////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
JAARVERSLAG 2017 van het team Taaladvies ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Woord vooraf Dit achttiende jaarverslag van het team Taaladvies biedt u een overzicht van de resultaten van het jaar 2017, zowel voor de externe dienstverlening van de Taaltelefoon aan het grote publiek als voor de interne adviesverlening bij de Vlaamse overheid. De belangrijkste verwezenlijking van het team Taaladvies in 2017 is de lancering van de campagne Heerlijk Helder en de start van het bijbehorende actieplan. Met dat actieplan wil Geert Bourgeois, de minister-president van de Vlaamse Regering, een nieuwe stimulans geven aan het algemene communicatiebeleid van de Vlaamse overheid. Alle organisaties van de Vlaamse overheid hebben voor 2018 een of meer projectdoelstellingen voor Heerlijk Helder geformuleerd. Het doel daarbij is telkens om de communicatie en het taalgebruik van de Vlaamse overheid zo helder en toegankelijk mogelijk te maken. Aan elke organisatie van de Vlaamse overheid werd gevraagd om één projectdoelstelling voor Heerlijk Helder als hoofddoelstelling te kiezen. Alle hoofddoelstellingen staan sinds begin februari 2018 op de website Heerlijkhelderetaal.be. Tijdens de Heerlijk Helderdag op 5 februari 2018 hebben de minister-president en de gedelegeerd bestuurder van de VRT, Paul Lembrechts, hun engagement voor de campagne en het actieplan verklaard. Daarmee werd de officiële aftrap van het actieplan Heerlijk Helder gegeven. In verband met de Taaltelefoon zijn dit de belangrijkste punten uit dit jaarverslag: o
In 2017 heeft de Taaltelefoon 5894 oproepen met taalvragen behandeld. Die vertegenwoordigden 6766 taalvragen. Zoals de vorige jaren is het aantal taalvragen dat aan de Taaltelefoon gesteld wordt, weer verder gegroeid.
o
De website van de Taaltelefoon wordt veelvuldig geraadpleegd. In 2017 telde de website 3,25 miljoen bezoekers en 4,68 miljoen geraadpleegde pagina's. Ten opzichte van 2016 is dat een groei van respectievelijk 35% en 38,50%. De website speelt op die manier duidelijk een complementaire rol ten opzichte van Taaladvies.net, de taaladviesvoorziening van de Nederlandse Taalunie.
o
De website Taaladvies.net blijft samen met de eigen website een sleutelrol spelen in de activiteiten van de Taaltelefoon. Taaladvies.net heeft zoals de vorige jaren een groot aantal bezoekers getrokken. In 2017 was Taaladvies.net goed voor 5,6 miljoen bezoekers en 10,7 miljoen geconsulteerde pagina's. Ook de website Woordenlijst.org, de onlineversie van de Woordenlijst voor de officiële spelling, is een belangrijk instrument in de taaladvisering. In 2017 was Woordenlijst.org goed voor 1,5 miljoen bezoekers en 5,9 miljoen geconsulteerde pagina's.
Inhoud 1
HEERLIJK HELDER ................................................................... 4
2
TAALTELEFOON ...................................................................... 8
3
TAALADVIES.NET EN WOORDENLIJST.ORG ........................... 11
4
TEKSTADVIES ....................................................................... 18
5
COMMUNICATIE .................................................................. 23
6
CONTACTGEGEVENS ............................................................ 25
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 3 van 26
1 HEERLIJK HELDER In 2017 heeft het team Taaladvies de campagne en het actieplan Heerlijk Helder uitgewerkt en voorbereid. Met dat actieplan wil Geert Bourgeois, de minister-president van de Vlaamse Regering, een nieuwe stimulans geven aan het algemene communicatiebeleid van de Vlaamse overheid.
CAMPAGNE De voorbije jaren is het thema van de vaak moeilijk te begrijpen communicatie van overheden en andere organisaties geregeld in de media gekomen. Vooral de campagne Heerlijk Helder van het radioprogramma Hautekiet (Radio 1) heeft in het voorjaar van 2015 heel wat maatschappelijke weerklank gekregen. Ook initiatieven om de communicatie eenvoudiger en helderder te maken, zijn in de media geweest. Zo heeft een project van de Federale Overheidsdienst Financiën om zijn aanmaningsbrieven vriendelijker en directer te maken, in november 2016 de pers gehaald, in het bijzonder omdat de fiscus daardoor 18 miljoen euro achterstallig belastinggeld sneller kon innen. Helderheid in de communicatie is ook voor de Vlaamse overheid cruciaal. De Vlaamse overheidscommunicatie moet voldoen aan de normen die bepaald zijn in het decreet van 17 juni 2016 houdende de normen voor de Vlaamse overheidscommunicatie. Artikel 3 van dat decreet luidt: ‘De Vlaamse overheid communiceert helder in een bevattelijke taal. De Vlaamse overheid communiceert in de Nederlandse standaardtaal. De communicatie van de Vlaamse overheid moet voor de ontvanger begrijpelijk zijn.’ Dit artikel focust op twee aspecten van de communicatie: de helderheid en de bevattelijkheid van de taal, en het gebruik van de standaardtaal. Beide aspecten moeten ertoe leiden dat de ontvangers de boodschappen van de Vlaamse overheid kunnen begrijpen. Op 7 juli 2017 heeft de Vlaamse Regering in het witboek ‘Open en wendbare overheid’ het engagement opgenomen om nieuwe stappen te zetten om de dienstverlening van de Vlaamse overheid eenvoudig, helder en inclusief te maken. Daarbij is het voornemen geformuleerd om inspanningen te doen om de informatie en het taalgebruik zo helder mogelijk te maken. Om de overheidscommunicatie toegankelijker te maken, werd in het ondernemingsplan voor 2017 van het Departement Kanselarij en Bestuur al het plan opgenomen om het gebruik van klare taal te promoten en te bevorderen. Het team Taaladvies van het Departement Kanselarij en Bestuur is trekker voor dat initiatief. In overleg met de VRT is ervoor gekozen om voor de campagne van de Vlaamse overheid ook het begrip Heerlijk Helder te gebruiken. Die woorden drukken krachtig en kernachtig uit wat de bedoeling is. Het effect moet zijn dat mensen de informatie die
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 26
ze nodig hebben, gemakkelijk kunnen vinden, de aangeboden informatie kunnen begrijpen en weten wat ze met de informatie kunnen doen. Heerlijk Helder is een campagne die een bijdrage wil leveren aan de overheidscommunicatie van de Vlaamse overheid in algemene zin. Het basisidee van Heerlijk Helder is dat elke burger, elke medewerker en elke organisatie van de Vlaamse overheid beter worden van heerlijk heldere taal. De campagne sluit op die manier aan bij buitenlandse initiatieven die hetzelfde doel beogen, bijvoorbeeld Plain Language in de Verenigde Staten, Klarsprache in Oostenrijk, klarspråk in Noorwegen, Plain English in het Verenigd Koninkrijk, Plain English Foundation in Australië, Plain Language Association International (PLAIN) en Clarity.
