DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
JAARRAPORT SPERMACENTRA VARKENS Jaarrapport 2018 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
;?c.&\
i "'
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Eveline De Vidts, Deskundige Kwaliteit Dier Karolien Thijs, Deskundige Kwaliteit Dier Sarah Samyn, Beleidsraadgever Kwaliteit Dier Datum September 2019 Verantwoordelijke uitgever Patricia De Clercq, secretaris-generaal Lay-out Departement Landbouw en Visserij Aansprakelijkheidsbeperking Dit rapport werd door het Vlaams Gewest met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt echter geen enkele garantie gegeven over de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze brochure. De gebruiker van deze brochure ziet af van elke klacht tegen het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie.
I.~\
i "'
?c
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
INHOUD 1 2 3
Inleiding................................................................................................................................................................................ 1 Spermacentra in Vlaanderen ....................................................................................................................................... 1 Evolutie stapel donorberen..........................................................................................................................................3
3.1 3.2
Aantal eindberen Aantal zeugenlijnberen
4
Productie, aankoop en gebruik van dosissen........................................................................................................ 8
4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3
Resultaten over alle beren Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Resultaten over de eindberen Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Resultaten over de zeugenlijn beren Productie Aankoop buitenland Verkoop en gebruik op eigen bedrijf
5 7 8 8 10 11 12 12 14 15 16 16 17 18
5 belang van spermacentra voor de Vlaamse varkenshouderij ....................................................................... 20 6 Rol van het departement landbouw en visserij ................................................................................................. 23 7 Besluit: algemene tendensen..................................................................................................................................... 24 Bijlagen.......................................................................................................................................................................................... 26 Geografische spreiding van de erkende win- en opslagcentra van varkenssperma
26
Figurenlijst ....................................................................................................................................................................................27 Tabellenlijst ................................................................................................................................................................................. 28
I?c.&\
i "'
Vlaanderen is landbouw en visserij
www.vlaanderen.be
1 INLEIDING Volgens het Fokkerijbesluit van 19 maart 2010 mogen alleen centra die zowel door de Vlaamse als de federale overheid erkend zijn, sperma van varkens verhandelen voor de inseminatie van zeugen. De Vlaamse overheid bepaalt de zoötechnische voorwaarden waaraan alle beren moeten voldoen en de administratieve voorwaarden waaronder de winning en de handel van sperma van deze beren moet gebeuren. De federale overheid bepaalt de gezondheidsvereisten van de beren en de voorwaarden voor infrastructuur en uitrusting van de centra. De centra worden van nabij opgevolgd en op basis van een risicoanalyse om de twee jaar minstens één keer bezocht door een deskundige van het Departement Landbouw en Visserij. In het voorjaar bezorgen de centra het Departement Landbouw en Visserij een gedetailleerd overzicht van de activiteiten van het afgelopen jaar. De resultaten van 1 januari 2018 tot en met 31 december 2018 vindt u in dit rapport. De activiteitenverslagen 2018 van de wincentra voor varkenssperma brengen ook deze keer enkele opmerkelijke ontwikkelingen aan het licht. Net als de vorige uitgaven bevat het jaarrapport over de spermacentra varkens heel wat kengetallen, toelichting en duiding bij de activiteiten van de centra. Dit rapport is geen wetenschappelijke studie, maar geeft wel de tendensen weer. Dankzij de gegevens die in de afgelopen jaren werden verzameld, wordt een goed beeld geschetst van de evolutie van de inseminaties in de Vlaamse zeugenhouderij. Het Departement Landbouw en Visserij dankt de bedrijfsleiders van de spermacentra voor het zorgvuldig verzamelen en ter beschikking stellen van deze informatie.
2 SPERMACENTRA IN VLAANDEREN Vlaanderen telde eind 2018 24 wincentra voor varkenssperma, in 2017 waren dat er nog 25. De forse afname van het aantal centra in 2016 (-16,6%) is echter stopgezet. Enkele centra hebben beren in productie op meerdere locaties, om zo de gezondheidsrisico’s te spreiden of omdat de beren een bijzondere gezondheidsstatus hebben, bijvoorbeeld omdat ze vrij zijn van het PRRS-virus dat voortplantings- en ademhalingsproblemen veroorzaakt. PRRS-vrije beren worden in een afzonderlijke stal, meestal op een ander adres, gehuisvest. De kwaliteitsopvolging en de verwerking van het sperma gebeurt echter op één locatie. In dit rapport worden deze centra beschouwd als één spermacentrum. Ook in 2018 was er één opslagcentrum voor varkenssperma erkend. Dit type zoötechnische erkenning is geregeld in het Vlaams Fokkerijbesluit van 19 maart 2010. Een opslagcentrum bewaart dosissen sperma die afkomstig zijn uit een erkend wincentrum en die bestemd zijn voor de handel. Net als de erkende wincentra moet het erkend opslagcentrum een register van aankoop en verkoop bijhouden, een catalogus
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 1 van 32
