeerde aansluitingen zijn uit-

te gravitaire rioleringen aan te leggen. Daardoor

immers niet op berekend. Kortom: we waren

gevoerd.’

lopen de kosten natuurlijk enorm hoog op.’

nog niet rond met ons plan en we wisten al dat we de nieuwe riolering zouden moeten vervan-

Duidelijke plannen

In Maldegem is de voorbije jaren al heel wat

gen. Dat is wrang, want we hebben al heel wat

Intussen werkt de Vlaamse overheid samen

geïnvesteerd in riolering. Midden jaren 80 werd

geld in de grond gestopt.’

met de gemeenten hard aan nieuwe plan- >

veel dat gaat kosten. ‘Om voor de toekomst een

schappij. ‘Veel zal afhangen van de conclusies

duidelijk totaalbeeld te hebben, hebben we een

die uit de studie worden getrokken. Misschien

studiebureau aangesteld. Maar nu al weten we

zal daaruit blijken dat we de assistentie van een

dat we met de huidige budgettaire mogelijkhe-

externe partij nodig hebben. Ik kan mij overi-

den en subsidies niet alles zullen kunnen beta-

gens heel goed voorstellen dat dat voor kleine-

len, en zeker niet tegen de deadline van 2015.’

re gemeenten een heel goede oplossing is. Zij

hebben niet altijd het personeel of de know-

Niet uitbesteden

how om zelf hun riolering uit te bouwen en te

De gemeente Maldegem heeft de uitbouw en

beheren. Hoe dan ook, het doel is om het Mal-

het onderhoud van het rioleringsnetwerk voor-

degemse afvalwater zuiver te krijgen. Hoe en

alsnog niet uitbesteed aan de drinkwatermaat-

tegen welke prijs, dat weten we binnenkort.’

nen, zogenaamde zoneringsplannen, die bepalen waar er nog riolering moet komen en waar de huiseigenaars zelf moeten instaan voor de zuivering van hun afvalwater. ‘Vroeger had-

Gemeenten: zelf doen of uitbesteden? Hilde Callaert en Lien Van den Driessche

bedrijf. Hilde Callaert: ‘Sommige drinkwa-

den we al gelijkaardige plannen, maar van een

van de vmm maken een inventaris op van

termaatschappijen hebben een afdeling die

groot gebied was niet duidelijk of er ooit riole-

de aanpak van de verschillende gemeenten.

zich bezig houdt met riolering en waterzui-

ring ging komen of niet. Op die manier wisten

Sinds vorig jaar zijn immers niet langer de

vering, maar niet allemaal. Zo kan het dus

we natuurlijk niet of we bij nieuwbouw men-

gemeenten, maar de drinkwatermaat-

gebeuren dat een drinkwatermaatschappij

sen moesten verplichten om een eigen water-

schappijen saneringsplichtig. Gemeenten

een contract sluit met een andere drink-

‘Met de huidige budgettaire mogelijkheden en subsidies kunnen we het niet betalen.’

kunnen er echter wel nog voor kiezen om

watermaatschappij om het rioolbeheer van

het rioolbeheer zelf in handen te houden.

een gemeente uit te voeren. Daarnaast zijn

‘Er zijn verschillende mogelijkheden’, zegt

zuiveringssysteem aan te leggen. Het is dus

Hilde Callaert. ‘Telkens wordt er een con- zoals pbe en Interelectra.’ In gemeenten die

er ook enkele nutsbedrijven die wel rioolbeheer maar geen drinkwater aanbieden,

een heel goede zaak dat het voor eens en voor

tract gesloten tussen de drinkwatermaat-

drinkwater krijgen van meer dan één drink-

altijd duidelijk zal zijn waar er wel en waar er

schappij en de gemeente, of in sommige

watermaatschappij, moet elke drinkwater-

geen riolering komt.’ Wie in een gebied woont

gevallen een gemeentebedrijf, een inter-

maatschappij instaan voor de sanering van

waar volgens het zoneringsplan geen riolering

communale,

een

samenwerkingsver- zijn deel. ‘Dat is bijvoorbeeld het geval in

gepland is, dient een individuele waterzuive-

band van gemeenten of een instantie die

ringsinstallatie aan te leggen. ‘Dat is vrij duur

is aangesteld door de gemeente. Sommi- zowel tmvw als vmw drinkwater leveren.

Opwijk, Ternat, Liedekerke en Lierde waar

en die mensen vinden het soms niet eerlijk dat

ge gemeenten willen het rioolbeheer zelf

vmw heeft er voor de sanering van zijn deel

zij dat zelf moeten betalen, terwijl er twee stra-

blijven doen. Andere gemeenten laten het

een contract afgesloten met tmvw.’

ten verder riolering wordt aangelegd. Wij wor-

geheel of gedeeltelijk over aan de drink-

stelen zelf ook nog met de vraag of die mensen

watermaatschappij. Soms wordt daarbij

Ook wat betreft de financiering van de

al dan niet een subsidie moeten krijgen en wie

de eigendom van de bestaande gemeen-

gemeentelijke sanering zijn er verschil-

dat moet betalen.’

telijke infrastructuur overgedragen, soms

lende mogelijkheden. ‘De kost kan volle-

wordt er een gebruiksrecht verleend.’

dig worden doorgerekend aan de bevolking, via de drinkwaterfactuur. De gemeente kan

Maldegem heeft intussen ook al een volgende stap gezet. Er is een studie aan de gang die dui-

Het wordt echter nog ingewikkelder: de

de kost ook volledig of voor een deel zelf

delijk moet maken welke soort riolering er op

drinkwatermaatschappij kan op haar

betalen. Dat financieringssysteem wordt

de verschillende plaatsen moet komen en hoe-

beurt een contract afsluiten met een ander

het derdebetalersysteem genoemd.’