ACTIEPLAN De inspanningen voor Heerlijk Helder kunnen pas renderen als er een engagement is op alle niveaus: van de individuele medewerkers, van de organisaties en hun leidinggevenden, en van de Vlaamse overheid als geheel.
Medewerkers van de Vlaamse overheid In november 2017 is het team Taaladvies gestart met een interne campagne om het begrip Heerlijk Helder bekend te maken bij de medewerkers van de Vlaamse overheid. De campagneslogan is ‘Hou je taal Heerlijk Helder’. De campagne wil ervoor zorgen dat de medewerkers van de Vlaamse overheid weten wat met Heerlijk Helder bedoeld wordt en waar de basisinformatie te vinden is. De website Heerlijkhelderetaal.be geeft antwoord op de volgende basisvragen: wat zijn de voordelen van Heerlijk Helder; welke tips kun je in de praktijk toepassen om heerlijk helder te zijn; hoe kun je nagaan of een tekst heerlijk helder is; wat zijn voorbeelden van een goede/slechte aanpak; welke ondersteuning is er? Om het begrip en de campagneslogan bekend te maken, zijn er naast de website ook promotiefilmpjes, affiches en beelden voor tv-schermen gemaakt. Die zijn gebruikt en verspreid in de gebouwen van de Vlaamse overheid.
Organisaties van de Vlaamse overheid Eind november 2017 heeft de voorzitter van het Voorzitterscollege alle leidend ambtenaren uitgenodigd om voor 2018 projectdoelstellingen voor Heerlijk Helder te formuleren. Er werd niet verwacht dat de diverse organisaties in één beweging alle communicatie zouden doorlichten en verhelderen, maar wel dat ze zouden nagaan wat het
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 5 van 26
eerste jaar het best aangepakt kon worden en dat ze daarmee ook daadwerkelijk zouden beginnen. Elke organisatie kon zelf de inhoud van haar engagementen bepalen en daarbij golden geen minimale normen: alle initiatieven waren welkom. Het kon gaan om volledig nieuwe initiatieven, maar ook om initiatieven die aansluiten of voortbouwen op bestaande acties en lopende projecten van een organisatie. De organisaties konden ervoor kiezen om een of meer projectdoelstellingen te formuleren. Aan elke organisatie werd gevraagd om ĂŠĂŠn projectdoelstelling voor Heerlijk Helder als hoofddoelstelling te kiezen. Die hoofddoelstelling staat sinds begin februari 2018 op de website Heerlijkhelderetaal.be, zodat iedereen kan lezen waartoe de organisaties zich in de eerste plaats hebben geĂŤngageerd.
Taalbeleid voor specifieke doelgroepen In de praktijk zijn er heel wat organisaties van de Vlaamse overheid die in hun communicatiebeleid sterk focussen op specifieke doelgroepen. Het kan dan gaan om doelgroepen die extra hinderpalen ondervinden bij de communicatie, bijvoorbeeld om mensen met een migratie- of integratieachtergrond, laaggeletterde mensen of mensen met een functiebeperking. Acties en plannen voor die specifieke doelgroepen kunnen ook als doelstelling gelden voor Heerlijk Helder als de focus daarin op de toegankelijkheid van de taal en de communicatie ligt. Taalbeleidsacties die in het kader van de actualisering van het horizontaal integratiebeleidsplan 2016-2019 of het Strategisch Plan Geletterdheid 2017-2024 genomen werden, konden dus ook als doelstelling voor Heerlijk Helder worden gekozen.
