Afgiftekantoor Brussel X | In Beraad jrg. 29 nr.3, oktober 2021 Verschijnt driemaandelijks | P 309789 v.u. Mia Douterlungne, Koning Albert II-laan 37 | 1030 Brussel overname mag mits bronvermelding
IN BERAAD
bpost PB- PP
BELGIE(N) - BELGIQUE
INFORMATIE VANUIT DE VL A AMSE ONDERWIJSRA AD VOOR SCHOLEN EN ONDERWIJSINSTELLINGEN In de Vlaamse Onderwijsraad overleggen vertegenwoordigers uit het hele onderwijslandschap en van de sociaaleconomische en sociaalculturele organisaties over het onderwijs en vormingsbeleid. Op basis daarvan geeft de Vlor adviezen aan de Vlaamse minister bevoegd voor onderwijs en vorming en aan het Vlaams Parlement.
De lessen uit de crisis
ok tobe
r
2021
Gesprek met professor Ignaas Devisch er nauwelijks interactie was tussen leerkracht en leerlingen. Dat betekent zeer concreet dat er drama’s zijn gebeurd op alle niveaus van het onderwijs: vereenzaming, mentale druk, … Maar ook ontreddering, bij bijvoorbeeld een 14-jarige die plots helemaal zelfstandig moet werken of zelfs voor studenten in het hoger onderwijs die finaal zelf alles moesten oplossen. Ik heb als docent in het hoger onderwijs zelf het gemis aan interactie met mijn studenten heel erg aangevoeld.’ Digitalisering biedt natuurlijk veel mogelijkheden en heeft tijdens de crisis gelukkig heel wat kunnen opvangen. En ook na corona kan het in onderwijs zeker nog zijn nut bewijzen. Maar professor Devisch pleit ervoor dat we de tijd Op het jaarlijkse startmoment voor de leden die vrijkomt (door bijvoorbeeld digitale lessen), van de Vlor was Ignaas Devisch de centrale optimaal gebruiken voor sociale interactie in het gast. VRTjournaliste Brigitte Vermeersch onderwijs: tussen leerkracht en leerling, tussen interviewde de hoogleraar medische filoso student en docent. fie & ethiek over de gevolgen van de coro napandemie, voor de samenleving en voor Toegenomen ongelijkheid, sociale het onderwijs. Enkele fragmenten uit het mobiliteit via onderwijs stokt Devisch: ‘De pandemie maakte ook duidelijk interview: dat kwetsbare groepen harder getroffen worden in crisistijden en legde scherper dan ooit breuklijnen en ongelijkheden bloot: hoe armer Digitaal vervangt sociale en minder lang opgeleid, hoe scherper mensen interactie niet Ignaas Devisch: ‘Tijdens de pandemie werden we scherper dan ooit geconfronteerd met het belang van ontmoeting en sociale interactie. Ook in het onderwijs is snel gebleken dat digitalisering onze behoefte aan menselijk contact en ontmoeting niet kan vervangen. Sommige scholen hebben dan ook heel erg ingezet om via de beschikbare kanalen kinderen en ouders te bereiken.’
zijn getroffen. Onderwijs is heel lang een emancipatiemotor geweest tegen die ongelijkheid. Maar die motor tot sociale mobiliteit blijkt al een tijdje te stokken. We moeten daar als samenleving dringend een antwoord op vinden. Wie het gevoel heeft dat hij ondanks alle inspanningen niet vooruit geraakt en geen kansen krijgt, gaat op zoek naar andere circuits in de samenleving en dat is gevaarlijk. Willen we iets doen aan de onveiligheid, moeten we dus op zoek naar sleutelfactoren om bepaalde groepen mee te krijgen.’
Hoe ga je daar als school concreet mee om?
