Vlaanderen is milieu
Kwaliteit van het drinkwater 2017
VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ
www.vmm.be
DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Kwaliteit van het drinkwater – 2017 Resultaten kwaliteitscontroles van het in Vlaanderen verdeelde water voor menselijke consumptie Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Grondwater en Lokaal Waterbeheer, Team Watervoorziening en -gebruik Inhoud Dit rapport geeft een overzicht van de drinkwaterkwaliteit in Vlaanderen in het jaar 2017. Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2018), Kwaliteit van het drinkwater - 2017 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2018/6871/027
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 2
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
SAMENVATTING Drinkwater is water bestemd voor menselijke consumptie, dat dus veilig en gezond kan gedronken worden. Het drinkwaterbesluit vormt het algemene wettelijke kader voor de kwaliteitsgarantie van het drinkwater. Dit besluit legt de minimale kwaliteitseisen voor drinkwater vast en regelt de organisatie van een minimumcontrole op de productie en distributie van het drinkwater. Daarnaast gelden ook verplichtingen rond de operationele monitoring. De watermaatschappijen zijn zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze wettelijk verplichte controle aan de kraan. Jaarlijks maken ze een controleprogramma op dat moet worden goedgekeurd door de VMM. Die houdt toezicht op de drinkwatervoorziening in Vlaanderen. De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarvan de kwaliteit vrijwel uniform is en waarbij het water afkomstig is uit ĂŠĂŠn of enkele bronnen. In 2017 zijn in Vlaanderen 92 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In Vlaanderen moet het leidingwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant. De monstername gebeurt ter hoogte van de keukenkraan in woningen of publieke gebouwen. Voor het water dat door het distributienetwerk tot aan de watermeter stroomt, is het drinkwaterbedrijf verantwoordelijk. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het gebouw of de woning. Bij het niet voldoen van de waterkwaliteit moeten herstelmaatregelen worden genomen. Kwaliteit aan de kraan De watermaatschappijen controleren meer dan wettelijk vastgelegd. In 2017 werden in totaal 10.499 bewakingen en 750 audits uitgevoerd. Bij de audit worden alle parameters gecontroleerd die opgesomd zijn in het drinkwaterbesluit. De bewaking beperkt zich tot de meest essentiĂŤle parameters, dit zijn de organoleptische (geur, smaak, ...) en microbiologische parameters, lood en de parameters die de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling evalueren. De drinkwaterkwaliteit aan de kraan was ook in 2017 goed. Het totale conformiteitpercentage is hoger dan 99,63 %. Dit percentage wordt berekend op basis van het totale aantal analyses en het totale aantal vastgestelde normoverschrijdingen voor alle parameters samen. De vastgestelde normoverschrijdingen voor de parameters met een relevantie voor de gezondheid werden geanalyseerd. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, enterokokken, E coli en nitriet. Het hoogste normoverschrijdingspercentage (1,64 %) is voor lood. Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli, enterokokken en nikkel wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Dit wijst wellicht op tijdelijke kwaliteitsveranderingen of problemen bij de staalname. Tussen 2008 en 2013 was voor lood een duidelijke daling merkbaar bij de gerapporteerde overschrijdingen van de geldende norm van 10 microgram per liter. Sinds 2014 is er weer een lichte stijging tot 2,05 % in 2016. In 2017 daalt het normoverschrijdingspercentage (1,64 %) tot bijna het laagste niveau (in 2013: 1,63 %). Een verhoogde aandacht voor lood in drinkwater in Vlaanderen blijft echter nodig. Dit geldt voor de publieke gebouwen en zeker voor die publieke gebouwen waar jonge kinderen (meest kwetsbare groep)
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
3
blootgesteld worden, zoals de kinderopvang en het basisonderwijs. De risicoanalyse van de binneninstallatie van deze publieke gebouwen speelt in op het voorkomen van de blootstelling van deze kinderen. Dit is één van de acties uit het Actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater 2015-2019’. In 2017 werd in 12 publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen door het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. Overschrijdingen voor de parameters zonder een directe relevantie voor de gezondheid, in het bijzonder de indicatorparameters en de aanvullende parameters, komen vaker voor. Normoverschrijdingen aan de kraan worden vastgesteld voor coliformen (3,09 %), ijzer (2,74 %) en natrium (2,65 %). Natrium en ijzer worden niet beschouwd als gezondheidsparameters, maar zijn eerder comfortparameters. Deze parameters kunnen een invloed hebben op de smaak en kleur van het water. Het aantal normoverschrijdingen voor coliformen stijgt sinds 2014. Deze stijging is geen gevolg van een slechtere waterkwaliteit, verschillende watermaatschappijen schakelden over op een gevoeligere test voor de analyse van coliformen. Kwaliteit in het net De watermaatschappijen voeren naast de controle aan de kraan bij de klant ook controles uit op het water na het waterproductiecentrum of in belangrijke opslaglocaties zoals watertorens. De resultaten van deze operationele controle geven een representatiever beeld van de kwaliteit van het drinkwater in een bepaald leveringsgebied dan de resultaten aan de kraan. De binneninstallatie van de klant kan immers een belangrijke invloed hebben op het resultaat van een analyse (bv. lood ten gevolge van loden binnenleidingen, coliformen ten gevolge van besmetting van een kraan of de binnenleiding). Een analyse van de resultaten van de operationele controle toont aan dat het drinkwater dat in Vlaanderen verdeeld wordt, bijna steeds voldoet aan de opgelegde normen. Voor vier gezondheidsrelevante parameters E. coli, enterokokken, nitraat en nitriet werden in een beperkt aantal leveringsgebieden één of meer normoverschrijdingen vastgesteld. Deze werden steeds onmiddellijk opgevolgd door de watermaatschappij. Het hoogste normoverschrijdingspercentage werd vastgesteld voor enterokokken en bedraagt slechts 0,06 %. Per leveringsgebied werden voor elke parameter het minimum, het maximum, het gemiddelde en de middelste waarde (mediaan) bepaald. Bijlage 1 bij dit rapport verzamelt al deze gegevens per provincie. In het overgrote deel, met name 84 %, van de geëvalueerde leveringsgebieden, lag de mediaan voor alle chemische parameters onder 50 % van de normwaarde. Voor de chemische parameters arseen, bromaat, fluoride, nitraat, nitriet, totaal trihalomethanen is 50 % van de normwaarde in een beperkt aantal leveringsgebieden overschreden. Voor deze leveringsgebieden zijn deze parameters dan ook te beschouwen als aandachtsparameters. Dezelfde analyse gebeurde voor de indicatorparameters en de aanvullende parameters. Voor de volgende parameters is de mediane concentratie per leveringsgebied groter dan 50 % van de normwaarde: vrije chloorresten, chloride, sulfaat, natrium, calcium, magnesium en de totale hardheid. Dit rapport bevat ook de opvolging van asbest in drinkwater. In 2017 werden asbestmetingen uitgevoerd op representatieve plaatsen in het distributienetwerk, rekening houdend met zowel de eigenschappen van het water als de aanwezigheid van asbestcementleidingen. In alle genomen stalen werd geen asbestvezel aangetroffen boven de rapporteringsgrens.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 4
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Wat pesticiden betreft, moeten enkel die stoffen gemeten worden die naar alle waarschijnlijkheid voorkomen in het water dat gebruikt wordt voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie. Voor alle pesticiden geldt eenzelfde norm van 0,1 microgram per liter. De watermaatschappijen meten routinematig zo’n 34 individuele pesticiden en metabolieten. Uit de gerapporteerde cijfers blijkt dat de watermaatschappijen voldoende controles uitvoeren naar de aanwezigheid van pesticiden in drinkwater. Uit de data van de individuele pesticiden en metabolieten blijkt dat er drie normoverschrijdingen voor de metaboliet BAM en vijf normoverschrijdingen voor de metaboliet vis-01 voorkomen verspreid over drie leveringsgebieden in Vlaanderen. De teruggevonden concentraties houden - op basis van de bestaande kennis - geen risico in voor de gezondheid. De watermaatschappijen moeten erover waken dat het pesticiden-(en metaboliet-) gehalte voldoet aan de normwaarde. Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of al dan niet aan de kwaliteitseisen wordt voldaan, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. In 2017 werden negen meldingen gedaan bij de toezichthouders dat het geleverde water niet voldeed aan de kwaliteitseisen. Vijf vaststellingen gebeurden na melding door een klant. De andere vaststellingen gebeurden ten gevolge van analyse van de kwaliteit van het water in het kader van het wettelijk controleprogramma van de watermaatschappijen. Uit een analyse blijkt dat de calamiteiten met de grootste impact veroorzaakt worden door een bacteriologische besmetting van het openbaar waterdistributienetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn een gevolg van wanverbindingen (geen volledige scheiding) in de binnenhuisinstallatie met ander water zoals regenwater, grondwater‌ in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waterdistributienetwerk terecht. Een verbinding tussen het openbaar waterdistributienetwerk en andere soorten water moet absoluut vermeden worden. Valideren van de gerapporteerde resultaten Om te kunnen rapporteren over de kwaliteit van het in Vlaanderen geleverde drinkwater is het aangewezen om als overheid de aangeleverde kwaliteitsgegevens te kunnen valideren. Sinds 2009 gebeurt dit door het inzetten van het erkend laboratorium VITO dat op dezelfde locaties als de watermaatschappij een staal neemt en analyseert. Op die manier werd in 2017 de kwaliteit van het geleverde drinkwater geÍvalueerd op 20 verspreide locaties in Vlaanderen. Twee betekenisvolle afwijkingen zijn vastgesteld tussen de gemeten waarde van het referentielaboratorium VITO en de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen. Dit was twee keer het geval voor de parameter fluoride. De gemeten waarde lag in beide gevallen onder de norm. Conclusie Samengevat kan worden gesteld dat, op basis van zowel de resultaten van de jaarlijkse minimumcontrole aan de kraan als de resultaten van de operationele controle die de watermaatschappijen uitvoeren, de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in zeer grote mate voldoet aan de opgelegde kwaliteitseisen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
5
INHOUD 1 Algemeen kader van de drinkwatervoorziening in Vlaanderen ..................................................................13 1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie ......................................................................................13 1.2 Bevoegdheden .....................................................................................................................................14 1.3 Watermaatschappijen actief in Vlaanderen ........................................................................................15 1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater......................................................................................................16 1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid ......................................19 2 Controle van de kwaliteit ............................................................................................................................21 2.1 Situering ...............................................................................................................................................21 2.2 Controleprogramma.............................................................................................................................21 2.2.1 Situering .......................................................................................................................................21 2.2.2 Afbakening van leveringsgebieden ..............................................................................................22 2.2.3 Begrip bewaking en audit ............................................................................................................24 2.2.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied .....................................25 2.2.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie .........................................................26 2.3 Operationele monitoring .....................................................................................................................30 2.3.1 Doel van operationele monitoring ...............................................................................................30 2.3.2 Toetsing aan de normen ..............................................................................................................31 2.4 Validatieprogramma ............................................................................................................................31 2.4.1 Doelstelling van het validatieprogramma ....................................................................................31 2.4.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma .............................................................................32 2.4.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens ........................................................................33 2.5 Normoverschrijdingen melden ............................................................................................................35 2.5.1 A-melding .....................................................................................................................................35 2.5.2 B-melding .....................................................................................................................................36 2.5.3 C-melding .....................................................................................................................................36 3 Kwaliteit aan de kraan .................................................................................................................................37 3.1 Aantal analyses en conformiteit ..........................................................................................................37 3.1.1 Aantal analyses ............................................................................................................................37 3.1.2 Conformiteitspercentage .............................................................................................................37 3.2 Analyse van de normoverschrijdingen .................................................................................................38 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters ...............................................................................38 3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters .......................................................................44 3.2.3 Opsplitsing volgens gebouwtype .................................................................................................53 3.3 Lood ......................................................................................................................................................55 3.3.1 Situering .......................................................................................................................................55 3.3.2 Vervangingsprogramma ...............................................................................................................56 3.3.3 Toetsing van lood .........................................................................................................................56
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 6
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
3.3.4 Opsplitsing per staalnamelocatie.................................................................................................57 3.3.5 Communicatie en opvolging van lood .........................................................................................58 3.3.6 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen .................................................................................................................................................59 3.3.7 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2017 ....................................................................61 3.4 Coliformen ............................................................................................................................................62 3.4.1 Oorzaak van de overschrijdingen .................................................................................................63 3.4.2 Van nature aanwezige coliformen ...............................................................................................64 4 Kwaliteit in het net ......................................................................................................................................65 4.1 Microbiologische en chemische parameters .......................................................................................65 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................65 4.1.2 Microbiologische parameters ......................................................................................................67 4.1.3 Chemische parameters ................................................................................................................67 4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied ..............................................................................................82 4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters ...............................................................................84 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................84 4.2.2 Indicatorparameter en aanvullende parameter ..........................................................................86 4.3 Opvolgen van asbest in drinkwater......................................................................................................90 4.3.1 Situering .......................................................................................................................................90 4.3.2 Meten van asbest.........................................................................................................................90 4.3.3 Saturatie-index .............................................................................................................................91 4.4 Pesticiden .............................................................................................................................................95 4.4.1 Situering .......................................................................................................................................95 4.4.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en metabolieten .............................................................96 4.4.3 Toetsing aan de norm < 0,1 Âľg/l ..................................................................................................97 4.4.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens .............................................................................................98 4.4.5 Analyse per verontreinigingsgraad ..............................................................................................98 4.4.6 Analyse per leveringsgebied ......................................................................................................100 5 Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid .................................................................................103 5.1 Situering .............................................................................................................................................103 5.2 C-meldingen in 2017 ..........................................................................................................................104 5.2.1 Overzicht ....................................................................................................................................104 5.2.2 Bespreking..................................................................................................................................104 5.2.3 Conclusie ....................................................................................................................................108 6 Validatieprogramma..................................................................................................................................109 6.1 Situering .............................................................................................................................................109 6.2 Validatie van de resultaten ................................................................................................................109 6.2.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen per leveringsgebied ...............................................109
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
7
6.2.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen per leveringsgebied ..113 7 Conclusie ...................................................................................................................................................115
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 8
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
LIJST VAN TABELLEN tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters ................................................................................16 tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters ..........................................................................................16 tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters .............................................................................................18 tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters ........................................................................................18 tabel 5: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2017 ................................................................................................22 tabel 6: parameters te analyseren bij een bewakingscontrole ........................................................................24 tabel 7: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³) ...........................................................25 tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen ..................................................................................26 tabel 9: interpretatie resultaten herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen ..........................................................................................................................................28 tabel 10: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit .......................................32 tabel 11: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2017 ................................................................................................................................39 tabel 12: reden waarom een normoverschrijding niet onderzocht werd ........................................................41 tabel 13: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2017 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma 42 tabel 16: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt..........................................................................43 tabel 17: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2017 ................................................................................................................................44 tabel 18: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2017 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma ...............46 tabel 19: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de indicator en aanvullende parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt ..........................................................................47 tabel 20: opsplitsing van de normoverschrijdingen per staalnamelocatie. (NC = Niet Conform) ...................52 tabel 21: oorzaakanalyse voor de gezondheidsrelevante parameters (P = private woning, PG = publiek gebouw) ............................................................................................................................................................54 tabel 15: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen .........................................................56 tabel 22: opsplitsing van loodoverschrijding 2017 voor private woningen en publieke gebouwen categorie 1 en 2 ...................................................................................................................................................................57 tabel 23: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 ¾g/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen ..............................................................................................................................60
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
9
tabel 24: adviezen gestuurd aan de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 Âľg/l werd vastgesteld ..................................................................................................................61 tabel 25: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ........................................................66 tabel 26: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken ...........................................................................67 tabel 27: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied voor arseen, bromaat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen...............................................................................................................................................69 tabel 28: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitraat in 2017 .................................................................74 tabel 29: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2017 ..................................................................78 tabel 30: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum ...............................................................................82 tabel 31: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan ..................................................................................82 tabel 32: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum .........................................................................................82 tabel 33: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan ............................................................................................83 tabel 34: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ...........................................................................85 tabel 35: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2017 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied.................................................................................................................................................86 tabel 36: resultaten van de asbest metingen met het aantal locaties in 2015 en 2017 ..................................91 tabel 37: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2017 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied ......................................................................92 tabel 38: gemeten individuele pesticiden en metabolieten in 2017................................................................96 tabel 39: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten ....................................................................................................................................................97 tabel 40: overzicht van de locaties met overschrijding van de norm van pesticiden (0,1 Âľg/l) ......................97 tabel 41: percentage leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens ...........................................................................................................................................98 tabel 42: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l ..............................................................................................................................................99 tabel 43: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2017....................104 tabel 44: toetsing van de resultaten van VITO aan de normwaarde uit het drinkwaterbesluit ....................110 tabel 45: toetsing van de drinkwaterkwaliteit per leveringsgebied...............................................................113
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 10
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
LIJST VAN FIGUREN figuur 1: maatschappijen die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen .....................................15 figuur 2: overzicht van de verschillende leveringsgebieden in Vlaanderen – situatie 2017 ............................23 figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................28 figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................29 figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waterdistributienetwerk verdeelde drinkwater .........................................................31 figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma...............................................................................................35 figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2017 ...........................................38 figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2017. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld .............40 figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2017. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld. 45 figuur 10: totaal overschrijdingspercentage en per gebouwtype voor de gezondheidsrelevante en niet gezondheidsrelevante parameters...................................................................................................................53 figuur 11: evolutie van het normoverschrijdingspercentage voor lood sinds 2008 voor de norm (10 µg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 µg/l).......................................................................................................62 figuur 12: evolutie van het normoverschrijdingspercentage voor coliformen sinds 2008 ..............................63 figuur 13: leveringsgebieden waar van nature lage aantallen coliformen aanwezig zijn ................................64 figuur 14: maximale en mediane concentratie voor arseen ............................................................................70 figuur 15: maximale en mediane concentratie voor bromaat .........................................................................71 figuur 16: maximale en mediane concentratie voor fluoride ..........................................................................73 figuur 17: nitraatconcentratie in het drinkwater in het Waterproductiecentrum Kouterstraat en in de Watertoren Losweg voor de periode 2014-2017 .............................................................................................75 figuur 18: maximale en mediane concentratie voor nitraat ............................................................................77 figuur 19: maximale en mediane concentratie voor nitriet .............................................................................79 figuur 20: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen .................................................81 figuur 21: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waterdistributienetwerk in Vlaanderen (2017) .........................................................................83 figuur 22: mediane concentratie voor hardheid ..............................................................................................87 figuur 23: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de drinkwaterbedrijven ..........88 figuur 24: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium .........................................................89 figuur 25: minimale en mediane waarde van de saturatie-index ....................................................................93 figuur 26: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied ..........................................................94 figuur 27: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden (norm vastgelegd op 0,1 µg/l) 101
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
11
figuur 28: maximale en mediane concentratie voor alle metabolieten (norm vastgelegd op 0,1 Âľg/l) ........102 figuur 29: evolutie van BAM concentratie (Âľg/l) in waterproductiecentrum Zele ........................................106 figuur 30: evolutie van bentazon concentratie (Âľg/l) in het waterproductiecentrum Veronica ...................108 figuur 31: bemonsterde leveringsgebieden in 2017 ......................................................................................109
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 12
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
1 ALGEMEEN KADER VAN DE DRINKWATERVOORZIENING IN VLAANDEREN 1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie Het decreet van 24 mei 2002 betreffende water bestemd voor menselijke aanwending definieert het begrip ‘water bestemd voor menselijke consumptie’ als volgt: al het water dat onbehandeld of na behandeling bestemd is voor drinken, koken, voedselbereiding, vaat of persoonlijke hygiëne, ongeacht de herkomst en ongeacht of het water wordt geleverd via een waterdistributienetwerk of via een private waterwinning, uit een tankschip of tankauto, of in flessen of verpakkingen, met uitzondering van: - natuurlijk mineraalwater dat als zodanig erkend is krachtens het koninklijk besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater; - water dat een geneesmiddel is. In de omgang wordt de term drinkwater gehanteerd en spreekt men van watermaatschappijen. In dit rapport wordt omwille van de eenduidigheid dan ook vooral de term drinkwater gebruikt. Overzicht van de wetgeving De Richtlijn 98/83/EG van de Raad voor Europa van 3 november 1998 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water werd in Vlaanderen omgezet in een decreet en verschillende uitvoeringsbesluiten. Korte benaming drinkwaterdecreet drinkwaterbesluit
toezichtbesluit
besluit operationele monitoring
besluit diverse aanpassingen
decreet van 24 mei 2002 betreffende water bestemd voor menselijke aanwending besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementering inzake de kwaliteit en levering van water, bestemd voor menselijke consumptie besluit van de Vlaamse regering tot uitvoering van diverse bepalingen van het decreet van 24 mei 2002 betreffende water bestemd voor menselijke aanwending, en tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementering inzake de kwaliteit en levering van water bestemd voor menselijke consumptie. besluit van de Vlaamse regering van 8 november 2013 tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementering inzake de kwaliteit en de levering van water, bestemd voor menselijke consumptie, wat betreft het opleggen van openbare dienstverplichtingen met betrekking tot risicobeheer, crisisbeheer en leveringszekerheid besluit van de Vlaamse regering van 19 september 2017 tot wijziging van diverse bepalingen van het besluit van de Vlaamse regering van 13
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
13
december 2002 houdende reglementering inzake de kwaliteit en levering van water, bestemd voor menselijke consumptie Op 19 september 2017 werd het besluit van de Vlaamse regering tot wijziging van diverse bepalingen van het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementering inzake de kwaliteit en levering van water, bestemd voor menselijke consumptie (B.S.11/10/2017) goedgekeurd. De wijzigingen opgenomen in dit besluit zijn niet meegenomen in dit rapport. Vanaf 2018 werken de watermaatschappijen volgens deze nieuwe wetgeving. Wijzigingen Deze wijzigingen bevatten onder andere de omzetting van de Europese richtlijn 2015/1787/EU die de bijlage II en III van de Europese drinkwaterrichtlijn 1998/83/EU wijzigt. De gewijzigde bijlage II bepaalt dat lidstaten in hun wetgeving kunnen voorzien in de mogelijkheid om af te wijken van de parameters en bemonsteringsfrequentie door het uitvoeren van een risicobeoordeling. Zo kan het aantal op te volgen parameters of de frequentie verminderen. Maar het pakket aan parameters kan ook uitgebreid worden met nieuwe stoffen. Naast de omzetting van de EU richtlijn 2015/1787/EU worden via het wijzigingsbesluit een aantal andere wijzigingen doorgevoerd. Dit zijn wijzigingen die direct gekoppeld zijn aan de principes van de risico gebaseerde opvolging van de kwaliteit van het drinkwater uit de richtlijn 2015/1787/EU en eveneens verband houden met de al bestaande openbare dienstverplichtingen van de exploitanten van het openbaar waterdistributienetwerk. Belangrijk voor de kwaliteitsbewaking is het invoeren van de richtwaarde. Richtwaarden worden gebruikt voor micro-organismen, parasieten of andere stoffen waarvoor geen parameterwaarden zijn of kunnen worden vastgesteld, en die hetzij in het kader van de risico-evaluatie- en risicobeheerstrategie, en de risicobeoordeling, hetzij door de bevoegde entiteit leefmilieu en de bevoegde entiteit volksgezondheid, als relevant worden beschouwd. Daarnaast is ook de definitie van pesticiden aangepast. Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden en hun relevante metabolieten, degradatie- en afbraakproducten.
