Monitoringsrapport Het Vinne t=10-gecomprimeerd.pdf by Vlaanderen-be

NATUURINRICHTINGSPROJECT “HET VINNE” – MONITORINGSRAPPORT T+10

In opdracht van VLM Regio Oost (Vlaams-Brabant)

Definitieve versie februari ’21

Veldwerk: Pieter Cox, Alain De Vocht, Frederic Gabrys Auteur: Dave Verwaijen, Pieter Cox, Alain De Vocht, Frederic Gabrys Projectleider: Raf Kempen

Opgemaakt door Landmax bvba Welvaartstraat 22/12, 2200 Herentals +32 14 26 25 00 info@landmax.be www.landmax.be

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Inhoud 1. Doelstelling en onderdelen van de studie .................................................. 4 2. Methodiek ................................................................................................. 5 2.1. Grond- en oppervlaktewater .................................................................... 5 2.1.1. Grondwatermeetnet............................................................................. 5

2.1.1.1.

Grondwaterpeilmetingen ........................................................................................ 5

2.1.1.2.

Grondwaterstaalname............................................................................................. 5

2.1.2.

Oppervlaktewatermeetnet .................................................................... 6

2.2. 2.3. 2.3.1.

Vegetatie .............................................................................................. 7 Fauna ................................................................................................... 9 Broedvogels ....................................................................................... 9

2.3.2.

Libellen .............................................................................................10

2.3.3.

Vissen ...............................................................................................11

2.3.3.1.

Inleiding ................................................................................................................. 11

2.3.3.2.

Materiaal en methode ........................................................................................... 11

2.3.3.3.

Elektrovisserij ........................................................................................................ 11

2.3.3.4.

Fuiken .................................................................................................................... 13

2.3.3.5.

Verwerking ............................................................................................................ 13

3. Resultaten ............................................................................................... 15 3.1. Water ..................................................................................................15 3.1.1. Grondwatermeetnet............................................................................15

3.1.1.1.

Grondwaterdynamiek............................................................................................ 15

3.1.1.2.

Grafische analyse................................................................................................... 16

3.1.1.3.

Besluit grondwaterdynamiek ................................................................................ 16

3.1.1.4.

Grondwaterchemie ............................................................................................... 17

3.1.2.

Oppervlaktewatermeetnet ...................................................................22

3.1.2.1.

Oppervlaktewaterstaalname ................................................................................. 22

3.1.2.2.

Toetsing aan de milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater ........................ 22

3.1.2.3.

IR-EGV-Diagram ..................................................................................................... 24

3.1.2.4.

EGV-pH-Diagram.................................................................................................... 25

3.1.2.5.

Oppervlaktewatertypologie .................................................................................. 26

3.1.2.6.

Besluit oppervlaktewater ...................................................................................... 27

3.2. 3.2.1.

Vegetatie .............................................................................................27 Methodiek .........................................................................................27

3.2.2.

Update BWK ......................................................................................27

3.2.3.

Huidige invulling van de natuurstreefbeelden .........................................28

3.2.3.1.

Monitoring het Vinne

Oppervlakte en ligging ........................................................................................... 28

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.4.

Tansley – opnames.............................................................................29

3.2.4.1.

Eutrofe plas ........................................................................................................... 31

3.2.4.2.

Rietland ................................................................................................................. 32

3.2.4.3.

Grote zeggenvegetatie.......................................................................................... 33

3.2.4.4.

Kleine zeggenvegetatie ......................................................................................... 33

3.2.4.5.

Dottergrasland ...................................................................................................... 34

3.2.4.6.

Glanshavergrasland .............................................................................................. 35

3.2.4.7.

Moerasspirearuigte .............................................................................................. 35

3.2.4.8.

Elzenbroekbos ....................................................................................................... 36

3.2.4.9.

Elzen-vogelkersverbond ....................................................................................... 37

3.2.4.10.

Beuken-eikenbos .................................................................................................. 37

3.2.4.11.

Eiken-berkenbos ................................................................................................... 38

3.2.5.

Permanente kwadraten ............................................................................39

3.2.6.

Bijzondere plantensoorten .........................................................................55

3.2.1.

Besluit ................................................................................................59

3.3. 3.3.1.

Fauna ..................................................................................................27 Broedvogels ......................................................................................62

3.3.1.1. 3.3.2.

Evolutie tegenover vorige monitoringsfasen ........................................................ 70

Libellen .............................................................................................74

3.3.2.1.

Evolutie tegenover vorige monitoringsfasen ........................................................ 80

3.3.3.

Vissen ...............................................................................................82

3.3.4.

Samenvatting en besluiten fauna .........................................................95

4. Integratie water, vegetatie en fauna: consequenties voor het beheer .... 96 4.1. Het centrale meer .................................................................................96 4.1.1. Theoretische achtergrond waterecosysteem...........................................96 4.1.2.

Het waterecosysteem doorheen de opeenvolgende monitoringsrondes ......98

4.1.3.

Aanbevelingen voor het beheer .......................................................... 100

4.2. 4.2.1.

Andere Vegetaties ............................................................................... 103 Vergelijking met vorige monitoringsresultaten ..................................... 103

4.2.2.

Aanbevelingen voor het beheer .......................................................... 103

4.3. 4.3.1.

Vogels ............................................................................................... 105 Vergelijking met vorige monitoringsresultaten ..................................... 105

4.3.2.

Aanbevelingen voor het beheer .......................................................... 105

4.4. 4.4.1.

Libellen ............................................................................................. 108 Vergelijking met vorige monitoringsresultaten ..................................... 108

4.4.2.

Aanbevelingen voor het beheer .......................................................... 108

4.5. Vissen ............................................................................................... 112 4.5.1. Vergelijking met vorige monitoringsresultaten en aanbevelingen voor het beheer 112

Monitoring het Vinne

p ii

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

4.6. 5. 6. 7. 8.

Conclusie natuurinrichtingsmaatregelen ................................................. 113 Algemeen besluit ................................................................................... 115 Referenties ............................................................................................ 116 Bijlagen ................................................................................................. 119 Kaartbijlagen ......................................................................................... 216

Monitoring het Vinne

p iii

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

1. Doelstelling en onderdelen van de studie Het doel van het monitoringsprogramma is het nagaan van de effectiviteit van de maatregelen voor natuur die in het kader van het natuurinrichtingsproject “Het Vinne” werden uitgevoerd. In deze studie worden de effecten op hydrologie en ecologie (vegetatie en fauna) geëvalueerd, 10 jaar na de uitvoering van natuurinrichtingswerken. Daarmee vormt deze studie het laatste luik van het monitoringsprogramma voor het Vinne, dat een looptijd had van 10 jaar.

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

2. Methodiek 2.1. Grond- en oppervlaktewater 2.1.1. Grondwatermeetnet In het Vinne werden in het kader van de ecohydrologische studie van het Vinne (De Wilde et al., 1999) een 70-tal peilbuizen geplaatst, verspreid over het gebied. Na uitvoering van de inrichtingsmaatregelen werden 26 daarvan geselecteerd voor verdere monitoring.

2.1.1.1. Grondwaterpeilmetingen De peilmetingen werden uitgevoerd door VLM en werden aangeleverd voor verwerking. Er zijn 26 peilbuizen in het studiegebied en zowel deze peilbuizen als het meerpeil werden iedere 14 dagen gemeten. Voor een aantal peilbuizen zijn gegevens beschikbaar vanaf 1998. Voor de ligging van de peilbuizen, zie kaart 1. Per meetlocatie werden de volgende gemiddelde gronden oppervlaktewaterpeilen berekend: • • • • •

jaarlijks gemiddelde waterpeil: (GPt) jaarlijks gemiddeld hoogste waterpeil (GHPt), jaarlijks gemiddeld laagste waterpeil (GLPt), jaarlijks gemiddeld voorjaarswaterpeil (GVPt), jaarlijks gemiddelde fluctuatie (GFt)

Daarna werden de gemiddelde gronden oppervlaktewaterpeilen over de meetreeksen vóór en ná de uitvoering van de maatregelen berekend per meetlocatie: • • • • •

gemiddelde waterpeil: GPvoor en GPna gemiddelde hoogste waterpeil: GHPvoor en GHPna gemiddelde laagste waterpeil: GLPvoor en GLPna gemiddelde fluctuatie: GFvoor en GFna gemiddelde voorjaarswaterpeil (GVPvoor en GVPna),

Deze meetresultaten werden dan omgezet naar duurlijngrafieken.

2.1.1.2. Grondwaterstaalname In de maanden augustus-september 2015 werden de 5 peilbuizen bemonsterd. Hiertoe werden ze eerst schoongespoeld, waarna een representatief staal werd genomen. Voor de staalname werd de piëzometer gereinigd en de peilbuis leeggepompt om een representatief staal te kunnen nemen. Dit werd nadien in het labo onderzocht op de volgende parameters: • pH*

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

• EGV (µS/cm)* • HCO3• H2PO43• NO3• NH4+ • SO4• Cl• Na+ • K+ • Ca2+ • Mg2+ • Totaal Fe *pH en EGV werden ter plaatse bepaald. De ionenbalans werd bepaald aan de hand van de bekomen meetwaarden. Meer dan 10% afwijkende stalen werden herbemonsterd. Bij drievoudige overschrijding werd dit als een systematische afwijking aanvaard. Verder werden nog de volgende analyses uitgevoerd: • • • • •

Projectie in een IR-EGV-diagram Interpretatie van pH-EGV (grafiek) Piper diagrammen als opdeling van de anionenverhouding Maucha-diagrammen Stiff-diagrammen

2.1.2. Oppervlaktewatermeetnet Het meetnet voor de kwaliteitsopvolging van het oppervlaktewater omvat 6 locaties, verspreid over het meer en één gracht (zie kaart 2). Eén locatie die in de vorige monitoringsrondes werd bemonsterd (FC120), stond nu droog, en werd dus niet opnieuw bemonsterd. De overblijvende locaties werden twee keer bemonsterd om de trofiegraad en het watertype te bepalen, namelijk in juli/augustus 2015 en tijdens de winterperiode (december 2015). In deze laatste bemonstering werden twee stalen boven de bodem genomen (de andere stalen werden steeds aan de wateroppervlakte genomen). De volgende parameters werden ter plaatse gemeten of in het labo geanalyseerd: • % O2* • Temperatuur* • Geleidingsvermogen* • pH * • BOD • Ammonium-N

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

• Nitraat-N • Nitriet-N • Ortho-fosfaat-P • Zwevende stoffen • Kjeldahl-N • HCO3• H2PO43• NO3• NO2• NH4+ • SO4• Cl• Na+ • K+ • Ca2+ • Mg2+ • Totaal Fe • Totaal-P • Kjeldahl-N *: ter plaatse bepaald

2.2. Vegetatie Het gebied werd gebiedsdekkend geïnventariseerd om na te gaan of de beoogde natuurstreefbeelden worden behaald. Hiertoe werden luchtfoto’s geïnterpreteerd naar mogelijke BWK-types. Nadien werden deze BWK-types aan de hand van kensoorten in het veld geverifieerd en correcter ingetekend waar relevant. Deze gegevens werden vervolgens gedigitaliseerd met ArcGIS, met als resultaat een plandekkende kaart met aanduiding van de aangetroffen BWK-types en de natuurstreefbeelden. Per type werd dan de totaaloppervlakte bepaald. De kaartvlakken werden per natuurstreefbeeld met minstens 1 één Tansley-opname geïnventariseerd, op het meest geschikte tijdstip van het jaar, naargelang het vegetatietype en in functie van het beheer van het perceel en de weersomstandigheden. De onderstaande tabel geeft de indeling van de Tansley bedekkingsschaal weer. Tabel 1: Tansley bedekkingschaal symbool

abundantie en frequentie

sporadic, sparse, de soort is zeer zeldzaam, slechts enkele exemplaren aanwezig

rare, de soort is zeldzaam

occasional, de soort wordt zo nu en dan aangetroffen en is verspreid aanwezig

local frequent, plaatselijk frequent

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

symbool

abundantie en frequentie

frequent, de soort wordt frequent aangetroffen en is vrij talrijk

local abundant, plaatselijk talrijk

abundant, de soort is talrijk, veel aanwezig maar nooit (co-)dominant

local dominant, plaatselijk overheersend

c(od)

codominant, de soort is overheersend samen met andere soorten

dominant, de soort is overheersend

Er zijn verder opnames gemaakt van 31 permanente kwadraten (PQ’s). Alle soorten (mos, kruidlaag, struik- en boomlaag), bijzondere soorten (rode lijst soorten, groepen invasieve exoten,…) en opvallende abiotische kenmerken in het gebied werden in het veld genoteerd, naast de globale vegetatiekenmerken. Ook eventueel beheer dat kon worden vastgesteld op het terrein werd genoteerd. De bestaande toestand werd verder gedocumenteerd met overzichtsfoto’s en specifieke detailfoto’s. 19 terrestrische PQ’s werden geïnventariseerd volgens de Londo-methode. De 12 PQ’s binnen het wateroppervlak van het meer werden op gelijkaardige manier geïnventariseerd. De watermassa en de (eventuele) oeverzone werden gecontroleerd op planten en de bedekking werd geschat. De watermassa werd tot op een diepte van 2 m gecontroleerd op zicht (Carpviewer) en, indien nodig, met een hark. De volgende gegevens worden (indien nodig) verzameld: • • • • • • •

percentages van onbedekte bodem en de strooisellaag, totale bedekking van de moslaag (met Londo-schaal). procentuele bedekking van de kruidlaag (= som van mossen, varens, kruiden, grassen en grasachtigen) ten opzichte van de totale oppervlakte van het PQ procentuele bedekking van de struiklaag (> 2 m) en boomlaag (> 6 m) ten opzichte van het PQ alle aanwezige soorten in het PQ en dit per laag bedekking van de individuele plantensoorten voor de kruid-, struik- en boomlaag (Londoschaal) Verder werd een beschrijving van de vegetatie in het PQ gemaakt met ook algemene informatie als beheer, weersomstandigheden, toponiem, ligging, kwelindicaties, waargenomen faunasoorten. Alle PQ’s werden gefotografeerd tijdens de beschrijving.

Tabel 2 geeft de indeling weer zoals voorgesteld door Londo. Tabel 2: Indeling voor vegetatieopnames volgens Londo (1975) Londo-schaal r1 r2 r4 r1 r2 r4 p1 p2 p4

Monitoring het Vinne

Abundantie (aantal individuen) zeer weinig (1-2) zeer weinig (1-2) weinig (3-20)

Bedekkingsgraad <1% 1-3% 3-5% <1% 1-3% 3-5% <1% 1-3% 3-5%

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Londo-schaal a1 a2 a4 m1 m2 m3 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Abundantie (aantal individuen) talrijk (20-100) zeer talrijk (ontelbaar) Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig Willekeurig

Bedekkingsgraad <1% 1-3% 3-5% <1% 1-3% 3-5% 5-15% 15-25% 25-35% 35-45% 45-55% 55-65% 65-75% 75-85% >85%

De inventarisatie van de PQ’s gebeurde één maal in het meest geschikte seizoen (afhankelijk van vegetatietype en het beheer). Per PQ en per kaartvlak wordt een soortenlijst bekomen met globale indicaties van abundantie (Londo of Tansley –methode). Deze gegevens werden geanalyseerd met Turboveg en Associa om de vegetatietypes te bepalen. Vervolgens werd een beoordeling uitgevoerd van de mate van ontwikkeling van ecotooptypen aan de hand van volledigheid van het voorkomen van ecologische soortengroepen volgens Witte (1998). Bij onvolledigheid werd ook gebruik gemaakt van de Systematiek van Natuurtypen van Vlaanderen (2002). Nadien werd de mate van ontwikkeling en verdeling van plantensoorten nagegaan binnen de kaartvlakken aan de hand van een berekening van de volledigheid van ecologische soortengroepen, waarbij abundantie wordt meegewogen. Uiteindelijk werd aan de hand van deze gegevens een evolutie in de vegetatiesamenstelling ingeschat.

2.3. Fauna 2.3.1. Broedvogels Er werd een gebiedsdekkende territoriumkartering uitgevoerd. Hiertoe werden alle waarnemingen tijdens een terreinbezoek op een veldkaart geregistreerd. Na elk terreinbezoek werden de gegevens van de veldkaart op soortkaarten overgebracht. Een soortkaart is een kaart van een gebied waarop per vogelsoort alle waarnemingen worden ingetekend. Door na elk bezoek het aantal geldige waarnemingen op de soortkaart te noteren, werd gedurende het broedseizoen inzicht verkregen in het globaal aantal territoria. Het overzicht van de gebrachte bezoeken wordt weergegeven in tabel 3. Tijdens de libellenmonitoring zijn ook vogelwaarnemingen genoteerd.

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Tabel 3: overzicht van de broedvogeltellingen Datum 10/05/’15 22/05/’15 24/05/’15 07/06/’15 26/06/’15 28/06/’15 18/07/’15 23/08/’15

Type telling Ochtend Avond Ochtend Ochtend Avond Ochtend Ochtend Ochtend

Weer 8°C – 17°C; Wisselend bewolkt 12°C – 9°C; Wisselend bewolkt tot bewolkt 9°C – 18°C; Wisselend bewolkt 10°C – 19°C; Zonnig 18°C – 14°C; Half bewolkt, vlak na telling regen/onweerachtig 11°C – 23°C; wisselend bewolkt 15°C – 20°C; Wisselend bewolkt 14°C – 22°C; Wisselend bewolkt/zonnig

Er werd bij deze tellingen gebruik gemaakt van een vaste route (volgens Hustings et al. 1989, methode broedvogelmonitoring SOVON, van Dijk & Boele 2011), die regelmatig in tegengestelde richting werd gevolgd. Hierdoor wordt de periode van maximale zangactiviteit steeds op een ander deel van de route waargenomen. A.d.h.v. de instructies van ‘Handleiding SOVON broedvogelonderzoek’ is bepaald of het een geldig territorium betrof. De territoriumstip op de aangemaakte kaarten werd geplaatst op de waarnemingsstip met de hoogste broedcode of op de meest centraal of meest logisch gelegen waarnemingsstip (indien er meerdere stippen met dezelfde hoge broedcode waren). Bij elke waarneming werd extra informatie genoteerd, welke mogelijk relevant kan zijn bij de verwerking van de gegevens (onder andere informatie van plaatselijke, actieve vogelkijkers).

2.3.2. Libellen De inventarisatie van de libellen werd uitgevoerd volgens 7 transecten van ca. 100 m langs een aangeduide route, waarbij vier bezoeken werden gebracht van mei tot en met augustus 2015, telkens met minstens twee weken ertussen. Deze libellenmonitoring is steeds uitgevoerd tijdens middagen met voldoende warm weer (liefst met zon) en met weinig wind. Het overzicht van de bezoeken is weergegeven in tabel 4. Per soort werd verder een inschatting gemaakt of deze zich in het gebied voortplant of slechts als zwerver het gebied bezoekt. Hiervoor werd gebruik gemaakt van de genoteerde indicaties van voortplanting en schattingen van aantallen. Tabel 4: overzicht libellenmonitoring Datum 24/05/’15 28/06/’15 26/07/’15 29/08/’15

Weer 18°C; Wisselend bewolkt, 2 bft 23°C – 24°C; Wisselend bewolkt, 2 bft 18°C – 20 °C; Wisselend bewolkt, 2-3 bft 19°C – 25 °C; Helder, 2 bft

Tijdens de libellenmonitoring is er van sommige transecten lichtjes afgeweken. Enkele transecten waren namelijk niet meer toegankelijk door o.a. struweelvorming en ontoegankelijkheid omdat het pad onder water staat. Indien een transect is verlegd, is er gezocht naar een nabijgelegen mogelijkheid met gelijkaardige eigenschappen. Hieronder volgt een korte bespreking van de 7 monitoringsroutes. Deze transecten worden ook weergegeven op kaart 3 (alsook de transecten uit vorige monitoringsrondes). •

Strook 1: Dijk in het verlengde van het wandelpad komend van het bezoekerscentrum. In het verleden stond de uitkijktoren op het einde van dit transect. In 2013 is er een nieuwe

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

•

• • • • •

uitkijktoren geplaatst, dichter naar het bezoekerscentrum toe. Hierdoor is de oorspronkelijk toegankelijke dijk afgesloten en hebben bramen, distels en riet de verruiging ingezet. Strook 2: De oorspronkelijke route liep langs de zuidzijde van een sloot in het westzuidwesten van het provinciaal natuurdomein. Dit transect is vanwege de enorme verruiging niet meer te bewandelen, waardoor het nieuw transect ten noorden van deze sloot is gelegd. Ten zuiden van het transect is de sloot aanwezig, welke soms redelijk dicht begroeid is met riet. Vervolgens is er een overgang met kruidachtige planten naar het weiland. Strook 3: Gelegen in het zuidelijk deel waar het knuppelpad een hoek van 90° maakt. Aan beide zijden van het transect is er een rietvegetatie aanwezig met af en toe open water. Strook 4: Dit transect loopt langs een poel in het zuidoostelijk deel van het monitoringsgebied. De poel heeft een brede rietvegetatie. Verder van de poel af is een jonge aanplant van bomen aanwezig in combinatie met een grasperceel. Strook 5: Transect 5 is gelegen in de noordoostelijke hoek van het gebied en is dwars gelegen op de Rondeweg. Aan de oostelijke zijde van deze strook is een (vervuilde) sloot aanwezig, de strook zelf loopt door een ruigte van brandnetels en bramen. Strook 6: Strook 6 is een route die gelegen is in het bos ten noordoosten van het meer. Het is een breed bospad dat wordt onderhouden als wandelpad. Enkele open plekken in het bos zorgen voor een afwisseling van zon beschenen en beschaduwde plaatsen. Strook 7: Deze strook is helemaal in het noorden van het monitoringsgebied gelegen, namelijk net ten zuiden van de Muggenberg. Het is een open en bloemrijk gebied.