Devisch: ‘De school kan natuurlijk niet alles opvangen, maar moet zich minstens bewust zijn van het middenklasmodel waarop ons onderwijs nog steeds gebaseerd is: kinderen/studenten met een eigen laptop, eigen kamer, stabiele wifi-verbinding, een netwerk van vrienden, stabiele thuissituatie, … Dat is in vele situaties niet het geval. Het is minstens een blijvende taak en plicht van onderwijs om ons af te vragen of wat wij vragen van kinderen, ook wel aanwezig is in hun thuissituatie. Voor veel mensen is onderwijs een heel zware investering.’ Lees verder op p2 ——>
Professor Devisch stelt echter vast dat er te lang onduidelijkheid is geweest op het terrein en dat bijgevolg te veel werd gerekend op het initiatief van de scholen zelf om de sociale interactie te garanderen: ‘Er waren te grote verschillen tussen scholen. Zo zijn er plaatsen waar de ‘interactie’ zich beperkte tot het toebedelen van taken via de digitale leeromgevingen en waar
In Beraad jrg. 29 nr.3, oktober 2021 p1
VLOR_IB_okt2021.indd 1
23/09/2021 18:38
In het interview had professor Devisch het ook over: • Het belang van kritisch leren omgaan met informatie en van een goede afstemming tussen wetenschap en beleid en het vermijden van een versmald wereldbeeld via de algoritmes van de sociale media • Ethische dilemma’s en het spanningsveld tussen individuele vrijheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid op scherp gesteld door de crisis • Studeren als preventie voor je (toekomstige) gezondheid en de harde nood aan meer preventie in de gezondheidszorg • Het debat over de dringende maatregelen in onderwijs tijdens de crisis dat te lang is geïdeologiseerd (dragen van mondmaskers in de klas, scholen open/ dicht ….) ten koste van beslissingen • De druk op onze democratie en de paradox: hoe meer er naar de bevolking wordt geluisterd, hoe meer mensen het gevoel hebben dat ze niet gehoord worden • De noodzaak van om te gaan met schokgolven en systeemfouten in onze maatschappij en van veranderingen in te bouwen met de lessen van de crisis
• Herbekijk het interview via
www.vlor.be/ignaasdevisch
Kwetsbaarheid aanpakken via weerbaar onderwijs In het kader van het relanceplan ‘Vlaamse Veerkracht’ bracht minister Weyts in mei de visienota ‘Van kwetsbaar naar weerbaar – deel 1 – beter leren, beter voelen’ uit. Via de aanpak van leerachterstand en het mentaal welzijn wil hij de verhoogde kwetsbaarheid van leerlingen en studenten als gevolg van de coronacrisis aanpakken.
Voorbij het crisismanagement
De Vlor vindt het goed dat er extra financiële injecties komen om leervertraging aan te pakken en mentaal welbevinden te bevorderen. Die kwetsbaarheden zijn dan wel versterkt door de crisis, maar ze zijn niet nieuw. In ons advies over de visienota hebben we dan ook gepleit voor een langetermijnvisie, voorbij het crisismanagement.
De Vlor beschouwt een aantal punten van die conceptnota als een stap vooruit, zoals het streven naar een referentiekader voor kwaliteitsvolle ondersteuning in cocreatie met het onderwijsveld, de verzelfstandiging van de leersteuncentra ter vervanging van de huidige ondersteuningsnetwerken en het ambt van leerondersteuner. Toch missen we enkele fundamentele zaken en vraagt nog heel wat verdere concretisering en verduidelijking.
• Lees het advies (23/09/2021) op www.vlor.be/adviezen
De Vlor wil graag snel een zicht op de voorstellen van de minister in het tweede deel van zijn visienota: leraren, lerarenopleidingen en schoolleiders versterken. Dat is immers onlosmakelijk verbonden met de aanpak van leervertraging en de bevordering van mentaal welbevinden.
• Lees het advies (10/06/2021) op www.vlor.be/adviezen
Lessen uit corona voor welbevinden leerlingen Wat was tot nu toe de impact van de coronacrisis op het welbevinden van kinderen en jongeren? Hoe voelden zij zich bij afstandsonderwijs? Hoe hielden ze contact met leraren en medeleerlingen? Vonden ze de weg naar hulp indien nodig? En hoe gaat het vandaag met hen?