ter beschikking stellen van de kopers en hen op verzoek de nodige fokkerijcertificaten of vereenvoudigde documenten bezorgen. Vanwege het recht op privacy zijn er geen afzonderlijke cijfers vermeld over dit centrum. De geografische spreiding van de wincentra volgens provincie is weergegeven in tabel 1. Eén op twee actieve centra is gelegen in West-Vlaanderen. De overige centra zijn verdeeld over de rest van Vlaanderen. Oost-Vlaanderen telt 4 centra, Antwerpen eveneens 4, Vlaams-Brabant 1 en Limburg 2. De geografische spreiding van de erkende centra is opgenomen in de bijlage bij dit rapport. De lijst van erkende winen opslagcentra van varkenssperma is terug te vinden op https://lv.vlaanderen.be/nl/dier/varkens/voortplantingstechnieken. Provincie
Gemiddeld aantal beren per centrum
Aantal centra
%
Aantal beren
%
Antwerpen
75
4
17%
300
16%
Limburg
46
2
8%
91
5%
Oost-Vlaanderen
69
4
17%
274
15%
Vlaams-Brabant
4
1
4%
4
0%
West-Vlaanderen
94
13
54%
1 216
65%
Totaal
79
24
100%
1 885
100%
Tabel 1: Aantal en procentuele verdeling van de actieve wincentra en beren per provincie
Het aantal beren op een centrum varieert voortdurend door de aankoop en opruiming van beren. Het aantal door de centra opgegeven beren op 31 december 2018 geeft een momentopname van de bezetting. De beren opgenomen in dit rapport zijn actieve donorberen. Quarantaineberen zijn niet meegeteld. Eind december 2018 waren er 1885 beren aanwezig in de centra, 85 minder dan het jaar voordien of -4,3%. In tegenstelling tot de stijging van het gemiddeld aantal beren dat genoteerd werd tussen 2014 en 2016 en de daling in 2017 van 81 naar 79 beren, blijft het gemiddeld aantal beren per centrum in 2018 behouden. Er is net zoals in 2017 een daling van het gemiddeld aantal beren per centrum in de provincie Antwerpen en een stijging in de provincie Oost-Vlaanderen. Ook in Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen is een lichte daling waar te nemen, in Limburg blijft het gemiddeld aantal beren per centrum behouden. Het aantal centra, het totale aantal beren en het gemiddelde aantal beren per centrum volgens capaciteit van het centrum, is weergegeven in tabel 2. Het totale aantal beren in de centra is gedaald van 2.022 eind 2016, 1970 eind 2017 naar 1885 eind 2018. Een afname van 6,8% op 2 jaar tijd. Deze afname is kleiner dan de afname tussen 2015 en 2017, waar die 11,3% op 2 jaar tijd bedroeg. In de categorie 0-24-beren heeft één centrum zijn activiteiten gestopt, 1 centrum uit de categorie 25-49-beren en 2 centra uit de categorie 7599-beren verhuisden naar de categorie 50-74-beren. 1 centrum uit de categorie >125-beren verhuisde naar de categorie 100-124-beren. In de groep >125-beren zijn over 6 centra 1196 of 63% van de beren gehuisvest. In 2017 was dit nog 69%. De overige 37% van de beren is verdeeld over 18 centra.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 2 van 32
Capaciteit centrum
Aantal centra
Aantal beren
Gemiddeld aantal beren per centrum
%
0-24
8
78
10
4%
25-49
3
102
34
5%
50-74
5
306
61
16%
75-99
1
89
89
5%
100-124
1
114
114
6%
>125
6
1 196
199
63%
Totaal
24
1 885
79
100%
Tabel 2: Gemiddeld aantal beren en procentuele verdeling volgens capaciteit van het centrum
3 EVOLUTIE STAPEL DONORBEREN In de wincentra zijn enkel stamboekberen en hybrideberen toegelaten. Een stamboekbeer is een beer waarvan de ouders en de grootouders zijn ingeschreven in een stamboek voor hetzelfde ras en die zelf ook is ingeschreven in het stamboek. Dat stamboek wordt bijgehouden door een vereniging of organisatie die erkend is volgens de Europese voorschriften. Een hybride fokbeer is een beer die afkomstig is van een doelbewuste kruising: tussen stamboekvarkens van verschillende rassen/stammen; of tussen dieren die zelf afkomstig zijn van een kruising tussen verschillende rassen/stammen; of tussen een stamboekvarken en een dier dat tot één van bovengenoemde groepen hoort en dat ingeschreven is in een register. Hybride fokberen zijn ingeschreven in een register dat wordt bijgehouden door een vereniging, organisatie of privé onderneming die erkend is volgens de Europese voorschriften. Het centrum moet voor elke donorbeer beschikken over een zoötechnisch certificaat dat uitgereikt is door een erkende vereniging, organisatie of privé-onderneming. Op het fokkerijcertificaat zijn alle beschikbare en gevalideerde gegevens vermeld over de afstamming, de vruchtbaarheid of de prestaties van het dier en zijn ouders of grootouders (voor stamboekberen) of zijn genetisch type of lijn (voor hybride beren). Het centrum moet op vraag van de koper alle informatie die vermeld is op het zoötechnisch certificaat ter beschikking stellen. Beren worden vervolgens ingedeeld volgens het doel waarvoor ze worden gebruikt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen een eindbeer en een zeugenlijnbeer. Eindberen (of berenlijn) zijn bestemd voor de productie van vleesvarkens, terwijl zeugenlijnberen gebruikt worden voor de productie van fokzeugen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 3 van 32
In figuur 1 is de evolutie van het aantal beren in de wincentra weergegeven. Tussen 2000 en 2008 bleef het aantal vrij stabiel tussen 1.620 en 1.800. Vanaf 2009 tot 2016 schommelde het aantal beren tussen ongeveer 2.000 en ruim 2.200. Vanaf 2015 neemt het aantal beren af. 2 500
2 000
-
1---
1---
-
-
~
1---
1 500
--~i-----~i-----~i---i-----~i-----~
1 000
--~i-----~i-----~i---i-----~i-----~
1 739 1 747 1 686 1 822 1 802 1 757 1 801 1 624 1 705
1 989
2 159 2 239 2 141 2 229 2 131 2 221
2 022 1 970 1 885
500
0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Figuur 1. Evolutie van het aantal beren vanaf 2000 tot 2018
Eindberen
32; 2%
\~ ■
66; 3%
Ein d beer stam boek ■ Eindbeer hy bride ■ Zeugen lij nbeer stam bo ek ■ Zeugen lij nbeer hybri de
Figuur 2. Verdeling van de beren (eindbeer en zeugenlijnbeer) volgens stamboek en hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 4 van 32
Figuur 2 geeft de verdeling van de beren (volgens stamboek en hybride) weer van de totale berenpopulatie eindberen en zeugenlijnberen. De groep eindberen vertegenwoordigt 95% van de beren, een toename van 2% ten opzichte van 2017.