Alle libellenwaarnemingen werden in kaart gebracht. Ook waarnemingen tussen de transecten in en libellenwaarnemingen tijdens de broedvogelmonitoring zijn genoteerd. Na afronding van de monitoring werd een soortenlijst opgesteld.

2.3.3. Vissen 2.3.3.1. Inleiding In 2006 werd de visgemeenschap in het Vinne bemonsterd (Lambrechts et al. 2007). De destijds uitgevoerde bemonstering kan dan ook als 0-meting worden gezien. In september 2015 werden 8 transecten opnieuw bemonsterd om de abundantie per vissoort te bepalen.

2.3.3.2. Materiaal en methode Voor de bemonstering van de visgemeenschap werd gebruik gemaakt van een combinatie van vangsttechnieken, namelijk elektrovisserij vanuit een boot voorzien van elektromotor en fuikvisserij. De bemonstering vond plaats van 14 tot en met 19 september 2015.

2.3.3.3. Elektrovisserij Elektrovisserij is één van de minst selectieve bemonsteringsmethoden wat betreft vissoorten en de grootte van de vis. Alle grootteklassen waaronder juvenielen uit de 0+-exemplaren kunnen gevangen worden. Door gebruik te maken van elektrovisserij wordt er dan ook een duidelijk beeld verkregen van de binnen Het Vinne aanwezige visgemeenschap. Daarnaast kunnen vissen die zich in waterplanten en achter obstakels bevinden met behulp van het elektrovistoestel worden gevangen.

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Verspreid over het Vinne werden de 8 transecten met verschillende lengtes bemonsterd (Tabel 5). De transecten zijn gelegen langs diepere sloten die vroeger in het gebied aanwezig waren. In de huidige situatie zijn het vaak de randen van rietzones langs een diepere geul. Het aandeel aan vegetaties is sterk variabel. Deze transecten werden twee keer achtereenvolgens afgevist (tweevangstenmethode). Alle vissen uit de twee successieve vangsten werden gedetermineerd, op de mm nauwkeurig gemeten (vorklengte) en tot op 1 gram nauwkeurig gewogen (Figuren 1 & 2). Hierna werden alle vissen weer teruggezet (Figuur 3).

Figuur 1: Meten van een blankvoorn op de meetplank

Figuur 2: Wegen van de vissen op de balans

Figuur 3: Vrijlaten van een gevangen snoek

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

De afvissingen werden uitgevoerd met een elektrovistoestel van het type DEKA 7000 met één anode en één kathode. Er wordt gevist op 220 V met een stroomsterkte van tussen de 4 en 6 Ampère. De bemonsterde transecten zijn weergegeven op kaart 4. Tabel 5: Lengte van de 8 bemonsterde transecten met elektrovisserij in het Vinne 2015. Transect Transect 1 Transect 2 Transect 3 Transect 4 Transect 5 Transect 6 Transect 7 Transect 8 Totaal

Lengte (m) 80 70 110 150 80 40 90 150 770

2.3.3.4. Fuiken Verspreid over het Vinne werden er tien fuiken geplaatst. Deze fuiken bleven over een periode van 5 dagen in het meer aanwezig en werden dagelijks leeg gemaakt waarna de in de fuiken aanwezige vissen tot op 1 mm vorklengte werden gemeten en de vissen tot op 1 gram nauwkeurig werden gewogen. Er werd gebruik gemaakt van fuiken waarvan de eerste hoepel een diameter heeft tussen de 0,8 en 1 m (figuur 4). De fuiken zijn 6 m lang en aan de voorkant voorzien van een staand want met een lengte van 6 m. Het staand want heeft als doel om vissen naar de ingang van de fuik te leiden. De onderkant van dit staand want is voorzien van verzwaring zodat vissen niet onder het staand want door kunnen zwemmen. De fuiken werden opgespannen met behulp van verzwaringen en stokken. De plaatsen waar de fuiken werden opgesteld worden weergegeven op kaart 4.

Figuur 4: Opgestelde schietfuik in het Vinne

2.3.3.5. Verwerking Op basis van de tweevangstenmethode werd voor soorten die in voldoende groot aantal worden gevangen populatieschattingen (± 95 BI) berekend (Seber & Le Cren, 1967). De gemiddelde lengte en gewicht met standaarddeviatie per soort en transect werden berekend. Lengtefrequentiedistributies

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

van de belangrijkste populaties met extra aandacht voor Rode Lijst soorten (Verreycken et al., 2012) werden opgesteld op basis van de individuele metingen. Ook de Visindex (IBI) van de bemonsterde transecten werd berekend (Belpaire et al., 2000). De IBI wordt uitgedrukt op een vijfdeling of negendelige schaal en in EQR of Ecological Quality Ratio (ecologische kwaliteitsverhouding). De EQR is een maat voor de ecologische kwaliteit van een afvisplaats waarbij rekening wordt gehouden met het visbestand maar ook met de structuurkenmerken van de waterloop. De waarde van de EQR varieert tussen 0 (slecht) en 1 (uitstekend). De beoordeling van de waarde van de EQR is evenredig opgedeeld in 5 klassen namelijk “slecht” (EQR ≤ 0.20), “ontoereikend” (0.20 < EQR ≤ 0.40), “matig” (0.40 < EQR ≤ 0.60) “goed” (0.60 < EQR ≤ 0.80) en “uitstekend” (EQR > 0.80)

Monitoring het Vinne

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3. Resultaten 3.1. Water 3.1.1. Grondwatermeetnet 3.1.1.1. Grondwaterdynamiek Alle beschikbare waterpeilgegevens werden verwerkt (Bijlage 1). De volgende gegevens werden uitgezet per peilbuis alsook per meetjaar. -

Het betreft hier steeds de stijghoogtes (in mTAW). Voor de berekening van het voorjaarsgrondwaterpeil werd steeds het gemiddelde genomen van de metingen beschikbaar tussen de data 22 maart tot en met 21 juni van het desbetreffende meetjaar. Uit de plaspeilgegevens (tabel 6) zien we dat er na een aanvankelijke stijging van het waterpeil in het Vinne een stabilisatie (en zelfs lichte daling) van het waterpeil heeft plaatsgevonden. Met name de jaarlijkse maximumwaarden vallen lager uit dan voordien het geval is geweest. Ook de minimumwaarden zijn ooit hoger geweest, maar nu zijn die in elk geval nog steeds hoger dan in 2006 (wat niet geldt voor de maximumwaarden). De jaarlijks gemiddelde fluctuatie is tijdens de laatste jaren zeer laag geworden. Tabel 6: Plaspeilgegevens jaartal 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2013-2006

GPt (mTAW) 24,93 25,00 25,09 25,12 25,12 25,29 24,88 24,88 24,90 -0,05

GLPt (mTAW) 24,66 24,88 25,07 25,07 25,01 25,20 24,85 24,85 24,90 0,19

GHPt (mTAW) 25,10 25,10 25,11 25,19 25,26 25,50 24,90 24,90 24,90 -0,20

GFt (mTAW) 0,44 0,22 0,04 0,12 0,25 0,30 0,05 0,05 0,00 -0,39

De tendensen in deze gegevens worden niet teruggevonden in de peilbuisgegevens. Met name de daling van het meerpeil wordt niet teruggevonden in de gegevens van de peilbuizen. Wel vertonen de meeste peilbuizen met een hoger gemiddeld peil een lagere jaarlijkse fluctuatie. Dit zijn over het algemeen peilbuizen die dichtbij het meer gesitueerd zijn

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

(VINP014X, VINP024X, VINP071X, VINP073X, VINP074X, VINP081X). De beperktere fluctuatie in peilbuizen die dicht bij het meer gelegen zijn, wijst op de bufferende werking van het meer. In de resterende peilbuizen, die verder van het meer verwijderd liggen, is geen duidelijke lijn te trekken: in VINP005 is het peil ± gelijk gebleven, en is de fluctuatie verhoogd; in VINP026X is het peil ook ± gelijk gebleven, maar is de fluctuatie verlaagd; in VINP044X is het peil verlaagd en de fluctuatie verhoogd; in VINP063X is het peil verhoogd en de fluctuatie verlaagd; in VINP066X is het peil verlaagd en ook de fluctuatie verlaagd. Er dient benadrukt te worden dat de beschikbare peilgegevens eigenlijk te zeer gefragmenteerd zijn om algemene conclusies te kunnen trekken. 3.1.1.2. Grafische analyse De hydrodynamiek kan grafisch worden geanalyseerd met behulp van tijdscurven en duurcurven. In een tijdscurve worden de grondwaterpeilfluctuaties per meetpunt weergegeven voor een bepaalde periode. Dergelijke figuur geeft een beeld van de jaarschommelingen voor elke piëzometer of peilschaal. Het grondwaterpeil wordt weergegeven ten opzichte van het maaiveld of als stijghoogte (mTAW). In een duurcurve of duurlijn wordt aangegeven hoe lang een bepaalde grondwaterstand in een bepaalde periode een bepaalde waarde heeft. Hier wordt het grondwaterpeil weergegeven ten opzichte van het maaiveld. Het opstellen van een duurcurve is enkel zinvol indien gegevens beschikbaar zijn voor een (bijna) volledig meetjaar (ideaal: 26 14-daagse metingen), zo niet geeft dit een vertekend beeld en kan dit aanleiding geven tot verkeerde conclusies. Wat opvalt in de tijdscurven is dat de seizoenale schommelingen die vóór 2011 onderkend werden in een aantal peilbuizen, na 2011 grotendeels ontbreken. Soms is er een gevoelige daling van de waterpeilen in de tweede helft van 2013. In de duurcurven zijn verschillende typen te onderscheiden. Er zijn afgeplatte S-curven die erop wijzen dat het grootste deel van de waarnemingen binnen bepaalde grenzen van het grondwaterpeil blijven (vb. VINP005, VINP024X, VINP076X, VINP077X, VINP078X, VINP079X, VINP080X, VINP081X, VINP082X, VINP083X, VINP084X). Andere vertonen sprongen (vb. VINP029A, VINP037A, VINP044X, VINP071X, VINP072X, VINP073X, VINP074X, VINP075X) en/of zijn grosso modo te beschouwen als een lineaire rechte, wat erop wijst dat alle metingen ongeveer gelijkmatig verdeeld zijn over de dieptes onder het maaiveld (vb. VINP025A, VINP026X, VINP040A, VINP063X, VINP066A). Deze laatste zijn over het algemeen verder van het meer gelegen. 3.1.1.3. Besluit grondwaterdynamiek Er kunnen twee patronen worden waargenomen in de peilbuizen: -

Peilbuizen nabij het meer ondergaan de invloed van het meer: ze hebben een hoger gemiddeld peil, maar de fluctuaties in peil zijn meer gebufferd. Verder gelegen peilbuizen ondergaan ook de invloed van het meer (drainage), en vertonen een lager gemiddeld peil. De schommelingen zijn echter nog steeds uitgesproken (soms zelfs meer uitgesproken) dan vroeger.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.1.1.4. Grondwaterchemie De locatie van de grondwaterstaalnames wordt weergegeven op kaart 5. Voor de verwerking van de analyseresultaten zijn verschillende methoden beschikbaar: −

Toetsing aan de milieukwaliteitsnormen voor grondwater (VLAREM);

−

Enkelvoudige analysemethoden op basis van één parameter (EGV, pH en chlorideconcentratie);

−

Samengestelde (grafische) analysemethoden (Stiff-diagrammen, IR-EGV-diagrammen en EGV-pH-diagrammen).

Tabel 7: Resultaten van de chemische analyse van grondwater (ionenconcentraties in mg/l) VINPO24X

VINPO25X

VINPO26X

VINPO40X

VINPO44X

49,1

30,6

229

44,4

3,32

6,1

3,91

5,9

6,5

Sulfaat (SO4 )

107

160

420

188

Chloride (Cl-)

108

11,6

20,1

3,66

134

1,22

4,3

6,4

6,3

6,9

8,2

Natrium (Na )

13,6

17,5

25,2

36,4

24,8

IJzer (Fe)

14,5

5,0

11,7

<0,100

<0,20

Calcium (Ca ) 2+

Magnesium (Mg ) 2-

(HCO3-)

Bicarbonaten +

Kalium(K ) +

Orthofosfaat Nitraat

(PO43-)

(NO3-) (NH4+)

Ammonium

7,7

0,45

0,171

0,48

<0,100

4,8

5,2

4,5

6,1

3,6

EGV (µS/cm)

194

450

393

1188

446

Toetsing aan de milieukwaliteitsnormen voor grondwater Tabel 8: Als grondwaterkwaliteitsnormen geldende richtwaarden (bijlage 2.4.1 van VLAREM II) Grondwaterkwaliteitsnorm (mg/l) 2+

Calcium (Ca )

270 2+

Magnesium (Mg )

250

Chloride (Cl )

250

Kalium(K+)

Sulfaat (SO4 )

150

)

Natrium (Na ) 2+/3+

IJzer (Fe Fosfaat

(PO4-/2-/3-)

1,34

Nitraat

(NO3-)

Ammonium

(NH4+)

0,5

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Een eerste analyse van de grondwaterstalen bestaat uit een toetsing aan de milieukwaliteitsnorm voor grondwater (Vlarem afdeling 2.4.1, zie tabel 8). Hieruit blijkt dat voor alle onderzochte parameters, deze over het algemeen lager zijn dan de als grondwaterkwaliteitsnormen geldende richtwaarden. Enkel in VIN040X zijn de waarden voor sulfaat en ijzer hoger (420 mg/l en 37 mg/l respectievelijk) dan de grenswaarden. De ijzerwaarde is ook hoger in VIN025X (25 mg/l). In VIN024X is de waarde voor ammonium overschreden (7,7 mg/l). De hoge calcium-, sulfaat- en ijzerwaarden voor VIN040X, vergeleken met de meetpunten ten noordoosten van het meer werd reeds waargenomen in de Ecohydrologische studie van het Vinne uit 1999 (De Wilde et al. 1999). Wat sulfaat betreft ligt hier mogelijk een proces van tijdelijke mineralisatie van sulfiderijk materiaal aan de basis, met name in perioden waarin de grondwatertafel het laagst is (De Wilde et al. 1999). De aanwezigheid van ijzer in het gronden oppervlaktewater is afhankelijk van de ijzerrijkdom van het sediment waardoor of waarlangs dit water stroomt. In het geval van het Vinne is dit het Landeniaan. In kwelgebieden (zoals het Vinne) komen vaak hoge ijzergehaltes aan de oppervlakte voor dankzij de lage redoxpotentiaal. Afhankelijk van de zuurtegraad kan het ijzer in oplossing blijven of neerslaan (De Wilde et al. 1999). Verhoogde ammoniumwaarden in het grondwater worden meestal veroorzaakt door de aanwezigheid van een stikstofhoudende organische restfractie in de sedimenten, en door het voorkomen van kleimineralen waaruit gebonden ammonium via kationenuitwisseling in oplossing komen. Ook kan gemineraliseerd ammonium, afkomstig van organische mest, rechtstreeks via uitspoeling in het grondwater terecht komen. Of de hogere concentratie in VIN25X te wijten is aan vervuiling vanuit de nabije omgeving (huishoudelijk afvalwater, mest) is mogelijk, maar niet bewezen (De Wilde et al. 1999). Grondwater van een onverdachte herkomst kan ook soms belangrijke hoeveelheden ammoniak bevatten afkomstig van veenlagen in de bodem. In ongeveer 90% van het gebied is veensubstraat aanwezig in de ondergrond (De Wilde et al. 1999). Met name is oppervlakkig veen te vinden in noordelijke gedeelte ter hoogte van het natuurreservaat (vergelijkbare hoge ammoniumwaarden werden echter niet gevondenin VINP025X en VINP026X). De gevonden waarden zijn niet problematisch voor de vegetatie. Bij een te hoge EGV zijn wel problemen te verwachten als er te veel natrium en chloride in het water aanwezig zijn, maar datis hier niet het geval. De resultaten van de grondwateranalyses zijn weergegeven in bijlage 2. In deze resultaten kunnen voor staalnamecampagne T+10 de volgende vaststellingen worden gedaan: -

De stalen hebben een overwegend lage pH (< 6.5);

Het elektrische geleidingsvermogen (EGV) varieert sterk (van 194 tot 1188 µS);

Bij de meeste stalen was de sulfaat- en chlorideconcentratie lager dan het richtniveau (250 mg/l).

IR-EGV-Diagram De IR-EGV-methode (Ionenratio en Elektrisch geleidingsvermogen) probeert met een beperkt aantal basisgegevens een ordening te maken tegen de achtergrond van verschillen in waterkwaliteit die in de hydrologische kringloop optreden. Er wordt een onderscheid gemaakt in thalassoclien water (zeewater), atmoclien water (chemisch lijkend op regenwater) en lithoclien water (gerijpt grondwater - door bodempassage verrijkt met mineralen, met name calcium en bicarbonaat). 18

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

De IR wordt als volgt gedefinieerd:

De IR geeft een indicatie van het aandeel van calciumionen in de kationensom. In het IR-EGV diagram worden drie referentiepunten aangegeven als de hoekpunten van een driehoek. Het toppunt van de driehoek is een referentiepunt voor lithoclien water (EGV 658 μS/m, IR 94.9%), het punt uiterst rechts voor thalassoclien water (EGV 47820 μS/m, IR 3.7%) en het linkerhoekpunt voor atmoclien water (EGV 42.7 μS/m, IR 20%) (Beltman et al. 1989; Van Wirdum 1991). Vergeleken met de staalnamecampagne van 2011 valt op dat de staalnamepunten nu binnen de driehoek vallen. VINPO40X ligt wel nog steeds het dichtst bij het lithocliene referentiepunt en is dus het meest lijkend op gerijpt grondwater, terwijl de andere (in mindere of meerder mate) meer gelijkenis vertonen met regenwater.

Figuur 5: IR-EGV-diagram van de grondwaterstalen van de staalnamecampagne 2015. EGV-pH-Diagram In een EGV-pH-diagram wordt het elektrisch geleidingsvermogen (veldmeting) uitgezet tegen de pH (veldmetingen). Het doel van een dergelijk diagram bestaat erin om grafisch verschillen te onderzoeken tussen verschillende staalnamepunten. VINPO40X verschilt sterk van de andere punten (en met name het EGV). De andere punten liggen relatief dicht bij elkaar gegroepeerd ten noorden van het meer, terwijl VINPO40X in een geheel ander deel van het gebied (ten zuidoosten van het meer) gelegen is. Deze ruimtelijke verschillen gaan dus gepaard met verschillen in de chemische kenmerken van het water (dit werd ook al weerspiegeld in het IR-EGV-diagram). VINPO24X, VINPO25X, VINPO26X en VINPO44X zijn behoorlijk zuur. Dit wordt weerspiegeld in de zuurtegraad van het oppervlaktewater ter plaatse.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Figuur 6: EGV-pH-diagram van de grondwaterstalen van de staalnamecampagne 2015. Grondwatertypologie Voor de afleiding van verschillende grondwatertypes wordt enerzijds gebruik gemaakt van enkelvoudige analysemethoden op basis van één parameter en anderzijds van Stiff- en Maucha-diagrammen. Bij Stiff-diagrammen worden watertypen onderscheiden naar combinaties van de dominerende kationen en anionen (op basis van procentuele verhoudingen). Deze percentages worden in een diagram uitgezet, met links de kationen en rechts de anionen. Aan de hand van de vorm van het diagram kan een watermonster worden ingedeeld. In een Maucha-diagram worden de concentratie van de dominerende kationen en anionen van een monster uitgezet, waardoor een stervormige figuur ontstaat (met links de anionen en rechts de kationen). De oppervlakte van de samenstellende polygonen is evenredig met de concentratie van de ionen in milli-equivalenten per liter. De oppervlakte van de achtergrondcirkel is een maat voor de totale ionenconcentratie van het water. De enkelvoudige analysemethoden betreffen een indeling op basis van het elektrische geleidingsvermogen (De Moor & Breuck, 1969), de chloride concentratie (Stuyfzand, 1986) en de pH. Tabel 9: kwaliteitsbeoordeling van water op basis van zijn geleidbaarheid (De Moor & Breuck,1969). geleidbaarheid (μS/cm bij 20°C) < 200 200 - 400 400 – 800 800 – 1600 1600 – 3200 3200 – 6400 6400 – 12800 12800 – 25600

kwalitatieve beoordeling zeer zoet zoet matig zoet zwak zoet matig brak brak zeer brak matig zout

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

geleidbaarheid (μS/cm bij 20°C) 26500 - 38400

kwalitatieve beoordeling zout

Tabel 10: Kwaliteitsbeoordeling van grondwater op basis van chloridegehalte (Stuyfzand,1986). chloride gehalte (mg/l) < 150 150 – 300 300 – 1000 1000 – 10000 10000 – 20000 20000

kwalitatieve beoordeling zoet zoet tot brak brak brak tot zout zout hyperhalien

Voor de pH wordt een indeling gemaakt op basis van de ondergrens van het richtniveau (RN) uit Vlarem II. De ondergrens is 6,5. Grondwater met een pH lager dan 6,5 wordt beschouwd als zuur grondwater (zonder verdere onderverdeling), terwijl grondwater met een pH tussen 6,5 en 7,5 neutraal is. Bij een pH boven de 7,5 wordt gesteld dat het grondwater basisch is (zonder verdere onderverdeling). De grondwaterstalen worden aan de hand van het chloridegehalte ingedeeld als zoet water. Op basis van de elektrische geleidbaarheid variëren de stalen van zeer zoet tot zwak zoet. De pH is telkens lager dan 6,5; het water wordt dus als zuur beschouwd. Stiff-diagrammen & Maucha-diagrammen Alle Stiff-diagrammen op basis van de grondwaterstalen zijn opgenomen in bijlage 2. In de literatuur (Van der Hoek & Witte, 1994) worden 2 niet-verontreinigde grondwatertypen beschreven op basis van de Stiff-diagrammen: - Watertype 1 wordt bepaald door calcium en bicarbonaat. Dit is typisch voor lithoclien grondwater. In de literatuur wordt bij dit watertype minstens 50 % van de kationensom ingenomen door calcium en minstens 50 % van de anionensom door bicarbonaat. - Watertype 2 wordt bepaald door calcium en sulfaat waarbij calcium minstens 50 % van de kationen inneemt en het percentage sulfaat in de anionensom groter is dan het percentage van chloride en bicarbonaat en in essentie dus ook minstens 50 % van de anionensom inneemt. Alle grondwaterstalen behoren tot watertype 2, het CaSO4-watertype. Dit was reeds het geval voor de inrichtingsmaatregelen. De Maucha-diagrammen zijn inhoudelijk verwant aan Stiff-diagrammen, en ze bevestigen dan ook hetgeen hierboven werd gesteld, met als grootse “armen” van de ster telkens calcium en sulfaat. Enkel in VINPO26X is het aandeel chloride hoger dan het aandeel sulfaat (wat ook in het Stiff-diagram kan worden waargenomen). Het Piper-diagram Het Piper-diagram bestaat uit drie delen: een driehoek voor de kationen, een driehoek voor de anionen en een ruit voor beide typen samen. Op de zijden van de driehoeken en de ruit staan 21

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

de procentuele aandelen (gebaseerd op concentraties in meq/l) van de ionen weergegeven. In het Piper-diagram kunnen meer watermonsters in één diagram worden weergegeven. Overeenkomsten en verschillen worden in één oogopslag duidelijk. De Piper-diagrammen worden weergegeven in bijlage 2. Besluit Grondwatertypologie Het CaSO4-grondwatertype is niet veranderd ten opzichte van de vorige opnames. De pHwaarden en chloride-en sulfaat concentraties vallen meestal, maar niet altijd, binnen de richtwaarden van de milieukwaliteitsnormen voor grondwater in Bijlage 2.4.1 in VLAREM II. Doordat het grondwaterpeil zich bevindt in de zone waar oxidatiereacties (aëroob milieu) mogelijk zijn is het aandeel van SO4- groot. De oxidatiereacties (vrijkomen H+) verklaren ook de lage pH-waarden.