1.2 Bevoegdheden In BelgiĂŤ hebben de gemeenten, de gewesten en de Belgische staat bevoegdheden over de organisatie van de drinkwatervoorziening. Sinds de staatshervorming van 1980 beperkt de rol van de federale overheid in de drinkwatervoorziening zich tot een aantal aangelegenheden zoals de productnormering en de controle op radioactiviteit. De gemeenten hebben als taak de drinkwatervoorziening op hun grondgebied te organiseren. Zij kunnen autonoom beslissen over de manier waarop zij dit doen. Dit kan zijn in de vorm van eigen gemeentelijke diensten of via een gemeentelijk bedrijf, of door toe te treden tot een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Het Vlaamse Gewest coĂśrdineert de regulerende taken en bepaalt het kader waarbinnen de drinkwatervoorziening moet gebeuren zonder zich te mengen in de wijze waarop. Het beperkt zich
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 14
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
hoofdzakelijk tot het uitvaardigen van een reglementering met het oog op de bescherming van de gezondheid enerzijds en met betrekking tot de minimale sociale en andere verplichtingen van de openbare waterleveranciers anderzijds. De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) zijn vanuit de Vlaamse overheid belast met de bewaking en controle van de drinkwaterkwaliteit. Dit zijn de toezichthoudende ambtenaren.
1.3 Watermaatschappijen actief in Vlaanderen In 2017 waren acht watermaatschappijen actief op het Vlaamse grondgebied: - De Watergroep; - FARYS|FARYSÇ€TMVW; - IWVA; - IWVB; - Knokke-Heist; - Pidpa; - Vivaqua; - Water-link. De figuur 1 geeft de distributiegebieden weer van deze watermaatschappijen. figuur 1: maatschappijen die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
15
1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater Drinkwater dat geleverd wordt door de exploitant moet te allen tijde vrij van ziekteverwekkende kiemen, gezond en schoon zijn. Het moet minimaal voldoen aan de Vlaamse vastgelegde kwaliteitseisen. Deze kwaliteitseisen worden in Vlaanderen uitgedrukt in normen voor een groot aantal parameters. Die zijn vastgesteld in het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementeringen inzake de kwaliteit en levering van water bestemd voor menselijke consumptie, verder het drinkwaterbesluit genoemd. De kwaliteitsnormen zijn opgenomen in de bijlage I: parameters en parameterwaarden. Het drinkwater moet minstens voldoen aan de microbiologische parameters uit tabel 1 en de chemische parameters uit tabel 2. Een normoverschrijding voor deze parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de gebruikers. Zo is E. coli een merker voor fecale verontreiniging en is de negatieve impact van bijvoorbeeld lood, nitriet, arseen al duidelijk gedocumenteerd. tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters
Parameter
Parameterwaarde
Eenheid
Escherichia coli (E. coli)
0
aantal/100 ml
Enterokokken
0
aantal/100 ml
tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters
Parameter
Parameterwaarde
Eenheid
Acrylamide
0,10
µg/l
Antimoon Arseen
5,0 10
µg/l µg/l
Benzeen Benzo(a)pyreen
1,0 0,01
µg/l µg/l
Boor Bromaat
1,0 10
mg/l µg/l
Cadmium Chroom
5 50
µg/l µg/l
Koper Cyanide
2,0 50
mg/l µg/l
1,2-dichloorethaan Epichloorhydrine
3,0 0,10
µg/l µg/l
Fluoride Lood
1,5 10
mg/l µg/l
Kwik Nikkel
1,0 20
µg/l µg/l
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 16
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Nitraat1 Nitriet1
50 0,10
mg/l mg/l
Pesticiden Totaal pesticiden
0,10 0,50
µg/l µg/l
Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen2 Seleen
0,10 10
µg/l µg/l
Tetrachlooretheen en trichlooretheen Totaal trihalomethanen3
10 100
µg/l µg/l
Broomdichloormethaan Styreen
60 20
µg/l µg/l
Xyleen Totaal trichlorobenzenen
500 20
µg/l µg/l
Vinylchloride
0,50
µg/l
Daarnaast werden een aantal indicatorparameters en aanvullende parameters vastgesteld die meegenomen worden bij de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit. Bij een overschrijding van deze parameters moeten de watermaatschappij bijkomend onderzoek opstarten. De indicatorparameters (tabel 3) hebben een indicatorfunctie voor mogelijke problemen met de kwaliteit van het water. Voor de meeste indicatorparameters werd een parameterwaarde opgenomen in de wetgeving. Worden deze parameterwaarden overschreden, dan moet de waterleverancier de nodige onderzoeken opstarten om na te gaan of de kwaliteit van het water aangetast is of bedreigd wordt. Een typisch voorbeeld is de parameter coliformen. Coliformen zijn een groep van bacteriën die kunnen overleven en groeien in water. Het zijn geen goede merkers voor fecale verontreiniging maar kunnen wel gebruikt worden als merker voor de goede werking van de desinfectie en voor de integriteit van het distributienetwerk. Worden coliformen teruggevonden in het water dan start de waterleverancier een nader onderzoek op. Voor een aantal indicatorparameters werd geen parameterwaarde opgenomen omdat er geen duidelijke motiveerbare waarde afgeleid kan worden. Er wordt hier gewerkt met een algemeen criterium zoals ‘geen abnormale verandering’ of ‘aanvaardbaar voor de gebruiker’. Typisch voorbeeld is de parameter geur of smaak.
1
de waterleverancier zorgt ervoor dat de voorwaarde dat [nitraat]/50 + [nitriet]/0,1 ≤ 1, waarbij de rechte haken de concentratie in mg/l uitdrukken, voor nitraat in NO3 en voor nitriet in NO2, vervuld wordt, en dat de waarde van 0,10 mg/l voor nitriet niet wordt overschreden in het water bij de uitgang van de waterbehandelingsinstallatie. De waterleverancier streeft ernaar om de waarde van 25 mg/l voor nitraat niet te overschrijden. 2 Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) is de som van de volgende 4 PAK’s: benzo(b)fluorantheen, benzo(k)fluorantheen, benzo(ghi)peryleen en indeno(1.2.3-cd)pyreen. 3 Totaal trihalomethanen is de som van de volgende 4 trihalomethanen: chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
17
tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters
Parameter
Parameterwaarde
Eenheid
Aluminium
200
µg/l
Ammonium Chloride
0,50 250
mg/l mg/l
Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen)
0
Aantal/100 ml
Kleur
Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering
Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie
2100 en geen abnormale verandering > 6,5 en < 9,2
µS/cm bij 20 °C pH-eenheden
IJzer Mangaan
200 50
µg/l µg/l
Geur
Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering
Oxideerbaarheid Sulfaat
5,0 250
mg/l O2 mg/l
Natrium
200 Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen
mg/l
Smaak Telling kolonies bij 22 °C
abnormale verandering Geen abnormale verandering
Colibacteriën Organische koolstof totaal (TOC)
0 Geen abnormale verandering
Troebelingsgraad
Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering
Vrije chloorresten Temperatuur
250 25
Aantal/100 ml
µg/l °C
De aanvullende parameters (tabel 4) moeten slechts gemeten worden na een wijziging door de waterleverancier van de oorsprong of de onderlinge verhoudingen ervan in het geleverde water. De aanvullende parameters worden vrijwel steeds in routine gemeten. De indicatorparameters en aanvullende parameters vervolledigen ook de informatie voor de verbruiker over de belangrijkste karakteristieken van het drinkwater, dat aan hem geleverd wordt. tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters
Parameter Calcium Magnesium
Parameterwaarde 270 50
Fosfor Kalium Totale hardheid Zink
Eenheid mg/l mg/l µg/l mg/l
67,5 5000
Franse graden µg/l
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 18
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
De drinkwaternormen zijn in hoofdzaak gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze normen worden afgeleid van richtwaarden. De richtwaarde geeft de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange blootstelling. Bij het bepalen van de richtwaarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de wijze waarop normen voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. Met betrekking tot de interpretatie van de resultaten van de uitgevoerde controleprogramma’s mag bij een overschrijding van de norm voor een bepaalde parameter het betreffende drinkwater daarom niet steeds als ondrinkbaar worden beschouwd. Dit is zeker het geval voor overschrijdingen van de indicatorparameters en de aanvullende parameters. In dit opzicht voorziet de huidige drinkwaterreglementering dat de waterleverancier voor een bepaalde periode een normafwijking kan aanvragen. Indien de aangevraagde afwijking van de norm geen gevaar oplevert voor de gezondheid kan de minister voor een periode van maximum drie jaar een afwijking toestaan. Deze afwijkingen worden in essentie verleend om de waterleverancier in staat te stellen de nodige herstelmaatregelen te nemen. In uitzonderlijke gevallen kan deze afwijking voor een tweede en derde maal worden verlengd met telkens drie jaar. Momenteel zijn er in Vlaanderen geen normafwijkingen lopend.
1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid In Vlaanderen moet het drinkwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant4. De monstername gebeurt in de regel ter hoogte van de keukenkraan. De watermaatschappij is verantwoordelijk voor het distributienetwerk tot aan de watermeter. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van een gebouw of woning. Als het water niet voldoet aan de kwaliteitseisen uit tabel 1, 2, 3 en 4, moet de waterleverancier onmiddellijk de oorzaak hiervan onderzoeken. Hij neemt vervolgens de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit van het water weer op peil te brengen. Er wordt onder meer gelet op de mate waarin de parameterwaarde in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid. De waterleverancier informeert de afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid onmiddellijk over zijn vaststellingen en houdt de toezichthouders regelmatig op de hoogte van de evolutie van de situatie, de onderzoeken en de genomen maatregelen.
4
Elke persoon die een recht heeft ten aanzien van een onroerend goed, dat aangesloten is op een openbaar waterdistributienetwerk en aan wie de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk water levert.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
19
Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of al dan niet aan de kwaliteitseisen wordt voldaan, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De klanten en de verbruikers moeten onmiddellijk geĂŻnformeerd worden over de situatie en moeten advies krijgen. De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid hebben samen richtsnoeren voor de informatieoverdracht en crisiscommunicatie opgesteld om de waterleverancier bij de vervulling van zijn verplichtingen te ondersteunen (zie 2.5). Als in een woning van particulieren wordt vastgesteld dat niet aan de kwaliteitseisen is voldaan, en dit waarschijnlijk te wijten is aan het huishoudelijke leidingnet of het onderhoud ervan, dan adviseert de waterleverancier de eigenaars of klanten over de mogelijke herstelmaatregelen die zij kunnen nemen en geven ze raad over het verbeteren van het huishoudelijke leidingnet. Als de waterleverancier of controleambtenaar in een publiek gebouw vaststelt dat het drinkwater niet voldoet aan de kwaliteitseisen, licht hij de klant en de toezichthouders in en adviseert hij hen over mogelijke herstelmaatregelen. De waterleveranciers hebben een informatie- en rapporteringsverplichting. Elke verbruiker krijgt van de waterleverancier op eenvoudig verzoek passende en recente informatie over de kwaliteit en levering van het drinkwater in zijn leveringsgebied.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 20
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
2 CONTROLE VAN DE KWALITEIT 2.1 Situering De controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname door de watermaatschappijen aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen en dat per leveringsgebied (zie hoofdstuk 2.2). Daarnaast hebben de watermaatschappijen ook de verplichting om de resultaten van de waterstalen in het distributienet te rapporteren (zie hoofdstuk 2.3). De resultaten van deze uitgevoerde analyses per leveringsgebied worden geëvalueerd en geïnterpreteerd door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) (zie hoofdstukken 3 en 4). Een erkend labo neemt waterstalen op dezelfde plaats waar de watermaatschappijen het staal namen. Op deze manier kunnen de door de watermaatschappijen aangeleverde resultaten gevalideerd worden (zie hoofdstuk 2.4). Normoverschrijdingen zowel in de waterstalen genomen voor het controleprogramma als bij de operationele monitoring moeten gemeld worden volgens een geëigende procedure (zie hoofdstuk 2.5).
2.2 Controleprogramma 2.2.1 Situering De watermaatschappijen zijn zelf verantwoordelijk om de minimumcontrole vastgelegd in het drinkwaterbesluit uit te voeren. Het opstellen en laten goedkeuren van een controleprogramma, is de eerste stap. Dit controleprogramma deelt de waterleverancier uiterlijk vóór 1 september van elk jaar, voor akkoord of aanmerkingen, mee aan de Vlaamse Milieumaatschappij. De tijdslijn in tabel 5 verduidelijkt wanneer en wat gerapporteerd moet worden. Volgende aspecten zijn van belang in dit controleprogramma: - het leveringsgebied; - de begrippen bewaking en audit; - de bemonsteringsfrequentie; - de locatiekeuze. Deze verschillende aspecten worden verder in dit hoofdstuk besproken.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
21
tabel 5: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2017
Jaar x-1 September 2016
Jaar x 2017
Jaar x+1 Vóór 1 april 2018
DWM*
DWM
DWM
Indienen controleprogramma
Nemen van de stalen en analyse
Rapporteren van de resultaten
Jaar x+1 Na 1 april tot september 2018
Normoverschrijdingen melden VMM VMM Goedkeuren van
VMM Adviseren en opvolgen van
Dataverwerking en opmaak rapport Kwaliteit van het
controleprogramma
normoverschrijdingen
drinkwater – 2017
*DWM: drinkwatermaatschappij
2.2.2 Afbakening van leveringsgebieden De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarbinnen het water bestemd voor menselijke consumptie afkomstig is uit één of enkele bronnen waarbinnen het water kan worden geacht van vrijwel uniforme kwaliteit te zijn. Deze uniforme kwaliteit kan echter variëren in functie van de tijd. Binnen een leveringsgebied kunnen verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties (waterproductiecentra, waterreservoirs, toeleveringspunten ...) aanwezig zijn op voorwaarde dat de kwaliteit van het gedistribueerde water uit de verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties vrijwel uniform is. Deze leveringsgebieden, weergegeven op figuur 2, vormen de basiseenheid waarop de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit in dit rapport is gebaseerd. Elk jaar evalueren de watermaatschappijen deze afbakening. In 2017 zijn 92 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In 2016 waren er dit 91. De aanpassing gebeurde doordat De Watergroep vanaf 2017 een deel van de gemeente Lennik bevoorraadt met water aangekocht van Vivaqua. In figuur 2 worden de leveringsgebieden gesitueerd.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 22
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 2: overzicht van de verschillende leveringsgebieden in Vlaanderen – situatie 2017
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
23
2.2.3 Begrip bewaking en audit 2.2.3.1 Bewaking De bewaking heeft tot doel regelmatig te informeren over de organoleptische (geur, smaak, ...) en microbiologische kwaliteit van het drinkwater. Bovendien geeft ze informatie over de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling (bv. desinfectie), wanneer deze toegepast wordt om het drinkwater in overeenstemming met de parameterwaarden te brengen of te houden. De parameter lood is later toegevoegd aan het pakket te meten bewakingsparameters. De parameters uit tabel 6 behoren tot het pakket dat geanalyseerd wordt bij een bewaking. Voor een aantal parameters gelden uitzonderingsbepalingen: deze parameters moeten enkel in een bewakingsfrequentie worden gemeten in bepaalde omstandigheden. In de praktijk worden deze parameters vaak systematisch meegenomen bij het uitvoeren van het controleprogramma. tabel 6: parameters te analyseren bij een bewakingscontrole
Parameter Kleur Troebelingsgraad Geur Smaak Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie Ammonium Nitraat Nitriet Escherichia coli Enterokokken ColibacteriÍn Telling kolonies bij 22 °C Aluminium - opmerking 1 en 5 IJzer - opmerking 1 en 5 Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen) - opmerking 2 en 5 Vrije chloorresten - opmerking 3 en 5 Lood Andere pertinente parameters Opmerking 1: alleen nodig indien als vlokmiddel gebruikt. Opmerking 2: alleen nodig als het water afkomstig is van of beïnvloed wordt door oppervlaktewater. Opmerking 3: alleen nodig als een behandeling met chloorgas of hypochloriet wordt toegepast. Opmerking 5: voor alle andere gevallen staan de parameters in de auditlijst.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 24
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
2.2.3.2 Audit De audit geeft informatie over de naleving van alle parameterwaarden van het drinkwaterbesluit. Alle parameters die vastgesteld worden volgens artikel 2 van het drinkwaterbesluit (zie 1.4) moeten aan een audit worden onderworpen, tenzij de waterleverancier kan vaststellen dat een parameter gedurende een door hem te bepalen periode naar alle waarschijnlijkheid niet in bepaald water voorkomt in concentraties die kunnen leiden tot een overschrijdingsrisico van die parameterwaarde. Het niet opnemen van een parameter in de audit moet worden gemotiveerd met recente resultaten in het voorstel van het controleprogramma.