3.1 AANTAL EINDBEREN In figuur 3 ziet u het aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2018. Eind 2018 waren er in totaal 1.787 eindberen in de centra, 52 of 2,8% minder dan in 2017. Het aantal eindberen stamboek bedraagt 1.500, 126, of 7,7% minder dan het jaar voordien. Het aantal eindberen hybride bedraagt 287, een stijging van 74, of 34,7% ten opzichte van 2017. Volledigheidshalve wordt aangestipt dat eindberen uit de Franse fokprogramma’s van Axiom en Nucleus ingedeeld worden bij de hybride eindberen. De eindberen met een certificaat van Livres Généalogiques Porcines Collectifs worden ingedeeld bij de stamboekberen. 2000 1800
1742
1706
1762
1721
1 698
1 626
1 500
1600 1400 1200 1000 800 600 400
259
286
200
220
326 170
213
287
0 2012
2013 ■ Aantal
2014 eindberen: Stamboek
2015 ■ Aantal
2016
2017
2018
eindberen: Hybride
Figuur 3. Evolutie aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2018
De eindberen zijn voornamelijk stamboekberen van het ras Piétrain: 755 zijn ingeschreven bij een Belgisch stamboek (VPF of AWE), 334 bij een Nederlands stamboek (Topigs), 177 bij een Duits en 159 bij een Frans stamboek (Livres Généalogiques Porcines Collectifs). De eindberen van het Nederlandse stamboek (TOPIGS– BelPi) zijn van Belgische origine en werden tot begin 2015 ingeschreven in het Vlaams Varkensstamboek, de voorganger van VPF. Daarnaast is er nog 1 donorbeer van het ras Belgisch Landvarken. Er werden 74 Duroc-beren geteld.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 5 van 32
In figuur 4 ziet u de evolutie van 2015 tot 2018 van het aantal Piétrain beren dat ingeschreven is in een Belgisch stamboek. Tussen 2015 en 2018 is het aandeel Belgische Piétrain beren afgenomen van 81% (1428 op 1762) in 2015 naar 61,8% in 2016, 52,9% in 2017 en 50,3% (755 op 1500) in 2018. Het aantal Piétrain beren dat ingeschreven is in een Frans, Duits of Nederlands stamboek is daarentegen toegenomen tussen 2015 en 2018. Het aantal Franse en Duitse Piétrains daalde ten opzichte van 2017, het aantal Nederlandse Piétrains blijft echter stijgen. 1600 1428 1400 1200 1000 800
1049 860 755
600 400 159 135
200 0 P Piétrain, Belgisch
206
159
1111
148
192
177
1111 190
P Piétrain, Frans P Piétrain, Duits (Livres Généalogiques (German Piétrain, Porcins Collectifs) andere) ■ 2015
■ 2016
■
334
260
2017
.111 142
310
P (BelPi)
74 41 61 59 Du(Duroc)
■ 2018
Figuur 4. Evolutie van het aantal Piétrain beren ingeschreven in een Belgisch , Frans, Duits of Nederlands stamboek en het aantal Duroc-beren in de periode 2015 tot en met 2018
De 287 hybride eindberen zijn onder te verdelen in RA-SE Genetics (67 beren), PIC en BHZP (125 beren), Topigs (23 beren) en Hypor (20 beren). Daarnaast zijn er ook 4 Berkshire beren aanwezig.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 6 van 32
3.2 AANTAL ZEUGENLIJNBEREN De groep van 98 zeugenlijnberen vertegenwoordigt 5,2% van de berenstapel. Het aantal zeugenlijnberen stamboek daalt in 2018 verder van 51 naar 32 beren. Ook het aantal zeugenlijnberen hybride daalt van 80 naar 60, in tegenstelling tot de stijging sinds 2015. In figuur 5 ziet u de evolutie van het aantal stamboek zeugenlijnberen en het aantal hybride zeugenlijnberen. 160 135
140 120
113
122
120 108 95
100
82
80 57
60
82
80
66
59
51
66 51
1 11 32
40 20 0 2011
2012 ■ Aantal
2013
2014
Zeugenlijnberen: Stamboek
2015
■ Aantal
2016
2017
2018
Zeugenlijnberen: Hybride
Figuur 5. Evolutie van het aantal zeugenlijnberen stamboek en hybride van 2011 tot 2018
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 7 van 32
4 PRODUCTIE, AANKOOP EN GEBRUIK VAN DOSISSEN In dit hoofdstuk worden eerst de globale gegevens over de productie, de aankoop en het gebruik behandeld voor alle types donorberen. Deze gegevens worden daarna afzonderlijk besproken voor de groep eindberen en de groep zeugenlijnberen.
4.1 RESULTATEN OVER ALLE BEREN 4.1.1 Productie De cijfers van de spermacentra in tabel 3 geven het aantal dosissen weer van 1 januari 2018 tot en met 31 december 2018, verdeeld volgens ras of hybride. Geproduceerd
Verkoop in binnenland
Verkoop in buitenland
Gebruik op eigen bedrijf
Aankoop in buitenland
Eindberen Piétrain Belgisch
875 074
814 214
12 832
4 248
0
Eindberen Piétrain Frans 1
166 611
146 615
41
0
0
Eindberen Piétrain Nederlands
403 786
380 993
0
0
0
Eindberen Piétrain Duits 1
257 325
190 627
45 665
985
0
Eindberen Andere (Duroc, BL, andere)
68 774
46 666
16 477
0
12
Eindberen Hybriden 1
386 123
356 588
19 632
1 136
41 369
Eindberen subtotaal
2 157 693
1 935 703
94 647
6 369
41 381
Zeugenlijnberen L (Large White)
3 917
2 621
0
0
0
Zeugenlijnberen C (Engels Landras) 1
1 122
565
0
0
0
Zeugenlijnberen D (Duits Landras)
0
0
0
0
0
4 512
2 071
0
6
0
Naam ras of hybride
Zeugenlijnberen I/O/E
(Fins/Noors/Deens-Landras) 1
1
1
1
1
1
Zeugenlijnberen X/Y (Belgisch Landras stressneg.)