Verder ziet de Vlor de extra middelen voor personeel liever ingezet via de bestaande systemen, eerder dan via een herhaalde bijsprong of zomerscholen. De kwetsbaarheid van leerlingen moet Poster maximaal aangepakt worden binnen het reguliere Het Vlor-overlegplatform ‘Welbevinden en preonderwijs en de tijd die daarvoor voorzien is. ventie van pesten op school’ bekeek de impact van de coronacrisis op het welbevinden van leerOok voor de ICT-versterking van het arbeidslingen en bracht de ervaringen van de verschilmarktgericht onderwijs pleiten we voor duurzame lende onderwijspartners en die van andere orgainnovatie, gekoppeld aan professionalisering, eernisaties die met jongeren werken, samen in een der dan eenmalige injecties in infrastructuur. poster.
Mentaal welbevinden
Het is meer dan terecht dat de centra voor leerlingenbegeleiding versterkt worden om hun kerntaken terug ten volle op te nemen. Scholen, leerlingen en ouders hebben die nabijheid gemist. Echter, ook scholen hebben een decretale rol inzake leerlingenbegeleiding en moeten daartoe Voor de zomervakantie bracht minister Ben Weyts ook versterkt worden. zijn conceptnota uit voor een nieuw decreet leersteun. Daarin gaf hij de contouren mee voor het De Vlor vindt het ook positief dat er ook plantoekomstig decreet leersteun, met inbegrip van nen zijn voor Vlaanderenbreed beleid voor stuhet leersteunmodel. Het decreet leersteun zal het dentenwelzijn. Om ervoor te zorgen dat dat elke huidige M-decreet moeten vervangen en zet in op student en docent bereikt, zal er voldoende tijd de versterking van het gewoon onderwijs, de leer- en aandacht nodig zijn voor implementatie in de bestaande structuren van het hoger onderwijs. steun en het buitengewoon onderwijs.
Naar een nieuw decreet leersteun
Geen inhaalbeweging zonder leraren
• Download de poster via
www.vlor.be/poster_welbevinden
GGGproeven: nood aan debat De krijtlijnen voor het toekomstige beleid over de gevalideerde, gestandaardiseerde en genormeerde GGG-proeven krijgen steeds verder vorm. Ondertussen zijn ook de resultaten beschikbaar van de haalbaarheidsstudie die in opdracht van de overheid gebeurde. De Vlor ging na hoe die resultaten van die studie zich verhouden tot de keuzes die de overheid maakt en nog moet maken. We stellen vast dat er nog fundamentele vragen leven rond zowel de inhoud als de aanpak van de proeven. Het is een complex en omvangrijk beleidsdossier dat al opgestart is zonder dat er voldoende draagvlak is bij alle onderwijspartners. We vroegen de overheid dan ook om bij het verder uittekenen van de proeven meer rekening te houden met inspraak en draagvlak. In zijn advies roept de Vlor op tot een breed debat met het onderwijsveld, de Vlor en het Vlaams Parlement.
In Beraad jrg. 29 nr.3, oktober 2021 p2
VLOR_IB_okt2021.indd 2
23/09/2021 18:38
IN BER A A
Meer computers geen garantie voor digisprong
D
Studiekosten hoger onderwijs
(75 gebruikers), Antwerpen (66 gebruikers), Brussel (33 gebruikers) en Brugge (29 gebruikers) waren uiteraard goed vertegenwoordigd. Maar we vonden evengoed gebruikers uit het WestOndanks de recente acties rond kostenbeheerVlaamse platteland, het Oost-Vlaamse Heuvelsing en -monitoring, is de financiële drempel voor land, de Vlaamse Ruit en de Kempen. De thema’s De onderwijspartners zijn tevreden met de forse veel studenten nog steeds een belangrijke hinderdie de gebruikers het meest beroerden, waren investering (van 375 miljoen euro) in de digitalinis voor de toegang tot het hoger onderwijs. De duidelijk kwaliteit en kwaliteitszorg, de schoolorsering van het onderwijs. De Vlor denkt wel niet studiekostenmonitor hoger onderwijs toont aan ganisatie, de loopbaan maar ook de lerarenopleidat meer geld voor computers scholen automadat er, naast de hoge leefkosten, ook een subding en vooral de professionaliteit van de leraar. tisch de digitale sprong zal doen maken. Bij