2.2.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied Het aantal monsternameplaatsen binnen een leveringsgebied wordt bepaald aan de hand van het gemeten volume water geleverd voor menselijke consumptie of op basis van het bevolkingsaantal in het leveringsgebied waarbij het hoofdelijke gebruik op 200 liter per inwoner per dag geschat wordt. Bij de keuze van de bemonsteringsplaatsen wordt ook rekening gehouden met de verplichting om de monsters zodanig te nemen dat ze representatief zijn voor het water dat gedurende een jaar in het leveringsgebied geconsumeerd wordt. tabel 7: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³)
Dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde (opmerking 1) hoeveelheid m³
Bewaking: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)
Audit: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)
100 > 100 en 1000
5 11
1 1
> 1000 en 3300 > 3300 en 6600
22 33
2 3
> 6600 en 9900 > 9900 en 20.000
44 67
4 5
> 20.000 en 30.000 > 30.000 en 40.000
102 125
6 7
> 40.000 en 50.000 > 50.000 en 60.000
160 195
8 9
> 60.000 en 70.000 > 70.000 en 80.000
218 253
10 11
> 80.000 en 90.000 > 90.000 en 100.000
276 311
12 13
4 + 75 voor elke 25.000 m3/dag
10 + 1 voor elke 25.000 m3/dag en
en fractie daarvan van de totale hoeveelheid
fractie daarvan van de totale hoeveelheid
> 100.000
Opmerking 1: de hoeveelheden zijn gemiddelden die berekend worden per kalenderjaar. De waterleverancier mag zich bij het vaststellen van de minimumfrequentie baseren op het aantal inwoners in een leveringsgebied in plaats van op de hoeveelheid
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
25
water, uitgaande van een waterverbruik van 200 l/dag/hoofd van de bevolking. Het controleprogramma wordt vastgesteld op basis van de meest recente beschikbare gegevens. Opmerking 2: de waterleverancier mag voor de verschillende parameters in tabel 1 het aantal monsters verlagen als : a) de waarden van de resultaten van de in een periode van ten minste twee opeenvolgende jaren genomen monsters constant zijn en significant beter dan de in bijlage I genoemde grenswaarden, en b) het aannemelijk is dat geen enkele factor aanwezig is waardoor de kwaliteit van het water achteruit zou kunnen gaan. De laagste frequentie mag niet minder zijn dan 50 % van het in de tabel vermelde aantal monsters, maar moet ten minste één maal per jaar bedragen. Opmerking 3: voor zover mogelijk moet het aantal monsters gelijk over plaats en tijd worden verdeeld.
Voor de openbare gebouwen van categorie 1 (ten minste de scholen, rusthuizen, kinderdagverblijven en ziekenhuizen) in het leveringsgebied, moet het controleprogramma de volledige lijst geven van de in aanmerking komende gebouwen. Hiervan wordt jaarlijks een derde bemonsterd via een bewakingsprocedure zodat na drie jaar al deze gebouwen bemonsterd werden. tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen
Publiek gebouw
Bewaking
Audit
Categorie 1
Driejaarlijks
20 % van het aantal monsterplaatsen
Andere categorieën
20 % van het aantal monsterplaatsen
ter hoogte van privé aansluitingen ter hoogte van privé aansluitingen
Voor een audit is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20 % van het aantal die moeten worden uitgevoerd (zie tabel 7). In publieke gebouwen van categorie 2 (alle andere openbare gebouwen waar drinkwater aan het publiek wordt geleverd) is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20% van het aantal die moeten worden uitgevoerd (zie tabel 7). Jaarlijks worden hiervoor andere bemonsteringsplaatsen gekozen. Het monster wordt genomen op de plaats waar het drinkwater wordt gebruikt, dit is doorgaans de keukenkraan. Tenzij de analysemethode een andere monsterneming oplegt, wordt het eerste monster onmiddellijk genomen bij een laag debiet (debiet waarmee een glas gevuld wordt).
2.2.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie 2.2.5.1 Normoverschrijdingen en normoverschrijdingspercentage Het drinkwater dat in Vlaanderen wordt gedistribueerd, moet voldoen aan de wettelijk opgelegde kwaliteitseisen (zie 1.4) op het punt waar het door de klant gebruikt wordt. De hoofddoelstelling van de jaarlijks uit te voeren controleprogramma’s is na te gaan of aan deze vereiste wordt voldaan. De toetsing aan de norm vormt het hoofdcriterium voor de beoordeling van de kwaliteit van het drinkwater.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 26
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Bij de normtoetsing worden de vastgestelde waarden voor de individuele parameters getoetst aan hun respectievelijke norm. Voor de verschillende parameters krijgt men zo een idee van het aantal normoverschrijdingen. Gelet op het feit dat de controle van de drinkwaterkwaliteit georiënteerd is op de leveringsgebieden, is een evaluatie van het aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen aangewezen. Op deze wijze krijgt men een indicatie van de spreiding van de vastgestelde normoverschrijdingen over de verschillende leveringsgebieden in Vlaanderen. Naast een evaluatie van de parameters waar een normoverschrijding is vastgesteld, is het, gelet op de opsplitsing tussen bewakingscontroles enerzijds en auditcontroles anderzijds, ook interessant om na te gaan welke van de gerapporteerde parameters in verhouding tot het aantal voor de betreffende parameter uitgevoerde analyses het meeste voorkomt. Dit geeft informatie over het normconformiteitspercentage/normoverschrijdingspercentage voor een bepaalde parameter. 2.2.5.2 Microbiologische en chemische parameters versus indicatorparameters Bij de interpretatie van de resultaten van deze normtoetsing is het van belang een onderscheid te maken tussen enerzijds de microbiologische en chemische parameters (tabel 1 en tabel 2) waaraan het drinkwater in de regel moet voldoen en anderzijds de indicator en de aanvullende parameters (tabel 3 en tabel 4). Hoewel normoverschrijdingen moeten worden vermeden, willen we benadrukken dat een overschrijding van de norm niet automatisch inhoudt dat dat drinkwater steeds ondrinkbaar moet worden verklaard. Het ondrinkbaar verklaren van water gebeurt na een analyse en evaluatie van de mogelijke risico’s voor de gezondheid. De mogelijke infectieuze of toxicologische eigenschappen, de mate waarin de norm werd overschreden en de duur van de vastgestelde normoverschrijding zijn hierbij belangrijke factoren. Voor een aantal indicatorparameters zoals geur, smaak, troebelheid zijn geen normen gespecificeerd. Het drinkwaterbesluit stelt voor deze parameters dat ze “aanvaardbaar dienen te zijn voor de gebruiker” en/of dat “er geen abnormale verandering mag optreden”. Voor deze parameters is een uniforme normtoetsing op Vlaams niveau niet mogelijk. Ze worden in deze analyse niet meegenomen. 2.2.5.3 Oorzaak van de normoverschrijding, de interpretatie van de herbemonstering De waterleverancier moet de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijdingen onmiddellijk onderzoeken. Dit gebeurt conform de ‘Richtsnoeren voor opvolging normoverschrijdingen: herbemonstering en herstelmaatregelen’ van de Vlaamse Milieumaatschappij en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. In de praktijk gebeurt dit door een herbemonstering: het nemen van een waterstaal op dezelfde locatie. Deze herbemonstering moet zo spoedig mogelijk na de eerste vaststelling worden uitgevoerd. Het resultaat van de herbemonstering zal bepalend zijn voor de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen. Bovendien kan hiermee bepaald worden wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
27
Voor een overschrijding van een chemische parameter (inclusief de indicatorparameters) wordt de ‘tweemonsterprocedure’ toegepast (figuur 3). Dit betekent een: 1. herbemonstering op het oorspronkelijke controlepunt, meestal de keukenkraan; 2. bemonstering op het punt waar het water geleverd wordt door de waterleverancier. Dit laatste staal wordt meestal genomen aan de leegloopkraan ter hoogte van de watermeter. figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan
1°
➔ staalname aan de (keuken)kraan
2°
➔ herbemonstering aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter
Voor een overschrijding van de bacteriële parameters (inclusief de indicatorparameters) wordt een ‘viermonsterprocedure’ toegepast (figuur 4). Dit impliceert een: 1. herneming op het oorspronkelijke controlepunt; 2. bemonstering op het leveringspunt (watermeter); 3. bemonstering op een adres stroomopwaarts ; 4. bemonstering op een adres stroomafwaarts. Bij de interpretatie van de uitgevoerde herbemonsteringsprocedures gelden de uitgangsprincipes zoals weergegeven in tabel 9. De oorzaak van een conforme kwaliteit bij een herbemonstering van zowel het afnamepunt (kraan) als bij de watermeter wordt aangeduid als onbekend. tabel 9: interpretatie resultaten herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen
Herbemonstering Afnamepunt (kraan)
Leveringspunt (watermeter)
Oorzaak
niet conform
niet conform
waterleverancier
niet conform Conform
conform conform
Klant Onbekend
Conform
niet conform
Onbekend
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 28
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan
1°
➔ staalname aan de (keuken)kraan
2°
➔ nieuwe staalname aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter
➔ staalname stroomafwaarts
➔ staalname stroomopwaarts
2.2.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie naar de klant Voor de opvolging van normoverschrijdingen gelden de bestaande regels opgenomen in artikel 13 en 14 van het drinkwaterbesluit. De drinkwaterbedrijven hebben als waterleverancier de verplichting om de oorzaak van de overschrijding te onderzoeken en te adviseren. Als uit de herbemonsteringsprocedure (zie 2.2.5.3) volgend op een overschrijding blijkt dat de oorzaak van de overschrijding gelegen is binnen het gebouw van de klant zelf, is de waterleverancier verplicht om de klant te contacteren en adviseert hij de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Is de oorzaak van de overschrijding niet te wijten aan het huishoudelijk leidingnet, maar wel aan de infrastructuur van de waterleverancier, dan neemt de waterleverancier onmiddellijk de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit weer op peil te brengen. Er wordt onder meer gelet op de mate waarin de parameter in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid. De waterleverancier meldt de normoverschrijding en de genomen herstelmaatregelen bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM - bevoegde entiteit Leefmilieu) en het Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG bevoegde entiteit Gezondheid). Als een overschrijding vastgesteld wordt in een publiek gebouw, licht de waterleverancier de klant, de VMM en het AZG in en adviseert hen over de mogelijke herstelmaatregelen. De klant licht de eigenaar van het huishoudelijk leidingnet in. De klant of de eigenaar voert de nodige herstelmaatregelen uit.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
29
De klant licht de verbruikers in behalve wanneer de VMM, na advies van het AZG, oordeelt dat de overschrijding geen gevaar voor de gezondheid oplevert. De VMM en het AZG kunnen op eigen initiatief te allen tijde advies verstrekken aan de eigenaar of de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of al dan niet aan de kwaliteitseisen wordt voldaan, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen noodzakelijk zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk bezorgd aan de VMM en het Agentschap Zorg en Gezondheid die ook te allen tijde op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren. Deze meldingen aan de bevoegde entiteiten gebeurt conform de afgesproken richtsnoeren (zie 2.5 Normoverschrijdingen melden).
2.3 Operationele monitoring 2.3.1 Doel van operationele monitoring Het controleprogramma voorziet conform de Europese verplichting in een staalname aan de kraan. Dat controleprogramma geeft niet altijd een representatief beeld van het door de watermaatschappij geleverde water. De waarde van verschillende parameters wordt immers vaak beĂŻnvloed door de staat van de binneninstallatie. Voorbeelden daarvan zijn de aanwezigheid van loden leidingen in oudere gebouwen en de aanwezigheid van een waterontharder. De meeste watermaatschappijen voeren niet alleen de verplichte minimumcontrole van het controleprogramma uit, maar ook frequente controles op het afgewerkte drinkwater. Die controles gebeuren in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma. Sinds 8 november 2013 zijn de watermaatschappijen verplicht om ook de resultaten van deze operationele monitoring aan de VMM te rapporteren. In 2016 zijn de resultaten van de operationele monitoring van 92 leveringsgebieden gerapporteerd.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 30
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
2.3.2 Toetsing aan de normen Een eerste analyse van die gegevens heeft als doel eventuele normoverschrijdingen te onderzoeken en te interpreteren. Watermaatschappijen zijn wettelijk verplicht om onmiddellijk elke normoverschrijding die ze vaststellen, te onderzoeken. Dit gaat telkens gepaard met een onontbeerlijke herbemonstering. Het resultaat van de herbemonstering is bepalend voor het verdere gevolg dat een watermaatschappij zal geven, met name welke acties ze zal ondernemen. Naast een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen, is voor elk van de leveringsgebieden per individuele parameter de minimale, de maximale, de gemiddelde en de mediane waarde bepaald. In figuur 5 wordt de invulling van die begrippen uitgelegd. figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waterdistributienetwerk verdeelde drinkwater PER LEVERINGSGEBIED AANTAL ANALYSES norm eenheid Temperatuur
25
°C
8630
MINIMUM min max
MAXIMUM min max
GEMIDDELDE min max
MEDIAAN min max
2,70
16,50
12,74
12,30
Geeft de minimum–maximumspreiding voor de minima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de minimaal vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 2,70 °C tot 9,00 °C.
9,00
28,30
17,03
18,00
Geeft de minimum–maximumspreiding voor de maxima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de maximale vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 16.50 °C tot 28,30 °C. Geeft de minimum–maximumspreiding van de mediaan van de individuele leveringsgebieden. De mediaan is de middelste waarde in een reeks resultaten geordend in opklimmende volgorde.
2.4 Validatieprogramma 2.4.1 Doelstelling van het validatieprogramma De huidige controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen. Deze wordt uitgevoerd per leveringsgebied. Jaarlijks worden de resultaten van de uitgevoerde analyses per leveringsgebied gerapporteerd aan de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) die de resultaten evalueert en interpreteert. Om te kunnen rapporteren over de kwaliteit van het in Vlaanderen geleverde drinkwater is het aangewezen om als overheid te beschikken over een instrument dat de kwaliteit van de aangeleverde gegevens valideert. Een deel van die validatie wordt gerealiseerd door het parallel laten uitvoeren van analyses door een laboratorium erkend door de Vlaamse overheid (VITO).
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
31
In 2009 startte het validatieprogramma drinkwaterkwaliteit. Het is niet de bedoeling de controleverplichtingen die opgelegd zijn en toevertrouwd werden aan de watermaatschappijen over te nemen. Het validatieprogramma analyseert het drinkwater dat geleverd wordt en valideert de resultaten van de controleprogramma’s van de verschillende watermaatschappijen. De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) is het Vlaamse referentielaboratorium voor water. Zij voert in opdracht van de VMM het validatieprogramma uit.
2.4.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma In het kader van het validatieprogramma worden onaangekondigd en steekproefsgewijs in een leveringsgebied stalen genomen. Per leveringsgebied wordt één locatie geselecteerd. De stalen worden genomen in publieke gebouwen categorie 1 en bij voorkeur in scholen. De waterstalen worden op zo’n wijze genomen dat de resultaten representatief zijn voor de kwaliteit in het leveringsgebied. In totaal worden 35 parameters (zie tabel 10) gemeten. tabel 10: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit
Parameter
Eenheid
Norm
ATG*
RG*
Precisie*
E. coli Enterokokken
aantal/100 ml aantal/100 ml
0 0
-
-
-
Antimoon Arseen
µg/l µg/l
5 10
1,25 1
2,5 2
25 10
Benzeen Benzo(a)pyreen
µg/l µg/l
1 0,01
0,25 0,0025
0,5 0,005
25 25
Boor Bromaat
mg/l µg/l
1 10
0,1 2,5
0,2 5
10 25
Cadmium Chroom
µg/l µg/l
5 50
0,5 5
1 10
10 10
Koper Cyanide
mg/l µg/l
2 50
0,2 5
0,4 10
10 10
1,2-dichloorethaan Fluoride
µg/l mg/l
3 1,5
0,3 0,15
0,6 0,3
25 10
Lood Nikkel
µg/l µg/l
10 20
1 2
2 4
10 10
Nitraat Nitriet WPC
mg/l mg/l
50 0,1
5 0,01
10 0,02
10 10
Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen
µg/l µg/l
10 10
1 1
2 2
10 25
Broomdichloormethaan Totaal trihalo-methanen
µg/l µg/l
60 100
6 10
12 20
25 25
Aluminium Ammonium
µg/l mg/l
200 0,5
20 0,05
40 0,1
10 10
IJzer Mangaan
µg/l µg/l
200 50
20 5
40 10
10 10
Telling kolonies bij 22 °C
kve/ml
GAV
-
-
-
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Coliformen TOC
aantal/100 ml mg C/l
0 GAV
-
-
-
Zink Vinylchloride
µg/l µg/l
5000 0,5
-
-
-
Styreen Xyleen
µg/l µg/l
20 500
5 125
10 250
25 25
Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's
µg/l µg/l
20 0,1
5 0,025
10 0,05
25 25
Totaal pesticiden Individuele pesticiden
µg/l µg/l
0,5 0,1
0,125 0,025
0,25 0,05
25 25
(*) Voor duiding bij de begrippen ATG (aantoonbaarheidsgrens), RG (rapporteringsgrens) en Precisie: zie kader hieronder.
Het validatieprogramma wil een antwoord geven op de volgende vragen: 1. Voldoet het geleverde water aan de wettelijke kwaliteitseisen voor de geanalyseerde parameters? (zie 6.2.1.) 2. Hoe verhouden de resultaten van de onafhankelijke controle zich tegenover de resultaten die aangeleverd worden door de watermaatschappijen? (zie 6.2.2) Beide aspecten zijn belangrijk voor het valideren van de resultaten die de watermaatschappijen jaarlijks rapporteren en die de basis vormen van de jaarlijkse verslaggeving over de drinkwaterkwaliteit. Gebruikte definities De aantoonbaarheidsgrens is die concentratie in het staal, waarvan men met 95% zekerheid kan stellen dat ze verschillend is van nul (of dat het gemeten signaal verschillend is van de ruis). De precisie is tweemaal de relatieve standaardafwijking, verkregen bij het uitvoeren van herhalingsmetingen op identiek materiaal onder identieke voorwaarden. Dat is binnen dezelfde meetreeks door dezelfde analist op hetzelfde meettoestel. Precisie is de mate waarin de verdere metingen of de berekeningen dezelfde resultaten zullen tonen. De rapporteringsgrens is een algemene voorwaarde in de prestatiekenmerken per labo. Dat wordt minimaal genomen op tweemaal de aantoonbaarheidsgrens. De watermaatschappijen geven aan alle gemeten waarden onder de rapporteringsgrens de waarde nul. De aantoonbaarheidsgrens en de precisie worden bepaald in het drinkwaterbesluit. De waarden zijn te interpreteren als minimale vereisten. Voor E. coli, enterokokken, telling kolonies bij 22 °C, coliformen, TOC (totaal organische koolstof), zink en vinylchloride worden de aantoonbaarheidsgrens en de precisie niet bepaald in het besluit. Die parameters worden daarom niet getoetst.