1 962
1 260
178
0
0
Zeugenlijnberen N (Nederlands Landras) 1
500
309
0
0
0
Zeugenlijnberen R (Frans Landras)
1 422
1 328
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Zeugenlijnberen Hybriden 1
62 154
32 856
1 718
8
28 386
Zeugenlijnberen subtotaal
75 589
41 010
1 896
14
28 386
2 233 282
1 976 713
96 543
6 383
69 767
Zeugenlijnberen K (Oostenrijks
Landras) 1
Zeugenlijnberen Andere landras
Totaal 1
1
1
1
1
Tabel 3: Overzicht van de productie, verkoop, eigen gebruik en aankoop uit het buitenland (aantal dosissen)
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 8 van 32
In tegenstelling tot vorig jaar is het aantal geproduceerde spermadosissen in 2018 gedaald, namelijk van 2.280.898 dosissen in 2017 naar 2.233.282 in 2018 of -47.616 dosissen, wat overeenkomt met -2,1%. Het gemiddeld aantal geproduceerde dosissen per beer, gezien de daling van het aantal donorberen, is echter voor het derde jaar op rij gestegen: van 1.158 in 2017 naar 1.185 of +2,3% in 2018. Uit figuur 6 blijkt dat gemiddeld 1.185 spermadosissen per jaar en per beer worden geproduceerd. 1 300
1 271 1 228
1 200
1 169
1 246 1 215 1 163 1 164 1 106
1 100
1 114
1 158
1 134 1 141
1 185
1 102
1 044 1 046 999
1 000
900
893 851
800
700
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Figuur 6. Evolutie van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd per beer sinds 2000
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 9 van 32
4.1.2 Aankoop buitenland Met 69.767 dosissen in het buitenland aangekocht sperma werd in 2018 een daling van 14.154 dosissen of 16,9% genoteerd ten opzichte van 2017 met een aankoop van 83.921 dosissen in het buitenland. Het betreft vooral sperma van PIC-eindberen en in mindere mate PIC-zeugenlijnberen, van Topigszeugenlijnberen en Topigs-eindberen. In figuur 7 ziet u de evolutie van de door de erkende centra aangekochte dosissen sperma afkomstig uit het buitenland. 90000 83 921 80000 69 767
68 319
70000
60000 54 316
40000
50 707
48 259
50000
38 776
36952 32394
30000
26154
20000
15910
14030
11896 11350 10000
0
• 111 1 2005 2006 2007 2008 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
Figuur 7. Evolutie aangekochte dosissen sperma uit het buitenland van 2005 tot 2018
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 10 van 32
4.1.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf In 2018 werden 2.079.639 dosissen sperma verkocht in binnen-en buitenland of gebruikt op het eigen bedrijf. Figuur 8 toont het verloop van de geproduceerde en gebruikte dosissen sinds 2000. 3 000 000 ■ Geproduceerd sperma
■ Gebruikt sperma
2 500 000
2 000 000
1 500 000
1 000 000
500 000
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Figuur 8. Overzicht van dosissen geproduceerd en gebruikt sperma sinds 2000
In 2018 werden 2.079.639 dosissen sperma gebruikt, 33.977 dosissen minder dan in 2017. Dat betekent dat het aantal gebruikte dosissen varkenssperma in 2018 1,6% gedaald is ten opzichte van 2017. In 2018 werden 153.643 geproduceerde dosissen sperma niet verkocht of gebruikt, wat neerkomt op een effectief gebruik van 93,1%. Dit is een verbetering ten opzichte van 92,7% gebruikte dosissen in 2017.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 11 van 32
4.2 RESULTATEN OVER DE EINDBEREN 4.2.1 Productie Het Piétrainras blijft veruit de grootste leverancier van eindbeersperma. Van de 2.157.693 geproduceerde dosissen eindbeersperma zijn er 1.702.796 of 78,9% afkomstig van raszuivere Piétrain-beren. Het betreft Piétrain-beren die ingeschreven zijn in het stamboek van een Belgische, Nederlandse, Franse of Duitse stamboekvereniging. Het totale aandeel geproduceerd P-sperma binnen de productie van eindberensperma is tot 2016 vrij stabiel gebleven, vanaf 2017 is een dalende trend waar te nemen. In tabel 4 is het aantal geproduceerde dosissen P-sperma afkomstig van de groep raszuivere P-donorberen die ingeschreven zijn in het stamboek van een Belgische, Nederlandse, Franse of Duitse stamboekvereniging vergeleken met de totale productie van dosissen eindbeersperma. Zoals reeds opgemerkt in punt 3.1., werd de Franse Piétrain met een certificaat van Les Livres Généalogiques Porcines Collectifs ingedeeld bij de stamboekberen. De eindberen met een certificaat van Axiom of Nucleus worden ingedeeld bij de hybride eindberen, in 2016 en 2017 werden zij ingedeeld bij de stamboekeindberen. De Piétrain-donorberen in het stamboek van de Nederlandse stamboekvereniging zijn afkomstig van P-fokvarkens die in het verleden ingeschreven werden in het Vlaamse varkensstamboek. In de totale productie van eindberensperma zit ook de productie vervat van stamboekberen van andere rassen, voornamelijk Duroc, en van hybride donorberen. De voorbije vijf jaar zijn gekenmerkt door een toegenomen differentiatie van de fokprogramma’s (stamboeken) waaruit de donorberen afkomstig zijn. Jaartal
2015
2015
2016
2016
2017
2017
2018
2018
Productie dosissen
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
P BE
1.729.596
70,5
1.263.924
59,4
1.055.498
47,8
875.074
40,6
P FR
222.737
9,1
200.529
9,4
240.714
10,9
166.611
7,7
P DE
153.965
6,3
193.659
9,1
239.398
10,8
257.325
11,9
P NL
56.164
2,3
227.328
10,7
365.309
16,6
403.786
18,7
P alle
2.162.462
88,1
1.885.440
88,6
1.900.919
86,1
1.702.796
78,9
Eindberen
2.453.588
100,0
2.127.066
100,0
2.207.217
100,0
2.157.693
100
Tabel 4. Evolutie van aantal en aandeel geproduceerde dosissen P-sperma tov eindberen sperma
Het aantal geproduceerde dosissen Duroc-sperma is licht afgenomen van 72.932 dosissen in 2017 naar 68.473 in 2018. Er is een toename van het aantal geproduceerde dosissen sperma van hybride fokprogramma’s, namelijk PIC-, Topigs- en Hypor-sperma.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 12 van 32