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

Minder water, even proper Met zijn allen verbruiken we elke dag gigantische hoeveelheden water. De gemiddelde Vlaming verbruikt per dag zo’n 110 liter. Terwijl het

¬ Auto Was de auto met emmer en spons en het liefst met regenwater.

¬ In bad Neem een douche in plaats van een

met veel minder kan.

bad. Met het water van één bad (100 tot 150

¬ Toilet De grootste waterverbruiker in een

liter) kunt u drie keer douchen, en zelfs vijf

gezin is het toilet: zorg dus voor een zuinige

keer met een spaardouchekop.

toiletspoeling. Kies voor een toilet met spaar-

¬ Regenwater Gebruik waar mogelijk regen-

spoeltoets en een stortbak met kleine inhoud.

water: voor het toilet, de wasmachine, de

Bij een bestaand toilet kunt u soms het spoel-

schoonmaak en zeker om de auto te wassen

volume verminderen door de vlotter te ver-

en de tuin te besproeien. Gebruik ook regen-

stellen. Ook door enkele gevulde waterflessen

water met mate.

in de stortbak te zetten of een spaargewicht te installeren in de stortbak kunt u het ver-

Meer info?

bruik verminderen.

www.waterloketvlaanderen.be

¬ (Vaat)wasmachine Kies voor een vaatwasen wasmachine met een laag waterverbruik. Laat ze alleen draaien als ze goed vol zijn. Hoe lager de temperatuur van het wasprogramma, hoe lager ook het water- en energieverbruik. Voorwasprogramma’s zijn meestal overbo-

Feit De gezinnen zijn verant-

Feit Ons drinkwater is afkomstig

dig: heel vuile was laat u beter een nachtje

woordelijk voor 60 procent

uit het grondwater, maar ook uit

weken.

van het totale drinkwaterverbruik

waterlopen, kanalen, spaarbek-

¬ Wasbak Laat de kraan niet onnodig lopen

in Vlaanderen. Gemiddeld ver-

kens. Het ondergaat een doorge-

tijdens het scheren, handenwassen of tan-

bruikt elke Vlaming bijna 110 liter

dreven zuiveringsproces en moet

denpoetsen. Als u een kraan een minuut laat

water per dag.

aan erg strenge normen

lopen, verbruikt u makkelijk vijf liter water. Herstel lekkende kranen en toiletten meteen.

Feit Per jaar wordt er in Vlaan-

Een lekkende kraan bijvoorbeeld kan jaar-

deren 400 miljard liter

Feit Leidingwater in Vlaanderen

lijks makkelijk 2000 liter water laten verloren

drinkwater verbruikt. De Vlaamse

is perfect geschikt als drink-

gaan.

drinkwatermaatschappijen pro-

water. Het voldoet aan erg hoge

duceren heel wat minder. Het

kwaliteitseisen en wordt constant

tekort wordt grotendeels inge-

gecontroleerd, door de drinkwa-

voerd uit Wallonië, Nederland en

termaatschappijen zelf, maar ook

Frankrijk.

door de verschillende overheden.

Als de vraag naar water aan het huidige tempo blijft stijgen, zal tegen 2025 twee derde van de wereldbevolking mogelijk met een ernstig watertekort te kampen hebben. (Unesco/Unep)

beantwoorden.

Flessenwater is dus zeker Feit Slechts 0,6 procent van al het water op onze planeet is zoet én vloeibaar en dus geschikt voor menselijk gebruik.

niet gezonder dan leidingwater.

De drie w ater torens van Gent Waar men gaat langs Vlaamse wegen, komt men watertorens tegen. Dankzij die vaak opvallende bouwsels zit er voldoende druk op het water dat uit de kraan komt. Johan Peirens van tmvw leidt ons rond op de site aan de Kattenberg in Gent, waar er maar liefst drie watertorens bij elkaar staan. Op het hoogste punt Als u een watertoren tegenkomt, mag u er zeker van zijn dat u zich op een van de hoogste punten van een gemeente bevindt. In Gent is dat de Blandinus of Blandijnberg. Watertorens werken immers volgens het principe van de communicerende vaten. ‘De drie watertorens hier worden bevoorraad door onze toevoerleidingen die lopen van Ukkel naar de kust en van Brakel naar Gent. Aangezien Brakel 110 meter boven de zeespiegel ligt, stroomt het drinkwater vanzelf en met een aanzienlijke druk richting kust. Die druk zorgt er ook voor dat het water tot bovenin de watertorens wordt gestuwd: de kuipen bevinden zich op een hoogte van 50 meter boven de zeespiegel.’ Als een Gentenaar vervolgens zijn bad laat vollopen, loopt een deel van het water uit de toren weg, en wordt weer aangevuld. Communicerende vaten dus. ‘Als de watertoren vol is, kunnen we natuurlijk wel de kraan dichtdraaien,’ zegt Johan. ‘Anders loopt de toren over.’