2.4.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens 2.4.3.1 Principe Het parameterpakket dat VITO analyseert, bevat zowel chemische parameters als microbiële parameters. Voor de chemische parameters gelden wettelijke vereisten voor de aantoonbaarheidsgrens (ATG), de rapporteringsgrens (RG) en de precisie. De VMM hanteert de volgende werkwijze bij het verwerken van de resultaten van het validatieprogramma. De werkwijze wordt schematisch weergegeven in figuur 6.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
33
De drinkwaterbedrijven rapporteren jaarlijks over de kwaliteit van het drinkwater in het openbare waterdistributienetwerk en maken representatieve meetresultaten uit hun operationele monitoring over aan de VMM. De mediane en de maximale waarden van de aangeleverde gegevens worden gebruikt om de kwaliteit van het drinkwater dat in het leveringsgebied geleverd wordt, te beoordelen. Bij het valideren van die meetgegevens wordt nagegaan hoe het resultaat van de onafhankelijke controle zich verhoudt tot de maximale waarde vastgesteld in het leveringsgebied. 2.4.3.2 Chemische parameters Het drinkwaterbesluit legt voor verschillende parameters minimumeisen vast voor de aantoonbaarheidsgrens en de precisie. De drinkwaterlaboratoria hanteren als rapporteringsgrens tweemaal de aantoonbaarheidsgrens. Aangezien zowel de aantoonbaarheidsgrens als de precisie afhankelijk zijn van de meetmethode en van de gevoeligheid van de gebruikte apparatuur, varieert de rapporteringsgrens voor de verschillende parameters en voor elk laboratorium. Door die variatie wordt in de verwerking enkel rekening gehouden met meetresultaten die boven de minimale rapporteringsgrens liggen, die vastgelegd is in het besluit. Over eventuele verschillen tussen meetwaarden kleiner dan de minimale rapporteringsgrens worden geen uitspraken gedaan vanwege de beperkte relevantie ervan voor de kwaliteit van het drinkwater. Er wordt specifiek nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt in de positieve zin van de door de watermaatschappijen (DWM) gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied. Enkel die situaties waarin VITO werkelijk hogere waarden vaststelt, zijn vanuit het toezicht op de drinkwaterkwaliteit relevant. Een waarde wordt als betekenisvolle afwijking beschouwd als: {(waarde van VITO) - (minimum precisie)} - {(maximale waarde DWM) + (minimum precisie)} > 0 In zo’n geval zijn de meetresultaten die de watermaatschappij aanlevert, niet geheel representatief voor de kwaliteit van het in het betreffende leveringsgebied geleverde drinkwater. Als een afwijking in positieve zin vastgesteld wordt, dan wordt nagegaan of de normwaarde voor die parameter overschreden is. Andere verschillen worden als niet betekenisvol beschouwd. 2.4.3.3 MicrobiÍle parameters Er wordt nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt in de positieve zin van de door de watermaatschappijen gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma
NORM {(waarde van vito) (minimum precisie)} {(maximale waarde DMW) + (minimum precisie)} > 0
Rapporteringgr ens
Aantoonbaarheidsgr ens
Geen toetsing
Overschrijding norm
Geen betekenisvolle afwijking
Betekenisvolle afwijking
DWM
VITO
2.5 Normoverschrijdingen melden De bevoegde entiteiten Leefmilieu en Gezondheid stelden samen richtsnoeren op over de informatieoverdracht en crisiscommunicatie om de waterleverancier bij de invulling van bovenstaande, wettelijke verplichtingen te ondersteunen. Drie categorieĂŤn van meldingen zijn afgebakend met daaraan gekoppeld welke acties de waterleverancier moet ondernemen.
2.5.1 A-melding Ten eerste kan een normoverschrijding voor een indicatorparameter vastgesteld en bevestigd worden na een herneming van de uitvoering van het controleprogramma waarbij de oorzaak niet bij (de binneninstallatie van) de klant ligt, of na een herneming van de uitvoering van de operationele monitoring op het afgewerkte drinkwater. In dat geval meldt de watermaatschappij dit via de procedure van een Amelding.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
35
2.5.2 B-melding Ten tweede kan in het kader van de uitvoering van het controleprogramma in een publiek gebouw of een levensmiddelenbedrijf een normoverschrijding worden vastgesteld waarvan de oorzaak bij de klant ligt (eigen private waterwinning, binnenleidingen en –installatie, onderhoud, stilstanden, …), en/of de oorzaak bij de individuele aftakking naar het gebouw ligt. In dat geval wordt deze overschrijding gemeld via een Bmelding. Dit zijn in essentie overschrijdingen voor een microbiologische of chemische parameter. Als er onrustwekkende normoverschrijdingen worden vastgesteld voor indicatorparameters worden deze eveneens gemeld (bijvoorbeeld duidelijke besmetting met coliformen, afwijkingen van de geur, smaak en kleur).
2.5.3 C-melding Een C-melding is vereist bij een ‘potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid’. Een potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid doet zich voor als een normoverschrijding voor een (of meerdere) microbiologische of chemische parameter(s) wordt vastgesteld, en/of zich een gebeurtenis voordoet waardoor er (mogelijk) niet meer kan worden voldaan aan de bepalingen van artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit5 en/of wanneer zich een gebeurtenis voordoet die (mogelijk) kan leiden tot grote of langdurige kwantiteitsproblemen met potentiële impact op de gezondheid, en waarvan de oorzaak niet bij de klant ligt; en waarbij meerdere aftakkingen betrokken zijn die (mogelijk) verband houden met mekaar. Sommige gebeurtenissen kunnen potentieel een ernstige bedreiging voor de gezondheid vormen zonder dat er hiervoor eerst een waterstaal moet worden geanalyseerd.
5
Artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit van 13 december 2002: Het water dat bestemd is voor menselijke consumptie wordt geacht gezond en schoon te zijn wanneer: 1° het geen micro-organismen, parasieten of andere stoffen bevat in hoeveelheden of concentraties die gevaar voor de gezondheid van de mens kunnen opleveren; 2° het minstens voldoet aan de in bijlage I, delen A en B, gestelde parameterwaarden; 3° het geproduceerd en gedistribueerd wordt overeenkomstig het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
3 KWALITEIT AAN DE KRAAN 3.1 Aantal analyses en conformiteit 3.1.1 Aantal analyses Volgens de ingediende controleprogramma’s voor het jaar 2017 moesten in totaal zo’n 9.472 bewakingen en 627 audits worden uitgevoerd. Uit de gerapporteerde cijfers blijkt dat in Vlaanderen – bij de klant aan de kraan – meer staalnames gebeurden dan wettelijk verplicht namelijk: 10.499 bewakingen en 750 audits. Als de analyse gemaakt wordt voor de parameters, zijn voor 42 in rekening gebrachte parameters zijn in 2017 voldoende analyses uitgevoerd. Bij deze evaluatie wordt nagegaan of de frequentie voor particuliere gerespecteerd werd. Voor leveringsgebied IWVB-EFI35 werden in 2017 te weinig stalen genomen. Het gaat om 11 bewakingen en één audit. De oorzaak ligt bij een stijging van het gedistribueerde volume in 2017, het aantal analyses was nog afgestemd op het volume van 2016.
3.1.2 Conformiteitspercentage In 2017 bedroeg het totale conformiteitspercentage in Vlaanderen 99,63 %. Dat is een nietparameterspecifieke waarde berekend op basis van het totale aantal normoverschrijdingen en het totaal aantal uitgevoerde analyses. Onderstaand figuur 7 geeft de evolutie weer van het conformiteitspercentage sinds 2005 in. Uit deze cijfers blijkt dat het conformiteitspercentage steeds boven 99,55 % ligt. Hieruit kan afgeleid worden dat de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in zeer grote mate voldoet aan de opgelegde kwaliteitseisen. Tussen 2009 en 2013 lag het conformiteitspercentage hoger dan 99,75%. In 2014 is er een daling. De daling in 2014 is te wijten aan twee aspecten. Voor de parameter lood werd de norm strenger, van 25 µg/l naar 10 µg/l. Daarnaast stapte De Watergroep over op een nieuwe analysemethode voor coliformen. Deze methode (multi-well test) meet veel gevoeliger dan de klassieke methode (Tergitol methode).
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
37
figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2017
Opgelet: Y-as start niet bij 0.
3.2 Analyse van de normoverschrijdingen 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters 3.2.1.1 Normoverschrijdingen Voor twee microbiologische en zeven chemische parameters zijn normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld. In totaal gaat het om 270 normoverschrijdingen. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, enterokokken, E. coli en nitriet. Een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen in absolute aantallen wordt weergegeven in tabel 11. Op basis van het aantal uitgevoerde analyses is een parameterspecifiek normoverschrijdingspercentage berekend (zie figuur 8). Dat percentage ligt tussen 1,64 % voor lood en 0,01 % voor chroom.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 11: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2017
Aantal Aantal Aantal leveringsgebieden met analyses normoverschrijdingen normoverschrijdingen Microbiologische parameters
Parameter
E. coli
15
Enterokokken
10
Conformiteitspercentage
11.236
16
99,86
11.236
13
99,88
Chemische parameters Antimoon Arseen
0 0
8.090 8.090
0 0
100,00 100,00
Benzeen Benzo(a)pyreen
0 0
731 733
0 0
100,00 100,00
Boor Bromaat
0 0
8.100 738
0 0
100,00 100,00
Cadmium Chroom
2 1
8.090 8.090
2 1
99,98 99,99
Koper Cyanide
3 0
8.102 687
3 0
99,96 100,00
1,2-Dichloorethaan Fluoride
0 0
738 745
0 0
100,00 100,00
Lood Kwik
63 0
11.215 6.716
184 0
98,36 100,00
Nikkel Nitraat
29 2
8.090 11.213
38 2
99,53 99,98
Nitriet kraan Totaal PAK's
11 0
11.214 725
11 0
99,90 100,00
Selenium Totaal tri +
0
6.734
0
100,00
0
731
0
100,00
0
738
0
100,00
0 0
733 8046
0 0
100,00 100,00
tretrachlooretheen Totaal trihalomethanen Broomdichloormethaan Vinylchloride
270
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
39
figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2017. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld
3.2.1.2 Oorzaak van de normoverschrijdingen Het overzicht van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen wordt weergegeven in tabel 13. Voor 13 van de 270 vastgestelde normoverschrijdingen (4,8 %) is de oorzaak niet nader onderzocht via een herbemonsteringsprocedure. De reden waarom een normoverschrijding niet onderzocht is, wordt weergegeven in tabel 12. De voornaamste reden is dat bij De Watergroep Limburg door een tekort aan personeel niet alle normoverschrijdingen onderzocht zijn. Bij de overige normoverschrijdingen was ofwel de klant niet bereikbaar ofwel kreeg de drinkwatermaatschappij geen toegang voor een herbemonstering. Het onderzoeken van een normoverschrijding heeft als doel om na te gaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd. Het resultaat van dit onderzoek zal bepalend zijn voor de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen en wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 40
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 12: reden waarom een normoverschrijding niet onderzocht werd
Leveringsgebied De Watergroep B16 IWVB-BFI43 De Watergroep L16 De Watergroep L16 IWVB-BFI43 De Watergroep L17 De Watergroep L17 De Watergroep L6 De Watergroep L8 De Watergroep L9 De Watergroep L9 De Watergroep L17 De Watergroep L6
Parameter Lood Lood Lood Lood E. coli Lood Lood Lood Lood Lood Lood Nikkel Nitriet
Reden Klant niet bereikbaar Geen toegang Klant niet bereikbaar Klant niet bereikbaar Geen toegang Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen Personeelsproblemen
Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli en enterokokken, namelijk 70 %, wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Het valt hier niet uit te sluiten dat een probleem bij de staalname (bv. onvolledige desinfectie van de kraanmond) aan de basis ligt van de initiële overschrijding. Het grootste deel van de vastgestelde normoverschrijdingen voor cadmium, koper, nitriet en nikkel hebben ofwel als oorzaak de ‘klant’ of zijn niet bevestigd. Voor de niet bevestigde normoverschrijdingen zijn bij de herbemonstering geen abnormale waarden vastgesteld. Dat wijst wellicht op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. Deze parameters zijn beïnvloedbaar door de binneninstallatie waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). Voor lood zijn er 184 normoverschrijdingen. Voor een groot deel van de normoverschrijding voor lood is de oorzaak onbekend. Dit betekent dat bij een herbemonstering de kwaliteit voldeed aan de norm (meer in tabel 9). Net zoals bovenstaande parameters is lood beïnvloedbaar door de binneninstallatie waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). In hoofdstuk 3.3 volgt meer informatie over lood. In totaal is voor vier normoverschrijdingen de oorzaak gelegen bij de waterleverancier. Voor vijf normoverschrijdingen is er een gedeelde verantwoordelijkheid, zowel de waterleverancier als de klant.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
41
tabel 13: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2017 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma Oorzaak Aantal normoverschrijdingen
Parameters
Waterleverancier
Niet onderzocht
Waterleverancier/ Klant
Klant
Onbekend
Microbiologische parameters E. coli
16
1
3
0
11
1
Enterokokken
13
0
4
0
9
0
Chemische parameters Chroom Cadmium
1 2
0 0
0 1
0 0
1 1
0 0
Koper Lood
3 184
0 3
0 72
0 5
3 94
0 10
Nikkel Nitraat
38 2
0 0
16 0
0 0
21 2
1 0
Nitriet
11
0
2
0
8
1
Totaal – aantal Totaal - percentage
270
4 1,5
98 36,3
5 1,9
150 55,6
13 4,8
De tabel 14 geeft de analyse weer van deze normoverschrijdingen waarvan de oorzaak gelegen is bij de waterleverancier. Voor de normoverschrijding van E. coli in leveringsgebied IWVA werd in 2017 bij de toezichthouder een Amelding gerapporteerd. Bij de eerste staalname werd E. coli vastgesteld. Bij hername werd dit niet herbevestigd. Er werd wel nog een normoverschrijding voor coliformen vastgesteld. IWVA heeft de nodige acties (chloreren en opvolgen) ondernomen om de situatie te herstellen. Voor de parameter lood zijn er acht normoverschrijdingen (3 + 5) vastgesteld waarvan de oorzaak (gedeeltelijk) bij de waterleverancier ligt. In de leveringsgebieden FARYSÇ€TMVW 2, IWVB-BFI41, IWVB-R50, Vivaqua-R50, de Watergroep B16 (2x), De Watergroep B18 en de Watergroep B6 zijn normoverschrijdingen van lood vastgesteld die gerelateerd zijn aan het waterdistributienetwerk. Dat komt voornamelijk door migratie uit het aanwezige materiaal. In Vlaanderen zijn in 2018 nog 6.033 loden aansluiting aanwezig (zie 3.3.2). Deze aansluitingen zijn opgenomen in het jaarlijks vervangingsprogramma van de waterleveranciers. Hoofdstuk 3.3 gaat dieper in op de problematiek van lood. In 2017 zijn alle normoverschrijdingen consequent gemeld (zie 2.5). Een dergelijke melding maakt het mogelijk om de relevantie van de overschrijding in onderling overleg met de toezichthouders in te schatten en gepast te reageren. Niet alle overschrijdingen geven aanleiding tot acties met directe gevolgen voor de klant. Alles hangt af van de parameter in kwestie, de mate van overschrijding van de parameterwaarde en de geplande duur van de overschrijding.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 42
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 14: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt
Parameter
Resultaat 1ste staal
Locatie
Leveringsgebied
Resultaat hername watermeter
Oorzaak
Acties
Tijdsduur normoverschrijding
Melding i.k.v. crisiscommunicatie
Oorzaak waterleverancier
E. coli
2/100 ml
Klant
IWVA
0/100 ml
Onbekend (in latere fase werd wel normoverschrijdingen voor coliformen vastgesteld)
Chloreren reservoir van het pompstation ‘De Westhoek’
Lood
21,0 µg/l
Klant
FARYSǀTMVW 2
14,5 µg/l
Loden aansluiting
Vervangen aansluiting
Lood
90,6 µg/l
Klant
IWVB-BFI43
23,2 µg/l
Migratie lood uit aftakkingen
Vervangen aansluiting
Lood
10,7 µg/l
Klant
Vivaqua-R50
21,0 µg/l
Migratie lood uit aftakkingen
Vervangen aansluiting
De Watergroep B16
14,0 µg/l
Loden aansluiting + binnenhuis installatie
> 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar
A-melding ifv coliformen Niet nodig Niet nodig Niet nodig
Oorzaak waterleverancier + klant
Lood
14,0 µg/l
Publiek geb. cat. 1
Lood
44,0 µg/l
Klant
Lood
18,0 µg/l
Klant
Lood
63,0 µg/l
Klant
Lood
63,7 µg/l
Klant
De Watergroep B16 De Watergroep B18 De Watergroep B6
IWVB-R50
49,0 µg/l
6,0 µg/l
17,0 µg/l
46,9 µg/l
Loden aansluiting + binnenhuis installatie Loden aansluiting + binnenhuis installatie Loden aansluiting + binnenhuis installatie Loden aansluiting + binnenhuis installatie
Vervangen aansluiting +
> 30 dagen en < 1
adviseren herstelmaatregelen
jaar
B-melding
Vervangen aansluiting + adviseren
> 30 dagen en < 1 jaar
Niet nodig
herstelmaatregelen Vervangen aansluiting +
> 30 dagen en < 1
adviseren herstelmaatregelen
jaar
Niet nodig
Vervangen aansluiting + adviseren
> 30 dagen en < 1 jaar
Niet nodig
herstelmaatregelen Vervangen aansluiting +
> 30 dagen en < 1
adviseren herstelmaatregelen
jaar
Niet nodig
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
43
3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 3.2.2.1 Normoverschrijdingen In 2017 zijn voor 10 van de 17 parameters van het pakket ‘indicatorparameters en aanvullende parameters’ in totaal zo’n 865 normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld (zie tabel 15). De figuur 9 geven een overzicht van de normoverschrijdingen. Het gaat vooral om overschrijdingen voor coliformen, ijzer en natrium. Het parameter specifieke normoverschrijdingspercentage varieert tussen een maximum van 3,09 % voor coliformen, 2,74 % voor ijzer en 2,65 % voor natrium en een minimum van 0,02 % voor Clostridium perfringens. Voor coliformen werd in 80 van de 92 leveringsgebieden een overschrijding vastgesteld (zie ook 3.4.). In 58 leveringsgebieden zijn er overschrijdingen voor ijzer. IJzer geeft een bruine kleur aan het water. Een normoverschrijding voor deze indicatorparameters wordt niet onmiddellijk beschouwd als gezondheidskundig relevant. tabel 15: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2017
Aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen
Parameter
Aantal analyses
Aantal normoverschrijdingen
Conformiteitspercentage
Indicatorparameters Aluminium Ammonium
1 3
11.048 11.218
1 5
99,99 99,96
Chloride Vrije chloorresten
0 3
745 11.143
0 3
100,00 99,97
Clostridium perfringens Coliformen
1 80
6.856 11.236
1 347
99,99 96,91
Conductiviteit pH
0 0
11.220 11.230
0 0
100,00 100,00
IJzer Mangaan
58 8
10.845 8.092
297 9
97,26 99,89
Sulfaat Natrium
0 30
743 6.758
0 179
100,00 97,35
Temperatuur
15
11.208
20
99,82
Calcium
0
9.397
0
100,00
Magnesium Totale hardheid
0 0
9.401 3.483
0 0
100,00 100,00
Zink
3
8.046
3
99,96
Aanvullende parameters
865
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 44
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2017. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld.