3.1.2. Oppervlaktewatermeetnet 3.1.2.1. Oppervlaktewaterstaalname Zes staalnamelocaties (Bijlage 3) werden in de loop van de studie twee maal fysico-chemisch bemonsterd (op 31/08/15 en 02/09/15 (“zomer”); 16/12/15 (“winter”)). Het betrof vijf locaties op het meer (Opp 1 – 5), en één locatie in een gracht ten noorden van het meer (FC105X)(zie kaart 2). In de winter werden twee stalen boven de bodem genomen, namelijk Opp 3 en Opp 4 (onderscheiden van de andere staalnames die werden genomen aan de wateroppervlakte). 3.1.2.2. Toetsing aan de milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater Een eerste analyse van de oppervlaktewaterstalen bestaat uit een toetsing aan verschillende milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater: -

De basismilieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater (Vlarem II – bijlage 2.3.1); Milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater met de bestemming viswater (Vlarem II – bijlage 2.3.4) De ecologische normstellingen op het vlak van de trofiegraad.

Een eerste toetsing van de analyseresultaten gebeurt aan de basismilieukwaliteitsnormen (tabel 12). Voor de meetpunten gelegen in het meer was de pH tussen 1998 en 1999 gelegen tussen 4-7 en na de inrichtingsmaatregelen bleek er een evolutie naar een pH-waarde tussen 7 en 8. Deze evolutie heeft zich doorgezet tot waarden boven pH 8 (8,0 – 8,6) in de zomer en rond pH 7 in de winter (6,9 – 7,8). FC 105 had altijd al de laagste pH tussen 4.08 in 1999 en 6.37 in 02/11. In 2015 is de gemeten pH = 4 in de zomer en pH = 3,9 in de winter.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Tabel 11: Resultaten van de chemische analyse van oppervlaktewater (mg/l) Zomer (31/08/15 en 02/09/15) Opp 1 (SO42-)

Sulfaat 20,8 (mg/l) Chloride (Cl-) (mg/l) 69 Nitriet

(NO2-)

(mg/l) <0,030

(NH4+)

Winter (16/12/15)

Opp 2

Opp 3

Opp 4

Opp 5

FC105X Opp 1

Opp 2

Opp 3

Opp 4

Opp 5

FC105X

20,9

20,7

19,5

21,4

370

191

<0,030

0,078

0,072

0,090

0,068

0,100

<0,030

< 0,030 <0,030

Ammonium (mg/l) Opgeloste O2 (verzadiging, %) Biochemisch zuurstofverbruik (mg/l) pH

<0,100

< 0,100 <0,100

<0,100

0,17

0,80

0,87

0,77

0,96

0,91

0,125

42,30

37,70

41,10

33,90

39,50

5,40

70,30

53,00

90,30

61,60

93,90

85,50

4,5

8,3

1,4

8,1

9,0

1,7

<1,0

8,3

8,5

8,2

8,0

8,6

4,0

7,3

7,0

7,2

6,9

7,8

3,9

EGV (µS/cm)

546

551

549

561

553

977

484

480

478

479

474

517

Temperatuur (°C)

23,9

24,1

34,0

24,4

14,8

6,8

7,8

8,0

8,4

7,9

7,0

Tabel 12: Als oppervlaktewaterkwaliteitsnormen geldende richtwaarden uit bijlagen 2.3.1 en 2.3.4 van VLAREM II Richtwaarden kleine beek

Sulfaat (SO42-) (mg/l)

Richtwaarden matig ionenrijk, alkalisch meer 100

Chloride (Cl-) (mg/l)

140

6,5-8,5

EGV (µS/cm)

750

600

Temperatuur (°C)

Opgeloste O2 (verzadiging, %)

120

7 (?)

Biochemisch zuurstofverbruik (mg/l) Nitriet (mg/l)

Ammonium (mg/l)

Milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater met de bestemming viswater

90 6-9

0,03 ≤1

De waterstalen van het meer vertonen waarden die grotendeels onder de richtwaarden blijven voor matig ionenrijke, alkalische meren, behalve wat betreft het biochemisch zuurstofgebruik. De gevonden waarden zijn in de zomer beduidend hoger dan de richtwaarde. Dit zou kunnen wijzen op de aanwezigheid van afvalstoffen. Het biochemisch zuurstofverbruik is strikt genomen echter slechts een maat voor de hoeveelheid zuurstof die nodig is om in het water aanwezig organisch materiaal door micro-organismen tot CO2 en H2O te laten afbreken. Dit materiaal kan ook afkomstig zijn van boombladeren of waterplanten die van nature en bij een niet verstoord biotoop aanwezig (kunnen) zijn. In de winter liggen de waarden minder hoog, en zijn ze op 2 meetpunten ruimschoots onder de richtwaarde gelegen. Er is geen systematisch onderscheid tussen de waterstalen genomen boven de bodem en aan de wateroppervlakte. De waarden voor de gracht van het ven naar het meer overschrijden in de zomer grotendeels de richtwaarden voor een kleine beek. Het water is zuurder, en bevat meer opgeloste ionen

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

(sulfaat, chloride; hogere EGV). In de winter is het water nog steeds zuurder dan de richtwaarde, en bevat het meer chloride en sulfaat, maar ligt de EGV onder de richtwaarden. De orthofosfaat- en nitraatconcentraties van de weerhouden analyses zijn getoetst aan de trofieklassen volgens Stuijfzand (1993) en Vollenweider (1968) opgenomen in tabel 13. Het oppervlaktewater is in de zomer als mesotroof tot licht eutroof te beschouwen. In de winter geldt voor 2 meetpunten (Opp 4 en FC105X) hetzelfde, maar zijn de nitraatwaarden in de andere meetpunten hypertroof. Tabel 13: Toetsing van de orthofosfaat- en nitraatconcentraties aan de trofieklassen meetpunt Opp 1 Opp 2 Opp 3 Opp 4 Opp 5 FC 105X Opp 1 Opp 2 Opp 3 Opp 4 Opp 5 FC 105X

datum 31/08/2015 31/08/2015 31/08/2015 31/08/2015 31/08/2015 02/09/2015 16/12/2015 16/12/2015 16/12/2015 16/12/2015 16/12/2015 16/12/2015

Orthofosfaat (mg/l) <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035 <0,035

Stuijzand licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof licht eutroof

Nitraat (mg/l) <0,390 <0,390 <0,390 <0,390 <0,390 <0,390 2,43 2,52 <2,21 0,85 2,59 0,42

Vollenweider mesotroof mesotroof mesotroof mesotroof mesotroof mesotroof hypertroof hypertroof hypertroof mesotroof hypertroof mesotroof

3.1.2.3. IR-EGV-Diagram Naar analogie met de grondwaterstalen, werd ook voor de oppervlaktewaterstalen van de staalnamecampagne 2015 een IR-EGV-diagram opgesteld. Als we deze vergelijken met de vorige staalnamecampagnes zien we nu een nog meer uitgesproken clustering van de stalen. De cluster situeert zich nabij het lithoclien referentiepunt. In de zomer was enkel het opnamepunt FC105X afwijkend, in de zin dat het nog dichter aan het lithocliene referentiepunt gelegen was. Het onderzochte oppervlaktewater lijkt dus overal op gerijpt grondwater - door bodempassage verrijkt met mineralen, met name calcium en bicarbonaat. In de winter was FC105X dichter bij de rest van de opnames gelegen, en iets verder van het lithocliene referentiepunt (terwijl de rest opgeschoven was in de richting van dat referentiepunt).

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Zomer 2015

Winter 2015

Figuur 7: IR-EGV-diagrammen van de oppervlaktewaterstalen van de staalnamecampagne 2015.

3.1.2.4. EGV-pH-Diagram Zoals voor de grondwaterstalen, werd ook voor de oppervlaktewaterstalen van de staalnamecampagne 2015 een EGV-pH-diagram opgesteld. Ook daarin is de clustering van de opnamestalen uit het meer zelf opvallend . FC105X is weer afwijkend.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Zomer 2015

Winter 2015

Figuur 8: EGV-pH-diagrammen van de oppervlaktewaterstalen van de staalnamecampagne 2015.

3.1.2.5. Oppervlaktewatertypologie Om gronden oppervlaktewaterchemie maximaal te kunnen vergelijken, werden van de oppervlaktewaterstalen eveneens Stiff-diagrammen gemaakt. De Stiff-diagrammen zijn opgenomen in bijlage 3.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Tabel 14: Deel van de resultaten van de chemische analyse van oppervlaktewater Zomer Calcium

(Ca2+)

Winter

Opp 1

Opp 2 Opp 3

Opp 4

Opp 5

FC105X

Opp 1 Opp 2

Opp 3 Opp 4

Opp 5

FC105X

105

Magnesium (Mg2+)

12,4

12,3

12,4

12,2

12,3

11,1

11,4

11,0

11,3

11,2

8,2

Sulfaat (SO42-)

20,8

20,9

20,7

19,5

21,4

370

191

215

213

210

206

203

1,22

188

185

210

192

220

<1,22

13,8

13,9

13,7

3,6

11,9

12,4

12,0

12,2

11,7

10,3

26,9

26,7

26,9

26,8

22,1

22,9

21,9

22,2

22,5

27,0

Chloride (Cl-) Bicarbonaten Kalium(K+) Natrium

(Na+)

(HCO3-)

De resultaten van de Stiff-diagrammen van de oppervlaktewaterstalen van het meer verschillen van het staal FC105X en de grondwaterstalen: die laatste zijn van het CaSO4-watertype, terwijl bij de oppervlaktewaterstalen van het meer van het Ca(HCO3)2-watertype zijn. Ook de Mauchadiagrammen tonen dat calcium en bicarbonaat de belangrijkste ionen zijn in het oppervlaktewater van het meer, terwijl dat in FC105X calcium en sulfaat zijn. Zowel de zomerals winterstaalnames tonen dit patroon. Het Piper-diagram Het bovenstaande wordt ook bevestigd in de Piper-diagrammen (bijlage 3).

3.1.2.6. Besluit oppervlaktewater Het meer behoort tot het Ca(HCO3)2-watertype, en is qua chemische kenmerken zeer homogeen. Het oppervlaktewater in de gracht ten noorden van het meer is daarentegen van het CaSO4-watertype. Meer en gracht zijn beide te beschouwen als mesotrofe tot licht-eutrofe oppervlaktewaters. In de winter was het water van het meer echter grotendeels hypertroof geworden.

3.2. Vegetatie 3.2.1. Methodiek Er zijn zowel opnames gemaakt van permanente quadraten (PQ’s) met de bedekkingsschaal van Londo als proefvlakdekkende opnames met de bedekkingsschaal van Tansley.

3.2.2. Update BWK Kaart 7 geeft de update weer van de BWK kartering zoals geïnventariseerd op het terrein in 2015.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.3. Huidige invulling van de natuurstreefbeelden 3.2.3.1. Oppervlakte en ligging Moeras en stilstaand water bedekken meer dan de helft van de gebiedsoppervlakte. Voor deze berekening werd uitgegaan van de vereenvoudiging dat het meer voor 55% uit rietland en voor 45% uit open water (eutrofe plas) bestaat. Het Vinne is door verdere vernatting en kapping homogener geworden. Open water (ae), riet (mr), moerasspirearuigte (hf), graslanden (hc, hj, …), bossen (vn, vf, qs) en bosaanplanten van populier, es, beuk en haagbeuk. De overgangen tussen de verschillende doelsystemen (zie kaart 12) zijn abrupt en kleine fragmenten zijn verdwenen. T.o.v. T-1 is het aandeel bos gedaald. Dit is te verklaren door de grootschalige kappingen van het populierenbestand voor de inrichting van het meer. T.o.v. T+2 is het aandeel bos daarna (beperkt) gestegen door de successie van struwelen en aanplanten naar bos. De rietruigte of moerasspirearuigte die in vorige analyse vervat was onder moeras is nu verder ontwikkeld naar rietland en aldus nu op zijn plaats in dit doelsysteem. Door verdere vernatting en beheermaatregelen is het Elzenbroekbos verdwenen. Tabel 15: Natuurstreefbeelden – Het Vinne Doelsysteem

Opp.(ha)

Natuurstreefbeeld

BWK

Opp.(ha)

Stilstaand water

Eutrofe plas

47.4

Moeras

Rietland

24.5

Verruigd rietland

mru

1.3

Grote zeggen-vegetatie

in mr

Kleine zeggen-vegetatie

0.5

Dottergrasland

Glanshavergrasland Vochtig lichtbemest grasland gedomineerd door russen Soortenarm permanent grasland

2.4

5.5

Moerasspirearuigte

3.8

Verruigd grasland

1.2

Nitrofiel alluviaal elzenbos

8.9

Vochtig elzen-eikenbos

0.1

Zuur eikenbos (voorheen fa en fs)

16.9

Eiken-berkenbos Populierenbestand met ruigtevegetatie Aanplant

2.1

lhi

0.3

Gemengd loofhout

gml

0.6

Struweel

0.6

k, u

6.2

Grasland

Ruigte Bos

5 31

4 25

Struweel Onbepaald

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Uit de tabel blijkt dat de natuurstreefbeelden eutrofe plas en rietland nu over de grootste oppervlakte voorkomen (samen 57 % van het gebied). Voor deze berekening werd eveneens uitgegaan van hierboven vermelde vereenvoudiging met betrekking tot het meer. Als derde meest voorkomende eenheid uit de BWK staat zuur eikenbos. Het natuurstreefbeeld beukeneikenbos (fa en fs) is nog steeds discutabel daar de corresponderende BWK-codes niet voorkomen in het gebied. Evolutie naar fa en fs zijn wel mogelijk, maar op lange termijn. Belangrijkste voorwaarde hier is uiteraard het voorkomen van beuk in de boomlaag. Qua vegetatie, trofie- en vochtigheidsgraad zijn deze bossen te typeren als qs (Zuur eikenbos). Een ander opmerkelijke punt is de aanwezigheid van een eenheid grote-zeggenvegetatie na de kaalkap van een sparrenbestand. De ontwikkeling van de verschillende graslanden is zeer uiteenlopend en slechts een beperkte oppervlakte is te duiden als hc en hu. In de onderstaande tabel staat een vergelijking met vorige monitoringsrondes. De meest opvallende bevinding in 2015 is de toename van het open water (ae) tegenover 2011, en de afname van de oppervlakte rietland. Andere verschuivingen zijn veel beperkter in oppervlakte. Tabel 16: Natuurstreefbeelden in verschillende monitoringsrondes Doelsysteem

Natuurstreefbeeld

Stilstaand water

Eutrofe plas

2007 2011 2015 2007 2011 2015 (ha) (ha) (ha) (%) (%) (%) 29,8 27 47,4 23,5 21,3 37,2

Moeras

Rietland

40,7

Verruigd rietland

mru

Grote zeggen-vegetatie

Kleine zeggen-vegetatie

3,1

0,7

Dottergrasland

Glanshavergrasland Vochtig lichtbemest grasland gedomineerd door russen Soortenarm permanent grasland

7,9

Moerasspirearuigte

Grasland

Ruigte Bos

Totaal

24,5

32,0

34,6

19,2

1,3

0,0

1,0

0,0

0,5

2,4

0,6

0,4

0,8

6,2

1,6

2,5

2,4

0,0

2,0

1,9

4,5

5,5

0,0

3,5

4,3

3,8

5,0

3,4

3,0

6,4

1,7

1,2

0,0

1,3

0,9

Nitrofiel alluviaal elzenbos

3,6

8,9

2,8

3,1

7,0

va + vf

7,6

2,3

0,1

6,0

1,8

0,1

Zuur eikenbos (voorheen fa en fs)

17,2

24,6

16,9

13,5

19,4

13,3

Eiken-berkenbos

1,5

1,1

2,1

1,2

0,9

1,6

Populierenbestand met ruigtevegetatie

lhi

0,3

0,0

0,2

Aanplant

0,0

1,6

gml

0,6

0,0

0,5

0,6

0,0

0,5

Gemengd loofhout Onbepaald

Verruigd grasland Vochtig elzen-eikenbos

Struweel

BWK

Struweel

k,u,

8,2

6,2

6,5

4,7

4,9

127

127,3

100

We zien dat het aandeel stilstaand open water gestegen is ten koste van het rietland. Volgens het beheerplan (Lambrechts et al., 2009) is de gewenste verhouding open water/rietland 50%50%. Een mogelijke oorzaak van de achteruitgang van het riet is de hoge vraatdruk door

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

ganzen. Een tweede oorzaak is de hoge nutriëntenlast in het water, veroorzaakt door de grote kokmeeuwenkolonie en het achterblijven van boomstronken. Het wegnemen van deze knelpunten zal de uitbreiding van het riet bevoordelen. Bij het natuurstreefbeeld moeras zien we een sterke achteruitgang van de kleine zeggenvegetatie. Vooral aan de NO-rand wordt deze vegetatie gedomineerd door pitrus waardoor we nog moeilijk kunnen spreken van een kleine zeggenvegetatie. Deze vegetatie is te herstellen wanneer de trofiegraad van het water daalt en door een verschralend maaibeheer vol te houden. Bij de graslanden zien we een kwalitatieve achteruitgang van de glanshavergraslanden ten voordele van soortenarm permanent grasland. We kunnen hieruit stellen dat de glanshavergraslanden kwalitatief achteruit gegaan zijn doordat er meer dominantiesoorten van ruigtes in gevonden zijn. Door het volhouden van een verschralingsbeheer, eventueel met een nabegrazing, wordt verwacht dat deze graslanden in gunstige richting evolueren. Het dottergrasland in het noordoosten van het gebied zal bij aanhoudend verschralend beheer verder ontwikkelen in gunstige zin. Het verwijderen van de populieren in de directe omgeving zal de ontwikkeling kunnen bevorderen. Bij het natuurstreefbeeld bos is er een verschuiving opgetreden van vochtig elzen-eikenbos (vf) en elzen-essenbos (va) naar nitrofiel alluviaal elzenbos (vn). Deze twee bostypes worden echter vaak als complex gekarteerd en vormen elkaars overgang waarbij va gekenmerkt wordt door uitbundige voorjaarsflora. De bepaling vn is gedaan door het soms dominant voorkomen van stikstofminnende soorten naast ‘betere’ soorten als geel nagelkruid, dagkoekoeksbloem, aalbes, robertskruid. Ook de afwezigheid of zeer beperkte aandeel van indicatieve soorten uit va (en vf) zoals bosanemoon, muskuskruid, sleutelbloem, … heeft geleid tot het benoemen tot vn. Mogelijks ligt hier een andere interpretatie aan de basis. Dit type, in de Biologische Waarderingskaart (Vriens. L. et al, 2011) omschreven als het ‘vierde type’ gekenmerkt door een rijke kruidlaag, vormt een overgang naar alluviaal elzen-essenbos (va). De ontwikkeling van een beukenbos (fs en fa) hangt af wanneer beuk zich hier in vestigt. Ten opzichte van T-1 is het gebied opener geworden. Ten tijde van T-1 was 51% gesloten, 21% open en 27% half-open. Tijdens T+10 is 33% gesloten tot half–open en 65% open. Het streefbeeld was 50% open, 25% gesloten en 25% half-open.