Brr, koud hier We staan in de watertoren met een gigantische watermassa boven ons hoofd. Als we een hand op de buizen leggen, voelen we in de trilling de immense kracht van het binnenstromende water. En hoewel buiten de zon volop schijnt, is het hierbinnen toch maar fris. ‘Het water heeft een temperatuur van ongeveer 12 graden,’ zegt Johan. ‘Daardoor is het ’s zomers in de watertoren inderdaad koel. In de winter is het hier dan weer warmer dan buiten.’ Bevriezen zal het water in een watertoren nooit doen. 26

Tweeling uit 1881 Twee van de drie watertorens op de site zijn relicten uit een andere tijd: ze werden gebouwd in 1881. Johan: ‘Eeuwenlang haalden de mensen hun water uit rivieren en waterlopen. De monniken lieten als eersten waterputten graven. Rivieren deden immers ook dienst als riool, wat epide-

mieën in de hand werkte. Na verloop van tijd kwamen er ook openbare waterputten. Rond 1880 werd er in Gent voor het eerst een ondergrondse galerij uitgehouwen waarin grondwater werd verzameld. Dat werd naar De twee watertorens uit 1881, gezien vanop het dak van hun moderne broertje. Let ook op de drie torens aan de einder.

Dossier de waterfactuur

www.vmm.be

Johan Peirens (tmvw): ‘De 4000 m3 water in de drie torens wordt elke dag vijf keer helemaal ververst, om de Gentenaars te bevoorraden.’

worpen door een architect, en die is hier in Gent met een heel origineel ontwerp afgekomen,’ zegt Johan. Het gebouw lijkt met zijn spiegelglazen buitenkant meer op een kantoorgebouw dan op een watertoren. Alleen de golvende lijn van de muren verraadt wat het gebouw werkelijk bevat. Deze watertoren heeft een inhoud

reservoir van 2500 m3.

Negen waterkuipen per dag

van 2000 m3. Onder de toren zit nog een water-

Om de stad Gent te bevoorraden is heel wat de twee gloednieuwe watertorens gepompt om

water nodig. ‘Om je een idee te geven: de 4000

en nieuwe watertorens bouwen wij alvast niet

de rijke burgers van zuiver water te voorzien.’

m3 water in de drie torens wordt elke dag vijf

meer.’ Toch hebben watertorens nog een grote

De twee torens, met een inhoud van elk 1000

keer helemaal ververst.’ Bovendien staan er ook

troef. ‘In een watertoren heb je reservecapaci-

m3, doen tot op vandaag goed dienst. Elke toren

elders in Gent nog verschillende watertorens.

teit, voor mocht er opeens extra water nodig

heeft een kuip uit gietijzeren platen verbonden

Ze staan allemaal via het net in verbinding met

zijn. De watertorens die er staan, worden dus

Watertorens zijn eigenlijk niet meer van deze tijd: hun werk wordt overgenomen door ondergrondse drukreduceertoestellen.

elkaar, en de kuipen bevinden zich telkens op

nog altijd gebruikt en dat zal nog heel lang zo

ongeveer dezelfde hoogte.

blijven.’

met klinknagels. De kuip hangt op een ronde

niet meer. Ze zijn vervangen door computer-

bakstenen muur die aan de basis maar liefst 2,5

sturing. Ook de watertorens zelf zijn eigenlijk

meter dik is. Stevig materiaal.

niet meer van deze tijd. Er bestaat nu een toe-

Het einde van een tijdperk Torenwachters zoals vroeger zijn er vandaag

stel dat hetzelfde doet: een ondergronds druk-

Met dank aan de architect

reduceertoestel dat het water direct aftapt van

In 1976 kwam er op de site een derde toren bij.

het toevoernet en het op de juiste druk brengt.

De meeste moderne watertorens bestaan uit

Op het toevoernet is de druk immers tussen 6

betonpalen met daarop een betonnen kuip. De

en 11 bar, bij de mensen thuis is dat 4 bar. ‘Die

derde toren op de site volgt dat principe, maar

toestellen zijn stukken goedkoper dan een

ziet er van buitenaf helemaal niet als een water-

nieuwe watertoren,’ zegt Johan. ‘Intussen zijn

toren uit. ‘De meeste watertorens worden ont-

er al vele tientallen drukreduceerinstallaties,

Gemotoriseersde afsluiter Debietmeter

Toevoer

Distributie

Help het water proper houden In Vlaanderen hebben de gezinnen een groot aandeel in de vervuiling van het oppervlaktewater. Enkele tips om het proper te houden.

of vochtige doekjes door het toilet.