3.2.2.2 Oorzaak van de normoverschrijding De oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen aan de kraan zijn opgenomen in tabel 16. Voor 30 van de 865 vastgestelde normoverschrijdingen is de oorzaak niet onderzocht (3,5 %). Overschrijdingen voor ijzer zijn veelal het gevolg van problemen met gecorrodeerde leidingen van hetzij de waterleveranciers hetzij de klant. Veelal gaat het om tijdelijke problemen met gecorrodeerde leidingen waardoor – afhankelijk van de stroming in het netwerk en de hardheid van het water – de ijzerconcentratie sterk kan schommelen. Een groot aantal (182) overschrijdingen voor ijzer wordt bij herbemonstering niet bevestigd zodat de oorzaak onbekend blijft. Een overschrijding van de norm kan de smaak en de kleur beïnvloeden. Meestal volstaat een spoeling van de leiding om het probleem te verhelpen. Een meer permanente maar vaak minder haalbare herstelmaatregel op korte termijn is het vervangen van de leiding. Ook de overschrijdingen voor coliformen worden meestal (277 van de 347 keer) niet bevestigd na herbemonstering. De normwaarde voor coliformen bedraagt ‘geen enkele coliform in 100 milliliter drinkwater’. De vaststelling van 1 coliform volstaat dus al om een normoverschrijding te hebben. De waarschijnlijke oorzaken van deze erg ‘beperkte’ overschrijdingen zijn veelal een onvolledige desinfectie van de kraan voor de staalname of de aanwezigheid van een biofilm in de binnenhuisinstallatie of het openbaar waterdistributienetwerk. Hoofdstuk 3.4 gaat dieper in op de aanwezigheid van coliformen in drinkwater. De aanwezigheid van natrium aan de kraan wordt verklaard door het gebruik van natriumzouten bij sommige waterontharders van de klant. Uit tabel 17 blijkt dat bij 54 overschrijdingen van coliformen en ijzer de oorzaak bij de waterleverancier ligt.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
45
tabel 16: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2017 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma Oorzaak Parameters
Aantal normoverschrijdingen
Waterleverancier
Niet onderzocht
Klant
Waterleverancier/ Klant
Onbekend
Indicator parameters Aluminium
1
0
1
0
0
0
Ammonium Clostridium
5
0
1
0
1
3
1
0
0
0
1
0
347
43
21
0
277
6
IJzer Mangaan
297 9
11 0
87 3
2 0
182 6
15 0
Natrium Temperatuur
179 20
0 0
179 0
0 6
0 9
0 5
Vrije chloorresten
3
0
2
0
0
1
perfringens Coliformen
Aanvullende parameters Zink
3
0
1
0
2
0
Totaal – aantal Totaal - percentage
865
54 6,2
295 34,1
8 0,9
478 55,3
30 3,5
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 46
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 17: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de indicator en aanvullende parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt
Parameter
Resultaat 1ste staal
Locatie
Leveringsgebied
Resultaat hername watermete r
Oorzaak
Acties
Tijdsduur normoverschrijdin g
Melding i.k.v. crisiscommunicatie
Oorzaak waterleverancier
Chloreren levering Coliformen
Coliformen
Coliformen
3/100 ml
1/100 ml
3/100 ml
Klant
De Watergroep B12
Publiek geb.
De Watergroep
cat. 1
B12
Publiek geb. cat. 1
De Watergroep B9
5/100 ml
Onbekend
vanuit De Watergroep Limburg + spoelen waterdistributienetwer k
3/100 ml
Onbekend
Spoelen waterdistributienetwer k Chloreren Watertoren
14/100 ml
Onbekend
Lubbeek + spoelen waterdistributienetwer
> 10 dagen en < 30 dagen
> 10 dagen en < 30 dagen
A-melding
Niet nodig
< 10 dagen
A-melding
k Coliformen
6/100 ml
Klant
De Watergroep L1
2/100 ml
Onbekend
Ontsmetten en spoelen aftakking
< 10 dagen
Niet nodig
Coliformen
6/100 ml
Klant
De Watergroep L1
3/100 ml
Onbekend
Ontsmetten en spoelen aftakking
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
Coliformen
5/100 ml
Klant
De Watergroep L1
1/100 ml
Onbekend
Ontsmetten en spoelen aftakking
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
Coliformen
56/100 ml
Klant
De Watergroep L1
2/100 ml
Onbekend
Ontsmetten en spoelen aftakking
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
Coliformen
4/100 ml
Klant
De Watergroep L1
3/100 ml
Onbekend
Ontsmetten en spoelen aftakking
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
1/100 ml
Klant
3/100 ml
Weinig verbruik + werken in de buurt
Vervangen en/of spoelen
L> 1 jaar
A-melding
Coliformen
FARYSÇ€TMVW 1 1/100 ml
Klant
1/100 ml
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
47
Coliformen
Coliformen
1/100 ml
Klant
6/100 ml
waterdistributienetwer k + plaatsen
2/100 ml
Klant
5/100 ml
1/100 ml
Publiek geb. cat. 1
chloorinstallatie aan Watertoren Oostende
3/100 ml
Publiek geb. cat. 1
1/100 ml
Publiek geb. cat. 1
4/100 ml
Vervangen en/of spoelen
15/100 ml
Klant
1/100 ml
Klant
1/100 ml
Klant
2/100 ml
Klant
4/100 ml
Klant
FARYSÇ€TMVW 1
4/100 ml 326/100 ml
Weinig verbruik + werken in de buurt
waterdistributienetwer k + plaatsen
Klant
> 30 dagen en < 1 jaar
A-melding
1/100 ml
IWVA
3/100 ml
Onbekend
Chloreren reservoir De Westhoek + plaatsing tijdelijke chloordosering
1/100 ml
C-melding 2016
chloorinstallatie aan reservoir Middelkerke
Aanwezigheid van Coliformen
> 1 jaar
Pidpa 13
3/100 ml
Enterobacter Amnigenus in waterdistributienetwer k
> 10 dagen en < 30 Hername + opvolging
dagen A-melding
conform afspraken
Coliformen
2/100 ml
Publiek geb. cat. 1
Pidpa 13
1/100 ml
Onbekend
Vervangen van leegloopkraan
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
Coliformen
18/100 ml
Publiek geb. cat. 2
Pidpa 9
1/100 ml
Onbekend
Vervangen van leegloopkraan
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
1/100 ml
Klant
1/100 ml
Aanwezigheid van Enterobacter
Hername + opvolging conform afspraken
Coliformen
3/100 ml
Klant
Pidpa 3 0/100 ml
> 10 dagen en < 30 dagen
A-melding
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 48
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
1/100 ml
Klant
0/100 ml
Amnigenus in
5/100 ml
Klant
4/100 ml
waterdistributienetwer k
3/100 ml
Publiek geb.
1/100 ml
cat. 1 Publiek geb.
6/100 ml
cat. 2 Publiek geb.
1/100 ml
cat. 1 Publiek geb.
3/100 ml
cat. 1 Klant
2/100 ml
Klant
0/100 ml
1/100 ml
Klant
1/100 ml
1/100 ml
Klant
2/100 ml
1/100 ml
Klant
0/100 ml
1/100 ml
Klant
2/100 ml
1/100 ml
Coliformen
8/100 ml 1/100 ml 2/100 ml 1/100 ml 2/100 ml
Publiek geb.
2/100 ml
cat. 1
Aanwezigheid van
3/100 ml
Klant
1/100 ml
1/100 ml
Publiek geb. cat. 1
1/100 ml
Klant
2/100 ml
1/100 ml
Publiek geb. cat. 1
0/100 ml
1/100 ml
Publiek geb. cat. 2
2/100 ml
Pidpa 6
0/100 ml
Enterobacter Amnigenus in waterdistributienetwer k
Hername + opvolging conform afspraken
> 10 dagen en < 30 dagen
A-melding
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
49
IJzer
492 µg/l
Klant
FARYSǀTMVW 1
420 µg/l
IJzer
342 µg/l
Publiek geb. cat. 1
FARYSǀTMVW 2
391 µg/l
IJzer
334 µg/l
Klant
FARYSǀTMVW 2
680 µg/l
IJzer
586 µg/l
IJzer
203 µg/l
IJzer
IJzer
291 µg/l
203 µg/l
Klant
Publiek geb. cat. 1
Klant
Klant
IJzer
278 µg/l
Klant
IJzer
223 µg/l
Klant De Watergroep
IJzer
659 µg/l
Klant
WVL11
waterdistributienetwer k
waterdistributienetwer k
dagen
Niet nodig
Migratie uit waterdistributienetwer
Spoelen waterdistributienetwer
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
k
k Opgenomen in
Gietijzeren drinkwaternet
Niet nodig
jaar > 10 dagen en < 30
Gemeld ikv
Spoelen waterdistributienetwer
> 10 dagen en < 30
k Gietijzeren
k Opgenomen in
373 µg/l
drinkwaternet
383 µg/l
1.303 µg/l
FARYSǀTMVW 7
k Spoelen
Migratie uit waterdistributienetwer
FARYSǀTMVW 2
FARYSǀTMVW 7
k Migratie uit
> 30 dagen en < 1
> 30 dagen en < 1 jaar
214 µg/l
FARYSǀTMVW 2
Spoelen waterdistributienetwer
vervangingsprogramma
FARYSǀTMVW 2
FARYSǀTMVW 2
Migratie uit waterdistributienetwer
bruinwaterproblematie k
dagen
Niet nodig
> 30 dagen en < 1
Gemeld ikv
vervangingsprogramma
jaar
bruinwaterproblematie k
Gietijzeren drinkwaternet
Opgenomen in vervangingsprogramma
> 30 dagen en < 1 jaar
Gemeld ikv bruinwaterproblematie
Migratie uit
Spoelen
> 30 dagen en < 1
k Niet nodig
waterdistributienetwer k
waterdistributienetwer k
jaar
Migratie uit waterdistributienetwer
Spoelen waterdistributienetwer
> 30 dagen en < 1 jaar
k Migratie uit
k Spoelen
waterdistributienetwer k
waterdistributienetwer k
Niet nodig
> 10 dagen en < 30 dagen
Niet nodig
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 50
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
IJzer
292 µg/l
Klant
De Watergroep WVL11
Migratie uit waterdistributienetwer
Spoelen waterdistributienetwer
k
k
Migratie uit
Spoelen
waterdistributienetwer k + binnenhuis
waterdistributienetwer k + spoeladvies
installatie Omwoeling sediment
binneninstallatie
> 30 dagen en < 1
Niet nodig
jaar
Oorzaak waterleverancier + klant
IJzer
IJzer
431 µg/l
437 µg/l
Publiek geb. cat. 1
Publiek geb. cat. 1
FARYSǀTMVW 4
FARYSǀTMVW 1
267 µg/l
7.609 µg/l
door werken in waterdistributienetwer k + lange leidingen binneninstallatie
Spoelen waterdistributienetwer k + spoeladvies binneninstallatie
> 1 jaar
Niet nodig
> 1 jaar
Niet nodig
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
51
tabel 18: opsplitsing van de normoverschrijdingen per staalnamelocatie. (NC = Niet Conform)
Resultaten 2017 Parameter
Aantal analyses
NC
Private woningen
Publieke gebouwen cat. 1
Publieke gebouwen cat. 2
% NC
Aantal analyses
% NC
Aantal analyses
NC
% NC
Aantal Analyses
NC
NC
% NC
Microbiologische parameters E. coli Enterokokken
11.236 11.236
16 13
0,14 0,12
6.963 6.963
7 6
0,10 0,09
2.851 2.851
5 3
0,18 0,11
1.422 1.422
4 4
0,28 0,28
Chroom
8.090
1
0,00
5.085
1
0,00
1.964
0
0,00
1.041
0
0,00
Cadmium Koper
8.090 8.102
2 3
0,02 0,04
5.085 5.091
0 2
0,00 0,04
1.964 1.968
2 1
0,10 0,05
1.041 1.043
0 0
0,00 0,00
Lood Nikkel
11.214 8.090
184 38
1,64 0,47
6.945 5.085
121 27
1,74 0,53
2.850 1.964
48 9
1,68 0,46
1.419 1041
15 2
1,06 0,19
Nitraat Nitriet kraan
11.213 11.214
2 11
0,02 0,10
6.949 6.950
2 6
0,03 0,09
2.842 2.842
0 3
0,00 0,11
1.422 1.422
0 2
0,00 0,14
Aluminium Ammonium
11.048 11.218
1 5
0,01 0,04
6.839 6.949
0 3
0,00 0,04
2.811 2.848
1 0
0,04 0,00
1.398 1.421
0 2
0,00 0,14
Vrije chloorresten Clostridium perfringens
11.143 6.856
3 1
0,03 0,01
6.909 4.401
0 0
0,00 0,00
2.830 1.620
3 0
0,11 0,00
1.404 835
0 1
0,00 0,12
Coliformen Ijzer
11.236 10.845
347 297
3,09 2,74
6.963 6.682
216 179
3,10 2,68
2.851 2.788
76 92
2,67 3,30
1.422 1.375
55 26
3,87 1,89
Mangaan Natrium
8.092 6.758
9 179
0,11 2,65
5.085 4.377
4 87
0,08 1,99
1.966 1.523
3 46
0,15 3,02
1.041 858
2 46
0,19 5,36
Temperatuur
11.208
20
0,18
6.954
6
0,09
2.840
9
0,32
1.414
5
0,35
8.046
3
0,04
5.057
2
0,04
1.958
1
0,05
1.031
0
0,00
Chemische parameters
Indicatorparameters
Aanvullende parameters Zink
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 52
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
3.2.3 Opsplitsing volgens gebouwtype Het drinkwaterbesluit bepaalt waar de controle van de kwaliteit van het geleverde drinkwater moet gebeuren. Zo wordt een onderscheid gemaakt tussen drie type gebouwen: - private woningen; - publieke gebouwen categorie 1: scholen, ziekenhuizen, rusthuizen, kinderdagverblijven. Dit zijn gebouwen waar kwetsbare groepen komen. Deze gebouwen moeten intensiever worden gecontroleerd. Ten minste om de drie jaar een bewaking. - publieke gebouwen categorie 2: alle andere openbare gebouwen waar drinkwater aan het publiek wordt geleverd. In dit hoofdstuk wordt nagegaan of er een onderscheid te maken is tussen deze verschillende gebouwtypes qua normoverschrijdingen en oorzaakanalyse. De tabel 18 geeft de resultaten per type staalnamelocatie van het aantal normoverschrijdingen weer. Deze tabel bevat ook het aantal stalen dat genomen werd, verdeeld per type gebouw. In figuur 10 wordt het overschrijdingspercentage beschreven per gebouwtype voor de zogenaamde gezondheidsrelevante parameters (microbiologische en chemische parameters) en de zogenaamde nietgezondheidsrelevante parameters (indicatorparameters en aanvullende parameters). figuur 10: totaal overschrijdingspercentage en per gebouwtype voor de gezondheidsrelevante en niet gezondheidsrelevante parameters
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
53
Uit figuur 10 blijkt dat er voor de gezondheidsrelevante parameters een lager overschrijdingspercentage (0,61 %) is dan bij de niet-gezondheidsrelevante parameters (0,20 %). De tabel 19 bundelt de oorzaakanalyse voor de overschrijdingen van de gezondheidsrelevante parameters. Voor de publieke gebouwen categorie 1 zijn twee normoverschrijdingen niet onderzocht in 2017. Dit voor de parameter lood. Voor de private woningen zijn 10 normoverschrijdingen niet onderzocht. Van het totaal aantal overschrijdingen (270) zijn er 13 overschrijdingen niet nader onderzocht.
Niet onderzoc ht PG1
PG2
0
0
0
1
2
0
0
0
5
4
2
1
0
0
0 0
0 0
0 0
0 0
1 0
3 0
0 0
0 0
0 0
6 1
2 0
1 0
0 0
0 0
0 0
Cadmium Koper
2 3
0 0
0 0
0 0
0 0
1 0
0 0
0 0
0 0
0 0
0 2
1 1
0 0
0 0
0 0
0 0
Lood Nikkel
184 38
3 0
0 0
0 0
36 13
29 3
7 0
4 0
1 0
0 0
71 13
16 6
7 2
7 1
2 0
1 0
Nitraat Nitriet kraan
2 11
0 0
0 0
0 0
0 1
0 1
0 0
0 0
0 0
0 0
2 4
0 2
0 2
0 1
0 0
0 0
270
4
0
0
50
36
12
4
1
0
104
32
14
10
2
1
P
PG2
Onbeken d PG2
1
13 1
P
PG1
PG1
Waterleveranci er/ klant P
PG2
PG1
16
Enterokokken Chroom
P
PG2
E. Coli
P
PG1
Klant
Waterleveranci er
Aantal normoverschrijdinge n
Parameters
tabel 19: oorzaakanalyse voor de gezondheidsrelevante parameters (P = private woning, PG = publiek gebouw)
BAM Totaal
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 54
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
3.3 Lood 3.3.1 Situering Lood is een toxische stof die al in kleine concentraties een impact kan hebben. Algemeen kan een verhoogde blootstelling aanleiding geven tot accumulatie in het skelet, interferentie met de aanmaak van heem en hemoglobine in het bloed, interferentie met het calciummetabolisme en rechtstreekse impact op het centrale zenuwstelsel. Loden leidingen werden vroeger vaak gebruikt. Daardoor zijn in oudere gebouwen vaak nog loden leidingen of restanten ervan aanwezig. Ook de watermaatschappijen gebruikten vroeger aansluitingen en leidingen van lood. De watermaatschappijen hebben de loden leidingen en aansluitingen ondertussen bijna allemaal vervangen. Nog ongeveer 3,5 % loden aansluitingen moeten vervangen worden. Een belangrijk aandeel van de normoverschrijdingen kan worden toegeschreven aan de aanwezigheid van lood in de binnenhuisinstallatie van de klant. De klant is zelf verantwoordelijk voor de binneninstallatie en het vervangen van loden delen. Om een antwoord te bieden aan de loodproblematiek ontwikkelde de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM)in samenwerking met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) en de Vlaamse drinkwatermaatschappijen (via Aquaflanders) het actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater’. Op vrijdag 4 februari 2011 werd een eerste Actieplan ter preventie van loodblootstelling via leidingwater als mededeling aan de Vlaamse regering voorgelegd. Dit eerste actieplan (2011-2015) bevatte acties én engagementen van de Vlaamse overheid én van de drinkwatermaatschappijen om het loodgehalte in het drinkwater te verminderen. Dit eerste actieplan heeft voor een verhoogde bewustwording gezorgd en bijgedragen aan de daling van het aantal normoverschrijdingen voor lood aan de kraan in de afgelopen jaren. De resultaten van de controleprogramma’s van de drinkwatermaatschappijen tonen echter aan dat lood toch nog te vaak aanwezig is in het drinkwater. Deze vaststellingen leiden er toe om een tweede actieplan (2015-2019) op te maken dat verder bouwt op het eerste plan. Methode van staalname De staalname van het water aan de kraan, waarop de analyse van metalen uitgevoerd wordt, gebeurt met de Random Day Time-methode. Daarbij wordt de eerste liter genomen zonder vooraf te spoelen. Metalen, zoals lood, logen uit en de gehaltes in het water zijn o.a. afhankelijk van de contacttijd met het materiaal. Het waterverbruik in de woning voor de staalname is dus in belangrijke mate bepalend voor het resultaat. Ondanks die beperking wordt die staalnameprocedure internationaal beschouwd als de meest praktisch haalbare voor een routineopvolging van de kwaliteit van het geleverde drinkwater. Bij de opvolging van de kwaliteit worden immers nog andere parameters bepaald. Specifiek voor lood wordt bij het interpreteren van de resultaten en het formuleren van de conclusies het best rekening gehouden met deze beperkingen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
55
3.3.2 Vervangingsprogramma De drinkwaterbedrijven namen in 20116 het engagement om de loden aansluitingen in het openbaar waterdistributienetwerk systematisch te vervangen. De recentste cijfers rond vervangingsprogramma voor loden aftakkingen is weergegeven in tabel 20. Sinds 2017 zijn 158.715 loden aftakkingen vervangen door de waterleveranciers. 6.033 loden aftakkingen moeten nog vervangen worden. De drinkwaterbedrijven waarvan het vervangingsprogramma voor de systematische verwijdering van loden aansluitingen op het openbaar waterdistributienetwerk nog niet werd afgerond, plannen de volgende jaren de laatste vervangingen. Een erg beperkt aantal loden aansluitingen kan omwille van een tijdelijk verbod tot het opbreken van de openbare weg nog niet worden verwijderd. Ook een aantal particulieren weigeren de vervanging van hun loden aftakking, wegens het niet toegankelijk zijn van de aftakking. tabel 20: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen Waterleverancier
Reeds vervangen sinds 2007
Nog te vervangen
De Watergroep FARYSǀTMVW
33.416 67.752
1.045 4.044
IWVA IWVB
4.151 11.844
31 0
Knokke-Heist Pidpa
589 15.899
13 0
Vivaqua Water-link
2.206 22.858
0 900
Totaal
158.715
6.033
3.3.3 Toetsing van lood 3.3.3.1 Toetsing aan de drinkwaternorm (> 10 µq/l) In 2017 is voor 184 van de 11.215 analyses een loodconcentratie vastgesteld boven 10 µg/l. Dat komt overeen met een overschrijdingspercentage van 1,64 %. In 2017 hebben de watermaatschappijen bij een loodwaarde boven 10 µg/l een oorzaakanalyse uitgevoerd (tabel 13). Hieruit blijkt dat van de 184 gevallen van een loodwaarde boven 10 µg/l: - 3 overschrijdingen afkomstig zijn van een loden aansluiting (het openbare waterdistributienetwerk); - 72 overschrijdingen veroorzaakt zijn door de binneninstallatie; - 5 overschrijdingen een gedeelde verantwoordelijkheid zijn; - bij 94 overschrijdingen de oorzaak onbekend is;
6
Actie 1 uit het Actieplan loodpreventie in drinkwater – januari - 2011
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 56
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
-
bij 10 overschrijdingen geen onderzoek plaatsgevonden heeft.