3.2.4. Tansley – opnames Om een kwalitatieve beoordeling te kunnen geven van de ontwikkeling van de vegetatie binnen de natuurstreefbeelden werd er per aanwezig natuurstreefbeeld ten minste 1 vegetatieopname verricht. Deze opnames gebeurden over een volledige homogene vegetatieeenheid (“perceel”) en aan de aanwezige soorten werd een bedekkingscode toegekend volgens de Tansley-schaal (zie bijlage 7). Om per natuurstreefbeeld de kwalitatieve ontwikkeling te kunnen afwegen wordt er gebruik gemaakt van de doelsoortenlijst uit het monitoringsrapport T-1 (Messiaen 2003) en T5 (Lambrechts et al., 2007). Elk natuurstreefbeeld wordt gequoteerd als zwak, matig of goed ontwikkeld. Hierbij wordt uitgegaan van:

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

het al of niet aanwezig zijn van doelsoorten;

de mate van hun aanwezigheid (bedekking);

hun diagnostische betekenis (sommige soorten zijn meer typisch voor het vegetatietype dan andere);

van de oppervlakte waarover het streefbeeld voorkomt (oppervlakte is recht evenredig met de kwaliteit van een natuurtype, zie Heutz & Paelinckx (2005));

van de ecologische relevantie van het type in de (ruimere) omgeving;

van de verwachte maximale ontwikkelingsgraad die kan worden bereikt, o.a. afhankelijk van de aanwezigheid van ‘bron’soorten in nabije natuurgebieden en van potentiële aanwezigheid in de zaadbank van doelsoorten op basis van historische waarnemingen;

voorkomen van zeldzaamheden;

huidig belang voor fauna in verhouding tot de potentie.

3.2.4.1. Eutrofe plas Tabel 17:. Eutrofe plas met veel waterplanten en/of rijke fauna Aanwezig in vegetatieopname Grof hoornblad Gekroesd fonteinkruid Gewoon sterrenkroos Veenwortel Waterranonkel sp. (Kranswieren) Puntkroos Klein kroos Veelwortelig kroos Kransvederkruid Duizendknoopfonteinkruid Kikkerbeet Klein fonteinkruid

Waargenomen in elders gebied in 2015

Witte waterlelie

Mogelijke watertypes: -

Aan de noordelijke zijde Pitrus-wolfspoot ionenarm

De ondiepe zones van het meer Kroos–schedefonteinkruid

Diepste stukken Waterlelie-gele plomp.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Tansley 5 en PQ-opnames 5, 12, 30 en 31 werden gebruikt bij de beoordeling van dit natuurstreefbeeld. De zone met open water is veel groter dan tijdens de vorige monitoringsrondes. Toen werd veel meer oppervlakte door rietland ingenomen. In de vorige monitoringsronden werden soorten als watervorkje en loos blaasjeskruid massaal aangetroffen naast gewoon sterrenkroos, waterranonkel en klein fonteinkruid. Deze werden zo goed als niet meer waargenomen. Het natuurstreefbeeld wordt daarom als matig tot slecht beoordeeld op basis van de huidige waterflora. Het verdwijnen van veel waterplanten heeft te maken met de hoge eutrofiegraad. Wanneer deze daalt krijgen waterplanten opnieuw kansen. Tijdens T-1 was hier uiteraard nog geen open water aanwezig, dit is dus in gunstige richting geëvolueerd. Doch, door de algemene waterkwaliteit te verbeteren zal dit natuurstreefbeeld zich verder in positieve zin ontwikkelen, zowel flora als fauna hebben hier baat bij. 3.2.4.2. Rietland Tabel 18:. Rietland

Riet 20-60% min 30% Waterzuring Grote waterweegbree Holpijp Grote egelskop Grote lisdodde Grote kattenstaart Watertorkruid Blauwe waterereprijs Rode waterereprijs Gele waterkers Ruwe bies Hoge cyperzegge Pluimzegge

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X

X X

X X X

Moerasvaren

Belangrijkste doelsoort is Riet (Phragmites australis), dat massaal voorkomt en zich nog uitbreidt. Bij het beoordelen van de kwaliteit van een rietland overwegen de faunistische belangen. Hier scoort het Vinne buitengewoon hoog en bovendien is een meerderheid van de voorgestelde plantendoelsoorten voor Rietland aanwezig in het gebied. Volgende soorten, niet opgenomen in doelsoortenlijst maar wel in het BWK Mr werden waargenomen: gele Lis, liesgras, en wolfspoot. Dit natuurstreefbeeld is goed ontwikkeld. T.o.v. T-1 is de oppervlakte rietland zeer sterk uitgebreid, maar substantieel afgenomen tegenover vorige monitoringsronde (T+6). De oorzaak is te zoeken bij de grote aantallen ganzen in het gebied en doordat een zone in het oosten van het meer in de tussentijd werd gemaaid met de bedoeling om hier open water zonder riet te creëren. Door het terugdringen van ganzen, die de jonge scheuten van het riet aanvreten en het dalen van de watertrofiegraad kan het riet opnieuw uitbreiden. Tansley opnames 2 en 14.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.4.3. Grote zeggenvegetatie Tabel 19: Grote zeggenvegetatie

Moeraszegge Scherpe zegge Blaaszegge Pluimzegge

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X

Oeverzegge

Een dominantiegemeenschap van moeraszegge komt voor aan de noordzijde van het Vinne in de kwelzone en verder komt ze verspreid voor en in kleine oppervlaktes. Ook in 1998 was deze vegetatie slechts in beperkte mate aanwezig. Deze gemeenschap komt voor onder dezelfde omstandigheden als Mr maar meer landinwaarts, namelijk tussen het rietland en de oever. Volgende soorten opgenomen in het BWK type Mc komen voor: Gele lis, Wolfspoot en Cyperzegge. Men moet afwegen welke waarde aan dit vegetatietype wordt gehecht, gezien het floristisch zeer arm is en de faunistische meerwaarde ervan ook beperkt is Gezien de plantensoortenrijkdom van het type laag is, wordt vooral beoordeeld op de aanwezige oppervlaktes. Daarom is dit natuurstreefbeeld zwak - matig ontwikkeld in het Vinne. Verwacht wordt dat deze vegetaties ook in de toekomst niet sterk gaan uitbreiden. Voor de beoordeling van dit natuurstreefbeel zijn Tansley opnames 2 en 15. 3.2.4.4. Kleine zeggenvegetatie Tabel 20: Kleine zeggenvegetatie Aanwezig in vegetatieopname Zompzegge Zwarte zegge Pijpenstrootje Tormentil Egelboterbloem Gewone waternavel Zeegroene muur Sterzegge Holpijp Zomprus Moerasstruisgras Moeraskartelblad Geelgroene zegge Veenmos sp.

X X X X

Waargenomen elders in gebied in 2015 X X X X X X X

X X X

X X

Kamvaren

Het natuurstreefbeeld kleine zeggenvegetatie (zuur laagveen) is een lage vegetatie, rijk aan mossen en kleine zeggen, in moerassige laagten. Het is ook in dit perceel dat de meeste van de

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

doelsoorten aanwezig zijn. In het BWK type ms is de waargenomen Snavelzegge een typerende soort. Bovendien gaat de vegetatie er op de hogere delen over in heischrale vegetatie. Op basis van de soortensamenstelling wordt het natuurstreefbeeld beschouwd als goed ontwikkeld. De oppervlakte is wel afgenomen over de verschillende monitoringsrondes heen. Vooral aan de NO-rand wordt deze vegetatie gedomineerd door pitrus waardoor we nog moeilijk kunnen spreken van kleine zeggenvegetatie. Deze vegetatie is te herstellen wanneer de trofiegraad van het water daalt en door een verschralend maaibeheer vol te houden. Tansley opnames 1 en 8 werden gebruikt voor de beoordeling. Ook de zuidwestelijke tip van Tansely 11 bevat soorten van kleine zeggevegetatie. Tijdens 1998 waren al enkele percelen met kleine zeggenvegetaties aanwezig. Het specifieke beheer hierop de laatste 10 jaar kan alleen maar zorgen voor kwalitatieve betere vegetaties mits het aanhouden van dit beheer. 3.2.4.5. Dottergrasland Tabel 21: Dottergrasland Aanwezig in vegetatieopname Dotterbloem Moerasvergeet-mij-nietje Moerasrolklaver Echte koekoeksbloem Bosbies Tweerijige zegge Moerasstreepzaad Brede orchis Knolsteenbreek Ruw walstro

X X

Waargenomen elders in gebied in 2015 X X X X X X X

Wilde bertram

Dottergrasland is hooiland of slecht onderhouden weiland, dat tenminste in het winterhalfjaar drassig is. Komt voor op mesotrofe bodems. De dominerende grassen worden vergezeld door veel moerasplanten. Soorten typisch hiervan, niet opgenomen in doelsoortenlijst en waargenomen in het gebied zijn veldrus, moerasvergeet-mij-nietje, moerasrolklaver, echte koekoeksbloem, bosbies en tweerijige zegge. Worden deze graslanden niet beheerd, dan evolueert de vegetatie naar moerasspirea-ruigte. In het enige als Dottergrasland beoordeelde perceel komen slechts enkele van de doelsoorten voor in de opname. Bovendien is er een hoge bedekking van Veldrus (typische soort) aanwezig en is de soortenrijkdom vrij hoog, waardoor we het natuurstreefbeeld als matig ontwikkeld beschouwen. De oppervlakte is constant gebleven overheen de opeenvolgende monitoringsrondes. Tijdens 1998 was hier al potentie voor een Dottergrasland aanwezig. Door het volhouden van een verschralend beheer zal dit natuurstreefbeeld in de toekomst als goed ontwikkeld kunnen beschouwd worden. Ook het verwijderen van de populieren in de buurt van dit perceel zal het vegetatietypen in gunstige richting doen evolueren. Tansely 12 werd gebruikt voor de beoordeling.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.4.6. Glanshavergrasland Tabel 22: Glanshavergrasland

Grote vossenstaart Margriet Wilde peen Glad walstro Knoopkruid Veldlathyrus Knolsteenbreek Grote bevernel Beemdkroon Kraailook Groot streepzaad Morgenster Gewone pastinaak Goudhaver

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X X

Kleine klaver

Voor de beoordeling is Tansley 10 en 18 gebruikt. Glanshavergrasland is mesofiel hooiland met veel schermbloemigen en composieten. Waargenomen soorten opgenomen in dit BWK-type maar niet in doelsoortenlijst zijn fluitenkruid, berenklauw, glanshaver en kropaar. De glanshaverhooilanden in het zuiden van het Vinne hebben zich door het maaibeheer verder ontwikkeld van een zwak naar een goed ontwikkeld natuurstreefbeeld. De oppervlakte is constant gebleven in vergelijking met de vorige monitoringsronde (2011). In 1998 waren de als glanshavergraslanden bestempelde percelen nog sterk veruigd of beweid. 3.2.4.7. Moerasspirearuigte Tabel 23: Moerasspirearuigte Aanwezig in vegetatieopname Moerasspirea Gewone valeriaan Moerasandoorn Grote kattenstaart Kantig hertshooi Moesdistel

Waargenomen elders in gebied in 2015 X

X X X

X X X X

Poelruit

Voor de beoordeling van dit natuurstreefbeeld is tansley 6 gebruikt. Het aandeel moerasspirearuigte is beperkt in omvang en meer fragmentarisch dan voorheen. Vele ruigtes zijn door vernatting ontwikkeld tot Rietland of Rietruigte. Andere zijn door aangepast beheer

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

overgegaan tot halfnatuurlijke graslanden. In 1998 was er zo goed als geen moerasspirearuigte aanwezig, ze zijn voornameleijk geëvolueerd uit natte brandnetelruigtes. Typisch aan het vegetatietype is dat het niet vlakdekkend voorkomt, maar meestal als ruigtezoom langs nat bos, langs sloten enz. Andere soorten waargenomen zijn harig wilgenroosje, wederik en rietgras. Globaal zijn deze vegetaties zwak ontwikkeld. De oppervlakte van dit natuurstreefbeeld is geleidelijk aan afgenomen over de verschillende monitoringsrondes heen. In de toekomst blijven deze vegetaties behouden langs nat bos, enz… Dit gebeurt door regelmatig de verbossing tegen te gaan. 3.2.4.8. Elzenbroekbos Tabel 24: Elzenbroekbos

Zwarte els dominant Gele lis Bitterzoet Elzenzegge Wolfspoot Moeraszegge Kale jonker Veenmos Pijpenstrootje Zompzegge Smalle stekelvaren Brede stekelvaren Hoge cyperzegge Moerasvaren Hennegras Zwarte bes

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X

X X

X X X X X X

Watertorkruid

Voor de beoordeling van dit natuurstreefbeeld is Tansley 9 gebruikt. De bossen die werden benoemd als Elzenbroek, zijn verdwenen ten gevolge van de te hoge waterstand en kapping. Over het hele gebied stelt men een verscherping vast van de grens tussen water- en landhabitats. De verschillende tussenvormen gaan achteruit. Enkele fragmenten zijn nog aanwezig en daarom is het natuurstreefbeeld zeer zwak ontwikkeld. Sinds 1998 (T-1) zijn natte ruigtebossen geëvolueerd naar mee gesloten elzenbroekbos en vochtig elzen-essenbos. Daar waar in natte zones het beheer uitblijft, zoals in struwelen en ruigtes, kunnen deze vegetaties evolueren naar elzenbroekbos, maar de oppervlakte hiervan zal beperkt blijven.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.4.9. Elzen-vogelkersverbond Tabel 25: Elzen-vogelkersverbond

Zwarte els boom Grauwe els boom Vogelkers boom Hop Gelderse roos Aalbes Groot heksenkruid Gewone es Bosandoorn Schaduwgras Gevlekte aronskelk Gewone salomonszegel Knopig helmkruid Bosanemoon Boskortsteel Daslook Muskuskruid Slanke sleutelbloem Gele dovenetel Ruige veldbies Reuzenzwenkgras Bloedzuring Dagkoekoeksbloem

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X

X X X X

X X

Bosgierstgras

De bostypes uit het elzen-vogelkersverbond zijn in 2015 nog maar slecht vertegenwoordigd. De bos(om)vorming die sinds 1998 aan de gang is, is een traag proces en het koloniseren van nieuw terrein door bosplanten is dat zeker. Ook voor dit natuurstreefbeeld is Tansley 9 gebruikt. We determineren hier twee bostypes: Nitrofiel alluviaal elzenbos en vochtig of vrij vochtig elzen-eikenbos. De evolutie van deze twee bostypes vn en vf is een kwestie van (lange) tijd, momenteel is het slechts zwak tot matig ontwikkeld. 3.2.4.10.

Beuken-eikenbos

Tabel 26: Beuken-eikenbos Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

Gewone salomonszegel

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Hazelaar Gladde witbol Dalkruid Lelietje-van-Dalen Ruige veldbies Ruwe berk Wintereik Wilde lijsterbes Adelaarsvaren Valse salie

Aanwezig in vegetatieopname X

Waargenomen elders in gebied in 2015 X

Voor dit natuurstreebeeld werd Tansley 10 en 13 gebruikt. In een ontwikkeld Beuken-Eikenbos bestaat de boomlaag uit een combinatie van Zomereik, Beuk, Ruwe berk en Wintereik. In het terreinonderzoek werd nergens bos aangetroffen dat voldoende leek op een Beuken-Eikenbos om het als dusdanig te benoemen. Als natuurstreefbeeld werd dit type echter over een aanzienlijke oppervlakte afgelijnd voor de loofhoutaanplanten die zich nu tot bos ontwikkelen. Dit bostype heeft echter dezelfde trofiegraad als zuur eikenbos. Het typische Fago-Quercetum komt hooguit plaatselijk (zie eikenberkenbos) voor en is hoe dan ook zwak ontwikkeld. De ontwikkeling tot een Beuken-Eikenbos vergt dan ook tijd. 3.2.4.11.

Eiken-berkenbos

Tabel 27: Eiken-berkenbos

Ruwe berk boom Fijn schapegras Valse salie Wilde kamperfoelie Bochtige smele Struikhei Pilzegge

Aanwezig in vegetatieopname

Waargenomen elders in gebied in 2015

X X X

X X X X

Voor dit natuurstreefbeeld werd Tansley 11 gebruikt. Zeer lokaal, aangrenzend aan de kleine zeggenvegetatie/heischraal grasland, komt een bostype voor dat als dit natuurstreefbeeld kan worden geïdentificeerd. De boomlaag bestaat uit Zomereik en Berk waarin helaas populieren was ingeplant. In de struiklaag vinden we hulst, lijsterbes en beuk. De ondergroei getuigt van een eerder eutrofe grond met veel braam en brandnetel. Daarom is dit streefbeeld matig ontwikkeld. Dit type zal in de toekomst slechts plaatselijk voorkomen en zonder beheer zal dit overgaan in een eiken-beukenbos. In 1998 was deze plek als potentieel eiken-berkenbos benoemt.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.5. Permanente kwadraten De nummering van de PQ’s is weergegeven op kaart 7. Per PQ wordt hieronder een bespreking gegeven van het vegetatietype en de evolutie van de vegetatie ten opzichte van de opname voor de ecohydrologische studie in 1998, het monitoringsrapport T+2 en/of T+6. Zie ook bijlagen 8 en 9. Per pq zijn weergegeven: • • • • •

PQ nr: de volgnummer (1 tot 32) van de geselecteerde PQ’s; PQ nr Orig.: de originele PQ nummer uit de ecohydrologische studie (De Wilde et al., 1999); Associa 1, 2 en 3: de uitkomst van het identificatieprogramma associa, dat het meest gelijkende syntaxon weergeeft in dalende similariteit volgens Schaminee et al. (1995; 1996; 1998) en Stortelder et al. (1999).; Bespreking huidige vegetatie; EVOLUTIE: Vergelijking met de opnames uit de vorige monitoringsronde.

PQ nr. PQ 1

PQ nr orig. (PQ 9)

Associa 1

Associa 2 Associa 3 10RG04 02AA02 Kl. Hoogveenslenken. 06RG03 Ass. van Spiraalruppia Rompg. van Oeverkruid klasse Pijpenstrootje en Rompg. van knolrus veenmos en veenmos Open water. Tijdens de opname werd enkel Riet aangetroffen. Buiten de PQ in de nabije omgeving troffen we Witte waterlelie en Gele plomp aan. Door afwezigheid van verscheidene vrij drijvende waterplanten bij T+10 is deze PQ moeilijk te definiëren. Evolutie: T.o.v. van vorige monitoring is er weinig veranderd. De hoeveelheid Riet is nagenoeg gelijk gebleven. T.o.v. T-1 is deze PQ drastisch veranderd, namelijk van een populierenlruigte met dominantie van raaigras naar open water Natuurstreefbeeld Ae Huidige vegetatie BWK Ae Beschrijving Open water Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08AB02

02AA02

Associa_02

04BB01

10RG04

Associa_03

05BA03

06RG03

PQ nr. PQ nr orig. Associa 1 Associa 2 PQ 2 (PQ 11) Open water. Tijdens de opnames werd geen planten aangetroffen.

Associa 3

Evolutie: T.o.v. vorige opname is de vegetatie achteruitgegaan. Dit kan verklaard worden door een hoger aandeel zwevende stoffen tijdens de opname omwille van de voedselrijkdom door uitwerpselen.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Ook hier is de PQ drastische verander t.o.v. T-1. Toen was hier een natte ruigte met veel brandnetels en kleefkruid. Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Ae Ae Open water

Vergelijking resultaten 2006

2011

Analyse Associa_01

10DG01

01AA01A

Associa_02

21RG01

01AA01B

Associa_03

26RG04

01AA01B

PQ nr. PQ 3

PQ nr orig. (PQ 12)

Associa 1

2015

Associa 2

Associa 3 32RG03 08BB04B 08BB04C Kl. Van natte Rietass. . Subass. met Rietass. .Typische strooiselruigte. Rompg Dotterbloem subass. van bitterzoet en riet Deze pq is gelegen in de oeverzone van het rietveld. Hier ziet men dat de ruigtezone tussen het populierenbestand en de rietzone terrein verliest. Evolutie: De ruigtesoorten zijn enkel fragmentarisch aanwezig. Verdere vernatting zal leiden naar een riet-associatie, typische subassociatie. T.o.v. 2011 is er weinig veranderd. Enkele zaailingen van zwarte els wijzen op verbossing. Wintermaaien is aangewezen om de successie naar struweel en elzenbroek terug te dringen. Tijdens T-1 was dit een nitrofiele ruigte. Ze is dus soortenrijker geworden. Natuurstreefbeeld Rietland Huidige vegetatie BWK Mr Beschrijving Rietland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

32BA02B

08BB04B

Associa_02

38AA03C

32RG04

08BB04C

Associa_03

08BB04B

08BB04C

32RG03

PQ nr. PQ 4

PQ nr orig. (PQ 13)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 33RG01 33AA05B 38AA03A Kl. van de nitrofiele Zevenblad ass.; subass Bittere veldkerszomen. Rompg. van met gestreepte witbol ooibos grote brandnetel De vegetatie kan men omschrijven als een verruigd vochtig grasland. In het gehele grasland overwegen de ruigtesoorten als gewone bereklauw, kropaar, glanshaver en haagwinde.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Evolutie: De verruiging van het vochtig grasland is verder teruggedrongen, zij het lichtjes. We zien een kleine afname van de berenklauw, grote brandnetel en andere ruigte-soorten sinds de vorige opname Ten tijden van T-1 was dit een zeer soortenarme brandnetelruigte. Door het maaibeheer is deze dan geëvolueerd naar een verruigd grasland. Een verder aangehouden maaibeheer (2x jaarlijks) zal resulteren in een (vochtige versie van) glanshaverhooiland. Natuurstreefbeeld Glanshaverhooiland Huidige vegetatie BWK hu Beschrijving Verruigd vochtig grasland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

33RG01

16RG09

33RG01

Associa_02

32BA01

16RG11

33AA05B

Associa_03

38AA01B

33RG01

38AA03A

PQ nr. PQ 5

PQ nr orig. (PQ 23)

Associa 1 Associa 2 10AA02A 26AA01C Ass. veenmos en Ass. van gewoon snavelbies; Subass kweldergras; subass. met waterveenmos met fioringras Open water met aanwezigheid van Riet en afgestorven populierenopslag.