De Vlaamse overheid als geheel Er was ook een duidelijk centraal engagement nodig. Daarom heeft het Departement Kanselarij en Bestuur op 5 februari 2018 in het Vlaams Parlement de Heerlijk Helderdag georganiseerd, in samenwerking met de VRT en Kortom, de vereniging voor overheidsen socialprofitcommunicatie. De hoofddoelstellingen van de organisaties voor 2018 werden toen bekendgemaakt. De minister-president en de gedelegeerd bestuurder van de VRT, Paul Lembrechts, hebben op die dag hun engagement voor de campagne en het actieplan verklaard, samen met alle aanwezigen, die de rol van ambassadeur van Heerlijk Helder opgenomen hebben.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 26
ONDERSTEUNING Het team Taaladvies verleent zoals voorheen advies over de taalkundige en communicatieve kwaliteit van teksten (zie hoofdstuk 4). Voor de regelgevende teksten blijft de procedure gelden zoals die in de omzendbrief Wetgevingstechniek staat. Het team toetst ook verder de formulieren van de Vlaamse overheid aan de kwaliteitscriteria voor heldere en gebruiksvriendelijke formulieren. Voor alle andere teksten verleent het team Taaladvies advies aan de communicatiemedewerkers van de organisaties. In overleg met hen wordt bepaald wat de beste strategie is om de kwaliteit van specifieke teksten of specifieke tekstsoorten te toetsen. Samen met hen kan ook worden bekeken welke extra ondersteuning er nodig is om de communicatie in een bepaalde context of voor een bepaalde tekstsoort of doelgroep te verbeteren, bijvoorbeeld door opleidingen, coaching, lezerpanels, de doorlichting van teksten of de ontwikkeling van tekstsjablonen. Het team Taaladvies kan daarbij advies verlenen om tot goede keuzes te komen. Het is de bedoeling dat de organisaties de expertise voor de toetsing van teksten zelf verder ontwikkelen; de communicatiemedewerkers van de organisaties vervullen voor Heerlijk Helder daarbij de rol van interne coach en ambassadeur.
LANGE TERMIJN Eind 2018 volgt een evaluatie van de inspanningen die de organisaties van de Vlaamse overheid in het kader van Heerlijk Helder hebben geleverd, en van de resultaten van de acties. Op basis daarvan zal bepaald worden welke strategieĂŤn op langere termijn nodig zijn om het gebruik van heerlijk heldere taal verder te verankeren in het communicatiebeleid van de Vlaamse overheid. Die langetermijnstrategie zal deel uitmaken van de plannen in het kader van het witboek ‘Open en wendbare overheid’ om de dienstverlening van de Vlaamse overheid eenvoudig, helder en inclusief te maken.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 7 van 26
2 TAALTELEFOON SITUERING De Taaltelefoon, de openbare taaladviesdienst van de Vlaamse overheid, bestaat sinds 27 oktober 1999. Volgens het decreet van 3 februari 1998 houdende oprichting van een Dienst voor Taaladvies moet de Taaltelefoon ‘op een systematische, efficiënte en klantgerichte wijze taaladvies verstrekken aan de burgers’. Volgens dat decreet heeft de Taaltelefoon de opdracht om daarvoor nauw samen te werken met de Nederlandse Taalunie. Die samenwerking krijgt vorm in de adviesvoorziening Taaladvies.net van de Taalunie. De Taaltelefoon geeft advies bij vragen over spelling, leestekens, woordgebruik, grammatica, uitspraak, tekstconventies zoals titulatuur en adressering, formulering en stijl. De Taaltelefoon is elke werkdag te bereiken van 9 tot 12 uur en op woensdag ook van 14 tot 16 uur. Iedereen kan het Taaltelefoonnummer 078 15 20 25 bellen tegen het gewone tarief. Tijdens het telefoongesprek krijgt de beller onmiddellijk gratis taaladvies. Als er extra tijd voor opzoeking nodig is, maken de taaladviseurs een afspraak zodat ze zelf zo snel mogelijk opnieuw met de beller contact kunnen opnemen. Als alle taaladviseurs in gesprek zijn, wordt de beller tijdens de openingstijden van de Taaltelefoon doorverbonden met een medewerker van het contactcentrum van de Vlaamse overheid (1700). Die medewerker noteert de taalvragen en stuurt ze per e-mail onmiddellijk door naar de Taaltelefoon. De taaladviseurs nemen dan zo snel mogelijk zelf weer contact op met de beller. Taalgebruikers kunnen ook vragen stellen via het vraagformulier op de website van de Taaltelefoon of op Taaladvies.net, per e-mail of brief, en via Twitter en Facebook. De adviesverlening voor Taaladvies.net wordt aan de Nederlandse kant verzorgd door de taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal. Door de nauwe samenwerking in het kader van Taaladvies.net zijn de werkzaamheden en de aanpak van de Taaltelefoon en het Genootschap Onze Taal grotendeels vergelijkbaar. Door de samenwerkingsovereenkomsten tussen de Taalunie en de beide taaladviesdiensten is er ook een duidelijke rolverdeling. Naast de structureel samenwerkende partijen is er ook overleg met andere hoofdrolspelers in het domein, bijvoorbeeld met het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) en de Commissie Spelling van de Taalunie. Voor de telefonische dienstverlening van de Taaltelefoon is er een structurele samenwerking met de afdeling Informatiekanalen van het agentschap Informatie Vlaanderen, dat het contactcentrum van de Vlaamse overheid (1700) beheert.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 26