Eindberen worden efficiënt ingezet. Dit is zichtbaar in de verhouding van het aantal geproduceerde en gebruikte spermadosissen per beer, zoals blijkt in figuur 9. Bij de eindberen stamboek en hybride werden op jaarbasis gemiddeld 1.181 en 1.345 dosissen geproduceerd, tegenover 1.106 en 1.315 gebruikte dosissen. Dit is een benuttingsgraad van respectievelijk 93,6% en 97,8%. 1 600 1 400 1 200 1 000 800 600 400 200 0
Eindbeer stamboek
Eindbeer hybride
■ Geproduceerd / beer
1 181
1 345
■ Gebruikt / beer
1 106
1 315
Figuur 9. Aantal geproduceerde en gebruikte dosissen sperma per eindbeer stamboek en eindbeer hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 13 van 32
4.2.2 Aankoop buitenland In 2018 hebben de centra 41.381 dosissen sperma van eindberen aangekocht in het buitenland. Dat is een daling van 10.328 dosissen ten opzichte van 2017. De afname situeert zich vooral bij de dosissen van Duitse Piétrain-beren, Duroc-sperma en PIC-sperma. Er is een toename van het aantal aangekochte dosissen Topigs-sperma. Het overzicht van het aantal aangekochte dosissen sperma van eindberen is weergegeven in figuur 10. 60000
50000
aantal
40000
30000
20000
10000
0
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
stamboek eindbeer 3670
3 829
4874
3 687
0
3 309
0
252
1 200
12
4971 11 807
473
5 041
Hybriden eindbeer
6 513 18 717 20 220 40 727 50 509 41 369
Figuur 10. Overzicht van dosissen in het buitenland aangekocht sperma van eindberen in de periode 2009 tot 2018
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 14 van 32
4.2.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Er is een gering verschil tussen het percentage effectief gebruikt sperma van de groep eindberen stamboek en hybride. Bij eindberen stamboek worden gemiddeld 1.106 van de 1.181 geproduceerde dosissen gebruikt, wat overeenkomt met 93,6%. Bij de eindberen hybride is de verhouding 1.315 dosissen gebruikt op 1.345 geproduceerd, of 97,8%. 1 600 1 400 1 200 1 000 800 600 400 200 0 ■ Geproduceerd / beer ■
Gebruikt / beer
Eindbeer stamboek
Eindbeer hybride
1 181
1 345
1 106
1 315
Figuur 11. Overzicht van gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per eindbeer in 2018
In tabel 5 is de evolutie van het gebruik van P-sperma van raszuivere donorberen die ingeschreven zijn in een Piétrain stamboek, net als in 4.2.1., voor 2015, 2016, 2017 en 2018 vergeleken met het globale gebruik van sperma van eindberen. Het percentage gebruikt sperma ten opzichte van geproduceerd sperma is voor de verschillende types P-beren nagenoeg hetzelfde. De verhoudingen en de vaststellingen die gemaakt zijn voor de productie zijn hierdoor ook van toepassing voor het gebruik. Jaartal
2015
2015
2016
2016
2017
2017
2018
2018
Gebruik dosissen
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
P BE
1.587.878
70,1
1.180.695
59,6
993.390
48,1
831.294
40,8
P FR
210.383
9,3
180.686
9,1
222.669
10,8
146.656
7,2
P DE
143.895
6,4
178.779
9,0
214.990
10,4
237.277
11,6
P NL
53.950
2,4
211.629
10,7
343.283
16,6
380.993
18,7
P alle
1.996.106
88,1
1.751.789
88,5
1.774.332
85,9
1.596.220
78,4
Eindberen
2.265.328
100,0
1.980.145
100,0
2.065.840
100,0
2.036.719
100,0
Tabel 5: Evolutie van aantal en aandeel gebruikte dosissen P-sperma tov eindberen sperma
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 15 van 32
4.3 RESULTATEN OVER DE ZEUGENLIJN BEREN 4.3.1 Productie Onder 3.2. werd al vermeld dat het aantal zeugenlijnberen stamboek in 2018 gedaald is van 51 naar 32, en dat het aantal zeugenlijnberen is gedaald van 80 in 2017 naar 60 in 2018. Dat is een globale daling van 29,8%. Het aantal geproduceerde dosissen zeugenlijnsperma is daarentegen toegenomen, namelijk van 73.681 dosissen in 2017 naar 75.589, of +2,6%. Deze toename is volledig toe te schrijven aan de zeugenlijnberen hybride. Ze produceerden 62.154 dosissen, dat zijn 9.428 dosissen meer dan in 2017 of +17,9%. De spermaproductie bij stamboek zeugenlijnberen daalde van 20.955 dosissen naar 13.435 dosissen, een afname van 7.520 dosissen of 35,9%. De evolutie van 2012 tot 2018 van het aantal geproduceerde dosissen zeugenlijnsperma afkomstig van respectievelijk stamboek en hybride zeugenlijnberen is weergegeven in figuur 12. 65 000
63 842
62 154
60 000
57866
57476
55 000 50 000
52726
51424
49 641
47612
45 000 40 000
43191
42033 39296
40644
35 000 30 000 25 000 20955
20 000 15 000
13 435
10 000 5 000 0 2012
2013
2014 Stamboek zeugenlijn
2015
2016
2017
2018
Hybriden zeugenlijn
Figuur 12. Verloop van de jaarlijkse spermaproductie bij stamboek en hybride zeugenlijnberen van 2012 tot 2018
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 16 van 32
4.3.2 Aankoop buitenland Uit analyse van de cijfers blijkt dat de aankoop van dosissen sperma van hybride zeugenlijnberen een stijging liet optekenen van 23.041 in 2017 naar 28.386 in 2018. Het aantal aangekochte dosissen sperma van stamboek zeugenlijnberen vertoonde, in tegenstelling tot de stijging in 2017, een daling van 9.171 dosissen in 2017 naar 0 dosissen in 2018. Het overzicht van het aantal aangekochte dosisssen per berengroep is weergegeven in figuur 13. 35000
30000
25000
aantal
20000
15000
10000
5000
=
0
Stamboek zeugenlijnbeer Hybriden zeugenlijnbeer
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
390
7 695
8113
11 072
0
6 383
586
6 933
9 171
0
2 817 570 t 5044 11
111
28 459 32 263 25 907 29 901 20 407 23 041 28 386
Figuur 13. Evolutie van de aangekochte dosissen in het buitenland van 2009 tot 2018 van zeugenlijnberen stamboek en hybride
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 17 van 32