de stantiële studiekost van zo’n 1500 euro per jaar lancering van de ‘Digisprong’ begin 2021, lieten verbonden is aan deelname aan het Vlaamse De Vlor gaat nu met de ideeën aan de slag. Een we minister Weyts al weten dat er, om ICT te intehoger onderwijs. Het gaat om de strikte studieenthousiast lerarenpanel buigt zich nu over de greren in onderwijs, moet voldaan worden aan kosten (inschrijvingsgelden, drukwerk, kleding ideeën. In december zal de Vlor een advies uitenkele belangrijke voorwaarden. Samen met specifiek voor de studie, etc.) en de ruime studiebrengen over professionalisering. Dat advies zal de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen kosten (voor bijvoorbeeld uitstappen, kranten- en zich baseren op de ideeën uit het ideeënplatform (SERV) vroegen we ook om de focus van de Digi bibliotheekabonnementen, workshops, en ICTen de reflecties van het lerarenpanel. De ideeën sprong te verruimen. gerelateerde kosten). blijven dus niet in de kast liggen. Ook in latere adviestrajecten blijven de ideeën uit het ideeënNaast investeren in digitale infrastructuur, conOmdat die studiekosten, zeker voor specifieke platform van onschatbare waarde voor de Vlor. nectiviteit en hardware moet Vlaanderen ook een doelgroepen, erg doorwegen, formuleerde de Vlor sterk ICT-beleid in de scholen stimuleren en schovijf bouwstenen om ze te beheersen: informatie en • Meer info op www.vlor.be/deleraar len daarvoor voldoende ruimte en tijd geven. Er communicatie, ondersteuning, reflectie, monitozijn ook meer en andere inspanningen nodig voor ring en opvolging, en bijkomend onderzoek. kwetsbare kinderen en gezinnen. Als kwetsbare ouders zelf niet voldoende digitaal bedreven zijn, Alle actoren in het hogeronderwijsveld moeten kunnen zij hun kinderen ook niet ondersteunen bij daartoe bijdragen. De Vlor zal instellingsoverdigitaal huiswerk of verloopt de digitale communischrijdende vervolginitiatieven rond kostenmonicatie met de school moeilijk. toring in het hoger onderwijs op de voet blijven volgen. De onderwijspartners in de Vlor engage- Nu de overheid het systeem van duaal leren vanaf Tot en met het schooljaar 2022-2023 is 340 ren zich om in een termijn van drie jaar, dus in aca- 1 september 2022 ook mogelijk maakt in het volmiljoen euro voorzien voor de aankoop van demiejaar 2023-2024, te bekijken of er substan- wassenenonderwijs, ziet de Vlor heel wat kansen computers, laptops of tablets en voor internettiële vooruitgang werd geboekt in de beheersing voor cursisten in het volwassenenonderwijs. aansluitingen. Om het onderhoud en de veren monitoring van de studiekosten in het hoger vanging van computers over de jaren heen te Om de uitrol van duaal leren in het volwassenenonderwijs en of er bijkomende acties nodig zijn. garanderen, informatiebeveiliging te verzekeren onderwijs tot een succes te maken, gaven we de en digitale innovaties te kunnen blijven volgen, • Lees het advies (11/05/2021) op Vlaamse regering een aantal aandachtspunten www.vlor.be/adviezen zijn voldoende structurele en recurrente budgetvoor de organisatie van het aanbod. Zo moeten ten nodig. Dat is nu te weinig het geval volgens screening en voortrajecten worden voorzien voor de Vlor en SERV, want de hoofdmoot van de het aanvatten van een duaal traject. De centra investeringen zijn eenmalige relancemiddelen. voor volwassenenonderwijs (cvo) moeten ook een De Digisprong voorziet wel een recurrent vervolg financiële stimulans krijgen om duale trajecten op vanaf 2023 van 37 miljoen euro per jaar voor alle te starten en te begeleiden. onderwijsniveaus samen. Dat zal vooral naar extra ICT-uren gaan. De vraag is of dat zal volstaan om • Lees het advies (07/09/2021) op Afgelopen schooljaar bevroeg de Vlor het onderwww.vlor.be/adviezen de vele blijvende digitale noden te lenigen. wijsveld over het aantrekkelijker maken van het lerarenberoep. Het