RESULTATEN VOOR 2017 In 2017, het achttiende werkjaar, heeft de Taaltelefoon 5894 oproepen behandeld. Die vertegenwoordigden 6766 taalvragen. Sinds de lancering van de volledig vernieuwde website van de Taaltelefoon in november 2014 worden er elk jaar weer meer taalvragen aan de Taaltelefoon gesteld. Dat komt onder meer door het succes van het vraagformulier op de website van de Taaltelefoon en het sterk stijgende aantal bezoekers van de website. BASISCIJFERS VOOR DE TAALTELEFOON VOOR DE PERIODE 2010-2017 behandelde oproepen
behandelde vragen
2010
6.550
8.228
2011
5.914
7.628
2012
5.695
7.509
2013
5.005
6.068
2014
4.720
5.559
2015
5.289
6.438
2016
5.555
6.506
2017
5.894
6.766
Van alle oproepen in 2017 waren 26,65% telefonische oproepen. Het overgrote deel van de telefonische oproepen (89%) kwam rechtstreeks bij de Taaltelefoon binnen en werd onmiddellijk behandeld. De overige oproepen kwamen buiten de openingstijden binnen of op ogenblikken dat alle taaladviseurs bij de Taaltelefoon in gesprek waren. Het contactcentrum van de Vlaamse overheid (1700) registreerde die oproepen en de Taaltelefoon behandelde ze door de vraagstellers zo snel mogelijk terug te bellen of ze een e-mail te sturen. Van alle oproepen waren 70,85% elektronische berichten. Twee derde van alle elektronische oproepen die de Taaltelefoon in 2017 heeft behandeld (66,14%), zijn oproepen via het vraagformulier op de website van de Taaltelefoon en via rechtstreekse mailberichten aan de Taaltelefoon. De andere oproepen zijn hoofdzakelijk binnengekomen via het vraagformulier van Taaladvies.net, de taaladviessite van de Nederlandse Taalunie. Daarnaast worden er taalvragen gesteld via de sociale media Facebook en Twitter. Die vertegenwoordigden 2,50% van alle oproepen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 9 van 26
DOOR DE TAALTELEFOON BEHANDELDE OPROEPEN PER MEDIUM IN 2017 medium
aantal
aandeel
1.394
23,65%
176
3%
rechtstreekse e-mail of via vraagformulier op Taaltelefoon.be
2.762
46,85%
via vraagformulier op Taaladvies.net
1.414
24%
148
2,50%
5.894
100%
rechtstreekse telefoon telefoon via contactcentrum 1700
Facebook en Twitter
totaal
Zoals de vorige jaren is het aantal telefonisch gestelde vragen lichtjes gedaald, maar de telefonische dienstverlening blijft met meer dan een vierde van het totale aantal oproepen nog altijd een essentiĂŤle rol spelen. Bij de telefonische dienstverlening krijgen de vraagstellers meteen antwoord en kunnen ze met de taaladviseur van gedachten wisselen over de voorgelegde kwesties. Uit klantenonderzoek is gebleken dat de telefonische dienstverlening een duidelijk complementaire rol speelt ten opzichte van de digitale dienstverlening via e-mail: de meeste taalgebruikers hebben een vrij uitgesproken voorkeur voor een van beide kanalen. Er werden in 2017 ongeveer evenveel taalvragen via Facebook en Twitter gesteld als in 2016. Het aantal daarvan blijft in verhouding niet zo groot. Facebook en Twitter zijn voor de Taaltelefoon vooral belangrijk als informele communicatiekanalen. Vanaf de start op 27 oktober 1999 tot eind 2017 heeft de Taaltelefoon in totaal 125.858 oproepen behandeld. Die vertegenwoordigden 170.667 taalvragen. Zoals het grote publiek op de Taaltelefoon een beroep kan doen voor taaladvies, kunnen ook personeelsleden van de Vlaamse overheid bij het team Taaladvies terecht voor een antwoord op hun individuele taalvragen. In 2017 heeft het team Taaladvies 143 oproepen met taalvragen van personeelsleden van de Vlaamse overheid behandeld. In totaal bevatten die oproepen 169 taalvragen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 26
3 TAALADVIES.NET EN WOORDENLIJST.ORG SITUERING Sinds 2002 is er een samenwerkingsverband voor de adviesvoorziening Taaladvies.net op Taalunieversum, de portaalsite van de Nederlandse Taalunie. De Taalunie heeft die samenwerking opgezet om het corpus met taaladviezen op Taaladvies.net te verrijken, actueel te houden en gebruiksvriendelijk te ontsluiten. Daarnaast biedt Taaladvies.net interactieve mogelijkheden voor de bezoeker. Als bezoekers in het corpus geen antwoord kunnen vinden, kunnen zij hun vraag via een elektronisch formulier voorleggen aan een taaladviseur. Sinds 1 januari 2013, het begin van de meerjarige beleidsperiode van de Taalunie, heeft de Taalunie met het Genootschap Onze Taal in Nederland en de Taaltelefoon in Vlaanderen hernieuwde overeenkomsten voor de samenwerking rond Taaladvies.net. Het Genootschap Onze Taal beantwoordt de taalvragen die vanuit Nederland aan Taaladvies.net worden voorgelegd; de Taaltelefoon beantwoordt de vragen uit BelgiĂŤ. Door die overeenkomsten liep de dienstverlening voor Taaladvies.net tot eind 2017 daarmee in grote lijnen zoals tijdens de vorige beleidsperiode. In het kader van de samenwerking met de Taalunie voert de Taaltelefoon de onderstaande activiteiten voor Taaladvies.net uit. o
De Taaltelefoon distribueert de vragen die taalgebruikers via het formulier op Taaladvies.net aan een taaladviseur voorleggen, naar de taaladviesdiensten.
o
De Taaltelefoon beantwoordt de taalvragen die naar de eigen dienst zijn gedistribueerd.
o
De Taaltelefoon selecteert uit de e-mailvragen de vragen die taalgebruikers het vaakst stellen en andere vragen die voor het grote publiek relevant zijn.
o
Als vertegenwoordiger in het Taaladviesoverleg zoekt de Taaltelefoon met de andere leden van dat overleg inhoudelijke overeenstemming over de voorstellen voor de adviezen op Taaladvies.net.
o
De Taaltelefoon ondersteunt de bij het team Taaladvies gedetacheerde medewerker organisatorisch en inhoudelijk bij de uitvoering van haar taken. Die omvatten onder meer de redactie van nieuwe adviezen, de publicatie van de adviezen en het onderhoud van de voorziening Taaladvies.net.