72 van de 223 normoverschrijdingen wordt met zekerheid veroorzaakt door lood in de binneninstallatie. Het aantal overschrijdingen waarvan de oorzaak niet duidelijk kon worden toegewezen omdat de herbemonsteringen in orde waren (oorzaak is dan onbekend), is hoog. 3.3.3.2 Toetsing aan de signaalwaarde (> 5 µg/l) In het kader van het actieplan Loodpreventie in drinkwater7 wordt 5 µg/l gehanteerd als een signaalwaarde. Een loodwaarde boven 5 µg/l kan indicatief zijn voor de aanwezigheid van loden leidingen. Worden die effectief aangetroffen, dan kunnen veel hogere loodwaarden niet worden uitgesloten. Lood lost immers op in het water en de hoeveelheid is o.a. afhankelijk van de periode van stilstand in de leidingen en het tijdstip van afname. De gegevens van de rapportering van het controleprogramma 2017 zijn dus ook getoetst aan de signaalwaarde van 5 µg/l. Uit die toetsing blijkt dat bij 469 van de 11.215 analyses een loodconcentratie vastgesteld is boven de signaalwaarde (> 5 µg/l). Dat komt overeen met een percentage van 4,18 %.
3.3.4 Opsplitsing per staalnamelocatie Bij de uitvoering van het controleprogramma worden stalen genomen bij zowel particulieren als in publieke gebouwen. Onder de publieke gebouwen categorie 1 vallen de scholen, rusthuizen, ziekenhuizen en kinderopvanginitiatieven. Onder publieke gebouwen categorie 2 vallen alle andere gebouwen waar drinkwater aan het publiek geleverd wordt, inclusief de horeca. Aanvullend op de toetsing in 0 is ook nagegaan wat het overschrijdingspercentage voor lood is binnen elk van die drie groepen van staalnamelocaties. Dat wordt weergegeven in tabel 21. Uit tabel 21 blijkt dat er verschillen zijn tussen de drie locatietypes. In 2017 blijkt dat het overschrijdingspercentage voor de norm (> 10 µg/l) en de signaalwaarde (> 5 µg/l) hoger ligt bij particulieren. tabel 21: opsplitsing van loodoverschrijding 2017 voor private woningen en publieke gebouwen categorie 1 en 2
2017 Totaal analyses
Publieke gebouwen 1
Publieke gebouwen 2
Totaal
6.947
2.849
1.419
11.215
> 10 µg/l
Aantal %Lood
121 1,74
48 1,68
15 1,06
184 1,64
> 5 µg/l en < 10 µg/l
Aantal %Lood
201 2,89
53 1,86
31 2,18
285 2,54
> 5 µg/l
7
Private woningen
Aantal
322
101
46
469
%Lood
4,64
3,55
3,24
4,18
Actieplan Loodpreventie in drinkwater 2015-2019 : https://www.vmm.be/wetgeving/actieplan-loodpreventie-in-drinkwater
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
57
3.3.5 Communicatie en opvolging van lood In kader van het Actieplan loodpreventie in drinkwater zijn er specifieke afspraken gemaakt over het informeren van de klanten. Deze vullen de wettelijke bepalingen aan die besproken worden in 2.2.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie. 3.3.5.1 Opvolging en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg per liter in publieke gebouwen Als er een overschrijding van de wettelijke waarde van 10 μg/l gemeten wordt, onderzoekt de waterleverancier de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijding zoals bepaald in het drinkwaterbesluit. Eerste en tweede staalname boven de 10 µg/l Als de oorzaak van de overschrijding gelegen is binnen het gebouw van de klant, contacteert de waterleverancier bij een overschrijding van 10 μg/l bij de tweede staalname de klant en de Vlaamse overheid. 1. De waterleverancier geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen. 2. De waterleverancier informeert de VMM en het VAZG via de afgesproken procedure. Als extra maatregel contacteert de toezichthouder de eigenaars van de publieke gebouwen met een verhoogde loodwaarde. Het nemen van maatregelen ter preventie van een verdere blootstelling aan lood via het drinkwater is veelal wenselijk. De beheerder van het gebouw is hiervoor verantwoordelijk en de toezichthouders engageren zich om deze dossiers actief op te volgen. Eerste staalname boven, tweede staalname onder de 10 µg/l Als het loodgehalte in het tweede waterstaal onder de waarde van 10 μg/l ligt, engageert de watermaatschappij zich er toe om de gegevens van plaats en de beide loodwaarden via een eenvoudige melding door te geven aan de VMM en aan het AZG. De toezichthouder contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren, desgevallend te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen. 3.3.5.2 Melding van loodwaarde tussen 5 en 10 μg per liter in publieke gebouwen Publieke gebouwen, en dan vooral die van categorie 1, verdienen in het kader van de loodproblematiek bijzondere aandacht. Het verbannen van loden leidingen in deze publieke gebouwen moet worden beschouwd als een prioriteit. In scholen wordt immers vaak een actief beleid rond het drinken van kraantjeswater gevoerd. De waarde van 5 μg/l wordt in dit kader gehanteerd als signaalwaarde voor een sensibilisatie naar de beheerders van deze gebouwen. Als de watermaatschappij een loodwaarde meet tussen de 5 en 10 μg/l in een waterstaal van een publiek gebouw, stuurt ze een eenvoudige melding via mail naar de VMM en het AZG. De overheid contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren,
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 58
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
desgevallend te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen. 3.3.5.3
Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen inclusief opvolging noodzakelijke maatregelen In kader van het Actieplan loodpreventie in drinkwater engageren de waterleveranciers zich om bij vaststelling van een loodwaarde boven 5 µg/l in het geleverde leidingwater aan de kraan, ter plaatse een doorlichting te doen van de binneninstallatie. Deze doorlichting heeft als doel: - via visuele inspectie de binneninstallatie te controleren op de aanwezigheid van loden leidingen of andere leidingen die de verhoogde loodwaarde kan verklaren; - via het nemen van ‘worst case’-staalnames op de belangrijkste aftappunten na te gaan hoe hoog de concentratie aan lood kan oplopen; - gericht advies te kunnen geven aan de gebouwbeheerder over waar het probleem zich situeert en wat er het best gedaan wordt om de blootstelling aan lood maximaal te beperken. Het resultaat van de doorlichting wordt overgemaakt aan de toezichthouders drinkwater (VMM en AZG). Die zorgen voor een verdere opvolging en sturen een advies over de drinkbaarheid van het water op verschillende tappunten. 3.3.5.4
Oorzakelijk onderzoek en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg/l bij private woningen Als uit de herbemonsteringsprocedure volgend op een overschrijding van 10 μg/l blijkt dat de oorzaak van de overschrijding gelegen is binnen het gebouw van de klant, is de watermaatschappij verplicht om de klant te contacteren. De watermaatschappij geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen en adviseert de klant over maatregelen om de blootstelling aan lood via drinkwater te beperken. Als de aansluiting op de distributie nog lood bevat, wordt deze informatie doorgegeven aan de klant met een planningsvoorstel voor vervanging.
3.3.6 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen In het kader van het Actieplan loodpreventie in drinkwater8 engageerden de waterleveranciers zich om extra meetinspanningen te doen in de publieke gebouwen waar jonge kinderen komen. Hieronder vallen alle kinderopvang initiatieven en alle kleuter- en lagere scholen. Als er in deze gebouwen bij de controle van de waterkwaliteit een loodwaarde gemeten wordt boven 5 µg/l gebeurt een doorlichting van de binneninstallatie (meer info in 3.3.5.3). In 2017 werd in 101 publieke gebouwen categorie 1 een loodwaarde boven 5 µg/l vastgesteld. Uit detailanalyse blijkt dat 62 van deze publieke gebouwen gericht zijn op jonge kinderen.
8
Link toevoegen www.vmm.be/
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
59
De eerste stap bij de risicoanalyse is de visuele inspectie van de binneninstallatie uitgevoerd door de waterleveranciers. De oorzaakanalyse van loodwaarde groter dan 5 µg/l in deze publieke gebouwen is weergegeven in tabel 22. Hieruit blijkt dat in acht publieke gebouwen de risicoanalyse niet werd uitgevoerd. In twee van deze acht publieke gebouwen was een verbouwing bezig, er werd dan ook beslist om hier geen risicoanalyse uit te voeren. De voornaamste oorzaak van de verhoogde loodwaarde is de migratie van lood uit de gebruikte materialen in de binneninstallatie (65 %). In zeven gebouwen (11 %) werden nog loden leidingen vastgesteld. tabel 22: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 µg/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen
Loodwaarde
Oorzaak
Aantal locaties visuele inspectie
Loden leidingen
Niet onderzocht
Migratie uit binneninstallatie
Onbekend
> 10 µg/l > 5 µg/l en < 10 µg/l
31 31
6 1
17 23
3 4
5 3
Totaal – aantal Totaal - percentage
62
7 11 %
40 65 %
7 11 %
8 13 %
De tweede stap in de risicoanalyse is het uitvoeren van uitgebreide analyses om zo een beeld te krijgen van de loodconcentratie in het drinkwater. Via het nemen van stalen op de belangrijkste aftappunten kan worden nagegaan tot hoe hoog de concentratie aan lood kan oplopen. Het is van belang om te starten met een staal van het water na stagnatie – simulatie van de ‘worst-case’ situatie. Dit wil zeggen dat het eerste water van de kraan onderzocht wordt na stilstand (bv nacht, weekend). Tijdens de daaropvolgende drie stalen blijft de kraan open, zodat het water blijft lopen. Hierdoor krijgen we informatie over het verloop van de concentratie in de tijd. Daarna worden op verschillende tijdstippen (10u, 12u en 14u) onder een normaal gebruik van het water eveneens stalen genomen. Deze stalen geven een patroon van de loodconcentratie weer in functie van het verbruik doorheen de dag wanneer normale activiteiten plaatsvinden. Op basis van de uitgevoerde risicoanalyse stuurt het Agentschap Zorg en Gezondheid een advies naar deze publieke gebouwen. In tabel 23 is een overzicht weergegeven van de verstuurde adviezen. In 12 publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen werd het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. In acht publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie. Acht publieke gebouwen kregen het dwingend advies om dagelijks het water te spoelen en 34 publieke gebouwen een vrijblijvend spoeladvies.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 60
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 23: adviezen gestuurd aan de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 µg/l werd vastgesteld Advies Loodwaarde
Aantal
> 10 µg/l
Vervang loden leidingen + niet geschikt voor menselijke consumptie
Niet geschikt voor menselijke consumptie
Dwingend spoeladvies
Vrijblijvend spoeladvies
26
6
0
5
15
> 5 µg/l en < 10 µg/l
28
2
4
3
19
Totaal
54
8
4
8
34
3.3.7 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2017 De evolutie van de normoverschrijdingspercentages voor lood wordt sinds 2008 opgevolgd. Op die manier kan nagegaan worden of de geleverde inspanningen van de watermaatschappijen en de gerichte communicatie zorgen voor een daling van het normoverschrijdingspercentage. In figuur 11 wordt het normoverschrijdingspercentage voor lood aan de kraan in de periode 2008 tot 2017 uitgezet voor de geldende norm (> 10 µg/l) en de signaalwaarde (5 µg/l). Bij de cijfers van de signaalwaarde zijn ook de overschrijdingen van de norm mee opgenomen. Voor de geldende norm is een duidelijke daling van het normoverschrijdingspercentage merkbaar tussen 2008 en 2013. In 2008 bedroeg dat nog 3,96 %, in 2013 is dat gedaald tot 1,63 %. Van 2014 tot 2016 is het normoverschrijdingspercentage in stijgende lijn, tot 2,05 % in 2016. De reden voor deze stijgende trend is onduidelijk. In 2017 is er terug een daling van normoverschrijdingspercentage (1,64 %) tot bijna het laagste niveau in 2013 (1,63 %). Sinds 2009 is ook voor de signaalwaarde (5 µg/l) het overschrijdingspercentage berekend. Uit figuur 11 blijkt dat hier een duidelijke daling is sinds 2009 tot en met 2013. Voor 2014 en 2015 is hier eveneens een stijgende trend waarneembaar. Vanaf 2016 weer een daling die zich verder zet in 2017 tot een overschrijdingspercentage van 4,18 %. Het systematisch vervangen van loden aftakkingen door de watermaatschappijen in combinatie met een aanzetten van klanten tot het vervangen van de eigen loden leidingen loont.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
61
figuur 11: evolutie van het normoverschrijdingspercentage voor lood sinds 2008 voor de norm (10 Âľg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 Âľg/l)
3.4 Coliformen Een van de parameters opgenomen in de lijst van indicatorparameters (zie 1.4 en tabel 3) is coliformen. Deze parameter wordt opgevolgd als indicator voor een mogelijke relevante kwaliteitsverandering van het water. De parameterwaarde voor coliformen is vastgelegd op 0 kve/100 ml. Dit betekent dat er geen kolonievormende eenheden (kve) van coliformen in het drinkwater mogen voorkomen op 100 ml water. Zoals opgenomen in figuur 9 en tabel 15 zijn er wel wat overschrijdingen van deze parameterwaarde. Het aantal overschrijdingen is de laatste jaren toegenomen. Bij een overschrijding voor deze parameters moeten de waterleveranciers bijkomend onderzoek opstarten. De evolutie van het normoverschrijdingspercentage voor coliformen tussen 2008 en 2017 is uitgezet in figuur 12. Sinds 2014 is een duidelijke stijging van het normoverschrijdingspercentage merkbaar. Dit is te verklaren doordat in 2014 De Watergroep overschakelde op een nieuwe analysemethode voor coliformen. Deze methode (multi-well test) meet veel gevoeliger dan de klassieke methode (Tergitol methode). Vanaf 2016 zijn ook FARYSÇ€TMVW en IWVA overgeschakeld op deze nieuwe analysemethode. In 2017 is er een daling van het normoverschrijdingspercentage (3,09 %) merkbaar. Het is dan ook aannemelijk dat de vastgestelde stijging geen achteruitgang van de kwaliteit van het door de waterleveranciers geleverde water weerspiegelt.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 62
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 12: evolutie van het normoverschrijdingspercentage voor coliformen sinds 2008
3.4.1 Oorzaak van de overschrijdingen Coliformen worden opgevolgd als indicator voor een mogelijke relevante kwaliteitsverandering van het water. Bij een overschrijding voert de leverancier een risicoanalyse uit. Aspecten die zo onderzocht worden zijn: - is er een directe aanleiding te identificeren? - zijn de andere parameters in orde, o.a. zijn de merkers voor fecale besmetting (enterokokken, E. coli) negatief,‌? Zonder afbreuk te willen doen aan de belangrijke signaalfunctie voor coliformen is in 2015 in overleg met de watermaatschappijen en de toezichthouders drinkwater een aangepaste werkwijze voor het opvolgen van deze normoverschrijding uitgewerkt. Dit omdat: - normoverschrijdingen voor coliformen, in verhouding tot andere parameters, relatief veel voorkomen. - het vaak erg beperkte normoverschrijdingen zijn die vaak ook niet worden herbevestigd door een herbemonstering. - lage aantallen coliformen zelden een gezondheidsrisico inhouden voor de gebruikers. - het vastgestelde verhoogde normoverschrijdingspercentage ten gevolge van de inzet van de nieuwe analysemethode die een hogere opbrengst heeft zowel naar aantal coliformen als naar het aantal soorten coliformen die worden gedetecteerd. - de onaanvaardbare druk op de personeelsinzet van de ‘zo snel mogelijke’ herbemonstering. - het uitgebreid spoelen en leegmaken van watertorens/reservoirs zorgt voor een aanzienlijk waterverlies. De aangepaste werkwijze voor het opvolgen van een normoverschrijding behoudt wel de volgende uitgangspunten: - alle normoverschrijdingen moeten worden onderzocht.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
63
-
er kan niet worden afgeweken van de onmiddellijke herbemonstering (binnen de 24 uur) wanneer de eerste uitgevoerde risicoanalyse positief blijkt. de waterleverancier moet het mogelijk risico van een normoverschrijding onderzoeken en alle nodige maatregelen nemen wanneer de volksgezondheid dit vereist.
3.4.2 Van nature aanwezige coliformen Het frequent voorkomen van overschrijdingen van coliformen in bepaalde leveringsgebieden van Pidpa (zie tabel 17 en figuur 13), vooral Pidpa 3 en Pidpa 6, valt op. Pidpa heeft enkele leveringsgebieden waar van nature lage aantallen coliformen aanwezig zijn. Het betreft voornamelijk Enterobacter amnigenus 2 die algemeen in waterige milieus worden aangetroffen en die gezondheidskundig niet relevant zijn. Sinds 2015 hanteert Pidpa een andere werkwijze waarbij gestreefd wordt naar een chloorvrij distributienetwerk. In overleg met de toezichthouders is Pidpa gestopt om telkens bij normoverschrijding van natuurlijke coliformen onmiddellijk een oorzaakanalyse, met bijhorende herstelmaatregelen, uit te voeren. De risico’s op de vorming van desinfectie-bijproducten en maskerende effecten voor ernstigere bedreigingen door de residuele chloor in het distributienetwerk worden betekenisvoller geacht dan de aanwezigheid van deze lage aantallen natuurlijke coliformen in het drinkwater. De overschrijdingen worden wel gemeld aan de toezichthouders en verder opgevolgd via operationele monitoring. figuur 13: leveringsgebieden waar van nature lage aantallen coliformen aanwezig zijn
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 64
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
4 KWALITEIT IN HET NET Naast de controle van de kwaliteit aan de kraan, controleren de watermaatschappijen ook het water in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het geleverde drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma (zie hoofdstuk 3 - Kwaliteit aan de kraan).