ideeënplatform deleraar.vlor. De Vlor werkt ondertussen verder aan een advies be bleek een schot in de roos met meer dan 330 over digitalisering, dit keer met de focus op digiideeën, 450 reacties, bijna 1000 geregistreerde talisering, onderwijs & commercialisering. We en meer dan 4500 niet-geregistreerde bezoekers. buigen ons onder meer over de pedagogische vrijheid in een digitale onderwijsmarkt, security en Hoe maken we de leer-en werkplek van de leraar IT-veilige scholen. aantrekkelijker? Hoe kan de leraar een profes- Op 16 juli 2021 keurde de Vlaamse regering drie sional zijn en blijven? Hoe kan het imago van en voorontwerpen van decreet goed. Die rege• Lees de brief aan minister Weyts (27/05/2021) op www.vlor.be/adviezen de waardering voor het lerarenberoep positief len de aangekondigde aanpassingen aan het worden versterkt? Meer dan 500 leraren regis- inschrijvingsdecreet van 17 mei 2019, dat nog niet treerden zich en namen deel aan het debat op het in voege trad. De decreten moeten ingaan op ideeënplatform. Ook schooldirecteurs (111 gebrui- 1 september 2022 voor de inschrijvingen voor het kers) of leraren in het hoger onderwijs, volwas- schooljaar 2023-2024. senenonderwijs of het deeltijds kunstonderwijs lieten zich niet onbetuigd (bijna 100 gebruikers). Bovendien kwamen de bezoekers op het ideeënplatform uit het hele land. Steden als Gent Lees verder op p4 ——>
Duaal leren in het volwassenenonderwijs
330 ideeën over het lerarenberoep
Aanpassingen aan het inschrijvingsdecreet
In Beraad jrg. 29 nr.3, oktober 2021 p3
VLOR_IB_okt2021.indd 3
23/09/2021 18:38
IN BER A A
In zijn advies benoemt de Vlor een aantal positieve elementen van de nieuwe regeling zoals het uitsluiten van kamperen en vermijden van dubbele inschrijvingen. Daarnaast pleit de Vlor ervoor om de doelstellingen van het inschrijvingsrecht sterker na te streven. In de aanpassingen vinden we immers te weinig instrumenten voor het waarborgen van de vrije schoolkeuze, het realiseren van optimale leer- en ontwikkelingskansen voor alle leerlingen, het bevorderen van sociale cohesie en het vermijden van uitsluiting, segregatie en discriminatie.
• Lees het advies (23/09/2021) op
Vooreerst maakten beide adviesraden zich sterk dat de onderwijsverstrekkers en de werkgevers alle kansen zullen geven aan de jongeren die zijn uitgestroomd uit het secundair onderwijs in moeilijke leeromstandigheden. Ze hadden te maken met een tekort aan stages, leerwerkplekken, praktijkles in de school zelf en een digitaal onderwijs in volle ontwikkeling. Ze verdienen dus extra ondersteuning bij de start van hun verdere (leer)loopbaan. Daarnaast hernieuwden de onderwijs- en werkpartners hun engagement voor een aantrekkelijk en sterk duaal leren en werkplekleren. We willen inzetten op zes actielijnen voor verdere groei.
• Lees de brief aan minister Weyts (17/06/2021)
www.vlor.be/adviezen
op www.vlor.be/adviezen
Thema’s en vragen voor Duurzame innovatie onderwijsonderzoek arbeidsmarktgericht Het Onderwijskundig Beleids- en Praktijkgericht Onderzoek (OBPWO) werkt met een jaarlijkse the- secundair onderwijs mazetting. Omdat de Vlor het belangrijk vindt dat die rekening houdt met de thema’s en kennisvragen die leven bij de onderwijspartners, bezorgden we de overheid een advies met de een inventaris van thema’s voor 2022. Enkele van die thema’s bevatten vragen die rechtstreeks het gevolg zijn van de coronacrisis. De Vlor-partners vragen een goed evenwicht tussen beleidsgericht en praktijkgericht onderzoek, met specifieke aandacht voor vakdidactisch onderzoek. Er moet ook voldoende kennisvragen aan bod komen die een variatie aan onderzoeksbevindingen mogelijk maken en die ook het onderwijsbeleid op langere termijn kunnen onderbouwen. We verwachten zeker een onderzoek dat kan bijdragen aan de aanpak van het lerarentekort en evenredige aandacht voor alle onderwijsniveaus en -vormen.