Om de samenwerking optimaal te laten verlopen, organiseert het Algemeen Secretariaat van de Taalunie tussentijds werkvloeroverleg met de Taaltelefoon en het Genootschap Onze Taal. Daarin worden de organisatorische en andere praktische aspecten van de samenwerking besproken.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 11 van 26
TAALADVIESOVERLEG In de werkzaamheden voor Taaladvies.net speelt het Taaladviesoverleg van de Nederlandse Taalunie een centrale rol. Het Taaladviesoverleg fungeert als platform voor samenwerking, ervaringsuitwisseling en deskundigheidsbevordering van diensten en personen die zich in Nederland en Vlaanderen met taaladvisering bezighouden. Het bestaat uit mensen die werkzaam zijn op terreinen die relevant zijn voor de taaladviespraktijk, zoals taaladviseurs, deskundigen op het terrein van taalnormering en normatieve taalkunde, en tekstadviseurs. Het Taaladviesoverleg heeft tot doel de redacteurs van Taaladvies.net inhoudelijk te ondersteunen en te begeleiden, en met name tot inhoudelijke overeenstemming te komen over de taaladviezen die in het online raadpleegbare corpus moeten worden opgenomen. Het toetst daarvoor de ontwerpadviezen op hun juistheid, volledigheid en bruikbaarheid in de praktijk. Het Taaladviesoverleg was eind 2017 als volgt samengesteld: o o o o o o o o o o o
Walter Haeseryn, Radboud Universiteit, Nijmegen (voorzitter) Margreet Onrust, VU Amsterdam (ondervoorzitter) Theo de Boer, Van Dale Uitgevers, Utrecht Gwennie Bosma, Sociale Verzekeringsbank (SVB), Amsterdam Dirk CaluwĂŠ, team Taaladvies van de Vlaamse overheid, Brussel Geert Craps, Vlaams Parlement, Brussel Karen Deschamps, team Taaladvies van de Vlaamse overheid, Brussel Ruud Hendrickx, VRT, Brussel Rutger Kiezebrink, Genootschap Onze Taal, Den Haag Eric Tiggeler, VU Amsterdam Frank Willemsen, Ministerie OCW, Den Haag.
De volgende personen nemen ook deel aan de vergaderingen van het Taaladviesoverleg: Tamara Mewe (secretaris), Veronique Verreycken (medewerker Taaladvies.net) en Annemieke Hoorntje (waarnemer namens de Taalunie).
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 26
COMMISSIE SPELLING Met de officiële spelling zoals die in het Groene Boekje is vastgelegd, draagt de Nederlandse Taalunie bij aan een eenduidige communicatie in het Nederlandse taalgebied. Het Groene Boekje en het volledige trefwoordenbestand van de Woordenlijst Nederlandse Taal op de website Woordenlijst.org stellen de gebruiker van de Nederlandse taal in staat om trefzeker te spellen. De recentste editie van het Groene Boekje dateert van 12 oktober 2015. Het Groene Boekje en de website Woordenlijst.org zijn in opdracht van de Nederlandse Taalunie en onder verantwoordelijkheid van de Commissie Spelling samengesteld door het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT). De Commissie Spelling was eind 2017 als volgt samengesteld: o o o o
Tanneke Schoonheim, hoofdredacteur Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden (voorzitter) Dirk Caluwé, coördinator team Taaladvies, Vlaamse overheid, Brussel Dominiek Sandra, hoogleraar Psycholinguïstiek en Algemene Taalkunde, Universiteit Antwerpen Wouter van Wingerden, taaladviseur.
De volgende personen nemen ook deel aan de vergaderingen van de Commissie Spelling: Katrien Van pellicom (projectleider Spelling, Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden), Veronique Verreycken (medewerker Taaladvies.net) en Annemieke Hoorntje (waarnemer namens de Taalunie). Sinds de lancering van het nieuwe Groene Boekje en de website Woordenlijst.org heeft het team Taaladvies talrijke spellingvragen beantwoord, zoals dat voorheen ook al het geval was. Als taalgebruikers vragen hebben over moeilijke of onduidelijke spellingkwesties, beantwoordt het team Taaladvies die in nauw overleg met de Commissie Spelling en het Instituut voor de Nederlandse Taal. Op basis van de reacties en vragen van taalgebruikers wordt de website Woordenlijst.org systematisch verbeterd en tussendoor ook verder aangevuld met nieuwe sets met woorden.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 13 van 26
RESULTATEN VOOR 2017 De website Taaladvies.net blijft zoals de vorige jaren veel bezoekers trekken. In 2017 was Taaladvies.net goed voor 5,6 miljoen bezoekers en 10,7 miljoen geconsulteerde pagina's. Ook de website Woordenlijst.org, de onlineversie van de Woordenlijst voor de officiĂŤle spelling, is belangrijk voor de taaladvisering. In 2017 was Woordenlijst.org goed voor 1,5 miljoen bezoekers en 5,9 miljoen geconsulteerde pagina's. Ongeveer de helft van de vragen die via het vraagformulier op Taaladvies.net aan een taaladviseur zijn voorgelegd, is van Belgische bezoekers afkomstig. De andere helft is voor rekening van Nederlandse vraagstellers. Het grote aantal webbezoekers heeft er niet toe geleid dat het aantal vragen dat via het vraagformulier aan een taaladviseur is voorgelegd, sterk is gestegen. Dat is onder andere te danken aan het steeds groter wordende aanbod van taaladviezen op Taaladvies.net en het gebruik van automatische antwoordsuggesties bij het gebruik van het elektronische formulier in Taaladvies.net. Op die manier kunnen steeds meer mensen via het internet het antwoord vinden op veelgestelde taalvragen en op spellingvragen in het bijzonder, zodat telefonisch of ander persoonlijk contact voor steeds weer dezelfde routinevragen beperkt blijft. Als mensen het antwoord niet zelf kunnen vinden, kunnen de taaladviseurs de vraagstellers ook gemakkelijk doorverwijzen naar Taaladvies.net en Woordenlijst.org. Op die manier kunnen ze hun aandacht sterker richten op de kwesties die meer tijd vergen en op de ontwikkeling en de verbetering van de adviezen op Taaladvies.net en Taaltelefoon.be. Het Taaladviesoverleg en de Commissie Spelling hebben in de loop van 2017 in totaal 86 adviezen goedgekeurd. Hieronder staat een lijst van de teksten die aan het corpus met taaladviezen op Taaladvies.net zijn toegevoegd of die in het corpus zijn gewijzigd. Eind 2017 stonden er in totaal 1723 teksten op Taaladvies.net: 1658 taaladviezen met een vraag-antwoordstructuur en 65 algemene adviesteksten.