Associa 3 38AA03D Bittere veldkersooibos; arme subass.

Evolutie: De verwachte evolutie van een uitbreiding van het riet is nog niet gebeurd. T.o.v. T-1 is de vegetatie wel volledig gewijzigd van een nitrofiele ruigte van grote brandnetel en kleefkruid naar open water en riet. Natuurstreefbeeld Eutrofe plas met veel planten en/of rijke fauna Huidige vegetatie BWK Ae Beschrijving Open water Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08BC01

08BB03D

10AA02A

Associa_02

33DG02

08AA04

26AA01C

Associa_03

38RG01

10AA01A

38AA03D

PQ nr. PQ 6

PQ nr orig. (PQ 34)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 08BB04B 08BB04C 38AA03D Rietass.; subass. met Rietass.; typische Bittere veldkersdotterbloem subass. ooibos; arme subass. Open water waarin Riet sterk domineert. Dit is een vitaal rietland dat fytosociologisch wordt benoemd als een Typho-Phragmitetum. De pq is zeer soortenarm (maar ecologisch wel gunstig voor fauna). Evolutie: Geen noemenswaardige verandering t.o.v. van vorige opname. Ook dit PQ werd tijdens T-1 gedomineerd door brandnetels en kleefkruid onder een boomlaag van Populier. Enkel riet heeft zich gehandhaafd en is uitgebreid. Natuurstreefbeeld Eutrofe plas met veel planten en/of rijke fauna

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Ae/mr Eutrofe plas met Rietland

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08BB04B

08BB04D

08BB04B

Associa_02

08BB04C

Associa_03

08BB04D

08BB03D

38AA03D

PQ nr. PQ 7

PQ nr orig. (PQ 39)

Associa 1 36AA01 Ass. van geoorde wilg

Associa 2 08BD03 Ass. van stijve zegge

Associa 3 32RG02 Kl. Van natte strooiselruigte; rompg van harig wilgenroosje Dit PQ bevindt zicht in een overgangszone van land naar open water. Door het verschil in waterstand in de PQ (0 tot 15cm) is de vegetatie niet echt onder 1 vegetatietype te plaatsen. De vegetatie wordt langdurig overstroomd waarna ze komt droog te vallen waardoor ze veel soorten bevat die grote schommelingen in de waterstand kunnen verdragen. Ze bevat veel soorten die kiemen op slijk zoals perzikkruid, kleine duizendknoop, grote kattenstaart,… . Evolutie: De PQ was een door brandnetels en kleefkruid gedomineerde rompgemeenschap van moerasspirearuigte onder populier (T-1). Nu kunnen we deze vegetatie rekenen tot een pioniersgemeenschap van de Riet-klasse. De hoger gelegen vegetatie is een moerasspirearuigte waarnaar, door waterstandsdaling, de vegetatie in de PQ ook zou kunnen evolueren. Natuurstreefbeeld Moerasspirearuigte Huidige vegetatie BWK Hfc/hr Beschrijving Droogvallende pioniersgemeenschap Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08BD01

06AD01

36AA01

Associa_02

08AB02

05BB02

08BD03

Associa_03

05BA03

06AC03

32RG02

PQ nr. PQ nr orig. Associa 1 PQ 8 Geen PQ (PQ31) Dit PQ wordt beschreven onder PQ 31

Associa 2

Associa 3

PQ nr. PQ nr orig. Associa 1 Associa 2 PQ 9 (PQ 54) Open water zonder vegetatie ten tijden van opname.

Associa 3

Evolutie: Geen vegetatie waargenomen, waarschijnlijk door invloed van het troebele (zwevende deeltjes) water. Tijdens T- 1 was dit PQ als nat maar gedomineerd door moeraszegge.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Eutrofe plas met veel planten en/of rijke fauna Ae Open water zonder planten

Vergelijking resultaten 2006

2011

Analyse Associa_01

08RG07

01AA01A

Associa_02

08BD01

01AA01B

Associa_03

06AC02

01AA02A

PQ nr. PQ 10

PQ nr orig. (PQ 55)

2015

Associa 1 08BD01 Mattenbiesass.

Associa 2 Associa 3 08RG03 08BD02 Rompgemeenschap Ass. van ruwe bies van grote lisdodde Rietland in open water. Deze PQ bevat een eilandje dat ontstaan is door de stronken van enkele omgevallen bomen. De stammen van de zachte berk zijn na de kap niet verwijderd. De PQ ligt aan de grens van de meeuwenkolonie (eutrofiëring). Buiten de eilandjes zijn al de verlandingssoorten verdwenen. Evolutie: T.o.v. vorige opname zien we ook hier een afname van de aquatische vegetatie. Verwacht wordt dat het aandeel riet verder zal toenemen. T.o.v. T-1 was dit een ruigte met braam en riet onder een boomlaag van Zachte berk. Behalve riet zijn als de soorten verdwenen. Van de berken zijn enkel nog de stronken overgebleven. Natuurstreefbeeld Open water / rietland Huidige vegetatie BWK Ae /mru Beschrijving Open water met riet Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

40AA02B

04BA02

08BD01

Associa_02

08BD01

36AA02A

08RG03

Associa_03

39RG02

05CA01

08BD02

PQ nr. PQ 11

PQ nr orig. (PQ 61A)

Associa 1 Associa 2 08BB04B 08BB04C Rietass.; subass. met Rietass.; dotterbloem subass.

Associa 3 38AA03D typische Bittere veldkersooibos; arme subass.

Rietland in open water. Evolutie: De afwezigheid van de begeleidende aquatische soorten groot blaasjeskruid, kroos is waarschijnlijk gerelateerd aan de periode van de opname. T.o.v. vorige opname is Liesgras opnieuw verdwenen. Ook hier is de vegetatie drasitsch gewijzigd van een bos met open kroonsluiting en rijke onderbegroeiing naar een rietland in open water. Natuurstreefbeeld Open water / rietland Huidige vegetatie

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

BWK Beschrijving

Ae Open water met riet

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08RG07

08BB04B

Associa_02

08BD01

08BB03D

08BB04C

Associa_03

06AB02

32RG04

38AA03D

PQ nr. PQ nr orig. Associa 1 Associa 2 Associa 3 PQ 12 (PQ 66) Open water centraal gelegen in het meer. Riet –vegetatie en aquatische vegetatie t.o.z van vorige opname is verdwenen. Evolutie: Het aandeel soorten is sterk gedaald t.o.v. 1998 en 2006. Waarschijnlijk heeft dit te maken door de verhoogde waterstand in combinatie met het troebele water tijdens de opname. Natuurstreefbeeld Open water /rietland Huidige vegetatie BWK Ae Beschrijving Open water zonder vegetatie Vergelijking resultaten 2006

2011

Analyse Associa_01

10RG04

01AA01A

Associa_02

40RG01

01AA01B

Associa_03

20AB04

01AA02A

PQ nr. PQ 13

PQ nr orig. (PQ 69)

2015

Associa 2 Associa 3 08BA02A 38AA03A Ass. van Bittere veldkerswaterscheerling en ooibos; subass met hoge cyperzegge; fluitenkruid typische subass. Deze PQ is gelegen in de emergente zone. Grote lisdodde is hier de dominante soort. Verstruweling met zwarte els en wilgen is nog steeds aan de gang. Verder zien we pitrus en als aquatische vegetatie puntkroos. De aquatische vegetatie is beperkt omwille van het troebele water. Evolutie: Door de verdere vernatting is de soorten rijkdom nog verder afgenomen. We zien een verdere evolutie naar Riet-klasse met RG Grote lisdodde en een verder afname van wilgenstruwelen. Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Associa 1 08RG03 Rietklasse; Rompg. van grote lisdodde

Open water /rietland Ae Open water met riet

Vergelijking resultaten

Analyse Associa_01

2006

06AC02

2011

38AA03A

2015

08RG03

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Associa_02

06AB02

04BA02

08BA02A

Associa_03

08BD02

08RG03

38AA03A

PQ nr. PQ 14

PQ nr orig. (PQ 78)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 42DG02 41DG02 42RG02 Kl. Van eiken- Kl. Van naaldbossen. Kl. Van eikenbeukenbos op arme Derivaatg. Van beukenbos op arme grond; derivaatg. Van gewone braam grond; Rompg. Van Amerikaanse eik gewone braam Deze PQ is gelegen in een vrij droog bos, op de plaats waar dit overgaat naar de aangrenzende nattere vegetaties. Door het kappen van de grote Amerikaanse eiken is een kapvlakte ontstaan met massaal verjonging van Amerikaanse eik vanuit zaad en vanuit stobben, dewelke het proefvlak dan ook domineert. In de struiklaag vinden we naast Amerikaanse eik nog sporkehout, wilde lijsterbes en ruwe berk. De kruidlaag bestaat voornamelijk uit braam, pitrus en stekelvarens. Evolutie: T.o.v. vorige opname is het aandeel Amerikaanse eik enorm gestegen. Deze opslag houdt het licht tegen, wat een ontwikkeling van een goede kruidlaag tegenhoudt. De soortenrijkdom is hier gedaald, doch het vegetatietype blijft een eiken-berkenbos. T.o.v. T-1 blijft dit PQ een bosvegetatietype, alleen de soortensamenstelling is veranderd. Verwacht wordt dat na het bestrijden van Amerikaanse eik de inheemse struik-en kruidlaagsoorten opnieuw de bovenhand gaan nemen en een soortenrijk bos gaan vormen. Natuurstreefbeeld Elzenbroekbos Huidige vegetatie BWK Qs Beschrijving Kapvlakte met massale verjonging van Amerikaanse eik Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

42RG02

42DG02

Associa_02

42AA02C

41DG02

Associa_03

42AA02B

40AA01C

42RG02

PQ nr. PQ 15

PQ nr orig. (PQ 81)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 42RG02 42AA02D 40RG02 Kl. Van eiken- BeukenKl. Van beukenbos op arme zomereikenbos; berkenbroekbossen; grond; Rompg. Van subass. met rompg van gewone braam pijpenstrootje pijpenstrootje Vegetatiekundig benadert de opname het dichtst het Eiken-Beukenbos op voedselarme grond. De hoogste bedekkers zijn Zomereik en Zachte berk in de boomlaag, wilde lijsterbes in de struiklaag, aangevuld met Amerikaanse vogelkers. In de kruidlaag vinden we voornamelijk een hoge bedekking van pitrus, ruw beemdgras, stekelvarens en zompzegge. Evolutie: T.o.v. 2011 is braam verder afgenomen wat zich uit in een hogere soortenrijkdom. De gelaagdheid is goed waarneembaar. Het bos is opnieuw donkerder geworden door het sluiten van de kronen en de ontwikkeling van een struiklaag. Hierdoor zijn waarschijnlijk een aantal soorten zoals kale jonker verdwenen. T.o.v. T-1 is deze vegetatie bos gebleven.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Beuken-eikenbos Qs Beuken-eikenbos

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

42DG01

42RG02

Associa_02

42AA02E

42AA02D

Associa_03

42AA02D

34AA01B

40RG02

PQ nr. PQ 16

PQ nr orig. (PQ 82)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 42DG01 34AA01C 42AA02E Kl. van eiken- Wilgenroosjeass.; Beukenbeukenbos op arme arme subass. zomereikenbos; grond; derivaatg. van subass met gladde Amerikaanse witbol vogelkers Vochtig Eiken-Beukenbos op voedselarme grond. De struiklaag werd verwijderd en door begrazing/maaien is de kruidlaag een mix van soorten uit de bossfeer en graslandplanten. Het proefvlak ligt ingesloten tussen vochtig jong bos en een vochtig grasland. De kroonlaag bestaat uit een vrijstaande Zomereik. De kruidlaag bestaat uit kiemplanten van zomereik, ruwe of zacht berk, Amerikaanse vogelkers en graslandsoorten als tormentil, pijpenstrootje, gewone veldbies en gewoon biggenkruid. Evolutie: De soortenrijkdom is nagenoeg stabiel gebleven t.o.v. 2011. Het aandeel graslandsoorten is gestegen t.o.v. 2006. Ten tijde van T-1 was hier een bosvegetatie, deze is geëvolueerd naar een ijl bos zonder struiklaag en kruidachtige vegetatie. Natuurstreefbeeld Eiken-berkenbos Huidige vegetatie BWK Qb Beschrijving Ijl bos zonder struiklaag met veel graslandsoorten Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

42RG02

39RG01

42DG01

Associa_02

42AA02D

42RG02

34AA01C

Associa_03

42AA02E

18RG01

42AA02E

PQ nr. PQ 17

PQ nr orig. (PQ 83)

Associa 1 19AA02 Ass. klokjesgentiaan borstelgras

Associa 2 16AA01A van Blauwgrasland; subass. en met borstelgras

Associa 3 19AA01 Ass. van liggend walstro en schapegras

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Soortenrijk vochtig heigrasland met fragmenten van blauwgrasland. Een hoge soortenrijkdom met als meest in het oog springende soorten: tormentil, geelgroene zegge, blauwe knoop1, sterzegge, zwarte zegge, gewone waternavel. Evolutie: We zien een sterke evolutie naar grasland t.o.v. 1998 toen het proefvlak nog als bos werd gecatalogiseerd. De struiksoorten Wilde lijsterbes en Amerikaanse vogelkers en boomsoorten Zomereik, Ruwe en Zachte berk werden enkel nog als zaailing vanuit het naburig bosperceel teruggevonden. Ook de storingssoorten zijn voornamelijk verdwenen t.o.v. 2011 wat wijst op een stabielere situatie. Aangezien blauwe knoop geen zaadbank vormt, is deze mogelijk uitgezaaid. Natuurstreefbeeld ms Huidige vegetatie BWK hmo Beschrijving Vochtig heischraal grasland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

42DG01

19AA02

Associa_02

42RG02

09RG02

16AA01A

Associa_03

39RG02

28AA02B

19AA01

Blauwe knoop PQ 17 is gelegen op percelen van Natuurpunt. Deze percelen zijn al een tijd in beheer voordat het meer terug werd hersteld. Aangezien Blauwe knoop geen zaadbank vormt, moet deze plant (al dan niet moedwillig) zijn uitgezaaid. Hierdoor kunnen we moeilijk conclusies en oorzakelijke verbanden afleiden met inrichting en beheer. Ondanks deze soort is dit grasland erop vooruitgegaan. Doch, als dit goed is gedocumenteerd kan dit een goede manier zijn om te toetsen of de uitgevoerde inrichtingsmaatregelen en beheer het juiste effect hebben gehad.

PQ nr. PQ 18

PQ nr orig. (PQ 84)

Associa 1 18AA02 Ass. boshavikskruid gladde witbol

Associa 2 Associa 3 42AA02C 35AA01 van BeukenAss. van bronskleurige en zomereikenbos; bosbraam subass. met lelietjevan dalen Qeurcion-bos met rijke struik- en kruidlaag. Meest overeenkomende associatie is het Beuken-Eikenbos maar het heterogene karakter door de verstoring van het proefvlak door een pad komt een vegetatie van de Klasse van Gladde witbol en Havikskruid meer op de voorgrond. Het pad is een toegangsweg voor het beheer van het achterliggende perceel. Evolutie: Een aantal soorten die door eutrofiëring verschenen, zijn verdwenen; alleen braam heeft zich verder uitgebreid. De struiklaag heeft zich goed ontwikkeld. Mede hierdoor evolueert deze PQ zich verder naar een goed ontwikkeld Eiken-berkenbos.

Blauwe knoop werd hier weliswaar ingezaaid aangezien deze soort geen zaadbank vormt en in een recent verleden niet voorkwam.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Eiken-berkenbos Qb Eiken-berkenbos met braam

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

42RG02

34AA01C

18AA02

Associa_02

42AA02E

18AA01

42AA02C

Associa_03

42RG01

42AA02C

35AA01

PQ nr. PQ 19

PQ nr orig. (PQ 92)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 39RG03 08RG08 39AA01C Kl Elzenbroekbossen. Rietklasse; Rompg. MoerasvarenRompg. Met Met moeraszegge elzenbroek; subass. met moeraszegge oeverzegge Zeer nat grote zeggevegetatie/rietland met opslag van zachte berk en zwarte els. Evolutie: T.o.v. 1998 en 2006 is de PQ sterk geëvolueerd van een kapvlakte naar een grote zeggenvegetatie met riet. Het aandeel storingssoorten zoals pitrus is sterk afgenomen. De soorten van bos zullen door verdere vernatting verdwijnen. Natuurstreefbeeld Rietland Huidige vegetatie BWK Mr/mc Beschrijving Grote zeggenvegetatie met riet Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

36AA02A

08RG08

39RG03

Associa_02

39AA02E

07AA02C

08RG08

Associa_03

36AA01

36AA02A

39AA01C

PQ nr. PQ 20

PQ nr orig. (PQ 94)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 39RG03 39AA01C 39AA01A Kl Elzenbroekbossen. MoerasvarenMoerasvarenRompg. Met elzenbroek; subass. elzenbroek; typische moeraszegge met oeverzegge subass. Vochtig tot nat Elzenbroekbos. De kruidlaag wordt gedomineerd door Moeraszegge. Evolutie: Door de verder vernatting is moeraszegge tot dominantie gekomen. Echter, doordat de struiklaag van grauwe wilg en zwarte els verder zijn uitgegroeid is deze PQ geëvolueerd tot een elzenbroekbos (Rompgemeenschap met Moeraszegge). T.o.v. T-1 , toen dit een sparrenaanplant was ,is de vegetatie drastische gewijzigd Natuurstreefbeeld Rietland 48

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Huidige vegetatie BWK Beschrijving

mcb Elzenbroekbos met ondergroei van grote zeggenvegetatie

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

16RG04

39RG03

Associa_02

32RG01

37AB01A

39AA01C

Associa_03

36AA02A

39AA01A

PQ nr. PQ 21

PQ nr orig.

Associa 1 08RG08 Rietklasse; Rompg. Met moeraszegge

Associa 2 08BB04C Rietass.; subass.

Associa 3 08BC02A typische Ass. van scherpe zegge; typische subass.

De huidige vegetatie is een zeer vochtig rietlandschap. Behalve riet haalt moeraszegge een erg hoge bedekking.

Evolutie: Dit pq is geëvolueerd van een natte ruigte met zompzegge (Tt-1) en moerasspirearuigte (T+2) naar een soortenarm rietland. Natuurstreefbeeld Rietland Huidige vegetatie BWK Mr Beschrijving Soortenarm rietland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

14BA01

32RG04

08RG08

Associa_02

31BA01A

08BB04C

Associa_03

28AA01B

08RG08

08BC02A

PQ nr. PQ 22

PQ nr orig. (PQ 101)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 10RG04 40RG02 40AA02B Kl. van Kl. Van Zompzeggehoogveenslenken; berkenbroekbos; berkenbroekbos; rompg. van Rompg. Van typische subass. pijpenstrootje en pijpenstrootje veenmos Oligotroof rietland met Veenmos en Pijpenstrootje. Associa plaatst deze bij de Klasse van Hoogveenslenken en Klasse van Berkenbroekbossen. De soortenrijkdom is laag; zowel snavelzegge als baaszegge komen er voor, samen met voornamelijk Riet en Pijpenstrootje. Verder vinden we een moslaag van veenmos spec. Evolutie: De PQ is stabiel gebleven t.o.v. vorige opnames. Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie BWK Beschrijving

Rietland mr Oligotroof rietland

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

08BB04C

36AA02A

10RG04

Associa_02

36AA02A

10RG04

40RG02

Associa_03

10DG01

36AA02B

40AA02B

PQ nr. PQ 23

PQ nr orig. (PQ 115)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 16RG01 16RG02 16RG08 Kl. Van matig Kl. Van matig Kl. Van matig voedselrijke voedselrijke voedselrijke graslanden; Rompg. graslanden; Rompg. graslanden; Rompg. van gestreepte witbol gestreepte witbol en grote vossenstaart en en Engels raaigras echte koekoeksbloem echte koekoeksbloem Klasse der vochtige graslanden met een RG van Gestreepte witbol en Echte koekoeksbloem met een groot aandeel grassen (veldbeemdgras, gestreepte witbol) en veldrus. Ondanks dit hoog aandeel grassen is dit PQ goed ontwikkeld. Evolutie: het PQ evolueert in gunstige richting met een toename van het aantal soorten (21 naar 29). Maar het aandeel veldrus is wel afgenomen. Wel zijn er nog een aantal soorten van voedselrijkere situaties zoals brandnetel en kruipende boterbloem. Natuurstreefbeeld Dottergrasland Huidige vegetatie BWK hc Beschrijving Soortenrijk vochtig grasland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

16RG02

16RG01

Associa_02

16AB01

16RG01

16RG02

Associa_03

16RG03

16AB01

16RG08

PQ nr. PQ 24

PQ nr orig. Associa 1 (PQ 120 = 43AA02A geanuleerd) Essen-iepenbos; typische subass.