4.1 Microbiologische en chemische parameters 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit Een overzicht voor Vlaanderen van de kwaliteit van het in 2017 verdeelde drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters is opgenomen in tabel 24. In bijlage 1 bij dit rapport vind je de vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied terug. Meer informatie over de operationele monitoring is terug te vinden in 2.3. Hierbij blijkt dat er in 2017 overschrijdingen zijn vastgesteld voor: - E. coli (3) - enterokokken (8) - nitraat (5) - nitriet (5) Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in kranen. Verwerking van de gegevens per leveringsgebied Wegens de gezondheidsrelevantie van de microbiologische en chemische parameters is het aangewezen een analyse uit te voeren, gericht op de maximale concentratie vastgesteld in het leveringsgebied. Per leveringsgebied is het vastgestelde maximum voor de verschillende parameters gegenereerd. Al die gegevens zijn per provincie te vinden in bijlage 1. Voor de chemische parameters werden uit de resultaten per leveringsgebied, die parameters geselecteerd waarvoor de grens van 50 % van de normwaarde overschreden werd. Zolang de normwaarde niet overschreden wordt, wordt de drinkbaarheid van het water absoluut niet in twijfel getrokken. Vanuit het oogpunt toezicht en rapportering is een dergelijke selectie en evaluatie relevant
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
65
tabel 24: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring
PARAMETER
EENHEID
NORM
AANTAL analyses
AANTAL Conformiteits- MINIMUM Niet conform percentage min max
MAXIMUM min
GEMIDDELDE
MEDIAAN
max
min
max
min
max
Microbiologische parameters E. coli Enterokokken
aantal/100 ml aantal/100 ml
0 0
12.527 12.511
3 8
99,98 99,94
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
2,000 3,000
0,000 0,000
0,018 0,040
0,000 0,000
0,000 0,000
µg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l mg/l mg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l
5 10 1 0,01 1 10 5 50 1 50 3 1,5 10 1 20 50 0,1 10 10 60 100 0,5 20 500 20 0,1
9.384 9.431 880 560 9.419 810 9.429 9.430 9.417 622 880 1.213 9.408 8.616 9.426 10.235 10.235 8.632 892 890 890 869 889 892 869 545
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0
100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 99,95 99,95 100 100 100 100 100 100 100 100 100
0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,200 3,200 0,000 0,000 0,275 1,300 0,110 2,050 0,010 0,000 0,000 1,100 0,670 0,000 3,860 42,000 0,000 2,211 0,000 8,210 43,440 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
1,300 9,200 0,290 0,000 0,440 5,200 0,700 25,000 1,580 3,700 0,000 1,300 16,000 0,000 19,000 54,000 0,700 3,413 1,280 17,020 62,810 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,210 7,064 0,058 0,000 0,320 2,725 0,237 2,050 0,174 1,375 0,000 1,175 1,475 0,000 5,395 44,315 0,009 2,771 0,640 11,878 49,240 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
0,210 7,100 0,000 0,000 0,325 2,200 0,200 2,050 0,055 1,550 0,000 1,150 1,650 0,000 6,000 44,000 0,000 2,731 0,640 13,765 47,690 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
Chemische parameters Antimoon Arseen Benzeen Benzo(a)pyreen Boor Bromaat Cadmium Chroom Koper Cyanide 1,2-dichloorethaan Fluoride Lood Kwik Nikkel Nitraat Nitriet Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen Broomdichloormethaan Totaal trihalomethanen Vinylchloride Styreen Xyleen Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 66
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
4.1.2 Microbiologische parameters In het drinkwater mogen geen E. coli en enterokokken teruggevonden worden. In 2017 zijn voor E. coli drie normoverschrijdingen en voor enterokokken acht normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 24). Voor E. coli en enterokokken wordt in tabel 25Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. het aantal leveringsgebieden weergegeven waar één of meerdere normoverschrijdingen werden vastgesteld. Voor de overige leveringsgebieden is er geen bacteriële verontreiniging teruggevonden. De mediane waarde is steeds onder de norm. tabel 25: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken
Parameter
Aantal bemonsterde leveringsgebieden
Norm
E. coli
92
0/100 ml
Enterokokken
92
0/100 ml
#Leveringsgebieden onder de norm
#Leveringsgebieden boven de norm
MAX
89
3
MED
92
0
MAX
84
8
MED
92
0
Eén normoverschrijding van enterokokken werd bij hername bevestigd, namelijk in leveringsgebied Pidpa 14 (provincie Antwerpen). Een normoverschrijding van E. coli en enterokokken bij operationele monitoring moet aan de toezichthouder gemeld worden, wanneer deze bevestigd is door een hername aansluitend op de initiële vaststelling of wanneer men verwacht dat de normoverschrijding bevestigd zal worden. Deze normoverschrijding werd gemeld aan de toezichthouder. Alle andere normoverschrijdingen zijn niet bevestigd bij herbemonstering. Het valt niet uit te sluiten dat een probleem bij de staalname (bv. onvolledige desinfectie van de kraanmond) aan de basis ligt van de initiële overschrijding. Een herbemonstering gebeurt in regel zo snel mogelijk na de initiële vaststelling. Vermits het doel van de herbemonstering is om na te gaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd en waar de oorzaak ligt worden er in de tussentijd meestal geen herstelmaatregelen genomen. Het is dus van belang dat de periode tussen de initiële vaststelling en de herbemonstering in relatie staat tot het risico voor de volksgezondheid.
4.1.3 Chemische parameters 4.1.3.1
Algemeen
Een normoverschrijding voor chemische parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de mens. De drinkwaternormen zijn in hoofdzaak gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze normen worden afgeleid van de zogenaamde richtwaarden. Deze waarde geeft de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
67
blootstelling. Bij het bepalen van de waarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de wijze waarop normen voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. In 2017 zijn voor de chemische parameters volgende normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 24): - nitraat (5) - nitriet (5) Daarnaast waren er ook overschrijdingen van twee metabolieten van pesticiden (zie tabel 38): - BAM (3) – metaboliet van dichlobenil - Vis-01 (5) – metaboliet van chloorthalonil Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beïnvloed door migratie uit materialen gebruikt in kranen. De pesticiden worden in het hoofdstuk 4.4 Pesticiden besproken. Voor de volgende chemische parameters is de maximale waarde die in een leveringsgebied werd aangetroffen groter dan 50 % van de normwaarde (zie tabel 26 en analyse per leveringsgebied): - arseen - bromaat - fluoride - nitraat - nitriet - totaal trihalomethanen Voor elk van die parameters is in minstens één leveringsgebied een maximale concentratie vastgesteld die boven 50 % van de normwaarde ligt. Hierbij wordt geen rekening gehouden met het feit dat dit een éénmalig hogere waarde kan zijn. Daarom is het zinvol om ook de mediane waarde te bekijken. Als de mediane waarde voor een leveringsgebied ook boven 50 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn. Voor het leveringsgebied in kwestie zijn deze parameters te beschouwen als aandachtparameters. Voor nitriet wordt enkel rekening gehouden met de cijfers van waterproductiecentra. In anaerobe omstandigheden wordt nitraat omgezet in nitriet (bv. in distributiesysteem bij stagnatie). Overschrijdingen van nitriet zijn dus niet representatief voor het geleverde water binnen een leveringsgebied. We hebben het in dit hoofdstuk over de kwaliteit in het net (d.i. waterproductiecentra, reservoirs en watertorens). Deze zijn onderling verbonden door grote leidingen met erg kleine verblijftijd. Anaerobie in dergelijke leidingen is zeer onwaarschijnlijk. Als er nitriet is vastgesteld is dit meestal het gevolg van een monstername op een monsternameleiding die onvoldoende lang is gespoeld. Nitriet is dan veroorzaakt door een slechte monstername. De tabel 26 geeft voor de parameters arseen, bromaat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen de verdeling van het vastgestelde maximum en de vastgestelde mediaan per leveringsgebied ten opzichte van de respectievelijke norm.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 68
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 26: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied voor arseen, bromaat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen
Parameter
Aantal bemonsterde leveringsgebieden
Norm
Arseen
92
10 µg/l
Bromaat
92
10 µg/l
Fluoride
92
1,5 mg/l
Nitraat
92
50 mg/l
Nitriet
92
0,1 mg/l
Totaal trihalomethanen
92
100 µg/l
0-25 %
25-50 %
50-75 %
75-100 %
> 100
MAX
84
7
0
1
0
MED
88
3
1
0
0
MAX
78
11
3
0
0
MED
92
3
0
0
0
MAX
67
17
7
1
0
MED
79
10
3
0
0
MAX
36
33
13
9
3
MED
67
15
7
3
0
MAX
87
3
2
0
0
MED
92
0
0
0
0
MAX
70
17
5
0
0
MED
80
12
0
0
0
4.1.3.2 Arseen Arseen is een zwaar metaal dat in sommige streken van nature voorkomt in de aardkorst en is dus van geologische oorsprong. In Vlaanderen is arseen van nature vrij algemeen aanwezig in het diepe grondwater, vooral in de leveringsgebieden in de Noorderkempen. Arseen kan bij hoge concentraties in drinkwater (> 50 µg/l) een breed scala aan ziektebeelden veroorzaken, waaronder kanker. Er is wel onzekerheid over het risico op gezondheidseffecten bij lage concentraties arseen in drinkwater. Wegens beperkingen op het vlak van verwijderbaarheid en analyseerbaarheid hanteert de WHO een drinkwaterrichtlijn van 10 µg/l, maar de WHO adviseert wel om te streven naar ‘zo laag als redelijkerwijs haalbare concentraties’ arseen in drinkwater. De Vlaamse drinkwaternorm voor arseen bedraagt 10 µg/l. In figuur 14 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van arseen in het drinkwater in Vlaanderen. Uit figuur 14 en bijlage 1 blijkt dat in leveringsgebied De watergroep L1 (WPC Lommel) een maximale waarde boven 75 % van de norm werd vastgesteld. De mediane waarde (7,1 µg/l) in leveringsgebied L1 ligt tussen 50 % en 75 % van de normwaarde.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
69
figuur 14: maximale en mediane concentratie voor arseen
4.1.3.3 Bromaat Bromaat wordt normaal gezien niet teruggevonden in water, maar als er broomionen in het water aanwezig zijn, kan bromaat ontstaan door ozonisatie. Onder bepaalde omstandigheden kan die stof ook worden gevormd in geconcentreerde hypochlorietoplossingen (die gebruikt worden om drinkwater te ontsmetten). In water dat een chloordioxidebehandeling ondergaan heeft, kan bromide (in aanwezigheid van zonlicht) worden geoxideerd tot bromaat. Bromaat is mogelijk kankerverwekkend voor de mens. Het is aanbevolen om de vorming van deze stof tijdens de drinkwaterproductie zoveel mogelijk te beperken. De WHO hanteert een voorlopige drinkwaterrichtlijn van 10 Âľg/l. De drinkwaternorm in Vlaanderen bedraagt 10 Âľg/l. In figuur 15 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van bromaat in het drinkwater in Vlaanderen. Uit figuur 15 blijkt dat bromaat in drie leveringsgebieden met een maximale waarde tussen 50
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 70
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
en 75 % van de normwaarde ligt. Dit in leveringsgebieden IWVB/Vivaqua-R50 (Reservoir van Callois) - 5,2 µg/l) en De Watergroep VB20 (Aankoop bij Vivaqua – Reservoir van Callois - 5,2 µg/l). De mediane waarde ligt telkens onder 25 % van de normwaarde. figuur 15: maximale en mediane concentratie voor bromaat
4.1.3.4 Fluoride Fluoride maakt deel uit van de aardkorst en komt van nature in oppervlakte- en grondwater voor. Bovendien komt fluor in het leefmilieu terecht door de productie en het gebruik van fosfaatmeststoffen en door verbrandingsprocessen in de industrie.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
71
Fluor is een essentieel voedingselement en kan tandbederf en osteoporose voorkomen. De inname van teveel fluor tijdens de periode van de tandaanleg kan echter aanleiding geven tot een (permanente) verkleuring van de tanden. Daarnaast kan teveel fluor aanleiding geven tot skeletafwijkingen door ongewone verbeningen in de botten, met pijnlijke gewrichten, bewegingsstoornissen en neurologische afwijkingen tot gevolg. De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 1,5 mg/l. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 1,5 mg/l. In figuur 16 wordt een overzicht gegeven van de maximale en de mediane concentratie voor fluoride per leveringsgebied in 2017. In totaal zijn in acht leveringsgebieden concentraties gemeten die meer dan 50 % van de normwaarde bedragen. Het gaat om de leveringsgebieden AWW PST (1,03 mg/l), De Watergroep WVL1 (WPC Waarmaarde – 0,81 mg/l), De Watergroep WVL4 (Watertoren Menen - 1,3 mg/l), De Watergroep OVL 5 (Opjager Melsele/Aankoop AWW – 0,83 mg/l), De Watergroep L5 (WPC Heusden – 0,91 mg/l), FARYSǀTMVW 3 (POMP Buggenhout/Aankoop AWW – 0,9 mg/l), De Watergroep B12 (WPC Diest-Fort – 0,98 mg/l) en De Watergroep B13 (WPC Diest Fort – 0,98 mg/l). In de leveringsgebieden De Watergroep B13 (0,98 mg/l), De Watergroep L5 (0,91 mg/l) en De Watergroep WVL4 (0,78 mg/l) ligt de mediane concentratie boven 50 % van de norm.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 72
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 16: maximale en mediane concentratie voor fluoride
4.1.3.5 Nitraat Nitraat maakt deel uit van de stikstofcyclus en komt voor in grond- en oppervlaktewater. Hoge concentraties in oppervlakte- of grondwater worden veroorzaakt door het overmatig gebruik van anorganische en natuurlijke meststoffen. In zuurstofrijke omstandigheden worden ammonium omgezet in nitraat, dit noemt men nitrificatie. In anaerobe omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet. Nitraat is weinig toxisch maar kan in het lichaam omgezet worden tot nitriet. Teveel nitriet in het lichaam, zeker bij zuigelingen, kan leiden tot ernstig zuurstoftekort (blauwziekte). De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 50 mg/l voor nitraat. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 50 mg/l.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
73
Nitrificatie/denitrificatie Nitrificatie is een belangrijke stap in de stikstofkringloop van ecosystemen, waarbij de in dood organisch materiaal vastgelegde stikstof weer beschikbaar komt voor de levende planten. Nitrificatie is de biologische oxidatie van ammonium tot nitriet gevolgd door de oxidatie van dit nitriet tot nitraat. Denitrificatie is een eveneens een belangrijk proces in de stikstofkringloop waarbij bacteriën in zuurstofarme omstandigheden nitraat omzetten in stikstofgas.
In figuur 18 wordt de maximale en de mediane waarde voor nitraat weergegeven per leveringsgebied. In 25 verschillende leveringsgebieden is een maximale waarde boven 50 % van de normwaarde vastgesteld. In de leveringsgebieden De Watergroep WVL9 (Watertoren Koolskamp (54 mg/l) – Watertoren Torhout (52 mg/l)), De Watergroep B8 (Watertoren Losweg – 52 mg/l) en De Watergroep WVL12 (Watertoren Bredene – 52 mg/l (2x)) ligt de maximale waarde boven de norm. Een overzicht van de vijf vastgestelde normoverschrijdingen zijn terug te vinden in tabel 27. De mediane waarden in deze leveringsgebieden bedragen respectievelijk 9,0 mg/l (De Watergroep WVL 9), 43,0 mg/l (De Watergroep B8) en 11,0 mg/l (De Watergroep WVL12). De verhoogde mediaan in leveringsgebied De Watergroep B8 wijst op de aanwezigheid van nitraat in het grondwater in de wingebieden Kouterstraat. tabel 27: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitraat in 2017 Leveringsgebied
Datum
Locaties
Nitraat (mg/l)
De Watergroep B8 De Watergroep WVL9
5/01/2017
Wateroren Losweg
52
23/02/2017
Watertoren Koolskamp
54
De Watergroep WVL9 De Watergroep WVL12
23/02/2017
Watertoren Torhout
52
31/01/2017
Watertoren Bredene
52
De Watergroep WVL12
27/02/2017
Watertoren Bredene
52
Hieronder bespreken we de verschillende overschrijdingen, de oorzaak en de remediëring
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 74
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
De nitraat overschrijding in watertoren Losweg is te verklaren doordat het drinkwater hier afkomstig is van WPC Kouterstraat. De nitraatconcentratie voor de periode 2014-2017 in het drinkwater van Watertoren Losweg en WPC Kouterstraat is weergegeven in figuur 17. Uit figuur 17 blijkt dat de nitraatconcentratie gemeten in de Watertoren Losweg gelijklopend is met de nitraatconcentratie in WPC Kouterstraat. De hoge vastgestelde nitraatconcentratie wijst op de aanwezigheid van nitraat in het grondwater van WPC Kouterstraat. Uit figuur 17 blijkt dat de normoverschrijdingen voorkomen vanaf juli 2015. Vanaf dat moment gaven de diepe productieputten van het WPC Kouterstraat onvoldoende debiet, zo werd het aandeel van de ondiepe putten (drains) groter. Hierdoor steeg de concentratie van nitraat in het afgewerkte water. Om nieuwe normoverschrijdingen voor nitraat te voorkomen, heeft De Watergroep een nieuwe diepere put geplaatst. De nitraatconcentratie daalt dan ook sinds juli 2017. figuur 17: nitraatconcentratie in het drinkwater in het Waterproductiecentrum Kouterstraat en in de Watertoren Losweg voor de periode 2014-2017
De vier andere normoverschrijdingen, namelijk in de watertorens van Koolskamp, Torhout en Bredene (twee maal) zijn allemaal gemeten in het begin van 2017. In die periode werden al deze watertorens en reservoirs gevuld met drinkwater afkomstig van WPC Blankaart. De ammoniumconcentratie was in deze
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
75
periode in het ruw water verhoogd. Bij een verhoogde aanbod van ammonium gebeurt in het spaarbekken van de Blankaart de omzetting van ammonium naar nitraat (= nitrificatie). De mediane concentratie in leveringsgebied De Watergroep WVL9 en De Watergroep WVL12 lag ook telkens onder 25 % van de normwaarde. Dit wijst er op dat de normoverschrijding kortstondig was. In negen andere leveringsgebieden ligt de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde. Het gaat om leveringsgebieden FARYSǀTMVW 6 (WPC Beersel – 41,1 mg/l), De Watergroep B6 (RES Gasthuisberg – 30 mg/l / RES Predikherenberg – 28 mg/l), De Watergroep B7 (WPC Veronica – 33,0 mg/l), De Watergroep B10 (WPC Neerheylissem – 25 mg/l / WT Tienen – 31 mg/l), De Watergroep B11 (Reservoir Walshoutem – 32,0 mg/l), De Watergroep B16, (WPC HAC – 26,0 mg/l / WT Haasrode – 29,0 mg/l), De Watergroep B17 (WPC Hoeilaart – 38,0 mg/l / WT Hoeilaart – 35,5 mg/l / RES Hoeilaart – 36,0 mg/l), De Watergroep L13 (WPC Thys en WPC Diets-Heur – 32,0 mg/l) en De Watergroep L16 (WPC Tongeren – 44 mg/l). In de leveringsgebieden waar de mediaan concentratie boven 50 % van de normwaarde ligt (25 mg/l) zijn kwestbare grondwaterwinning aanwezig die duidelijk onder de druk staan van historische en/of recent gebruik van meststoffen in de landbouw. Deze grondwaterwinningen hebben dan extra aandacht nodig in de bronbescherming in Vlaanderen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 76
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 18: maximale en mediane concentratie voor nitraat
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
77