Nieuwe adviezen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Pinnen / afhalen / opnemen (geld - ) Met glazuur op / erop (koekjes met -) Appelsien / sinaasappel Gedebuteerd zijn / hebben Bezig gaan met Veelgehoord (trappen van vergelijking) Mazelen is / zijn Identiek aan / met
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 26
9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39.
Initiatie / kennismaking Handje toesteken / helpen (iemand een -) Solderen / uitverkopen / afprijzen Mekanieker / mecanicien / monteur Aanzien worden als / aanzien worden voor / aangezien worden als / aangezien worden voor Net / juist Rechtsomkeer / rechtsomkeert maken Onderlijnen / onderstrepen Potentie / potentieel Genaamd / genoemd / vernoemd naar zijn grootvader Identiek (geen vaas is / geen twee vazen zijn -) Op zowel maandag als op dinsdag / op zowel maandag als dinsdag / zowel op maandag als op dinsdag / zowel op maandag als dinsdag Chips is / zijn Rails ligt / liggen 100 k / 100k / 100 K / 100K Datum zonder voorzetsel Als / dat (Het bruidspaar vindt het leuk - de kinderen komen) Dat / of / als (Het maakt niets uit - het regent) Ik verbind er mij toe / ik verbind mij ertoe Meten: meette / mat Socialewoningbouw / sociale woningbouw Brexit (hoofdletter?) CC / C.C. / c.c. / cc Groententaart / groentetaart Peter Pancomplex / peterpancomplex Nylon kousen / nylonkousen Siliconenbakvorm / silicone bakvorm / siliconen bakvorm Chocolade letter / chocoladen letter / chocoladeletter Er voor zorgen / ervoor zorgen Er achter aan lopen / erachter aanlopen / erachteraan lopen Ermee aanmoeten / ermee aan moeten
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 15 van 26
Nieuwe generieke teksten 1. Volgorde titels en graden hoger en wetenschappelijk onderwijs (Nederland) 2. Aaneenschrijven: drieledige samenstelling of woordgroep? (algemeen)
Herziene adviezen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32.
Wat / dat (wat heeft Piet - ik niet heb?) Nadat (hij vertrok - hij zijn toespraak hield / had gehouden) Vuilbak / vuilnisbak Aanduiden / aanstellen / aanwijzen Zowel de politie als de brandweer zijn / is ter plaatse Zowel de wethouders als de burgemeester is / zijn tegen het voorstel Akkoord zijn / gaan met Gij kwam / kwaamt Komma na een bijwoordelijke beknopte bijzin Komma voor en na een bijvoeglijke beknopte bijzin Van thuis werken / van thuis uit werken / van huis uit werken / vanuit huis werken / thuiswerken Beginnen / begonnen Uw / u beider belang Verantwoording / verantwoordelijkheid -vrij Ervoor waken dat / ervoor waken dat niet De heer dr. A. Jansen / dr. A. Jansen Welke (de regels -) Welk (de rechtszaak, - proces) Wijzen op (bezoekers worden / wordt erop gewezen dat ...) Voorwaarden (in / op / onder / tegen deze -) Gewonnen (ik ben / ik heb -) Trein / resem / rist / pak / rits / serie / reeks (een - maatregelen) De leukste twee foto's / de twee leukste foto's Opdat / zodat Lavabo / fonteintje / wasbak / wastafel Gister / gisteren Werkonbekwaam / arbeidsonbekwaam / arbeidsongeschikt Verantwoordelijke Slagen in / voor Ironie / sarcasme / cynisme Pleonasme / tautologie
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 26
33. Waken over / voor 34. Zichtrekening / betaalrekening / rekening-courant / lopende rekening / (bank)rekening 35. Gradenteken in temperatuuraanduidingen: spatie ervoor of niet? 36. Komma voor en dergelijke, enzovoort(s), et cetera aan het einde van een opsomming 37. Komma tussen twee werkwoordsvormen 38. Verzoeken (De reizigers worden / wordt verzocht) 39. Ervanuit gaan / er van uitgaan / er vanuit gaan / ervan uitgaan 40. Ervan doorgaan / er vandoor gaan / ervandoor gaan 41. Drie kwart / driekwart 42. Toendertijd / toentertijd 43. Weleens / wel eens
Herziene generieke tekst 1. Barbarismen (anglicismen, gallicismen, germanismen) (algemeen)
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 17 van 26
4 TEKSTADVIES Het team Taaladvies verzorgt naast het externe taaladvies voor de Taaltelefoon en Taaladvies.net ook de dienstverlening voor het interne taaladvies bij de Vlaamse overheid. De belangrijkste opdrachten daarin zijn de taalkundige revisie van de Vlaamse regelgeving, de kwaliteitscontrole van de formulieren van de Vlaamse overheid, en de revisie van gezichtsbepalende teksten van de Vlaamse overheid zoals advertenties, brochures en folders.