Associa 2 43AA01B Abelen-iepenbos: soortenarme subass.

Associa 3 43AA02B Essen-iepenbos; Ass. met gewoon sneeuwklokje Deze PQ werd niet opgenomen in 2006 omwille van het heterogene karakter: er liep een wandelpad dwars doorheen. Anno 2015 is dit deel niet meer toegankelijk, doch loopt er nog steeds een pad doorheen dat sporadisch wordt gebruikt door de beheerder. Het was in 2015 een vochtig jong bos met een goed ontwikkelde kruidlaag. De struiklaag is slechts matig ontwikkeld. Associa geeft hier een Essen-Iepenbos op voedselrijke grond. De vochtvoorziening is er goed. Evolutie: In 2006 werd deze PQ niet opgenomen i.v.m. het heterogene karakter. In 2011 werd deze wel geïnventariseerd en werd als een jong vochtig loofbos beschreven. In 2015 is het pad verder vervaagd en is de kruidlaag meer gesloten geworden. Natuurstreefbeeld Huidige vegetatie

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

BWK Beschrijving

Qs Jong vochtig bos

Vergelijking resultaten 2006

Analyse Associa_01

2011

2015

43AA02A

Associa_02

43AA01B

Associa_03

43RG01

43AA02B

PQ nr. PQ 25

PQ nr orig. PQ 121

Associa 1 Associa 2 Associa 3 16RG01 16RG02 12BA01D Kl. Van matig Kl. Van matig Ass. van geknikte voedselrijke voedselrijke vossenstaart; arme graslanden; Rompg. graslanden; Rompg. subass. van gestreepte witbol gestreepte witbol en en Engels raaigras echte koekoeksbloem Grasland met een sterke dominantie van gestreepte witbol en beemdgras. Net zoals in 2006 is de huidige toestand nog steeds een rompgemeenschap. Mits het volhouden van het verschralend beheer zal het evolueren naar een voedselarmere vorm Glanshaverhooiland. Evolutie: Weinig tot geen evolutie t.o.v. 2011. Wel kunnen we afleiden dat het aantal ruigtesoorten afneemt ten voordele van de hooilandsoorten, wat een gunstige evolutie is. T.o.v. T-1 zijn enkele nitrofiele soorten verdwenen. Natuurstreefbeeld Glanshavergrasland Huidige vegetatie BWK hp Beschrijving Soortenrijk grasland Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

18AA02

33AA05B

16RG01

Associa_02

16RG01

16RG02

Associa_03

14RG06

33AA04B

12BA01D

PQ nr. PQ 26

PQ nr orig. (PQ 126)

Associa 1 33AA05B Zevenbladass.; Subass. met gestreepte witbol

Associa 2 Associa 3 16RG11 33AA04B Klasse van matig Ass. van look-zondervoedselrijke look en dolle kervel; graslanden; subass. subass. met gewone van fluitenkruid hennepnetel Matig vochtig, verruigd grasland in hoogstamboomgaard. Met een dominantie aan grassen (gestreepte witbol en kropaar). Evolutie: Na jaren van begrazing bevindt dit grasland zich nog steeds in een rompgemeenschap van matig voedselrijk grasland. De PQ heeft wel meer een grasland-aspect t.o.v. 2006. In 1998 (T-1) was dit een ruigte met grassen onder populier. Natuurstreefbeeld Hoogstamboogaard Huidige vegetatie BWK Kj

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Beschrijving

Hoogstamboogaard met verruigd grasland

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

31CA01B

16RG09

33AA05B

Associa_02

31AB02C

31CA01B

16RG11

Associa_03

38AA01B

16RG01

33AA04B

PQ nr. PQ 27

PQ nr orig. (PQ 132)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 43AA02B 43AA02A 43AA01C Essen-iepenbos; Essen-iepenbos; Abelen-iepenbos; subass. met gewoon typische subass. subass. met wilde sneeuwklokje hyacint Deze PQ is gelegen aan de rand van een gesloten jonge aanplant van loofbos en aan de andere zijde een meer open en beter ontwikkeld loofbos. De kroonlaag is volledig gesloten waardoor een donker bos is ontstaan. De ondergroei is zo goed als volledig verdwenen, mede door de sluiting van de kroonlaag en door vertrappeling en vraat van vee. Evolutie: Het aandeel ruigtesoorten is sterk achteruit gegaan en zo goed als verdwenen. Enkel van fluitenkruid en geel nagelkruid vinden we nog enkele planten. Enkel bosgierstgras valt op te tekenen als nieuwe soort. De meeste (ruigte)soorten zijn echter verdwenen. De vegetatie is t.o.v. T-1 van een grazige vegetatie verschoven, over een ruigte en loofhoutaanplant (T+2), naar een gesloten jonge aanplant en meer ontwikkeld loofbos zonder ondergroei. Natuurstreefbeeld Beuken-eikenbos Huidige vegetatie BWK n Beschrijving Jonge aanplant Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

43RG03

43AA02A

43AA02B

Associa_02

43AA02A

43AA01B

43AA02A

Associa_03

37AB01C

43AA01C

PQ nr. PQ 28

PQ nr orig. (PQ 134)

Associa 1 Associa 2 08BB04B 08BB04C Rietass.; Subass. met Rietass.; typische dotterbloem subass. PQ bevind zich op een open plek in het Rietland. 75 % is open water.

Associa 3 08BB04D Rietass.; subass. met moerasvaren

Evolutie: T.o.z van vorige opnames is door verdere vernatting de soortenrijkdom verder afgenomen en is enkel Riet nog aanwezig. Deze is ook licht achteruitgegaan. Aquatische flora is tijdens de opname niet gevonden (omwille van het troebele water?). Natuurstreefbeeld Rietland Huidige vegetatie BWK Mr Beschrijving Open rietland

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

06AD01

08BB04B

Associa_02

29AA01

08BB04C

Associa_03

29AA02A

01RG02

08BB04D

PQ nr. PQ 29

PQ nr orig. (PQ 135)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 37AB01D 37AB01A 43AA01B Ass. van sleedoorn en Ass. van sleedoorn en Abelen-iepenbos; eenstijlige meidoorn; eenstijlige meidoorn; soortenarme subass. subass met bosrank typische subass. Vochtig ontwikkeld loofbos met drie duidelijke etages. Voedselrijk bos van het Iepenrijk eiken-essen verbond ingeplant met populieren. De boomlaag bestaat verder uit es. In de struiklaag is er hoge bedekking van gewone vlier en Eenstijlige meidoorn en in de kruidlaag valt het hoge aandeel bosandoorn, braam en gewone es op. Evolutie: T.o.z van 2006 is er verdere kroonsluiting en zien we een toename van vlier en meidoorn en een afname van hondsdraf en braam. Riet en gewone hennepnetel zijn niet meer aanwezig. In 1998 was hier nog een soortenrijke ruigte met struweel onder een ijl scherm van populier en Zomereik aanwezig. Natuurstreefbeeld Elzen-vogelkersbos Huidige vegetatie BWK vf Beschrijving Vochtig ontwikkeld loofbos Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

43AA02A

37AB01D

Associa_02

43AA01A

43AA01B

37AB01A

Associa_03

43AA05

33AA04A

43AA01B

PQ nr. PQ 30

PQ nr orig. (PQ 136)

Associa 1 Associa 2 08BB04B 08BB04C Rietass.; Subass. met Rietass.; dotterbloem subass.

Associa 3 32RG04 typische Kl. Van natte strooiselruigten. Rompg. Van bitterzoet en riet Ondiep open water met riet en grote lisdodde. Er werden hier geen waterplanten gevonden Evolutie: Door verdere vernatting is er een ijl rietlandschap ontstaan. In 1998 was hier een soortenarme moerasspirearuigte met brandnetel en kleeefkruid aanwezig. Natuurstreefbeeld Rietland Huidige vegetatie BWK mr Beschrijving Ijl rietland Vergelijking resultaten

Analyse

2006

2011

2015

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Associa_01

16RG06

08RG03

08BB04B

Associa_02

33RG01

10DG01

08BB04C

Associa_03

33AA04B

08BB03D

32RG04

PQ nr. PQ nr orig. Associa 1 Associa 2 Associa 3 PQ 31 (PQ 49) / / / Open water in pelagiale zone van het meer. Er drijft enkel puntkroos in deze PQ. Evolutie: De soortenrijkdom is achteruitgegaan t.o.v. 1998 (Populier- en fijnsparaanplant) en 2006. Enkel wat aquatische flora was aanwezig. Natuurstreefbeeld Eutrofe plas met veel waterplanten en/of rijke fauna Huidige vegetatie BWK Ae Beschrijving Soortenarm open water Vergelijking resultaten 2006

Analyse Associa_01

06AC02

Associa_02

05CA01

Associa_03

04BB01

PQnr PQ 32

2011

2015

PQ nr orig. (PQ 140)

Associa 1 Associa 2 Associa 3 37AB01D 43AA02A 43AA01B Ass. van sleedoorn en Essen-iepenbos; Abelen-iepenbos; eenstijlige meidoorn; typische subass. soortenarme subass. subass met bosrank Aanplant van loofhout die zich ontwikkeld heeft tot een jong bos. De ondergroei bestaat voornamelijk uit nitrofiele soorten als grote brandnetel, kleefkruid, look-zonder-look en geel nagelkruid. Evolutie: In 1998 was hier een glanshaverhooiland aanwezig dat beplant en aan het verruigen was. De kroonlaag is gesloten en samen met de verdere ontwikkeling van de struiklaag zal het aantal ruigtesoorten en nitrofiele soorten afnemen ten voordele van meer bossoorten. De ontwikkeling naar een goed ontwikkeld bos zal echter nog een hele tijd vergen. Natuurstreefbeeld Beuken-eikenbos Huidige vegetatie BWK Qs Beschrijving Jong gesloten loofbos Vergelijking resultaten 2006

2011

2015

Analyse Associa_01

37AB01C

43AA01C

37AB01D

Associa_02

43AA02A

33AA04A

43AA02A

Associa_03

38DG01

43AA02A

43AA01B

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.2.6. Ecotooptype Ecotooptypen worden gedefinieerd als combinaties van kenmerkklassen. Bijvoorbeeld een 'grasland op natte, voedselarme, zwak zure bodem', of een 'bos op zeer voedselrijke natte bodem'. De ecotooptypen worden aangeduid met een maximaal vijfdelige code, waarin de gebruikte symbolen staan voor bepaalde kenmerkklassen. De code G21dw staat bijvoorbeeld voor een 'dwergstruweel op natte, voedselarme, zure bodem'. Ecologische soortengroepen Met behulp van ecologische soortengroepen wordt beschreven welke plantensoorten binnen de ecotooptypen voorkomen. De ecologische soortengroepen corresponderen met de verschillende ecotooptypen en worden met dezelfde codes aangeduid. De soortengroep P21 omvat bijvoorbeeld alle pioniersoorten die kenmerkend zijn voor natte, voedselarme zure standplaatsen, bijvoorbeeld plagplekken in de heide. Soorten die in meer dan één ecotooptype voorkomen worden ook in meerdere ecologische soortengroepen ingedeeld. Daarbij wordt uitgegaan van het principe dat een soort wordt ingedeeld bij zoveel soortengroepen als nodig is om ten minste 70% van het voorkomen van de soort te verklaren, in een hypothetische situatie dat alle ecotooptypen in een zelfde oppervlakte zouden voorkomen. Codes gebruikt voor aanduiding van ecotooptypen en ecologische soortengroepen De ecologische soortengroepen en de ecotooptypen worden aangeduid met een maximaal vijfdelige code. Een code bestaat uit een prefix voor saliniteit (optioneel), een hoofdletter voor vegetatiestructuur en successiestadium, een getal voor vochttoestand, een tweede getal voor voedselrijkdom en zuurgraad, en een suffix voor subtype-indelingen naar dynamiek, vegetatiestructuur en dergelijke (optioneel). Tabel 28: Codes gebruikt voor aanduiding van ecotooptypen en ecologische soortengroepen volgens Runhaar et al. (1987) 1 Saliniteit (prefix) - zoet b brak z zilt 2. Vegetatiestructuur en successiestadium A aquatisch (=V+W) B bos G gesloten korte vegetatie H bos en struweel (=B+S) K kruidachtige vegetaties (= P+G+R) P soorten van pioniervegetaties R ruigte S struweel V soorten van verlandingsvegetaties W watervegetatie 3 Vochttoestand 1 aquatisch 2 nat 3 zeer vochtig 4 vochtig 5 matig vochtig

4 Voedselrijkdom en zuurgraad 1voedselarm zuur 2 voedselarm zwak zuur 3 voedselarm basisch 4 voedselarm 5 matig voedselrijk (zwak) zuur/zacht 6 matig voedselrijk basisch/hard 7 matig voedselrijk 8 zeer voedselrijk 9 matig-zeer voedselrijk 5 Additionele kenmerken (suffix) dw dwergstruweel kr kalkrijk (basisch) la laag struweel mo mosvlakte mu muren na naaldbos pi pionierstruweel ss stenig substraat tr betreden

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

6 droog

Per PQ werden de soorten bekeken en ingedeeld per ecologische soortengroep en ecotooptype. Voor een volledige soortenlijst per PQ met aanduiding van ecotooptypes, zie bijlage 6: Soorten van ruigten (R) PQ1 In deze opname is slechts 1 soort gevonden, Riet. Dit is een soort van ruigten op natte tot zeer natte, matig tot zeer voedselrijke bodem. PQ 5 en 6 Enkel riet gevonden, een soort van ruigten op natte tot zeer natte, matig tot zeer voedselrijke bodem. PQ 11 Riet en grote lisdodde zijn soorten van ruigten op natte zeer voedselrijkere bodems (of water). PQ 21 Riet, moeras- en scherpe zegge zijn soorten van ruigten op natte matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem. PQ 28 Deze PQ bevat slechts 1 soort. Riet, wat wijst op een ruigte met natte matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem. PQ 31 In deze PQ vinden we voornamelijk soorten van ruigten op natte tot vochtige matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodems terug. Puntkroos vinden we terug in voedselrijk tot zeer voedselrijk water. Soorten van bos en struweel (H) PQ 14 Voornamelijk soorten van bossen en struwelen op natte tot vochtige, voedselarme, zwak zure tot matig voedselrijke bodem komen voor in deze PQ. Pitrus is eerder een soort van ruigten. PQ 20 PQ 20 bevat soorten van bossen en struwelen op natte voedselarme tot matig voedselrijke bodem. Riet is een soort van ruigte op gelijkaardige bodem. PQ 24 PQ 24 bevat soorten van bos en struweel op vochtige voedselarme tot matig voedselrijke bodem. Enkele soorten wijzen op korte, gesloten vegetatie (kruipende boterbloem en kropaar) wat wijst op de betreding die deze PQ in het verleden doormaakte (pad doorheen het PQ). PQ 27 Zoals de soorten aangeven, bevindt deze PQ zich in een bosomgeving. De bodem is hier vochtig, voedselarm basisch tot matig voedselrijk. Grote brandnetel, fluitenkruid en in mindere mate look-zonder-look wijzen op een zeer voedselrijk bodem.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

PQ 29 Hoofdzakelijk soorten van bos en struweel op vochtig matig voedselrijke bodem. Grote brandnetel en kleefkruid zijn soorten van zeer voedselrijke bodem. Zomereik een soort van voedselarme zwak zure bodem. PQ 32 PQ 32 herbergt soorten van bos en struweel op voornamelijk vochtig, matig voedselrijke bodem. Haagbeuk, zomereik, mannetjesvaren, wilde lijsterbes, hazelaar zijn soorten van eerder vochtig voedselarme (zwak zuur tot basische) bodem. Bitterzoet is een soort van natte matig voedselrijke tot zeer rijke bodems. Soorten van gesloten, korte vegetatie (G) en bos en struweel (H) PQ 16 Deze PQ is gelegen op de overgang van grasland naar bos. Dus de soorten komen in beide vegetatietypen voor. Soorten van bossen en struwelen in combinatie met soorten van korte vegetatie en ruigten. De bodem is vochtig tot droog en voedselarm tot matig voedselrijk. Enkele soorten indiceren een natte tot vochtige bodem; pijpenstrootje, pitrus, zachte berk, tormentil. PQ 18 Deze PQ is gelegen in een bos met veel randeffecten. We kunnen dit zien aan het aantal soorten van zowel bos en struweel als soorten van gesloten, korte vegetaties. De bodem is vochtig, voedselarm zwak zuur tot basisch tot matig voedselrijk. Soorten van gesloten, korte vegetatie (G) en ruigten (R) PQ 23 Deze PQ bevat hoofdzakelijk soorten van graslanden en ruigten op vochtige, matig voedselrijke bodem. Veldrus, riet, pinksterbloem, echte koekoeksbloem, mannagras, grote wederik, veenwortel en moeraswalstro indiceren een meer nattere bodem. PQ 25 Deze PQ is een tamelijk ruig hooiland wat wijst uit de soorten van gesloten, korte vegetaties en ruigten. De bodem is over het algemeen vochtig, matig voedselrijk tot voedselrijk. Soorten van ruigten (R), bos en struweel (H) PQ3 PQ 3 bevat voornamelijk soorten van ruigten en bos en struweel op vochtige matig voedselrijke tot zeer voedselrijke bodem. De ander soorten: Riet is een soort van ruigten op natte matig tot zeer natte bodem. Grote lisdodde is een soort van verlandingsvegetaties in zeer voedselrijk water maar ook van ruigten op natte zeer voedselrijke bodem. Zwarte els is dan weer een soort van bos en struweel op natte voedselarme zwak zure tot natte matig voedselrijke bodem. PQ 10 Soorten van ruigten, bossen en struwelen op voornamelijk natte matig voedselrijke bodem. Zachte berk vinden we eerder terug op natte voedselarme zure tot zwak zure bodem. Riet en grote lisdodde zijn soorten van meer voedselrijke bodems. Dat deze soorten hier toch samen voorkomen heeft te maken dat deze PQ gelegen is op matig voedselrijke bodem maar toch met een sterke invloed van het eutrofere water van het meer.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

PQ 13 Soorten van ruigten, bossen en struwelen op natte, matig tot zeer voedselrijke gronden. Puntkroos komt voor in zeer voedselrijk water. PQ 15 Deze PQ bevat soorten van bossen en struwelen op natte tot vochtige, zure tot zwak zure, voedselarme tot matig voedselarme bodem. Pitrus, pijpenstrootjes en ridderzuring zijn soorten van ruigten op gelijkaardige bodem. PQ 19 In PQ 19 vinden soorten van ruigten, bossen en struwelen op natte voedselarme, zwak zure tot matig voedselarme bodems. Soorten van gesloten, korte vegetatie (G), ruigten (R) en bos en struweel (H) PQ 4 PQ 4 bevat soorten van ruigten, bos en struweel op vochtig matig tot zeer voedselrijke bodem. Enkele soorten vinden we ook terug in grasland (gesloten korte vegetaties), met name kropaar, gestreepte witbol en glanshaver. Ook hier op vochtig matig tot zeer voedselrijke bodem. Enkele soorten, zoals pitrus, riet en Moesdistel vinden we in ruigten op natte voedselarme tot zeer voedselrijke bodem. PQ 17 De meeste soorten zijn van gesloten, korte vegetaties op natte tot vochtig voedselarme (zwak zure tot basisch) tot matig voedselarme bodems. Aangezien de PQ dicht bij een bosrand gelegen is zien we veel soorten van ruigte en bossen (en struweel) op natte tot vochtige bodem. Enkele soorten hebben hun optimum in droge matig voedselrijke bodems (smalle weegbree, gewoon biggenkruid, pilzegge). PQ 22 In deze PQ vinden we soorten van graslanden, ruigten en bossen en struwelen terug. De bodem is nat, voedselarm tot matig voedselrijk. Snavelzegge is een soort van verlandingsvegetaties in voedselarm zuur tot zwak zuur water. PQ 26 Deze PQ bevat soorten van gesloten, korte vegetaties en ruigten. Enkele soorten, zoals vlier, hondsdraf, bosandoorn en dolle kervel behoren tot bossen en struwelen. De bodem is voor alle soorten vochtig, matig voedselrijk tot zeer voedselrijk. Het ruige karakter heeft te maken dat het PQ zich onder een boom bevindt die het vee als rustplaats gebruikt. Soorten van water (W), pioniersvegetaties (P), gesloten, korte vegetatie (G) en bossen en struwelen (H) PQ 7 Deze PQ is een mix van aquatische soorten (grote waterweegbree, grote lisdodde, hoge cyperzegge en klein kroos), kruidachtige vegetaties (pioniersvegetaties zoals veerdelig tandzaad, perzikkruid, kleine duizendknoop, gesloten korte vegetaties zoals kruipende boterbloem en ruigten zoals pitrus en moesdistel) en van bossen en struwelen (grote kattenstaart, gewone smeerwortel). Alle vegetaties komen in natte tot vochtige, matige voedselrijke tot zeer voedselrijke bodems (of water) voor.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Geen vegetatie PQ 2, 9, 12, 31 Geen soorten. Open water Conclusie Op basis van bovenstaande kunnen we concluderen dat de bodem in het gebied zich bevindt in de range van nat tot vochtig en voedselarm tot matig voedselrijk. Het meerwater zorgt voor een stijging in het aantal soorten die typisch zijn voor voedselrijkere omstandigheden, dit is te zien daar waar de vegetaties op regelmatige basis met meerwater worden bevloeid.