4.3.3 Verkoop en gebruik op eigen bedrijf Er is een verschil tussen het percentage effectief gebruikt sperma van zeugenlijnberen stamboek ten opzichte van zeugenlijnberen hybride. Dit wordt geïllustreerd in figuur 14. Bij de zeugenlijnberen stamboek en de zeugenlijnberen hybride worden respectievelijk 62,1% en 55,6% gebruikt. Vorig jaar bedroegen de benuttingspercentages voor de groep zeugenlijnberen respectievelijk 67,6% en 63,7%. 100% 90% 80%
5 097
27 572
70% 60% 50% 40% 30%
8 338
34 582
20% 10% 0%
Zeugenlijn stamboek
Zeugenlijn hybride
■
Niet gebruikt
5 097
27 572
■
Gebruikt
8 338
34 582
Figuur 14. Overzicht van effectief gebruik van sperma van zeugenlijnberen stamboek/hybride
Het aantal geproduceerde dosissen per hybride zeugenlijnbeer is na de daling van vorig jaar opnieuw gestegen van 659 in 2017 naar 942 in 2018. Ook de productie van het gemiddelde aantal dosissen per stamboek zeugenlijnbeer is, na de daling van voorgaande jaren, gestegen van 454 in 2016, 411 in 2017 naar 420 in 2018. Bij de zeugenlijn werden gemiddeld 261 dosissen gebruikt per stamboekbeer en 524 dosissen per hybride beer. In 2017 werden gemiddeld 278 en 420 dosissen per zeugenlijnbeer stamboek of hybride gebruikt.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 18 van 32
Het gemiddeld aantal geproduceerde en gebruikte dosissen per zeugenlijnbeer stamboek en hybride in 2018 is weergegeven in figuur 15. 1 000 900 800 700
Astitel
600 500 400 300 200 100 0
Zeugenlijn stamboek
Zeugenlijn hybride
■ Geproduceerd / beer
420
942
■ Gebruikt / beer
261
524
Figuur 15. Overzicht van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per zeugenlijn beer
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 19 van 32
5 BELANG VAN SPERMACENTRA VOOR DE VLAAMSE VARKENSHOUDERIJ De impact van de spermacentra op de Vlaamse varkenshouderij kan worden ingeschat door de hierboven vermelde resultaten te koppelen aan de statistische gegevens die voor Vlaanderen ingezameld worden via de FOD Economie en die worden gepubliceerd op de website van Statbel. https://statbel.fgov.be/nl/themas/landbouw-visserij/land-en-tuinbouwbedrijven#figures De referentieperiode voor het verzamelen van de gegevens werd vanaf 2014 opgeschoven van mei naar oktober/november. Dit komt doordat de FOD Economie haar enquêtes heeft vereenvoudigd, en in het bijzonder doordat de algemene landbouwenquête die traditioneel in mei werd gehouden, is afgeschaft. Bovendien worden de gegevens ook uit een andere bron gehaald. Voor de varkensstapel worden de gegevens uit Sanitel gebruikt, in combinatie met een enquête. Het totaal aantal varkens en de drie grote categorieën zijn afkomstig uit Sanitel. Voor de subcategorieën worden coëfficiënten toegepast binnen de categorieën ‘mestvarkens’ en ’fokvarkens’. Voor dit rapport zijn de resultaten gebruikt van 2018 zoals gepubliceerd op de website van Statbel. Hiervoor heeft de FOD Economie de gegevens van Sanitel gebruikt, in combinatie met coëfficiënten voor de dierencategorieën die niet in Sanitel voorkomen. De coëfficiënten zijn berekend op basis van de laatste landbouwenquêtes. Volgens de resultaten van 2018, waren er in het Vlaams Gewest 391.898 zeugen aanwezig. Dat is 9.079 of 2,3% minder dan het aantal zeugen in 2017 volgens de gegevens van Statbel. Figuur 16 geeft het aantal gebruikte dosissen weer ten opzichte van het totaal aantal zeugen in Vlaanderen. Het aantal gebruikte dosissen wordt gedefinieerd als de som van: de dosissen verkocht in het binnenland; de dosissen gebruikt op het eigen bedrijf; de dosissen aangekocht in het buitenland. Het betreft dus de dosissen die bedoeld zijn om zeugen van Vlaamse varkensbedrijven te insemineren.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 20 van 32
2 500 000
■
dosissen gebruikt
■ aantal
zeugen
2 000 000
1 500 000
1 000 000
500 000
2017
2018
aantal zeugen
2016
dosissen gebruikt
2015
2014
0
2014 2 260 733
2015 2 189 218
2016 1 956 526
2017 2 091 030
2018 2 052 863
437 603
429 916
407 582
400 977
391 898
Figuur 16. Evolutie van het aantal dosissen gebruikt sperma van 2014 tot 2018 in vergelijking met het aantal zeugen Terwijl het aantal zeugen volgens de cijfers van Statbel in 2018 met 2,3% is gedaald, vertoont het aantal gebruikte spermadosissen een daling met 1,8%. Het gemiddelde aantal ‘gebruikte’ dosissen per zeug per jaar bereikte een dieptepunt van 4,55 dosissen in 2016, en stijgt in 2018 weer naar 5,24. De grafiek over het gemiddelde aantal gebruikte dosissen per zeug per jaar is voor de periode 2014–2018 weergegeven in grafiek 17.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 21 van 32
5,40 5,30 5,24
5,20 5,10 5,00
5,06
5,13
5,09
4,90 4,80 4,70 4,60
4,55
4,50 4,40
2014
2015
2016
2017
2018
Figuur 17. Evolutie van de verhouding van het aantal dosissen sperma gebruikt per zeug per jaar in Vlaanderen
Rekening houdend met enkele foktechnische kengetallen, kan berekend worden hoeveel procent van de zeugen geïnsemineerd wordt met sperma afkomstig van een erkend spermacentrum. Sinds de eerste keer dat dit rapport werd opgesteld, is steeds rekening gehouden met: het aantal zeugen volgens Statbel, een worpindex van 2,2 per zeug/jaar, een herdekkingspercentage van 12% en 2 inseminaties per bronst. Deze parameters, worpindex en percentage herdekkingen, werden getoetst aan de kengetallen zeugenhouderij die gepubliceerd zijn op de website van het varkensloket http://www.varkensloket.be/Portals/63/kengetallen_zeugenhouderij.pdf. Daaruit is gebleken dat de na te streven worpindex mag worden verhoogd naar 2,3. Uit de theoretische berekening op basis van de nieuwe berekeningsmethode van het aantal zeugen en de worpindex van 2,3, kan worden afgeleid dat in 2018 101,7% van de zeugen in Vlaanderen werd geïnsemineerd met sperma afkomstig van een erkend spermacentrum. Deze schatting is op haar beurt gebaseerd op een schatting van het aantal geïnsemineerde zeugen, en op geschatte parameters in verband met vruchtbaarheid. Wellicht verklaart dit de schommelingen van dit percentage. In 2017 leidde eenzelfde berekening nog tot 99,6% en in 2016 tot 88,3%.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 22 van 32