VLAAMSE REGELGEVING Het Departement Kanselarij en Bestuur geeft advies over de voorontwerpen van decreet en de ontwerpen van besluit van de Vlaamse Regering en de Vlaamse ministers. Dat advies betreft zowel de leesbaarheid en de taalzuiverheid van de ontwerpen als de juridische consistentie en de toepassing van de aanwijzingen die in de omzendbrief Wetgevingstechniek (VR 2014/4) zijn opgenomen. Het taalkundige en het wetgevingstechnische advies zijn verplicht, behalve voor teksten die meer dan eens in dezelfde vorm terugkeren. In 2017 heeft het team Taaladvies over 471 regelgevende teksten taalkundig advies verleend. Dat aantal ligt lager dan het gemiddelde aantal adviezen voor de jaren 20012016 (544 adviezen). Hoewel er dus minder teksten voor taalkundig en wetgevingstechnisch advies voorgelegd werden, bestonden de teksten gemiddeld uit meer pagina’s. Er was dit jaar zelfs een toename van 13,18% voor het totale aantal behandelde pagina’s. Het aantal pagina’s voor eerste adviezen bedroeg 4164 pagina’s. Dat is het hoogste aantal pagina’s dat ooit voor advies is voorgelegd. Het gemiddelde aantal voor de jaren 2010-2016 was 3679 pagina’s.
OVERZICHT REGELGEVENDE TEKSTEN MET TAALKUNDIG ADVIES decreten
70
besluiten van de Vlaamse Regering
312
ministeriële besluiten
83
andere regelgevende teksten
6
471
totaal
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 26
FORMULIEREN In 2003 heeft het team Taaladvies de Formulierenleidraad gepubliceerd. Met die handleiding over de redactie van formulieren en de bijbehorende Wordsjabloon kunnen personeelsleden van de Vlaamse overheid overheidsformulieren redigeren en opmaken. Sinds het najaar van 2006 bestaat er een traject voor de verbetering van de communicatieve en taalkundige kwaliteit van de formulieren van de Vlaamse overheid. Om dat traject op een gestructureerde wijze te laten verlopen, heeft het team Taaladvies begin 2007 het Evaluatie-instrument voor formulieren beschikbaar gesteld. Dat is een lijst met criteria waarmee de formulierontwerpers en de formulierencoördinatoren kunnen toetsen of een formulier goed is voorbereid en opgesteld. De criteria bevatten telkens een of meer paginaverwijzingen naar de instructies, voorbeelden en goede praktijken zoals die in de Formulierenleidraad beschreven staan. Het team Taaladvies gebruikt het evaluatie-instrument om te toetsen of een formulier in aanmerking komt voor het kwaliteitslabel ‘Eenvoudig formulier’. Sinds 2007 heeft het team Taaladvies diverse organisaties van de Vlaamse overheid ondersteund bij de kwaliteitsverbetering van hun formulieren. Op basis van een centrale toetsing worden verbeterpunten en -voorstellen geformuleerd voor de formulieren waarvoor het kwaliteitslabel wordt gevraagd. Waar nodig wordt die feedback toegelicht in werkvergaderingen met de formuliereigenaars en formulierencoördinatoren. In 2017 werd in totaal aan 154 formulieren een volledig nieuw kwaliteitslabel toegekend. Bij 270 formulieren die al eerder een kwaliteitslabel hadden verworven, werd de herziene versie van het formulier goedgekeurd, zodat ze hun label konden behouden. Daarnaast heeft het team Taaladvies advies verleend over formulieren die niet op de formulierensite staan. Ook heel wat van die formulieren voldoen aan de vereisten van het kwaliteitslabel ‘Eenvoudig formulier’. In totaal had eind 2017 83% van alle formulieren een label op de centrale formulierensite (http://formulieren.bestuurszaken.be). ADVIESVRAGEN OVER FORMULIEREN IN 2017 formulieren met nieuw toegekend kwaliteitslabel
154
gewijzigde formulieren met kwaliteitslabel
270
andere behandelde adviesvragen over formulieren
144
totaal
568
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 19 van 26
Een groot aandeel van de formulieren van de Vlaamse overheid wordt nog altijd alleen maar als Worddocument aangeboden aan de invullers. Dat formaat heeft verschillende nadelen: het is geen universeel documentformaat zoals pdf (Acrobat) en het biedt ook weinig mogelijkheden voor verdere digitalisering. Daardoor is het moeilijk om het invulproces helemaal online te laten lopen en de ondertekening van een formulier via het digitaal tekenplatform van de Vlaamse overheid te ondersteunen. Als dat voor veel meer formulieren mogelijk zou zijn, zou ook de communicatie met de backoffice veel meer automatisch en rechtstreeks kunnen verlopen. Om het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het formulierenbeheer bij de Vlaamse overheid te ondersteunen en te promoten, pakt het agentschap Informatie Vlaanderen de digitalisering van formulieren structureel aan. Daarvoor is Het Facilitair Bedrijf in 2017 gestart met het project eFormulieren. Alle organisaties van de Vlaamse overheid zullen met behulp van dat platform hun formulieren kunnen digitaliseren. Het team Taaladvies zal daarbij ondersteuning blijven bieden om de formulieren gebruiksvriendelijk en toegankelijk te houden voor de invullers, volgens de principes van Heerlijk Helder. De dienstverlening voor het project eFormulieren is begin 2018 gestart.