¬ Was en plas Natuurlijk is het beter om milieuvriendelijke schoonmaak-, afwas- en wasmiddelen te gebruiken. Maar even belang-

¬ Klussen Spoel verfborstels niet onder de

rijk is het om altijd goed te doseren. Kijk zeker

kraan uit, zelfs al is het verf op waterbasis.

uit met geconcentreerde producten, daarvan

Spoel ze uit in een bokaaltje dat u samen met

gebruikt bijna iedereen te veel. Beperk ook het

de verfresten naar het containerpark brengt.

aantal producten dat u in huis haalt: met enke-

Gebruik in de tuin zo weinig mogelijk pestici-

le basisproducten komt u al heel ver. Groene

den: daarover vindt u heel wat bruikbare info

of bruine zeep is een prima allesreiniger. Om

op www.zonderisgezonder.be

kalkvlekken te verwijderen, kunt u gewone

¬ Drink leidingwater De productie van fles-

¬ Restjes Spoel geen etensresten door de goot-

huishoudazijn gebruiken. Gebruik een zuig-

senwater belast het milieu, zeker als het in

steen of het toilet. Breng oude geneesmidde-

nap of plopper in de plaats van een chemische

wegwerpverpakkingen zit. Leidingwater is

len naar de apotheker. Resten van cosmetica

ontstopper. Om vlekken uit kleren te krijgen is

even veilig, gezond en lekker.

kunt u inleveren in het containerpark.

ossengalzeep erg effectief. Koop geen kleren

¬ Hygiëne Wees niet te kwistig met zeep en shampoo: ook die producten vervuilen het

die naar de droogkuis moeten: daarbij worden

Meer info?

erg vervuilende producten gebruikt.

www.waterloketvlaanderen.be

water. Spoel geen maandverband, tampons

Drinkwaterkwis

Hoeveel drinkwatermaatschappijen zijn er

Wie verbruikt het meest drinkwater in

A. 2

Vlaanderen?

B. 7

A. De gezinnen

C. 15

actief in Vlaanderen?

B. De industrie C. De landbouw 28

Waar staat een watertoren meestal? A. Op een hooggelegen punt

Waaraan spendeert een gemiddeld gezin

B. Op een laaggelegen punt

het meeste water?

C. Om het even waar

A. De wasmachine B. Het bad vullen

Flessenwater is

C. Het toilet

A. Gezonder dan leidingwater B. Niet gezonder dan leidingwater

De oplossing vindt u op p. 35

Luchtkwaliteit

www.vmm.be

De geheimen van fijn stof

De problemen met fijn stof blijven geregeld het nieuws halen. Met reden, want de fijne stofdeeltjes zijn verantwoordelijk voor heel wat gezondheidsschade. Het fijn stof heeft echter nog lang niet al zijn geheimen prijsgegeven, zegt Jordy Vercauteren van de vmm. De vmm start in het najaar een project om na te gaan waaruit het fijn stof in Vlaanderen bestaat. Weten we dat dan nog niet? Jordy Vercauteren: ‘De benaming fijn stof wijst eigenlijk alleen op stofdeeltjes met een bepaalde grootte. Die deeltjes kunnen echter allerlei samenstellingen hebben. Op dit moment meten we hoeveel fijn stof er in de lucht zit, maar eigenlijk weten we dat de gezondheidseffecten voornamelijk afhangen van de samenstelling. Fijn stof dat bestaat uit zeezout is hoogstwaarschijnlijk minder schadelijk dan fijn stof dat voornamelijk uit roet bestaat. Waarvan hangt die samenstelling dan af? ‘Vooral van de bron van het fijn stof. Als het afkomstig is van verkeer, zal het vooral uit roet bestaan. Fijn stof afkomstig van de landbouw is voornamelijk opwaaiende aarde. We hebben uit eerder onderzoek natuurlijk al een idee van wat er allemaal in kan zitten: semivluchtige verbindingen zoals ammoniumnitraat en ammoniumsulfaat, roet, maar ook kankerverwekkende pak’s en vluchtige organische stoffen, zware metalen, dioxines en zo meer. Juist door al die gevaarlijke stoffen is het verkeer

overigens zo’n grote boosdoener: verkeer is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de hoeveelheid fijn stof, maar fijn stof uit het verkeer is stukken schadelijker dan ander fijn stof.’

‘Een jaar lang gaan we om de zes dagen op zes plaatsen metingen doen en de chemische samenstelling van het fijn stof analyseren. Het vito zal trouwens in opdracht van het departement Leefmilieu, Natuur >

Wat houdt het project precies in?

Jordy Vercauteren: ‘Het verkeer is de grote boosdoener, omdat fijn stof afkomstig van het verkeer bijzonder schadelijk is.’

lange periode van wintersmog heeft gezorgd.’

Fijn stof bestrijden?

Is het dan de schuld van het weer?