3.2.7. Bijzondere plantensoorten In het totaal werden in de 31 PQ’s en de 18 Tansley-opnames 223 plantensoorten aangetroffen (zie bijlage 10). Gezien deze opnames slechts plaatsvonden over een fractie van de totaaloppervlakte van het Vinne, geeft dit getal geen idee van de totale soortenrijkdom aan planten in het Vinne, die alleszins veel groter is. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de in 2015 aangetroffen soorten die op de Vlaamse rode lijst staan (Van Landuyt et al., 2006). Tabel 29: waargenomen plantensoorten uit de Vlaamse rode lijst Wetenschappelijke naam Calluna vulgaris (L.) Hull Succisa pratensis Moench Potentilla erecta (L.) Räuschel Agrimonia eupatoria L. Carex vulpina L. Danthonia decumbens (L.) DC. Genista anglica L. Hieracium pilosella Utricularia australis R. Brown

Nederlandse naam Struikhei Blauwe knoop Tormentil Gewone agrimonie Voszegge Tandjesgras Stekelbrem Muizenoor Loos blaasjeskruid

Rode lijst categorie achteruitgaand achteruitgaand achteruitgaand achteruitgaand bedreigd achteruitgaand achteruitgaand achteruitgaand kwetsbaar

Gewone agrimonie: 1 losse waarneming ten zuidoosten van het Vinne aan een bosrand. Struikhei: komt frequent voor in tansley opname nr. 1 en in en rondom PQ 17. Voszegge: 1 losse waarneming ten zuiden van het Vinne aan de rand van het plankenpad. Tandjesgras: aanwezig in het heischrale deel van tansley 1. Stekelbrem: 2 x gevonden in het het heischrale deel van tansley 1. Muizenoor: Lokaal aanwezig in Tansley 1 Tormentil: Lokaal abundant aanwezig in tansley 1 en aan de rand van tansley 11 .Enkele plantjes in PQ 16 en PQ 17. Blauwe knoop: enkele exemplaren in Tansley 1 en aan de rand van tansley 11. Ook teruggevonden in PQ 17. Deze populatie werd uitgezaaid en breidt zich stillaan uit. Loos blaasjeskruid: Teruggevonden in tansley 3. Kleine poel met helder water.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Doelsoorten Hieronder wordt een overzicht gegeven van de aangetroffen doelsoorten in het gebied. Tabel 30: Op te volgen doelsoorten (Messiaen, 2003) per natuurstreefbeeld, in het vet soorten die in het gebied werden gevonden natuurstreefbeeld Ae* eutrofe plas met waterplanten en/of rijke fauna Mr rietland

veel

Mc grote zegge-vegetatie Ms kleine zegge-vegetatie Hc dottergrasland

Hu glanshaver-grasland

Hf moerasspirea-ruigte Vm elzen-broekbos

Va en Vf elzen-vogelkers-verbond Fa en Fs beuken-eikenbos Qa haagbeukenverbond

Qb eiken-berkenbos

Doelsoorten gedoornd hoornblad, gekroesd fonteinkruid, gewoon sterrekroos, veenwortel, waterranonkel spec. en eventueel kranswier spec. aspect bepaald door riet met een minimale bedekkingsgraad van 2060%, liefst minstens 30% aspect bepaald door grote zeggen met hoofdzakelijk moeraszegge en verder scherpe zegge, pluimzegge en blaaszegge zompzegge, zwarte zegge, pijpestrootje, tormentil, eventueel egelboterbloem, waternavel, zeegroene muur, holpijp, sterzegge dotterbloem, moeras-vergeet-mij-nietje, moerasrolklaver, echte koekoeksbloem en eventueel bosbies, tweerijige zegge, moerasstreepzaad grote vossestaart, margriet, gewone peen, glad walstro, knoopkruid, veldlathyrus en eventueel knolsteenbreek, grote bevernel, beemdkroon, kraailook moerasspirea, gewone valeriaan, moerasandoorn, kattestaart, gevleugeld hertshooi, moesdistel voedselrijk: de boomlaag wordt gedomineerd door zwarte els gele lis, bitterzoet, elzenzegge, moeraszegge, wolfspoot, kale jonker minder voedselrijk: veenmossen, pijpestrootje, zompzegge, brede en smalle stekelvaren, hoge cyperzegge boomlaag; zwarte els, grauwe els, inlandse vogelkers hop, gelderse roos, aalbes, groot heksenkruid hazelaar, salomonszegel, zachte witbol en eventueel dalkruid, lelietjeder dalen, ruige veldbies boomlaag; haagbeuk, zoete kers, kleinbladige linde, spaanse aak witte klaverzuring, wijfjesvaren, klimop in de bomen en eventueel grote muur, aardbeiganzerik, kleine maagdenpalm boomlaag; zomereik, ruwe berk fijn schapegras, valse salie, wilde kamperfoelie, bochtige smele en eventueel struikheide

Veenwortel: veenwortel komt verspreid voor op de droogvallende slikplaten. Riet: Rietland bedekt het meer voor meer dan 20%. Moeraszegge: Vormt samen met scherpe zegge het hoofdaandeel van de grote zeggenvegetaties Scherpe zegge: Komt nadrukkelijk voor in grote zeggenvegetaties Blaaszegge: Deze soort is aangetroffen in de zone met veenmosrietland in de door Natuurpunt beheerde percelen.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Kleine zeggenvegetaties: Deze vegetatie komt voor in het noordelijk deel van het gebied. De volgende doelsoorten werden hierin teruggevonden: zompzegge, zwarte zegge, pijpestrootje, tormentil, egelboterbloem, gewone waternavel. Dottergrasland: In de PQ in het dottergrasland werden enkel moerasrolklaver en echte koekoeksbloem gevonden. Bosbies, moeras-vergeet-mij-nietje en tweerijige zegge werden in de buurt van deze PQ gevonden. Ook werd veldlathyrus hier gevonden, hoewel deze soort als doelsoort van het glanshavergrasland wordt beschouwd. Glanshavergrasland: Gevonden doelsoorten zijn grote vossestaart, margriet, gewone peen, knoopkruid. Verder komen deze soorten verspreid over de droge, grazige delen voor. Moerasspirearuigten: In deze ruigten kwam moerasspirea en kattenstaart frequent voor. Moesdistel werd hier ook in teruggevonden maar ook in vochtige bossen en in overgangen naar moerasspirearuigten (struwelen). Elzenbroekbos: zwarte els, gele lis, bitterzoet, moeraszegge, wolfspoot en kale jonker werden gezien. De soorten komen weinig voor in het elzenbroek zelf, maar eerder op lichtrijkere plaatsen en daar waar ruigten verbossen. Elzen-vogelkersverbond: Zwarte els, gelderse roos, hop en groot heksenkruid werden gevonden, maar ook hier slechts in beperkte mate. De bossen zijn op veel plaatsen te donker om een goed ontwikkelde kruidlaag te vormen. Haagbeukenverbond: Enkel in de boomlaag werden enkele doelsoorten gevonden, namelijk haagbeuk en zoete kers. Eiken-berkenbos: Dit natuurstreefbeeld is matig ontwikkeld met doelsoorten als zomereik, Ruwe berk, fijn schapegras, valse salie, wilde kamperfoelie, bochtige smele. Deze soorten komen voornamelijk in het noordelijk deel voor. Algemeen kan gesteld worden dat de bosvegetaties nog te jong zijn om al voldoende doelsoorten te bevatten. Soorten als dalkruid, salomonszegel en lelietje-van-dalen zijn typische oud-bosplanten en komen niet zonder naburig gelegen en verbonden bossystemen in het gebied terecht.

3.2.1. Besluit Het Vinne is door verdere vernatting en beheermaatregelen verder ontwikkeld naar een gebied met duidelijke natuurtypes. Het verstoorde beeld van na de maatregelen is overgegaan naar een homogener gebied. Open water en een goed ontwikkeld rietland zijn achteruitgegaan t.o.v. eerdere monitoringsperioden, ruigtes als gradiënten in overgangsgebieden zijn verder geëvolueerd naar hf en hr, graslanden in beheer zijn geëvolueerd naar hc of hu. Het bos is verder ontwikkeld en etages zijn verder gevormd, doch bevinden ze zich in een donkere fase waardoor een goed ontwikkelde kruiden struiklaag achterwege blijft. Op termijn, wanneer door ouderdom bomen gaan afsterven of door actief beheer (kapbeheer) er gaten in het kronendak ontstaan, komt er meer licht op de bodem waardoor de kruiden struiklaag zich kan ontwikkelen. De overgang nat/droog is op vele plaatsen nog steeds abrupt waardoor het broekbos niet goed is ontwikkeld. Wel zien we op plaatsen waar voorheen een rietruigte was dit stilaan verstruweelt en verbost naar een geslotener habitat en op termijn broekbos wordt.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Bij het elzen-vogelkersbos dient een afweging genomen te worden, door het ontbreken van veel voorjaarsbloeiers kan het zeer lang duren vooraleer dit als goed ontwikkeld kan beschouwd worden. De potenties van het Vinne zijn duidelijker waardoor bepaalde natuurstreefbeelden zullen moeten aangepast worden. De zuidelijkste tip van het meer heeft als natuurstreefbeeld een moerasspirearuigten, mede door vraat van watervogels wil dit niet van de grond komen en beperkt de vegetatie zich tot de randen. Ook hier is het nuttig om bij te stellen en eerder open water met verspreid rietpollen na te streven. Tijdens het zeer droge jaar 2015 waren hier voornamelijk droogvallende oevers zichtbaar. Ook het streefbeeld rietland moet cyclisch onderhouden worden. Hier wordt vooral wintermaaien aangeraden om het riet vitaal te doen blijven. De grote zeggenvegetaties zijn een ander verhaal. Ze komen slechts over kleine oppervlakte voor en zijn weinig interessant zowel in floristisch als in faunistisch opzicht. Ze kunnen beter opgenomen worden in aangelegen vegetatietypes (rietland, moerasspirearuigte, bos of struweel). Wat betreft de aquatische vegetatie zien we een achteruitgang qua diversiteit. Dit kan te maken hebben met het moment van opname van deze PQ’s tijdens een lage waterstand en met veel zwevende deeltjes. Mogelijks is dit slechts tijdelijk. Wat zeker moet aangepakt worden is de eutrofiegraad van het water. Als de kwaliteit van het water verbetert, zal dit snel merkbaar worden in de soortendiversiteit, zowel in het water als op het land. De vraag is wel of door de massale vraat van eenden en ganzen en de uitwerpselen van kokmeeuwen voldoende kan teruggedrongen worden zodat een soortenrijke onderwatervegetatie kan ontstaan. Natuur is geen statisch begrip. Globaal kunnen we zeggen dat de meeste (behalve misschien grote zeggenvegetatie) natuurstreefbeelden haalbaar zijn. Willen we de beoogde doelen nastreven dan is er echter een continu beheer nodig. Mits het volhouden van de beheermaatregelen als kleinschalig kappingen (en eventueel dunnen), cyclisch en regulier maaibeheer, terugzetten van het struweel, zullen de vegetaties alleen maar in positieve zin evolueren en behouden blijven. Zeker voor de bosvegetaties is er geduld nodig en zullen de effecten van de inrichtingsmaatregelen pas op lange duur zichtbaar worden. Hier is in principe geen beheer nodig buiten het verwijderen van ongewenste exoten. Willen we sneller resultaat, dan kan het kleinschalig ingrijpen op bepaalde plaatsen nuttig zijn, denk dan aan kleine open plekken creeëren of hakhoutbeheer inschakelen.

3.3. Fauna 3.3.1. Broedvogels Tijdens de broedvogelmonitoring werden 93 vogelsoorten waargenomen. Tijdens de libellenmonitoring konden nog 2 vogelsoorten toegevoegd worden aan deze lijst, namelijk Boompieper en Zwarte stern. Dit levert een lijst van 95 vogelsoorten op (zie bijlage 4). Uit de analyse van alle gegevens in 2015 komt naar voren dat in het Vinne 54 vogelsoorten één of meerdere territoria hadden. Net buiten het projectgebied konden nog 3 broedvogels worden toegevoegd. In de onderstaande tabel is het overzicht te vinden. Zie ook kaarten 8/a-d en 8/156.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Tabel 31: overzicht van de resultaten van de broedvogelmonitoring Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50

Naam Aalscholver Bergeend Blauwborst Blauwe Reiger Boerenzwaluw Boomklever Boomkruiper Boompieper Boomvalk Bosrietzanger Bosruiter Bosuil Brandgans Bruine Kiekendief Buizerd Cetti's Zanger Dodaars Dwergmeeuw Ekster Fazant Fuut Gaai Geelgors Geoorde Fuut Gierzwaluw Grasmus Grauwe Gans Groene Specht Groenling Groenpootruiter Grote Bonte Specht Grote Canadese Gans Grote Gele Kwikstaart Grote Lijster Grote Zilverreiger Heggenmus Holenduif Houtduif Huiszwaluw IJsvogel Kauw Kievit Kleine Bonte Specht Kleine Karekiet Kleine Mantelmeeuw Kleine Plevier Kleine Zilverreiger Koekoek Kokmeeuw Koolmees

Rode Lijst NB NB NB NB A NB NB B NB NB / NB / NB NB Z NB / NB / NB NB B NB NB NB NB NB NB / NB / NB NB / NB NB NB K NB NB NB NB NB K NB Z A NB NB

VRL

x x x

Territoria Het Vinne 2015 3 5 8 (+1) 2 (+1) 2 3 2 (+1) 15 1 (+1) 2 7 18 2 1 3 10 4 2 10 1 1 1 > 72 2 > 1000 5

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Nr. Naam Rode Lijst VRL Territoria Het Vinne 2015 51 Krakeend NB 5 52 Kuifeend NB 8 53 Matkop K 1 54 Meerkoet NB 22 55 Merel NB 14 56 Nachtegaal K 1 57 Nijlgans / 2 58 Oeverloper A 59 Pimpelmees NB 5 60 Rietgors B 3 61 Roek NB 62 Roodborst NB 6 63 Slechtvalk / x 64 Slobeend NB 4 65 Sperwer NB 66 Spotvogel NB 2 67 Spreeuw NB 68 Sprinkhaanzanger NB 2 69 Staartmees NB 70 Stormmeeuw Z 71 Tafeleend NB 10 72 Tjiftjaf NB 25 73 Torenvalk NB 1 74 Tuinfluiter NB 5 75 Tureluur K 76 Vink NB 5 77 Waterhoen NB 18 78 Waterral NB 7 79 Watersnip NB 80 Wielewaal B 1 81 Wilde Eend NB 13 82 Winterkoning NB 34 83 Wintertaling NB 84 Witte Kwikstaart NB 1 85 Witwangstern / 86 Woudaap MUB x 3 87 Zanglijster NB 8 88 Zomertaling B 89 Zwarte Kraai NB 90 Zwarte Roodstaart NB 1 91 Zwarte Ruiter / 92 Zwarte Stern U x 93 Zwartkop NB 29 94 Zwartkopmeeuw NB x Cursief = waarneming(en) enkel buiten broedvogelmonitoring; Rode Lijst (Devos et al., 2004): NB = Momenteel niet bedreigd, A = Achteruitgaand, K = Kwetsbaar, B = Bedreigd, Z = Zeldzaam, MUB = Met uitsterven bedreigd, U = Uitgestorven in Vlaanderen; VRL = Vogelrichtlijn (Codex Vlaanderen, 1997); (+1) = territoria buiten projectgebied

Door het lawaai van de massaal aanwezige Kokmeeuwen, door het vele riet waar vogels zich achter/in kunnen verschuilen... is het onmogelijk om alle vogels in kaart te brengen. Hierdoor kan het zijn dat er geen territoria uit de analyse resulteren, terwijl deze soort zich 64

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

misschien wel heeft voortgeplant (mogelijk Grote lijster, Zomertaling...). Ook kan het werkelijke aantal territoria hoger liggen. De territoria in het rapport dienen als een minimum beschouwd te worden. Uit bovenstaande tabel komen de volgende broedvogels die een Rode Lijst-status hebben: • • •

Met uitsterven bedreigd: Woudaap Bedreigd: Geelgors, Rietgors, Wielewaal Kwetsbaar: Matkop, Nachtegaal

Volgende broedvogels zijn bovendien opgenomen in Bijlage I van de Vogelrichtlijn: Blauwborst, IJsvogel en Woudaap. Niet-gebiedsspecifieke broedgevallen Algemene broedvogels die niet gebiedsspecifiek en die niet tot in detail besproken worden, zijn: Holenduif (2), Houtduif (10), Witte kwikstaart (1), Winterkoning (34), Heggenmus (4), Roodborst (6), Zwarte roodstaart (1), Merel (14), Zanglijster (8), Zwartkop (29), Pimpelmees (5), Koolmees (5), Gaai (1), Ekster (2), Kauw (1), Vink (5) en Groenling (1). Broedende watervogels • Dodaars: In 2015 waren er minstens 3 territoria aanwezig. Deze bevinden zich in de zuidelijk helft, daar waar namelijk het meeste riet aanwezig is. Dit aantal is laag voor een gebied als het Vinne. • Fuut: De Fuut werd verspreid over het Vinne waargenomen. Uit de analyse kwamen 15 territoria naar voor. Adulte Futen op nest werden waargenomen. In de loop van het broedseizoen werden vervolgens koppels met jongen gezien (8 koppels met elk 1 jong, 2 koppels met 2 jongen en 2 koppels met 3 jongen). • Geoorde fuut: Deze soort is maar beperkt waargenomen. Uit de analyse komen 2 territoria naar voor. Eén jong is waargenomen tijdens de broedvogelmonitoring. In de periode rond 2010 was deze soort veel algemener in dit gebied. • Er zijn verscheidene koppels (uitheemse) ganzen die het Vinne als broedgebied gebruiken. Van de Grauwe gans waren er minstens 18 territoria aanwezig. Van deze soorten werden 85 jongen waargenomen. Ook werden regelmatig grote groepen (sub)adulte Grauwe ganzen waargenomen (117 exemplaren op 28/06/’15 en 63 exemplaren op 18/07/’15). Er waren minstens 10 territoria van Grote Canadese gans aanwezig en er werden 86 jongen waargenomen. Het aantal territoria van de Nijlgans is nog beperkt, er waren 2 territoria aanwezig. 1 koppel is waargenomen met 1 jong. • Vijf eendensoorten hebben gebroed in het Vinne. Van de Krakeend waren er 5 territoria aanwezig. Hiervan werd 1 koppel met 3 jongen gezien. Het aantal territoria van de Wilde eend bedroeg minstens 13. Ook jongen werden waargenomen. De Slobeend had 4 territoria, waarvan 1 koppel met 4 jongen is waargenomen. Van de Tafeleend waren er 10 territoria aanwezig. 2 koppels hadden elk 4 jongen en 2 koppels hadden elk 1 jong. Ook van de Kuifeend waren er enkele territoria (8 ). Hiervan werden 2 koppels met jongen waargenomen (3 en 8). • Waterhoen en Meerkoet zijn zowel in Vlaanderen als in het Vinne zéér algemene broedvogels. Van de Waterhoen werden 18 territoria waargenomen. Verscheidene jongen zijn grootgebracht. Door de vele waarnemingen van Meerkoet, is het effectief

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

aantal aan territoria bepalen niet eenvoudig. Er kan geconcludeerd worden dat er minstens 22 territoria aanwezig waren. Ook van deze soorten zijn jongen waargenomen. • De meest opmerkelijke soort van het Vinne is ongetwijfeld de Kokmeeuw, vanwege de hoge aantallen. Doordat deze soort verspreid over het gebied broedt, tussen/in het riet, op plaatsen die niet altijd zichtbaar zijn vanaf het wandelpad, is het onmogelijk om exact het aantal territoria te bepalen. Een schatting is gemaakt toen er vroeg in het broedseizoen een Blauwe reiger van noord naar zuid over het Vinne vloog. Het merendeel van de meeuwen vlogen alarmerend op. Het aantal dat opvloog werd geschat op 1.800 exemplaren. Omdat niet alle Kokmeeuwen waren opgevlogen, ligt het aantal adulten dus hoger en kan er verondersteld worden dat het aantal broedparen meer dan 1.000 bedraagt. Van deze soort is geen kaart aangemaakt. • De IJsvogel is meerdere malen waargenomen. Uit de analyse kan besloten worden dat er minstens één territorium aanwezig is. Broedlocatie is onduidelijk. Broedvogels in het riet/struweel • De Woudaap (figuur 9) is één van de bijzondere broedvogels in het Vinne. Door zijn verborgen levenswijze is het een moeilijk te inventariseren soort. Toch is deze soort meerdere malen waargenomen (zowel auditief als visueel). De meeste waarnemingen zijn afkomstig voor de grote kijktoren (zo o.a. een waarneming van 2 territoriale mannetjes). Ook meer naar het zuiden zijn waarnemingen gedaan. De territoria zijn in het zuidelijk deel gelegen, waar het meeste riet aanwezig is. Uit de analyse van de waarnemingen is gebleken dat het om 2 territoria gaat, maar mondelinge mededelingen doen verwachten dat er in totaal 3 territoria van Woudaap aanwezig zijn. • Waarnemingen van Waterral waren allen auditief. Van deze soort waren er 7 territoria, o.a. 3 territoria vlakbij het knuppelpad (het knuppelpad dat een hoek van 90° maakt) en 2 territoria vlakbij de Grote kijktoren. • Van de Koekoek waren er 2 territoria. • Een soort die in Vlaanderen achteruitgaat is de Nachtegaal. Toch was er in 2015 een territorium aanwezig in het noordoostelijk deel (vlakbij het knuppelpad naar de noordoostelijke kijkhut). Hoewel er geen jongen zijn waargenomen, kan het niet uitgesloten worden dat het een succesvol broedsel was. • Het Vinne was in 2015 goed voor 3 territoria van de Blauwborst, 2 territoria in het zuidelijk gedeelte en één in het noorden. • Van de zeldzame Cetti’s zanger waren er in 2015 2 territoria aanwezig, één territorium in de zuidwesthoek en één territorium vlakbij het knuppelpad naar de noordoostelijke kijkhut (in de directe omgeving van de Nachtegaal). • Er waren in 2015 2 territoria van de Sprinkhaanzanger, beide in het noordoostelijk deel van het projectgebied. • Van de Bosrietzanger waren er 8 territoria aanwezig (en één net buiten het projectgebied). De meeste territoria waren aanwezig langs de dijk in de zuidwesthoek. • Net als bij de Kokmeeuw is de het aantal territoria van de Kleine karekiet (figuur 10) zéér moeilijk te bepalen. De Kokmeeuwen zijn door hun lawaai één van de oorzaken waardoor het inventariseren van de Kleine karekiet niet simpel is. Een ander probleem is het feit dat enkel Kleine karekieten vlak langs het wandelpad geteld kunnen worden. De Kleine karekieten die verder in het riet zitten worden niet gezien of gehoord. Het aantal territoria dat uit de analyse van de waarnemingen komt, is 72. Dit wil dus zeggen dat er méér dan 72 territoria aanwezig waren in 2015. Er werd geen kaart aangemaakt met territoria van deze soort.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

• De Grasmus werd vooral gezien in het westen van het projectgebied. Aan de westzijde is het gebied namelijk meer open en is er meer ruigte aanwezig. Dit verkiezen Grasmussen boven een directe bosrand zoals aan de oostzijde van het Vinne. Er werden in totaal 7 territoria waargenomen. • Binnen het projectgebied zijn er geen waarnemingen gedaan van Geelgors. Wel is een territorium vastgesteld in een houtkant aan de overzijde van de Ossenwegstraat, ter hoogte van de parking/hoofdingang. • Van de Rietgors waren er in 2015 3 territoria, 2 territoria in de zuidoosthoek en 1 territorium in de noordwestelijke hoek.