REVISIE VAN ANDERE TEKSTEN Het team Taaladvies geeft ook taalkundig en communicatief advies over allerlei andere teksten van de Vlaamse overheid. Bij de tekstrevisie brengen de taaladviseurs in de tekst correcties aan in verband met spelling, tekstconventies, grammatica, stijl en tekststructuur. Als de tekst minder goed van kwaliteit is, herschrijven ze hem helemaal of gedeeltelijk. Bij teksten die communicatief niet aan de boodschap of de doelgroep zijn aangepast, formuleren de taaladviseurs voor de opdrachtgever algemene verbetervoorstellen. Omdat de taaladviseurs niet alle documenten van de Vlaamse overheid kunnen nalezen, geven ze steeds voorrang aan standaarddocumenten zoals brieven, e-mails en formulieren, en aan de gezichtsbepalende teksten die voor een breed publiek bestemd zijn, zoals advertenties, folders en brochures. Documenten voor intern gebruik bij de Vlaamse overheid, zoals rapporten, nota's en verslagen, krijgen een lagere prioriteit.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 26
Hieronder staat een inventaris van alle teksten die het team Taaladvies in 2017 heeft gereviseerd en herschreven. Ze staan gerangschikt per genre. OVERZICHT PER GENRE voorlichtingsteksten tekst voor nieuwsbrief
39
affiche, paneel, bord
34
advertentie
28
folder
14
tekst voor internet, extranet
12
brochure
11
nieuwsbrief
10
persmededeling
9
andere
5
totaal
162
instructieve teksten instructies verkiezingen
30
dienstorder, regelgeving
20
omzendbrief
9
instructies bij formulieren
9
handleiding, procedure
7
andere
3
totaal
78
correspondentie standaardbrief
41
brieven verkiezingen
25
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 21 van 26
10
uitnodiging
1
totaal
77
rapporterende teksten rapport
7
nota
6
jaarverslag
2
plan
1
andere
1
totaal
17
journalistieke teksten totaal
1
contractuele teksten totaal
2
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 26
5 COMMUNICATIE WEBSITES Het team Taaladvies geeft informatie over taal- en tekstadvies door middel van twee websites: Heerlijkhelderetaal.be voor de interne dienstverlening (zie hoofdstuk 1) en Taaltelefoon.be voor de externe dienstverlening (zie hoofdstuk 2). De website van de Taaltelefoon, Taaltelefoon.be, heeft de laatste jaren een fors groeiend succes. In 2017 telde de website 3.249.402 bezoekers en 4.678.369 geraadpleegde pagina's. Ten opzichte van 2016 is dat een groei van respectievelijk 35% en 38,50%. Sinds de lancering van de nieuwe website in november 2014 zijn er permanent acties ondernomen om de website functioneel te verbeteren. In 2017 werd de pagina met spellingtests het vaakst bezocht op de website van de Taaltelefoon. Die pagina bevat meer dan honderd thematisch ingedeelde sets met meerkeuzevragen waarmee bezoekers van de website kunnen testen hoe goed ze kunnen spellen. Tijdens de lente en de zomer van 2017 werden aan die rubriek twee extra spellingtests toegevoegd. In het najaar, tijdens de Week van het Nederlands, heeft de Taaltelefoon een online spellingquiz georganiseerd. Voor die wedstrijd waren er 5382 deelnemers, waarvan er 1531 tien op tien haalden. De top tien van de meest geraadpleegde taaladviezen op Taaltelefoon.be is: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
Je vindt / je vind Geüpdatet / geüpdate / geüpdated Ervan / er van Notatie van gsm-nummers Aanspreking in brieven en e-mails Goedemorgen / goeiemorgen / goede morgen / goeie morgen Mijns inziens / mijn inziens / naar mijns inziens Ideeën / ideëen / ideën Mezelf / mijzelf Standaardtaal: verschillen tussen België en Nederland
Sinds juni 2010 verschijnt er elke week ook een taaltip op de muurkrant van het extranet van de Vlaamse overheid. Daarin staat telkens een taalvraag, met een kort antwoord en eventueel een link naar een uitgebreidere adviestekst op bijvoorbeeld de website van de Taaltelefoon of op Taaladvies.net.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 23 van 26
NIEUWSBRIEVEN Sinds oktober 2006 verstuurt het team Taaladvies elke maandag de digitale nieuwsbrief Taallink. Daarin staat telkens het antwoord op een taalvraag, samen met een signalement van een nieuw of actueel woord. De woorden van de week en de antwoorden op de veelgestelde taalvragen komen daarnaast op de website van de Taaltelefoon. De Taaltelefoon zet de woorden van de week ook op de Facebook- en Twitterpagina van de Taaltelefoon. Taallink heeft elk jaar een groeiend aantal lezers: eind 2017 had Taallink 11.546 abonnees, wat een groei van 9% betekent ten opzichte van eind 2016. Sinds 2014 verzorgt het team Taaladvies de taaladviesrubriek in de digitale nieuwsbrief Taalunie:Bericht van de Nederlandse Taalunie. Daarin moeten de lezers telkens de taalfout uit een zin proberen te halen. Het is een van de meestgelezen rubrieken van de nieuwsbrief.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 26
6 CONTACTGEGEVENS MEDEWERKERS An Bosmans Dirk CaluwĂŠ (coĂśrdinator) Stefaan Croon Annelies De Mulder (vanaf 30 oktober 2017) Karen Deschamps (vanaf 25 september 2017) Katleen Maesen Kristien Spillebeen (tot 28 februari 2017) Sara Van Calster (tot 14 september 2017) Yves Van Wilder Veronique Verreycken (gedetacheerd door de Nederlandse Taalunie)
CONTACT telefoon
Taaltelefoon: 078 15 20 25 (elke werkdag van 9 tot 12 uur en op woensdag ook van 14 tot 16 uur) algemeen nummer (niet voor taalvragen): 02 553 56 47
internet
www.taaltelefoon.be www.taaladvies.net www.heerlijkhelderetaal.be
taaltelefoon@vlaanderen.be taaladvies@vlaanderen.be
adres
Team Taaladvies Departement Kanselarij en Bestuur Herman Teirlinckgebouw Havenlaan 88 bus 20 1000 Brussel
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 25 van 26
Samenstelling Departement Kanselarij en Bestuur Dirk CaluwĂŠ en Yves Van Wilder
Maart 2018