¬ Gebruik de auto alleen als het echt

komt voornamelijk door het weer, dat voor een

nodig is. Met de fiets of het openbaar

weer ons juist uit de problemen: in Vlaanderen

vervoer raakt u er meestal ook wel. ¬ Rij rustig: www.rob.be

fijn stof dat we produceren, wordt weggebla-

¬ Hou bij de aankoop van een nieuwe

zen naar de buurlanden. Ook neerslag is posi-

wagen rekening met de uitstoot. Ga

tief, want dan wordt het fijn stof uit de lucht

bij een dieselwagen na of er een roet-

gewassen. In windstille periodes of winterperi-

filter op zit. Meer info vindt u in de

odes met inversie blijft het fijn stof hangen en

Gids van de Schone auto, die u kunt

dan krijgen we heel hoge waarden. In de zomer

raadplegen in de verkooppunten van

komen hoge concentraties fijn stof voor samen

nieuwe wagens of via

met ozonvervuiling. De samenstelling van win-

www.health.fgov.be/environment/co2

en Energie aansluiten bij ons project. Zij gaan

tersmog is dus anders dan zomersmog: ook daar

¬ Verwarm uw huis zo efficiënt mogelijk,

parallel met ons onderzoek doen naar de toxi-

hopen we een beter zicht op te krijgen door het

bijvoorbeeld door beter te isoleren.

cologische effecten van fijn stof, onder meer

project. Overigens stelt de Wereldgezondheids-

¬ Laat uw verwarmingsketel regelmatig

hoe kankerverwekkend het is en in hoeverre

organisatie heel duidelijk dat er voor fijn stof

het dna-mutaties veroorzaakt. We meten op

geen veilige ondergrens is: minder is altijd beter.

erg verschillende plaatsen: in de stad, in indu-

Er is hoogstens een aanvaardbare hoeveelheid.’

‘Minder verkeer is de enige oplossing op lange termijn

Vanaf deze zomer gelden er snelheidsbeper-

worden wel properder, maar dat wordt teniet

kingen bij smogalarm. Helpt trager rijden?

gedaan door het feit dat er steeds meer auto’s

strieel gebied, op het platteland, dichtbij de

‘Bij 70 of 80 km per uur is de uitstoot van fijn

zijn. Bovendien kiezen we ook steeds meer

kust enzovoort. Zo hopen we ook inzicht te krij-

stof een stuk lager dan bij hogere snelheden.

voor diesel, en juist dieselwagens stoten meer

gen in het aandeel dat de verschillende bron-

Als snelheidsbeperkingen echter tot files leiden,

fijn stof uit. We moeten gewoon minder met

nen hebben in het geheel. En we willen te weten

dan maken ze het probleem nog erger. In Brus-

de wagen rijden. Voor wat het wegtransport

komen of er echt grote verschillen zijn tussen

sel is overigens het voorstel gedaan om bij te

betreft moeten nieuwe vrachtwagens vanaf

het fijn stof op die verschillende locaties. Fijn

hoge concentraties alternerend rijden in te voe-

2008 aan strengere uitstootnormen voldoen.

stof is een heel complexe materie: er is al veel

ren: dan zou op bepaalde dagen een deel van

Dat zal beterschap brengen, maar er zullen

onderzoek gedaan, maar tegelijk is er nog veel

de auto’s aan de kant moeten blijven, afhanke-

nog heel lang sterk vervuilende vrachtwagens

onderzoek nodig.’

lijk van hun nummerplaat. Dergelijke verkeers-

rondrijden. Binnenblijven tijdens periodes met

krijgen we meestal wind van over zee, zodat het

De enige echte oplossing voor de problemen met fijn stof is minder verkeer tout court.

‘Nee, want het fijn stof is er wel. Vaak helpt het

onderhouden. Welke maatregelen? ‘Minder verkeer tout court. Nieuwe auto’s

maatregelen hebben vooral invloed op de kor-

veel fijn stof heeft trouwens geen enkele zin: de

Intussen is ook dit jaar de Europese norm in

tetermijneffecten van fijn stof: in periodes met

concentraties zijn er even hoog als buiten.’

Vlaanderen al overschreden?

hoge concentraties zijn er duidelijk meer doden

‘Van Europa mag het daggemiddelde voor pm 10

door acute longaandoeningen. Daarop kun-

Meer weten?

(stofdeeltjes met een diameter van 10 microme-

nen die maatregelen een invloed hebben. Om

Volg de actuele luchtkwaliteit op de voet op

ter) maximum 35 dagen per jaar hoger liggen dan

ook de gevolgen van langdurige blootstelling

www.vmm.be/luchtkwaliteit

50 microgram/m3. Midden juli was op veertien

– chronische longaandoeningen en kankers – te

van de dertig stations die norm al overschreden.

verminderen, zijn andere maatregelen nodig.’

Het ziet er dus nog slechter uit dan vorig jaar. Dat

Dossier klimaatverandering www.vmm.be Goeie Vraag Nieuwe bevoegdheden vmm www.vmm.be www.vmm.be

Hallo, met het Infoloket? Bij het Infoloket van de vmm lopen elke dag interessante vragen binnen rond milieu. Misschien komen ze ook bij u thuis van pas.