• Lees het advies (24/06/2021) op www.vlor.be/adviezen
Afstuderen in corona tijd en gezamenlijk engagement voor duaal leren
Afgelopen twee jaar coördineerde de Vlor de eerste cyclus van het project InnoVET. Dat gaf 13 innovatieve trajecten in het bso en tso de kans om via innovatie de kloof te verkleinen tussen de klasvloer van arbeidsmarktgerichte scholen en de werkvloer en om leraren te professionaliseren. Vanuit de eerste ervaringen met het project zien we enkele belangrijke voorwaarden om innovatie binnen te brengen in het arbeidsmarktgericht onderwijs en ervoor te zorgen dat ze duurzaam verankerd wordt.
Samenwerking met arbeidsmarktactoren
De Vlor pleit voor een breed, laagdrempelig en nabij netwerk van scholen, hogescholen en universiteiten, RTC, sectororganisaties, ondernemingen en andere (regionale) partners. De ondernemingen staan daarbij in voor het aanleveren van innovatieve knowhow en infrastructuur in de scholen. De Vlor waarschuwt wel voor exclusieve samenwerkingsverbanden. Alle scholen moeten een evenwaardige toegang krijgen tot de nieuwste inzichten en infrastructuur. We zien vandaag dat dat niet altijd zo is, waardoor de verschillen tussen scholen groter kunnen worden.
D
praktijkvakken maakt het ook moeilijker om ruimte te creëren voor innovatie en professionalisering. Alles begint ook met een gezamenlijk ervaren belang van innovatie en professionalisering in een schoolteam. Dat vraagt om een sterke visie van de schooldirectie die het team daarin meeneemt, uitdaagt en waardeert.
• Lees het advies (01/04/2021) op www.vlor.be/adviezen
Regierol lokale bestu ren buitenschoolse opvang en activiteiten De Vlor is tevreden over de inkorting van de overgangstermijn van zes naar vijf jaar. Vanaf 1 januari 2026 zijn lokale besturen financieel aan zet. Vanuit hun regierol hebben ze de mogelijkheid om de opvang die scholen organiseren (gedeeltelijk) financieel te compenseren. We blijven wel bezorgd over de beperkte budgettaire mogelijkheden. Het beloofde groeipad blijft uit. Ook de organisatie van middagopvang blijft een knelpunt.
Andere recent uitgebrachte adviezen • Programmatie van een onthaaljaar voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) – schooljaar 2021-2022 (15/06/21 en 01/07/21)
• Microcredentials in Europees perspectief (01/07/2021)
• Decreet DBFM-Scholen van Vlaanderen (24/06/2021)
• Programmadecreet bij
begrotingsaanpassing 2021 (11/05/2021)
• Vierde Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling (23/09/2021)
• Bevoegdheid werkplekbegeleiding voor sectoren zonder sectoraal partnerschap (23/09/2021)
Middelen en ruimte om te innoveren, experimenteren en professionaliseren
Scholen beschikken doorgaans over te weinig Op het einde van vorig schooljaar kwamen de Vlor budget voor professionalisering en zijn dikwijls en de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen afhankelijk van projecten en sectoren voor extra (SERV) met een gezamenlijke dubbele boodschap. middelen. Het lestijdenpakket van leraren van
• Uittreksel uit het strafregister voor vrijwilligers (23/09/2021)
www.vlor.be/adviezen
Blijf op de hoogte van recente adviezen Schrijf je in op de digitale nieuwsbrief van de Vlor op www.vlor.be
Koning Albert II-laan 37 1030 Brussel www.vlor.be
Volg de Vlor @Vlor1
Vlaamse Onderwijsraad
In Beraad jrg. 29 nr.3, oktober 2021 p4
VLOR_IB_okt2021.indd 4
23/09/2021 18:38