6 ROL VAN HET DEPARTEMENT LANDBOUW EN VISSERIJ De Vlaamse overheid steunt de varkenssector door: enerzijds een vereniging te erkennen die het stamboek van raszuivere fokvarkens en een register van hybride fokvarkens bijhoudt en prestatieonderzoek uitvoert, met name vzw Vlaamse Piétrain Fokkerij (VPF), en anderzijds een onderneming die een register van hybride fokvarkens bijhoudt, met name RA-SE Genetics NV; erop toe te zien dat de erkende organisaties het fokprogramma correct uitvoeren; subsidies te geven om het stamboek op te stellen en bij te houden, voor het prestatieonderzoek van stamboekberen in de selectiemesterijen en om hun fokwaardenschatting te berekenen. In de selectiemesterij worden de beren via afstammelingen getest op voederconversie, karkaskwaliteit en groeisnelheid en krijgen ze een fokwaardeschatting. Dit cijfer geeft de varkenshouders een idee over de economische waarde van de nakomelingen van een beer. De resultaten van het selectiemesterijonderzoek worden om de twee maanden gepubliceerd op de website http://www.vlaamsepietrainfokkerij.be en via de landbouwpers. Het Departement Landbouw en Visserij volgt de correcte werking op van de erkende spermacentra. In 2018 werden 17 erkende centra bezocht. Vanaf 2014 worden de centra opgevolgd op basis van een risicoanalyse, waarbij rekening wordt gehouden met het resultaat van de opvolging van de centra de voorbije 3 jaar. Daarbij voert het departement de volgende controles uit: bij de beren: > aanwezigheid van het zoötechnisch certificaat en overeenstemming met de identificatie in het oor; > toelating tot de voortplanting, fokwaardeschatting en ander prestatieonderzoek, zoals de bedrijfsprestatietoets (BPT); bij de opgeslagen dosissen sperma: > de vermeldingen op het etiket, met name correcte identificatie van het spermacentrum en de donorbeer. De centra worden erkend op basis van het Fokkerijbesluit van 19 maart 2010. Vanaf 1 november 2018 is Fokkerijverordening (EU) 2016/1012 van toepassing. Deze verordening bevat niet alleen bepalingen over de goedkeuring van fokprogramma’s voor stamboekvarkens en hybride fokvarkens, maar ook over de uitbreiding van het geografisch gebied naar een andere EU-lidstaat of, op Belgisch niveau, een ander Gewest. Volgens de Fokkerijverordening zullen centra die door het FAVV erkend zijn voor de intracommunautaire handel in varkenssperma, zoötechnische certificaten mogen afleveren voor varkenssperma op voorwaarde dat de lidstaat en de stamboekvereniging of fokkerijgroepering dit toestaan. Binnen het Vlaams Gewest bestaat alvast de intentie om die uitgifte mogelijk te maken mits de centra zoötechnische gegevens gebruiken die afkomstig zijn van de erkende stamboekvereniging of hybride fokkerijgroepering waar de donorbeer ingeschreven is.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 23 van 32
7 BESLUIT: ALGEMENE TENDENSEN Het aantal erkende wincentra daalt van 25 in 2017 naar 24 in 2018. In de groep >125 beren zijn over 6 centra 1196 of 63% van de beren gehuisvest. In 2017 bedroeg dit nog 69%. De overige 37% van de beren is verdeeld over 18 centra. Eind december 2018 waren er 1.885 donorberen in de centra, 4,3% minder dan in 2017. Het aantal eindberen is afgetikt op 1787 (95%), het aantal zeugenlijnberen op 98 (5%). Bij de eindberen werden 1.500 stamboekberen en 287 hybride beren geteld. Het aantal eindberen stamboek daalde met 126 ten opzichte van 2017 terwijl het aantal eindberen hybride toenam met 74. Binnen de groep eindberen stamboek is er opnieuw een substantiële afname van het aantal Belgische Piétrain-beren, van 860 in 2017 naar 755 in 2018. Het aandeel Piétrain-beren dat ingeschreven was in het stamboek van een Belgische stamboekvereniging bedroeg 94,3% in 2012, ten opzichte van 81% in 2015 en 50,3% in 2018. In deze periode is het aandeel Piétrain-beren van stamboeken uit de buurlanden Frankrijk, Duitsland en Nederland toegenomen. In 2018 noteren we vooral een toename van het aantal Piétrain-beren dat ingeschreven is in het stamboek van een Nederlandse stamboekvereniging (BelPi). Het aantal Franse en Duitse Piétrain-beren is gedaald in 2018. Bij de hybride eindberen is er opnieuw een toename van het aantal PIC-beren. Ook bij de zeugenlijnberen daalt het aantal stamboekberen, met name van 51 naar 32. In tegenstelling tot de toename in 2017, daalt het aantal hybride zeugenlijnberen, van 80 naar 66. Volgens de activiteitenverslagen 2018 van de centra werden 2.233.282 dosissen geproduceerd, een daling van 2,1% ten opzichte van 2017. Aangezien ook het aantal donorberen gedaald is, nam het gemiddeld aantal geproduceerde dosissen per beer echter toe van 1.158 in 2017 naar 1.185 in 2018, of +2,3%. In tegenstelling tot de stijging van het aantal dosissen sperma aangekocht in het buitenland dat de laatste jaren opgetekend werd, werd in 2018 een daling van 14.154 dosisen of 16,9% opgetekend in 2018. In 2018 werden 2.079.639 dosissen sperma verkocht in binnen- en buitenland of gebruikt op het eigen bedrijf. Dat zijn 33.977 dosissen minder dan in 2017 of een daling van 1,6%. Er is een daling waar te nemen van het aandeel geproduceerde en gebruikte dosissen afkomstig van Piétrain-stamboekberen: van ongeveer 86% naar 79%. Voor de productie van fokzeugen, voornamelijk hybriden, insemineerde de zeugenhouder zijn dieren vooral met sperma van