Warm regenwater

Water van de put

Kan ik regenwater ook gebruiken in de badkamer?

Kan ik zonder problemen het water uit mijn eigen waterput drinken?

Om gezondheidsredenen raden we af om regenwater te gebruiken voor

Het is geen goed idee om het water uit uw waterput zomaar te drinken.

warmwatertoepassingen en persoonlijke hygiëne. Voor die toepassingen

Waterputten zijn meestal niet erg diep zodat pesticiden, nitraten en bac-

is namelijk een verregaande zuivering en permanente kwaliteit noodza-

teriën er gemakkelijk in kunnen sijpelen. De meeste schadelijke stoffen

kelijk en dat valt moeilijk te garanderen in een kleinschalig systeem als

kunt u niet proeven, ruiken of zien. Daarom laat u de kwaliteit van uw

een huisinstallatie.

putwater het best jaarlijks onderzoeken. Als u niet aangesloten kunt wor-

Zelfs met een goede voorfiltratie bevat regenwater altijd nog enkele bac-

Vlaamse Milieumaatschappij, via het Infoloket (zie kader). Hebt u wel de

teriën of verontreinigingen. Als u dat water opwarmt of constant op een

mogelijkheid om aan te sluiten op het leidingwaternet dan kunt u voor

hoge temperatuur houdt zoals in een voorraadboiler, neemt het aantal

de controle een beroep doen op een erkend labo.

den op het leidingwaternet kunt u de controle gratis aanvragen bij de

bacteriën geweldig toe. Die bacteriën kunnen ziekteverschijnselen veroorzaken, zeker bij kinderen en bejaarden. Om dezelfde reden raden we af om regenwater te gebruiken voor de keuken en de vaatwas. Voor die toepassingen is leidingwater beter geschikt aangezien leidingwater onderworpen is aan strenge normen en kwaliteitscontroles. Regenwater op zijn beurt is erg geschikt voor de zogenaamde minderwaardige toepassingen in het huishouden: het doorspoelen van toilet, de tuin, de schoonmaak. Ook de wasmachine kan perfect met regenwater werken. Regenwater is zachter dan leidingwater en is daardoor zelfs beter voor de wasmachine: er is minder kalkaanslag en u moet ook minder wasmiddel gebruiken. Door regenwater te gebruiken, bespaart u een flink stuk op uw drinkwaterfactuur. U kunt het huishoudelijk leidingwaterverbruik zelfs tot de

helft verminderen. Bovendien is het gebruik van regenwater een milieuvriendelijk alternatief.

Hebt u ook een vraag voor het Infoloket? Stel ze gerust: vmm-Infoloket, A. Van de Maelestraat 96, 9320 Erembodegem, tel. 053-72 64 45, fax 053-71 10 78, e-mail: info@vmm.be

10 x

Eten en drinken met respect voor het milieu

Eten doen we in de eerste plaats om onze dagelijkse dosis energie op te doen. Maar weet u ook hoeveel energie het kost om een doorsnee maaltijd bij u op het bord te krijgen? En vraagt u zich ook soms af wat er met die berg keukenafval gebeurt? Tien tips om te eten met uw geweten.

1. Vermijd onnodige verpakkingen

het Max Havelaar-keurmerk garandeert de

4. Eet minder vlees

Koop fruit en groenten los in plaats van voor-

boeren een leefbaar inkomen. Een deel van de

We eten met z’n allen te veel vlees, en niet alleen

verpakt in plastic schaaltjes. Kies voor retour-

opbrengst gaat naar kleine coöperaties, waar-

de dieren vinden dat vervelend. Door de kweek

verpakkingen. Water, frisdrank, bier en zelfs

door ze zich verder kunnen ontwikkelen. En wat

van veevoedergewassen – maïs, tarwe, bieten –

wijn zijn vrijwel overal in hervulbare drankver-

voor koffie geldt, gaat ook op voor wijn, choco-

wordt ons landschap monotoon en saai. Boven-

pakkingen – bijvoorbeeld glazen statiegeld-

lade, noten, granen, thee, honing, fruitsap en

dien voeren we massaal veevoedergewassen

flessen – te koop. Ook onderhoudsproducten

bananen. Producten van Oxfam of Max Have-

uit de derde wereld in, zoals maniok en soja,

en wasmiddelen dragen steeds vaker een her-

laar vindt u vandaag ook in de supermarkt.

waardoor de plaatselijke bevolking de vrucht-

3. Kies voor bio van eigen bodem

ziening kan gebruiken. Daarnaast produceert

bruikbaar jasje. Voedingswaren die niet snel bederven – zoals pasta en rijst – koopt u beter in grote familieverpakkingen.

bare gronden niet voor de eigen voedselvoorBioproducten hebben niet alleen meer smaak,

onze veestapel te veel mest, waardoor onze

ze worden ook geteeld zonder kunstmest of

waterlopen sterk vervuild raken. Bij de produc-

2. Koop Fair Trade

chemische bestrijdingsmiddelen. Bovendien

tie van een vleesmaaltijd wordt ook heel wat

Jaarlijks drinken de Belgen 6,36 miljard kop-

wordt de hele productieketen streng gecon-

water verbruikt: voor één kilogram rundvlees

jes koffie, goed voor 53.000 ton koffiebonen.