Figuur 9: Woudaap (foto Pieter Cox)

Figuur 10: Kleine karekiet (foto Pieter Cox)

Overige broedvogels (in bos/hoogstamboomgaard/…) • De Buizerd is meerdere malen waargenomen in het gebied. Op 26/07/’15 was een bedelroep te horen uit een populierenbos in het zuiden, net buiten het projectgebied. • Aan de noordkant van het infocentrum hangt een torenvalkenkast. Hierin is de Torenvalk tot broeden gekomen en heeft er 3 jongen grootgebracht. • Fazant: 1 territorium buiten het projectgebied. • Een adulte Steenuil (figuur 11) is bij de hoogstamboomgaard waargenomen. Verwacht wordt dat deze ofwel in een holte in een boom van de hoogstamboomgaard broedt ofwel in de achterliggende schuur. Hoewel de waarneming te laat in het seizoen plaatsvond, hebben gesprekken met plaatselijke vogelkijkers duidelijk gemaakt dat hier zeer waarschijnlijk een broedgeval is geweest (in 2015, zoals in de jaren voordien). • Tijdens een avondbezoek op 22/05/’15 zijn er minstens 2 roepende jongen van de Bosuil waargenomen in het zuidelijk gelegen bos. Een tweede territorium is vastgesteld in het noorden van het projectgebied. • In het Vinne zijn er in 2015 territoria van 3 verschillende spechten vastgesteld, namelijk van de Groene specht (2), de Grote bonte specht (3) en de Kleine bonte specht (1). De meeste waarnemingen van de Groene specht dateerden van na de broedperiode van deze soort, namelijk in juli en augustus. Deze late waarnemingen konden niet beschouwd worden als geldige waarnemingen. • Van de Spotvogel waren in 2015 2 territoria aanwezig, beide in de zuidwestelijke hoek. 2 zingende mannetjes werden daar meerdere keren tegelijkertijd gehoord. • Van de Tuinfluiter waren er 5 territoria aanwezig. De territoria waren verspreid over het projectgebied. • De Tjiftjaf is een zéér algemene soort in Vlaanderen. Ook in het Vinne is deze soort met 25 territoria goed vertegenwoordigd. • Van de Matkop is één territorium vastgesteld in een bos in het oostelijk deel van het Vinne.

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

• De Boomkruiper is enkel waargenomen in de bossen in het zuidelijke deel van het Vinne. 5 territoria werden vastgesteld. • Van de Wielewaal is één territorium vastgesteld, namelijk in het zuiden van het projectgebied. Het betrof enkel auditieve (zingende) waarnemingen. • Van de Kauw is één territorium vastgesteld bij de hoogstamboomgaard in het oostelijk deel van het Vinne.

Figuur 11: Steenuil (foto Pieter Cox) Doortrekkers/pleisteraars Hieronder worden de soorten opgesomd waarvan uit de analyse blijkt dat deze geen territoria hadden in het Vinne (zie ook kaart 9a-h): • Aalscholver: Regelmatige bezoeker (hoogste aantal 14 op 23/08/’15). • Kleine zilverreiger (figuur 12): Doortrekker die het Vinne als tussenstop gebruikte. • Grote zilverreiger: Geen broedvogel, maar wel regelmatig aanwezig na het broedseizoen (hoogste aantal 4 op 23/08/’15). • Blauwe reiger: Algemene vogel in het Vinne, maar geen broedgeval. • Brandgans: 1 paartje aanwezig op 07/06/’15, maar geen broedgedrag (en een slechts éénmalige waarneming). • Bergeend: Waarnemingen in juni en augustus. Geen broedgedrag. • Zomertaling: Eénmalig waarneming van een paartje op 22/05/’15. • Wintertaling: 6 exemplaren aanwezig op 28/06/’15 • Bruine kiekendief: Doortrekker die in de late zomer het Vinne als jachtgebied gebruikt (Hoogste aantal 2 op 23/08/’15). • Sperwer: Enkele ‘jagende’ waarnemingen, dus een mogelijk broedgeval in directe omgeving. • Boomvalk: Enkele ‘jagende’ waarnemingen na de broedperiode. Waarschijnlijk ergens in de regio gebroed (Hoogste aantal 2 op 29/08/’15). • Slechtvalk: 1 onvolwassen exemplaar jagend op 18/07/’15. • Kleine plevier: Doortrekker: 1 onvolwassen exemplaar op 18/07/’15. • Kievit: 1 adult exemplaar voor de Grote kijktoren op 18/07/’15. Ook nog een waarneming van een overvliegende groep van 9 exemplaren op 29/08/’15. • Watersnip: 4 exemplaren op 23/08/’15. • Tureluur: 1 exemplaar op 22/05/’15 en 24/05/’15 en 1 exemplaren op 23/08/’15. De Tureluur die aanwezig was in mei vertoonde geen broedgedrag. • Zwarte ruiter: 2 exemplaren op 23/08/’15. • Bosruiter: Een waarneming op 23/08/’15 en 29/08/’15. 68

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

• Oeverloper: Verscheidene waarnemingen van mei t.e.m. augustus, maar geen broedgedrag vertonend. (Hoogste aantal 6 op 18/07/’15). • Groenpootruiter: Twee keer 1 exemplaar in mei en één keer 4 exemplaren in augustus. Geen broedgedrag vertonend. • Zwartkopmeeuw: 1 overvliegend exemplaar eind mei en 2 overvliegende exemplaren begin juni. Mogelijk broedt deze soort in de omgeving. • Dwergmeeuw: Een onvolwassen Dwergmeeuw die in mei en juni in het Vinne aanwezig was tussen de Kokmeeuwen. • Stormmeeuw: Twee keer een waarneming in mei. Geen broedindicatie. • Kleine mantelmeeuw: Regelmatige bezoeker van het Vinne, maar zonder broedgedrag. (Hoogste aantal 5 op 07/06/’15). • Witwangstern: 2 exemplaren op 10/05/’15. • Zwarte stern: 2 exemplaren op 26/07/’15. • Gierzwaluw: Meerdere malen circa 10 exemplaren boven het water vliegend. Geen broedgeval in het projectgebied. • Boerenzwaluw: Enkele waarnemingen van foeragerende Boerenzwaluwen boven het Vinne. • Huiszwaluw: Eén overvliegend exemplaar op 23/08/’15. • Boompieper: Eén overvliegend exemplaar op 29/08/’15 • Grote gele kwikstaart: Op 26/07/’15 en 23/08/’15 een adulte Grote gele kwikstaart bij het ‘eilandje’ in het zuidwestelijke deel van het Vinne. • Grote lijster: Enkele keren waargenomen. Uit analyse komt geen territoria naar voor, hoewel dit niet uitgesloten is. • Staartmees: Enkele waarnemingen van groepjes foeragerende Staartmezen. Onduidelijk of er in dit gebied territoria aanwezig zijn. • Boomklever: 2 Waarnemingen buiten broedperiode in het bos ten noordoosten van de noordoostelijke kijkhut. • Roek: Enkel een waarneming van een overvliegende Roek. • Zwarte kraai: 2 waarnemingen, zonder broedgedrag. • Spreeuw (figuur 13): Geen territoria vastgesteld. Wel is het een opmerkelijke soort in het Vinne. In dit gebied is er namelijk een spreeuwenslaapplaats. Grote aantallen landen ’s avonds in het riet en vertrekken ’s morgens weer bij het eerste licht. Op 18/07/’15 werden er ’s ochtends minstens 20.000 exemplaren geschat. Omdat de Spreeuwen vaak in grote getallen vertrekken en soms in verschillende richtingen uitvliegen is het moeilijk om een goede schatting uit te voeren. De aantallen zijn ongetwijfeld onderschat. Verwacht wordt dat deze aantallen tegen de winter nog verder toenemen.

Figuur 12: Kleine zilverreiger (foto Pieter Cox)

Figuur 13: Spreeuwen (foto Pieter Cox)

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

3.3.1.1. Evolutie tegenover vorige monitoringsfasen In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de geschatte broedvogelparen over de verschillende monitoringsrondes heen. Om te kunnen vergelijken met de vorige monitoringsrondes werden de broedcodes van SOVON die voor deze studie gebruikt werden (0-16) vertaald naar de daar gebruikte codes (1-3). Opvallende evoluties zijn: -

Vergeleken met T-1 zijn er in eerste instantie een hele reeks water- en moerasvogels bijgekomen in het Vinne (al dan niet als broedvogel). Wat de broedvogels betreft van andere habitats (bos, ruigte, KLE) is er niet zo veel veranderd vergeleken met de situatie vóór de inrichtingswerken, althans in soortensamenstelling. Na de aanvankelijke verschijning van een hele reeks voor het gebied nieuwe broedvogels, zijn een aantal hiervan weer als broedvogel verdwenen (of achteruitgegaan). Dodaars broedt veel minder talrijk in het gebied dan in voorbije jaren. Ook het aantal broedparen van geoorde fuut is gevoelig gedaald. Het aantal broedparen van gewone fuut is wel toegenomen. Broedparen van ganzen (met name grauwe gans en Canadese gans) gaan in stijgende lijn. Zomertortel werd niet meer waargenomen. Cetti’s zanger is nieuw als broedvogel. Spreeuw en huismus werden niet meer als broedvogel geregistreerd. Soorten die voordien broedden in het gebied, maar waarvan nu geen broedgevallen konden worden bevestigd zijn o.a.: roerdomp, zomertaling, sperwer, boomvalk, kleinst waterhoen, zwartkopmeeuw, witwangstern, kerkuil, zomertortel, middelste bonte specht, boerenzwaluw, grote lijster, kramsvogel, rietzanger, grauwe vliegenvanger, glanskop, ringmus, goudvink. In een aantal gevallen betreft het dwaalgasten of onregelmatige broedvogels (kleinst waterhoen, witwangstern, middelste bonte specht). Een aantal zijn echter voor het natuurbeheer belangrijke Rode-lijstsoorten (roerdomp, zomertaling, zomertortel, boerenzwaluw, kramsvogel, rietzanger, ringmus, goudvink). In de broedvogelmonitoring van 2007 werden 66 soorten geregistreerd als (mogelijke) broedvogel, tegen 54 soorten in 2015 (+ 3 broedvogels net buiten het projectgebied).

Tabel 32: Geregistreerde broedvogels (2005, 2006, 2007, 2015)(x = geen aantalsschatting) Broedvogels Dodaars Fuut Geoorde fuut Roerdomp Woudaap Grauwe gans Canadese gans Nijlgans Krakeend

2003

2007

BZH-code

2015

BZH-code

> 61 5 8 1 1 10 2 2 9

3 3 3 2 2 3 3 3 3

3 15 2

1 3 2

3 17 10 2 5

2 3 2 2 2

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Broedvogels Wilde eend Soepeend Zomertaling Slobeend Tafeleend Kuifeend Buizerd Torenvalk Fazant Waterral Waterhoen Meerkoet Kokmeeuw Holenduif Houtduif Zomertortel Turkse tortel Koekoek Steenuil Bosuil IJsvogel Groene specht Grote bonte specht Kleine Bonte Specht Boerenzwaluw Witte Kwikstaart Winterkoning Heggenmus Roodborst Nachtegaal Blauwborst Zwarte roodstaart Merel Zanglijster Grote Lijster Sprinkhaanzanger Bosrietzanger Kleine karekiet Cetti’s zanger Spotvogel Grasmus Tuinfluiter Zwartkop Tjiftjaf Goudhaantje Grauwe vliegenvanger Staartmees Glanskop Matkop Pimpelmees

2003

x x

x x x x x x x x x x

x x x x

x x x x x x

x x x x x x x x

2007

BZH-code

2015

BZH-code

48 1 5 4 20 5

3 2 3 3 3 3

1 6 4 > 35 >63 1000-1500 2 27 4 4 2

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 2

4 10 8 1 1 1 7 18 22 >1000 2 11

2 2 2 2 3 1 2 2 2 3 2 2

2 1 2 3 1

2 1 2 2 1

1 34 4 6 1 3 1 14 8

1 2 3 2 1 1 3 2 2

2 9 > 72 2 2 7 5 29 25

1 2 3 2 2 3 2 2 2

1 5

1 1

2 5 5 2 4 1 27 7 9

2 3 3 3 3 3 3 3 3

25 7 2

3 3 3

31 > 30

3 3

10 10 29 24 6 3 8 1

3 3 3 3 3 3 3 3

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Broedvogels

2003

2007

BZH-code

2015

BZH-code

x x x x x

11 6

3 3

5 5

2 1

2 3 3 3 5 13 7 1 16 1

2 3 3 3 3 3 3 2 3 2

1 1 2 1

2 1 2 1

5 1

2 1

Geelgors

Rietgors

Koolmees Boomkruiper Boomklever Wielewaal Gaai Ekster Kauw Zwarte kraai Spreeuw Huismus Ringmus Vink Groenling

x x x x

BZH (broedzekerheid)-code: 1: mogelijke broedvogel (SOVON-code 0-3); 2: waarschijnlijke broedvogel (SOVON-code 4-9); 3: zekere broedvogel (SOVON-code 10-16)

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de waargenomen vogelsoorten, die niet als broedvogel kunnen worden beschouwd. Een hele reeks soorten die werden waargenomen in de periode 2005 – 2007 werden niet meer waargenomen in 2015. Eerder dan dat dit een reële afname in soorten doortrekkers, dwaal- en wintergasten zou betekenen, reflecteert dit verschil in eerste instantie de beperktere observatieperiode in 2015 (t.o.v. periode 2005-2007). Bovendien waren er geen winterobservaties in 2015. Tabel 33: Niet-broedvogels (2005 – 2007, 2015) Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2003) (+ enkele broedvogels) Aalscholver Kleine zilverreiger Grote zilverreiger Blauwe reiger Purperreiger Ralreiger Kwak Koereiger Zwarte ooievaar Ooievaar Lepelaar Kolgans Brandgans Bergeend Smient Wintertaling Zomertaling Blauwvleugeltaling Pijlstaart

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (20052009) (+ enkele broedvogels) x x x x x x x x x x x x x x x broedvogel x x

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2015) x x x x

x x x x

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2003) (+ enkele broedvogels) Nonnetje Rode wouw Zwarte wouw Blauwe kiekendief Bruine kiekendief Visarend Havik Sperwer Slechtvalk Boomvalk Smelleken Roodpootvalk Porseleinhoen Kraanvogel Scholekster Kievit Kluut Bontbekplevier Kleine plevier Zilverplevier Goudplevier Kanoetstrandloper Bonte strandloper Krombekstrandloper Kemphaan Bokje Watersnip Grutto Rosse grutto Regenwulp Wulp Tureluur Zwarte ruiter Groenpootruiter Witgatje Bosruiter Oeverloper Dwergmeeuw Zwartkopmeeuw Kleine mantelmeeuw Stormmeeuw Zilvermeeuw Visdief Witwangstern Zwarte stern Witvleugelstern Steenuil

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (20052009) (+ enkele broedvogels) x x x x x x x

x broedvogel x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x broedvogel x x x x broedvogel x x broedvogel

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2015)

x x x

x x x x x x x x x

x x x

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2003) (+ enkele broedvogels) Zwarte specht Gierzwaluw Boerenzwaluw Huiszwaluw Oeverzwaluw Roodstuitzwaluw Graspieper Boompieper Waterpieper Gele kwikstaart Engelse Gele Kwikstaart Noordse Gele Kwikstaart Grote gele kwikstaart Witte kwikstaart Zwarte roodstaart Roodborsttapuit Kramsvogel Koperwiek Grote lijster Braamsluiper Fitis Grote karekiet Snor Buidelmees Baardmannetje Zwarte mees Staartmees Boomklever Spreeuw Roek Zwarte kraai Groenling Europese kanarie Sijs Putter Barmsijs Noordse goudvink Appelvink Geelgors Kruisbek

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (20052009) (+ enkele broedvogels) x x x x x x x x x x x x x x x x

Waargenomen vogels, niet-broedvogels (2015)

x x x

x x broedvogel x x x x x x x broedvogel broedvogel

broedvogel x x x x x x x x x

x x x x x

3.3.2. Libellen Tijdens inventarisatie van de transecten werden 15 libellensoorten waargenomen. Buiten deze transecten en tijdens de broedvogelmonitoring zijn nog 6 extra libellensoorten waargenomen,

Natuurinrichtingsproject Het Vinne: monitoring T + 10

waardoor het aantal waargenomen libellensoorten in 2015 uitkwam op 21 soorten (zie bijlage 5). Een overzicht wordt gegeven in de onderstaande tabel. Het hoogste dagtotaal per soort is weergegeven en er wordt vermeld of de soort al dan niet het Vinne als voortplantingsgebied gebruikt. Zie ook kaarten 10 en 10a-d. Tabel 34: waargenomen libellensoorten (2015) Naam

Rode Lijst

Hoogste dagtotaal in het Vinne

Voortplanting in het Vinne

Azuurwaterjuffer

Momenteel niet bedreigd

28 ex. (28/06/'15)

Blauwe glazenmaker

Momenteel niet bedreigd

2 ex. (26/07/'15)

Nee/Onduidelijk

Bloedrode heidelibel

Momenteel niet bedreigd

15 ex. (29/08/'15)

Bruine winterjuffer

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (29/08/'15)

Nee/Onduidelijk

Bruinrode heidelibel

Momenteel niet bedreigd

4 ex. (29/08/'15)

Gewone oeverlibel

Momenteel niet bedreigd

22 ex. (28/06/'15)

Gewone pantserjuffer

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (29/08/'15)

Nee/Onduidelijk

Glassnijder

Kwetsbaar

3 ex. (24/05/'15)

Grote keizerlibel

Momenteel niet bedreigd

4 ex. (07/06/'15 en 26/07/'15)

Grote roodoogjuffer

Momenteel niet bedreigd

8 ex. (28/06/'15)

Houtpantserjuffer

Momenteel niet bedreigd

3 ex. (29/08/'15)

Kleine roodoogjuffer

Momenteel niet bedreigd

25 ex. (28/06/'15)

Lantaarntje

Momenteel niet bedreigd

100 ex. (24/05/'15)

Paardenbijter

Momenteel niet bedreigd

32 ex. (29/08/'15)

Platbuik

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (24/05/'15 en 28/06/'15)

Ja (waarschijnlijk)

Smaragdlibel

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (24/05/'15)

Nee/Onduidelijk

Viervlek

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (24/05/'15 en 28/06/'15)

Ja (waarschijnlijk)

Vroege glazenmaker

Met uitsterven bedreigd

1 ex. (28/06/'15)

Nee/Onduidelijk

Vuurjuffer

Momenteel niet bedreigd

11 ex. (24/05/'15)

Watersnuffel

Momenteel niet bedreigd

1 ex. (24/05/'15)

Nee/Onduidelijk

Zuidelijke keizerlibel

1 ex. (28/06/'15)

Nee/Onduidelijk

Volgens de Vlaamse Rode Lijst (De Knijf et al., 2006) zijn alle waargenomen soorten ‘momenteel niet bedreigd’ in Vlaanderen, met uitzondering van de Vroege glazenmaker, die de Rode Lijststatus ‘Met uitsterven bedreigd’ heeft, en de Glassnijder, met de Rode Lijsstatus ‘Kwetsbaar’. De Zuidelijke keizerlibel is een relatief nieuwe soort in onze contreien, waardoor deze soort nog geen Rode Lijst-status heeft. In de onderstaande tabel worden de waargenomen soorten per transect weergegeven: Tabel 35: waargenomen libellensoorten (2015) per transect Datum

Wetenschappelijke naam

Naam

Tijd

Aantal

Geslacht

Kleed

Gedrag

24/05/2015 Orthetrum cancellatum

Gewone oeverlibel