zeugenlijnberen van een hybride fokprogramma. Ondanks de daling van het aantal zeugenlijnberen hybride, van 80 in 2017 naar 60 in 2018, stijgt het aantal geproduceerde dosissen, van 52.726 in 2017 naar 62.154 in 2018. Ook de aankoop van dosissen zeugenlijnsperma hybride in het buitenland stijgt van 23.041 dosissen in 2017 naar 28.386 dosissen in 2018. Het aantal geproduceerde dosissen per hybride zeugenlijnbeer is na de daling van vorig jaar opnieuw gestegen van 659 in 2017 naar 942 in 2018. In Vlaanderen zijn naar schatting alle geboren biggen afkomstig van sperma aangeleverd uit een erkend spermacentrum. Deze schatting is gebaseerd op het aantal zeugen van de definitieve telling over 2018 en het aantal gebruikte dosissen. Het aantal gebruikte dosissen wordt hier berekend als de som van het aantal dosissen verkocht in het binnenland, gebruikt op eigen bedrijf en aangekocht in het buitenland. Terwijl het aantal zeugen volgens de cijfers van Statbel in 2018 met 2,3% is gedaald, vertoont het aantal gebruikte spermadosissen een daling met 1,8%. Het gemiddelde aantal ‘gebruikte’ dosissen per zeug per
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 24 van 32
jaar bereikte een dieptepunt van 4,55 dosissen in 2016, steeg in 2017 naar 5,13 dosissen per zeug en stijgt in 2018 naar 5,24. Het departement voert onaangekondigde controles uit op de correcte identificatie van dosissen sperma. Deze kwaliteitscontrole blijft een noodzakelijk aandachtspunt. De uitbaters van de spermacentra leveren aanzienlijke inspanningen om donorberen met de gewenste genetische eigenschappen aan te kopen. De in Vlaanderen erkende fokkersvereniging die het stamboek van fokvarkens bijhoudt, verzamelt gegevens over die eigenschappen bij de aangesloten fokbedrijven en stelt ze op haar website ter beschikking van de varkenshouders. In 2017 werd bij het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) vergelijkend prestatieonderzoek opgestart bij nakomelingen van donorberen in de wincentra. Bij dat onderzoek worden donorberen van meerdere fokkerij organisaties getest op hun prestaties in de kraamstal en de vleesvarkensstal. De resultaten werden vanaf 2018 gepubliceerd. Op https://testwerking.ilvo.be kunnen varkenshouders de prestaties vergelijken van de nakomelingen van verschillende eindberen van verschillende KI-centra op een aantal kraamstalparameters. In een volgende fase zullen ze ook dagelijkse groei, voederconversie (vleesvarkensgegevens) en karkaskwaliteitsparameters kunnen vergelijken. Op die manier vormen de fokbedrijven, de wincentra en de organisatoren van prestatieonderzoek een essentiële schakel voor de productie van vleesvarkens met de gewenste kwaliteit.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 25 van 32
BIJLAGEN GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE ERKENDE WIN- EN OPSLAGCENTRA VAN VARKENSSPERMA Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Antwerpen Limburg Vlaams-Brabant
m 0
Vlissi ngen Knokke-Heist a
Breda
d o.. ~om p z i~ Bergen
iddelburg Goes Cl
IJD
"
llII: --
Tilburg o
9~*OChH
Eind~ove,n
IAT~I
tm ~
~ twirp1en D Brusse'I Leuven 0
li
' @
0
~a-~~ __
R11sel
·ml -
o Rb uba.ix
r ... . __ .•,
Lu ik 1
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 26 van 32
FIGURENLIJST Figuur 1. Evolutie van het aantal beren vanaf 2000 tot 2018 4 Figuur 2. Verdeling van de beren (eindbeer en zeugenlijnbeer) volgens stamboek en hybride 4 Figuur 3. Evolutie aantal eindberen stamboek en hybride van 2012 tot 2018 5 Figuur 4. Evolutie van het aantal Piétrain beren ingeschreven in een Belgisch , Frans, Duits of Nederlands stamboek en het aantal Duroc beren in de periode 2015 tot en met 2018 6 Figuur 5. Evolutie van het aantal zeugenlijnberen stamboek en hybride van 2011 tot 2018 7 Figuur 6. Evolutie van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd per beer sinds 2000 9 Figuur 7. Evolutie aangekochte dosissen sperma uit het buitenland van 2005 tot 2018 10 Figuur 8. Overzicht van dosissen geproduceerd en gebruikt sperma sinds 2000 11 Figuur 9. Aantal geproduceerde en gebruikte dosissen sperma per eindbeer stamboek en eindbeer hybride 13 Figuur 10. Overzicht van dosissen in het buitenland aangekocht sperma van eindberen in de periode 2009 tot 2018 14 Figuur 11. Overzicht van gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per eindbeer in 2018 15 Figuur 12. Verloop van de jaarlijkse spermaproductie bij stamboek en hybride zeugenlijnberen van 2012 tot 2018 16 Figuur 13. Evolutie van de aangekochte dosissen in het buitenland van 2009 tot 2018 van zeugenlijnberen stamboek en hybride 17 Figuur 14. Overzicht van effectief gebruik van sperma van zeugenlijnberen stamboek/hybride 18 Figuur 15. Overzicht van het gemiddeld aantal dosissen geproduceerd en gebruikt sperma per zeugenlijn beer 19 Figuur 16. Evolutie van het aantal dosissen gebruikt sperma van 2014 tot 2018 in vergelijking met het aantal zeugen 21 Figuur 17. Evolutie van de verhouding van het aantal dosissen sperma gebruikt per zeug per jaar in Vlaanderen 22
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 27 van 32
TABELLENLIJST Tabel 1: Aantal en procentuele verdeling van de actieve wincentra en beren per provincie 2 Tabel 2: Gemiddeld aantal beren en procentuele verdeling volgens capaciteit van het centrum 3 Tabel 3: Overzicht van de productie, verkoop, eigen gebruik en aankoop uit het buitenland (aantal dosissen) 8 Tabel 4. Evolutie van aantal en aandeel geproduceerde dosissen P-sperma tov eindberen sperma12 Tabel 5: Evolutie van aantal en aandeel gebruikte dosissen P-sperma tov eindberen sperma 15
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 1.12.2017
Jaarraport Spermacentra Varkens
pagina 28 van 32