troleerd: van de bioboer over de verwerker tot

maar liefst 100.000 liter, terwijl aan de produc-

Goed nieuws voor de grote koffieproducenten,

de groothandelaar. Bioproducten van eigen

tie van een kilogram aardappelen amper 500

maar voor de kleine koffieboeren in het zuiden

bodem herkent u aan het Biogarantielabel op

liter te pas komt. Minder vlees eten komt ten

maken die cijfers weinig verschil. Zij verkopen

de verpakking. Wie zich graag laat verrassen,

slotte ook uw gezondheid ten goede, door een

hun bonen met verlies aan malafide tussenhan-

neemt een biologisch groente- of fruitabonne-

verlaagd risico op harten vaatziekten, te hoge

delaars, die op die manier grote winsten opstrij-

ment (zie ook www.biodichtbijhuis.be).

cholesterol en overgewicht.

tactvol tafelen

De Beslissing

www.vmm.be

5. Pluk de seizoenen

leggen voor ze bij u op het bord belanden. Boven-

winkel in het koelvak vindt, hoort thuis ook in

Tomaten zijn er tegenwoordig het hele jaar door,

dien vragen ze minder verpakking, omdat ze vers

de koelkast te liggen. De beste temperatuur in

hoewel het tomatenseizoen slechts van juli tot

worden verkocht in de streek van herkomst.

de koelkast is 4 tot maximaal 7 °C. Is uw koel-

7. Wees creatief met restjes

sneller bederven. Staat de thermostaat te laag,

oktober loopt. De rest van het jaar worden ze in serres gekweekt of ingevoerd. Het verschil

kast te warm afgesteld, dan zal het voedsel

merkt u niet alleen aan de prijs, maar zeker ook

Restjes van maaltijden belanden nog al te vaak

dan verbruikt u onnodig energie. Stel de koel-

aan de smaak. Seizoensproducten smaken niet

in de vuilnisbak, terwijl er heel wat creatieve

kast niet op een te warme of te koude plaats, en

alleen voller, ze worden ook milieuvriendelijker

manieren bestaan om met tafelrestjes om te

laat de ijslaag in uw vriesvak niet dikker worden

geteeld en doen minder lang over de trip naar

springen. Met een beetje zin voor experiment

dan enkele millimeter.

de winkelrekken.

kunt u restjes van de dag voordien perfect verwerken in een smakelijk gerecht. Wie over

9. Kook zuinig

6. Zweer bij streekproducten

een grote tuin beschikt, kan etensresten ook

Beperk kook- en baktijden tot het strikt nood-

Producten als sla, komkommer, tomaten,

gewoon composteren. Ook kippen kunnen op

zakelijke. Wees zuinig met kookwater, snij aard-

boontjes en zacht fruit uit een ander conti-

een milieuvriendelijke manier veel afval verwer-

appelen en groenten in kleine stukjes en houd

nent worden vaak per vliegtuig ingevoerd.

ken. Maar nog belangrijker: koop nooit te veel,

het deksel op de pot. Op die manier is de maal-

Alleen al het transport van één kilo sperzie- zo houdt u de afvalberg vanzelf beperkt.

tijd sneller klaar en gaat er tot drie keer minder

bonen uit Kenia – een afstand van 7000 km –

energie verloren.

kost 70 megajoules energie. Dat komt overeen

8. Hou uw koelkast in het oog

met twee liter benzine. Producten uit de eigen

Bewaar voedingsmiddelen altijd op de juiste

streek hoeven geen duizenden kilometer af te

temperatuur. Als basisregel geldt: wat u in de

10. Drink water van de kraan Flessenwater is helemaal niet gezonder dan leidingwater, maar wel duizendmaal duurder. Toch worden er jaarlijks 1,5 miljoen ton plastic flessen gebruikt om het water te bottelen. Bij de productie en de verwerking van die flessen komen giftige stoffen in het milieu terecht. Bovendien wordt flessenwater vaak uit het buitenland geïmporteerd, en voor dat transport zijn brandstoffen nodig. Meer informatie over duurzaam consumeren vindt u hier: www.voedselvoetafdruk.be www.bewustverbruiken.org www.milieukoopwijzer.be www.bioforum.be

vmm Update

Virtuele milieubibliotheek houdt studiedag Wanneer u op zoek bent naar milieu-informatie, moet u zeker een kijkje nemen op www.felnet.be. Via die website kunt u documentatie opzoeken in de catalogus van maar liefst 17 Vlaamse milieudocumentatiecentra, die samen Felnet vormen, het Flanders Environmental Library Network. Het doel van Felnet is de milieuliteratuur in Vlaanderen samen te brengen en via de virtuele bibliotheek voor iedereen toegankelijk te maken. Op dinsdag 17 oktober organiseren Felnet en de Vlaamse Milieumaatschappij in Antwerpen een studiedag met als thema wetenschap en beleid via databanken en datatransmissie tot bij de gebruiker. Deelnemen is gratis. Meer informatie vindt u op http://studiedag.felnet.info

En wat vindt u van ons? Zwemwater: nieuwe richtlijn

Omdat ook uw mening telt, liet de vmm in juni een onderzoek uit-

Elke zomer opnieuw doet zich wel ergens in een Europese badstad een

voeren over de vorige editie van Verrekijker. Er kwamen enkele ver-

verontreiniging van het strandwater voor. Op die momenten wordt nog

rassende resultaten uit de bus. Zo blijkt het merendeel van onze

maar eens benadrukt dat er wel degelijk nood is aan een reglementering

abonnees mannelijke actieve veertigers zonder kinderen te zijn.

om de gezondheid van de baders te beschermen. De Europese reglemen-

tering – waarop de Vlaamse is gebaseerd – kwam er in 1976 met de oude

Hoewel 74 % van de ondervraagden thuis een internetaansluiting

zwemwaterrichtlijn. Sindsdien is de algemene kwaliteit van de zwemwa-

heeft, kiezen ze er toch massaal voor om de papieren versie van Ver-

teren aanzienlijk verbeterd. Maar de inzichten in de wetenschap, techniek

rekijker te blijven ontvangen. Geruststellend is ook de grote tevre-

en technologie veranderden in de loop der jaren zodat de richtlijn werd

denheid over ons magazine. Heel grote wijzigingen staan er dus

gewijzigd en bijgestuurd. Op 24 maart 2006 trad een nieuwe zwemwa-

niet op stapel, maar onze redactie zal zeker rekening houden met

terrichtlijn in werking. Die richtlijn houdt heel wat veranderingen in en

de resultaten.

roept vragen op. De vmm heeft daarom samen met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid een brochure gemaakt waarin u duidelijke

Een oprechte dankuwel aan alle mensen die bereid waren aan de

antwoorden vindt.

enquête mee te werken.

U kunt de brochure De nieuwe zwemwaterrichtlijn – een vooruitblik gratis

Wilt u ook uw mening kwijt? Stuur uw opmerkingen naar

verkrijgen via het Infoloket van de vmm.

info@vmm.be

www.vmm.be www.vmm.be

15 kaarsjes voor de vmm De vmm blies in 2005 vijftien kaarsjes uit, maar tegelijk was 2005 ook een nieuwe start. De vmm kreeg er op 1 januari 2005 immers belangrijke taken bij, met name de taak van economisch en ecologisch toezichthouder op de uitbouw en het beheer van de waterzuiveringsinfrastructuur. In het activiteitenverslag 2005 staan we stil bij de belangrijkste mijlpalen van de voorbije 15 jaar. U vindt er ook een beknopt overzicht van het werkjaar 2005, waarin de vmm zich reorganiseerde in functie van de nieuwe bevoegdheden. U kunt een gratis exemplaar van het activiteitenverslag 2005 aanvragen via het vmm-Infoloket, A. Van de Maelestraat 96, 9320 Erembodegem, info@vmm.be, tel. 053-72 64 45, fax 053-71 10 78

Gratis abonnement? Verrekijker is een magazine van de Vlaamse Milieumaatschappij dat drie keer per jaar verschijnt. In elke editie wordt een bepaald aspect van het leefmilieu onder de loep genomen. Verrekijker geeft heel wat praktische informatie en concrete tips. U kunt zich gratis abonneren via het Infoloket. De recentste nummers kunt u downloaden op www.vmm.be/verrekijker Wilt u reageren op een artikel? Contacteer Katrien Smet via het Infoloket van de vmm, A. Van de Maelestraat 96, 9320 Erembodegem, info@vmm.be, tel. 053-72 64 45, fax 053-71 10 78.

Oplossing kwis p. 28: A, C, C, A, B.

Colofon Verrekijker wordt om de vier maanden gepubliceerd door de Vlaamse Milieumaatschappij.

Coördinatie en eindredactie Katrien Smet

Werkten mee aan dit nummer Ingeborg Barrez, Elly Branswijck, Hilde Callaert, Rebecca Callebaut, Ward De Cooman, Evelien de Munter, Els De Putter, Koen Kempenaers, Lutgarde Fleurinck, Henk Maeckelberghe, Philippe Michiels, Hilde Soetaert, Ivo Terrens, Koen Toté, Lien Vanden Driessche, Liesbeth Van Snick, Jordy Vercauteren, Dries Vermaut, Greet Vos, Ellen Wailly.

Met dank aan Luc Herpelinck, gemeente Maldegem Ingrid Lieten, De Lijn Johan Peirens, tmvw Frutas, Aalst Oxfam Wereldwinkel, Aalst

Redactie & Realisatie Jansen & Janssen Uitgeverij, www.jaja.be

Verantwoordelijke Uitgever Algemene informatie vmm-Infoloket A. Van de Maelestraat 96 9320 Erembodegem info@vmm.be Tel. 053-72 64 45 Fax 053-71 10 78 D/2006/6871/013

Johan Janda, afdelingshoofd Informatie