4.1.3.6 Nitriet Nitriet kan voorkomen in oppervlaktewater en grondwater en maakt deel uit van de stikstofcyclus. In anaerobe en reducerende omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet (=denitrificatie). Nitriet kan de beschikbaarheid van zuurstof in het bloed verminderen. Baby’s zijn het gevoeligst voor dit effect (blauwe-baby-syndroom). De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 3 mg/l voor nitriet. De Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 0,1 mg/l. De maximale en de mediane concentratie voor nitriet aan de uitgang van het waterproductiecentrum per leveringsgebied zijn weergegeven in figuur 19. In twee leveringsgebieden is een maximale concentratie gemeten die hoger ligt dan 50 % van de normwaarde: leveringsgebied IWVA (0,059 mg/l) en leveringsgebied De Watergroep OWL6 (0,07 mg/l). De mediane waarde bedraagt telkens 0,0 mg/l. In 2017 werden vijf normoverschrijdingen voor nitriet vastgesteld in het openbaar waterdistributienetwerk(zie tabel 28). De normoverschrijding in RES Otrange werd niet herbevestigd bij herbemonstering. Dit wijst wellicht op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. De normoverschrijdingen in RES Neeroeteren is te verklaren doordat dit een eindreservoir is, daardoor ligt de verversingsgraad er niet altijd even hoog. Bij de normoverschrijding van 24 oktober 2017, die herbevestigd werd op 4/12/2017 werd het reservoir buiten dienst genomen voor onderhoud. Deze herbevestigde normoverschrijding werd niet gemeld conform de gemaakte afspraken met de toezichthouder drinkwater. tabel 28: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2017 Leveringsgebied
Datum
Locaties
Nitriet (Âľg/l)
De Watergroep L13
9/08/2017
Reservoir Otrange
0,70
De Watergroep L4
14/04/2017
Reservoir Neeroeteren
0,11
De Watergroep L4
18/10/2017
Reservoir Neeroeteren
0,12
De Watergroep L4
24/10/2017
Reservoir Neeroeteren
0,64
De Watergroep L4
4/12/2017
Reservoir Neeroeteren
0,30
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 78
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 19: maximale en mediane concentratie voor nitriet
4.1.3.7 Totaal trihalomethanen Totaal trihalomethanen is een somparameter van chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan. Trihalomethanen worden gevormd als nevenproducten bij het chloreren van drinkwater. Het zijn zeer vluchtige stoffen. Chloroform en broomdichloormethaan zijn mogelijk kankerverwekkend. Bromoform en dibroomchloormethaan zijn niet geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens. De WHO hanteert respectievelijk volgende drinkwaterrichtlijnen voor chloroform, broomdichloormethaan, bromoform en dibroomchloormethaan: 300 µg/l, 60 µg/l, 100 µg/l en 100 µg/l. De Vlaamse drinkwaternorm voor totaal trihalomethanen is 100 µg/l.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
79
De figuur 20 geeft de maximale en de mediane concentratie van totaal trihalomethanen per leveringsgebied weer. In de volgende vijf leveringsgebieden is een maximale concentratie gemeten die hoger ligt dan 50 % van de normwaarde: Pidpa 10 (Watertoren Borsbeek/Menging WPC Brasschaat-aankoop AWW - 54,0 µg/l), De Watergroep OVL3 (Watertoren Meerdonk/Watertoren Lokeren - 56,3 µg/l), De Watergroep OVL7 (WPC Laarne/aankoop FARYSǀTMVW - 53,0 µg/l), De Watergroep OVL9 (Watertoren Temse/Watertoren Nieuwerkerken-Waas - 62,8 µg/l) en FARYSǀTMVW 3 (Watertoren Sint-Niklaas – Water-link water – 51,5 µg/l). Voor al deze leveringsgebieden is het ruwe water afkomstig van oppervlaktewater. De mediane waarde ligt in deze leveringsgebieden tussen 25 en 50 % van de normwaarde.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 80
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 20: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
81
4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied 4.1.4.1 Microbiologische parameters In 90 % van de leveringsgebieden (83 leveringsgebieden van de 92) ligt de maximale waarde van de microbiologische parameters onder de normwaarde (tabel 29). De mediane waarde (tabel 30) bedraagt in alle leveringsgebieden 0 kve per100 ml. tabel 29: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum
Aantal leveringsgebieden met alle parameters met maximum kleiner dan de normwaarde
83
een of meerdere microbiologische parameters met een maximum boven de normwaarde
9
tabel 30: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan
Aantal leveringsgebieden met alle parameters met mediaan kleiner dan normwaarde
92
een of meerdere microbiologische parameters met een mediaan boven de normwaarde
0
4.1.4.2 Chemische parameters Voor de globale analyse van de chemische parameters wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in de installatie van de waterleverancier. Voor de maximale waarde van de chemische parameters (tabel 31) ligt 60 % van de leveringsgebieden onder 50 % van de normwaarde. In drie leveringsgebieden (3 %) ligt de maximale waarde van de chemische parameters boven de normwaarde. Voor 11 leveringsgebieden ligt de maximale waarde van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. tabel 31: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum
Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met maximum kleiner dan 25 % van de normwaarde
19
een of meerdere parameters met een maximum tussen 25 en 50 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum tussen 50 en 75 % van de normwaarde
36 23
een of meerdere parameters met een maximum tussen 75 en 100 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum boven de normwaarde
11 3
In 84 % van de geĂŤvalueerde leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters onder 50 % van de normwaarde (tabel 32). In drie leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. Dit is zo voor de leveringsgebieden FARYSÇ€TMVW LG6, De Watergroep B8, De Watergroep B17 en De Watergroep L16. Dit telkens voor de parameter nitraat.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 82
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
De kwaliteit van het geleverde water in Vlaanderen wordt per leveringsgebied weergegeven in figuur 21. Voor de chemische parameters, werd per parameter de jaarlijkse mediane waarde bepaald. Deze mediane waarde werd getoetst aan de drinkwaternormen. tabel 32: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan
Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met mediaan kleiner dan 25 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 25 en 50 % van de normwaarde
41 37
een of meerdere parameters met een mediaan tussen 50 en 75 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 75 en 100 % van de normwaarde
11 3
een of meerdere parameters met een mediaan boven de normwaarde
0
figuur 21: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waterdistributienetwerk in Vlaanderen (2017)
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
83
4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit Aangezien geen van de indicator parameters beschouwd wordt als een gezondheidsparameter Ên niet strikt moet worden voldaan aan wettelijke vereisten, is de mediane concentratie het meest relevant. De normwaarden voor de indicatorparameters en aanvullende parameters werden zo afgeleid om enerzijds de indicatorfunctie voor verstoringen in de productie en distributie optimaal te gebruiken en anderzijds de aanvaarding van het drinkwater door de klant en het algemeen gebruik ervan te bewaken. In tabel 33 wordt een overzicht van de kwaliteit van het in 2017 verdeelde drinkwater gegeven voor de indicatorparameters en aanvullende parameters. Voor volgende indicatorparameters zijn (meer dan 1) normoverschrijdingen vastgesteld: - ammonium (7) - Clostridium perfringens (1) - ijzer (158) - mangaan (57) - coliformen (337) - vrije chloorresten (400) - Temperatuur (1) Vrije chloorresten is een operationeel sterk beïnvloedbare parameter. Om de bacteriologische kwaliteit in het leidingwater te garanderen tot bij de gebruiker, gebeurt chlorering van het water. Chloorgas en natriumhypochloriet zijn de meest gebruikte desinfecteermiddelen en oxidanten in de drinkwaterbereiding. Daardoor kunnen vrije chloorresten in het leidingwater voorkomen. De stalen, bij operationele monitoring, worden grotendeels genomen aan de uitgang van een waterproductiecentrum. Daar ligt de chloorconcentratie nog vrij hoog. Chloor reageert weg bij het transport van het water door het netwerk. Aan de kraan bij de gebruiker worden dus steeds lagere waarden vastgesteld. Coliformen worden opgevolgd als indicator voor een mogelijk relevante kwaliteitsverandering van het water. Bij een overschrijding voert de leverancier dan ook een risicoanalyse uit: geen directe aanleiding te identificeren, andere parameters in orde, merkers voor fecale besmetting (enterokokken, E. coli) negatief, ‌
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 84
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
tabel 33: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring
EENHEID
NORM
AANTAL AANTAL Conformiteitsanalyses Niet conform percentage
MINIMUM
MAXIMUM
GEMIDDELDE
MEDIAAN
min
max
min
max
min
max
min
max
Indicator parameters Aluminium Ammonium Chloride Clostridium perfringens Conductiviteit pH IJzer Mangaan Sulfaat Natrium Coliformen Vrije chloorresten Temperatuur
µg/l µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml Mg/l °C
200 0,5 250 0 2100 6,5<>9,2 200 50 250 200 0 250 25
9.958 10.174 1.168 3.407 10.672 10.552 10061 10.045 1087 8.891 12.467 10.631 10.912
0 7 0 1 0 0 158 57 0 0 337 400 1
100,00 99,93 100,00 99,97 100,00 100,00 98,43 99,43 100,00 100,00 97,30 96,24 99,99
0,000 0,000 6,500 0,000 66,200 6,570 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
19,630 0,000 105,250 0,000 904,000 8,220 8,000 0,000 160,000 134,800 0,000 40,000 16,900
0,000 0,000 7,000 0,000 280,000 7,370 0,000 0,000 0,000 7,920 0,000 0,000 12,500
158,000 0,875 188,000 0,000 1599,000 8,830 4449,000 426,000 220,000 175,800 201,000 670,000 25,600
0,000 0,000 6,650 0,000 197,258 7,144 0,000 0,000 0,000 7,276 0,000 0,000 10,766
38,144 0,032 129,554 0,006 940,725 8,416 97,432 17,893 197,500 161,909 1,339 227,573 19,206
0,000 0,000 6,550 0,000 193,000 7,130 0,000 0,000 0,000 7,420 0,000 0,000 10,600
33,000 0,000 130,200 0,000 945,250 8,430 71,000 15,000 210,000 162,700 0,000 236,667 19,700
Mg/l mg/l F° µg/l
270 50 67,5 200
9.953 9.878 2.190 9.417
0 0 0 2
100,00 100,00 100,00 99,98
0,000 0,000 0,000 0,000
150,600 25,200 49,000 40,024
19,800 0,000 6,590 0,000
186,400 49,750 54,000 6008,000
12,155 0,000 5,921 0,000
168,113 32,449 49,000 599,325
11,600 0,000 5,935 0,000
167,550 32,400 49,000 70,945
µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml µS/cm
Aanvullende parameters Calcium Magnesium Totale hardheid Zink
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
85
4.2.2 Indicatorparameter en aanvullende parameter Per leveringsgebied is de vastgestelde mediaan voor de verschillende parameters gegenereerd. Daarbij zijn de vastgestelde medianen voor de verschillende parameters ingedeeld in verschillende categorieĂŤn. Een overzicht van de vastgestelde mediane concentratie per leveringsgebied staat in de tabellen in bijlage 1. Uit tabel 33 blijkt dat voor de volgende indicatorparameters de mediane concentratie groter is dan 50 % van de normwaarde: - vrije chloorresten - chloride - sulfaat - natrium Voor volgende aanvullende parameters is de mediane concentratie in het leveringsgebied groter dan 50 % van de normwaarde: - calcium - magnesium - totale hardheid De tabel 34 geeft voor de bovenvermelde parameters de verdeling van het vastgestelde maximum en de vastgestelde mediaan per leveringsgebied ten opzichte van de respectievelijke norm weer. tabel 34: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2017 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied
Parameter Vrije chloorresten Chloride
Aantal bemonsterde leveringsgebieden
Norm
91
200 Âľg/l
92
250 mg/l
Sulfaat
92
250 mg/l
Natrium
92
200 mg/l
Calcium
92
270 mg/l
Magnesium
92
50 mg/l
Totale hardheid
91
67,5 °F
0-25 %
25-50 %
50-75 %
75-100 %
> 100 %
MAX
23
6
18
22
22
MED
63
19
6
3
0
MAX
66
19
3
4
0
MED
73
17
2
0
0
MAX
27
49
11
5
0
MED
32
53
6
1
0
MAX
55
25
10
2
0
MED
74
15
2
1
0
MAX
17
51
24
0
0
MED
40
45
7
0
0
MAX
43
34
13
2
0
MED
48
37
6
1
0
MAX
9
46
35
1
0
MED
17
44
30
0
0
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 86
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
4.2.2.1 Hardheid De hardheid van water hangt af van de natuurlijke aanwezigheid van calcium en magnesium. Twee stoffen die essentieel zijn voor de gezondheid. Hard water kan zorgen voor comfortproblemen. Vooral bij verwarmen boven 55 °C kan kalkafzetting ontstaan. Kalkafzetting aan de douchekop of aan de kraan kan leiden tot verstopte kranen of leidingen. Kalkaanslag in boilers leidt tot een hoger energieverbruik. Bij elektrische apparaten, zoals koffiezetapparaten, vaatwasser of wasmachine, kan kalkafzetting leiden tot verlies van energierendement. Als je wast met hard water, moet je ook meer wasproduct gebruiken. In de Vlaamse drinkwaterwetgeving is voor hardheid een wettelijke maximum opgenomen van 67 °F. Zacht water kan een te kleine buffercapaciteit hebben en kan ook meer corrosief zijn voor leidingnetwerken en kan leiden tot vrijstelling van metalen (aluminium, zink, lood, koper, ijzer…) uit de leiding. Daarom is in de Vlaamse drinkwaterwetgeving een minimale hardheid van 15 °F voorzien voor water dat een ontharding of ontzilting heeft ondergaan. In figuur 22 wordt de mediane waarde weergegeven van hardheid in het drinkwater in Vlaanderen. In geen enkel leveringsgebied ligt de mediane waarde boven 75 % van de normwaarde. Voor 30 leveringsgebieden ligt mediane waarde boven 50 % van de normwaarde. figuur 22: mediane concentratie voor hardheid
De waterleveranciers in Vlaanderen gebruiken vijf categorieën om de hardheid in te delen: • 0 – 7 °F: zeer zacht • 7 -15 °F: zacht • 15 – 30 °F: middelhard • 30 – 45 °F: hard • > 45 °F: zeer hard
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
87
De mediane waarde voor hardheid ingedeeld volgens bovenstaande indeling wordt weergegeven in figuur 23. figuur 23: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de drinkwaterbedrijven
4.2.2.2 Natrium Natrium kan men zowel in voeding als in drinkwater terug vinden. Als gevolg van de werking van waterontharders die gebruikers installeren ter bescherming van huishoudtoestellen en leidingen, wordt natrium vrijgegeven in het drinkwater. De natriumgehalten kunnen zo beduidend hoger liggen aan de kraan dan aan de watermeter. In 2017 werden 179 normoverschrijdingen voor natrium vastgesteld aan de kraan (zie 3.2.2.1), dit komt overeen met een normoverschrijdingspercentage van 2,65 %. Deze te hoge waarden kunnen voorkomen worden door een goede afstelling van de ontharder en door ervoor te zorgen dat de parameterwaarde van 200 mg/l voor natrium niet overschreden wordt in het ontharde water. In figuur 24 wordt de minimale, maximale en mediane waarde weergegeven van natrium in het drinkwater in Vlaanderen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 88
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 24: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
89
4.3 Opvolgen van asbest in drinkwater 4.3.1 Situering In Vlaanderen wordt gestreefd naar een asbestvrije leefomgeving tegen 20409 waarbij prioritair wordt ingezet op de bewezen schadelijke blootstellingen van asbest (m.n. inhalatieblootstellingen waarvan de gezondheidsrisico's voldoende onderzocht en bevestigd zijn door wetenschappelijk onderzoek). Op langere termijn wordt ook de vervanging van asbestcement leidingen voor drinkwater voorzien. In tussentijd worden voorzorgmaatregelen genomen zoals het niet agressief maken van het leidingwater. In overleg met de watermaatschappijen werd in 2015 beslist om asbest structureel op te volgen. Hierbij werd afgesproken dat de watermaatschappijen asbest om de twee jaar operationeel opvolgen in het distributienetwerk, rekening houdend met zowel de eigenschappen van het water als de aanwezigheid van asbestcementleidingen. Een goede controle over de agressiviteit is een bepalende risico-reducerende factor om asbestuitloging uit asbesthoudende leidingen te voorkomen. Daarom werd ook afgesproken dat de agressiviteit van het drinkwater via het meten van de saturatie-index toegevoegd wordt aan de te meten parameters10.
4.3.2 Meten van asbest In overleg met de watermaatschappijen zijn volgende afspraken gemaakt over het aantal stalen dat per maatschappij geanalyseerd wordt op asbest. Deze analyses gebeuren om de twee jaar. Het eerste jaar van de analyse is 2015. De stalen worden genomen op representatieve plaatsen in het distributienetwerk, rekening houdend met zowel de eigenschappen van het water als de aanwezigheid van asbestcementenleidingen. De tabel 35 geeft de resultaten van de asbestmetingen weer voor de meetcampagne van 2015 en 2017. In 2017 bedroeg de rapporteringsgrens 500 vezels per liter. 4.3.2.1 Referentie: metingen uitgang waterproductiecentrum (WPC) De metingen aan de uitgang van de waterproductiecentra zijn referentiestalen, om aan te tonen dat in het drinkwater dat geproduceerd wordt geen asbestvezels aanwezig zijn. In 2017 werd op zes locaties het drinkwater bemonsterd ter hoogte van een WPC. Telkens werd geen asbestvezel aangetroffen boven de rapporteringsgrens (< 500 vezels per liter). 4.3.2.2 Watertorens en reservoirs De toevoerleidingen naar de watertorens en de reservoirs hebben een grotere diameter in vergelijking met de normale waterleidingen in de straat, die het water tot bij de klant brengen.
9
http://www.ovam.be/milieu-gezondheid/asbest/asbestafbouwbeleid/asbestveilig-vlaanderen-beslissing-vlaamse-regering-2014 https://www.vmm.be/publicaties/asbest-in-drinkwater-evaluatie-en-opvolging-in-2015
10
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 90
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Er werden in het drinkwater op de verschillende bemonsterde locaties in het openbaar distributienetwerk geen asbestvezels aangetroffen boven de rapporteringsgrens. 4.3.2.3 Keukenkraan of brandkranen Aan de keukenkraan of aan de brandkraan is drinkwater aan het einde van zijn transportweg. Bij de selectie van de locatie voor staalname werd rekening gehouden met de aanwezigheid van asbestcementleiding en de eigenschappen (agressief) van het water. Op de 33 locaties ter hoogte van de keukenkraan of brandkraan werden in 2017 geen asbestvezels boven de rapporteringsgrens vastgesteld.
tabel 35: resultaten van de asbest metingen met het aantal locaties in 2015 en 2017 Aantal locaties
Aantal onder rapporteringsgrens / aantal boven de rapporteringsgrens
Metingen waterproductiecentrum 2015 2017
11 6
11 / 0 6/0
Metingen watertorens en reservoirs 2015
8
8/0
2017
4
4/0
Metingen aan keukenkraan of brandkranen 2015
49
49 / 0
2017
33
33 / 0
4.3.3 Saturatie-index 4.3.3.1 Agressiviteit van water Agressiviteit van drinkwater is een begrip dat gerelateerd is aan het oplossen/uitlogen/corroderen van leidingmaterialen. Water wordt als agressief aangeduid als het in staat is om kalksteen op te lossen. Agressief water is in staat om kalksteen op te lossen, heeft een te lage pH en kan leidingen uit beton of asbestcement aantasten, met een verhoogd risico op leidingbreuken of kwaliteitsbeïnvloeding. Kalkafzettend water heeft een te hoge pH waardoor er kalkaanslag optreedt in de leidingen met risico’s op debietverlaging of verstopping. Beide scenario’s zijn vanuit operationeel oogpunt ongewenst voor een watermaatschappij en kunnen ook voor de gebruikers negatief zijn. Een goede controle van ‘het evenwicht’ van het water waarbij er noch kalkoplossing noch kalkafzetting optreedt, is dus van belang. Gelet op de risico’s verbonden aan agressief water stelt het drinkwaterbesluit (bijlage I, deel C, opmerking 1) dat het drinkwater niet agressief mag zijn. De saturatie-index (SI) is een waarde voor de drijvende kracht tussen deze oplossing- of neerslagreacties. Algemeen wordt aangenomen dat bij een SI tussen -0,5 en +0,5 er geen noemenswaardige oplossingsreacties (bij te lage pH) of neerslagreacties (bij te hoge pH) plaatsgrijpen. Het water is dan in ‘evenwicht’.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
91
Voor de saturatie-index werd de toetsingswaarde vastgelegd op SI groter dan -0,5. Naast de toetsingswaarde (-0,5) wordt ook een streefwaarde voorgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. 4.3.3.2 Toetsing aan de saturatie-index > -0,5 Gelet op de aard van de toetsingswaarde is het voor de parameter saturatie-index relevant om naar de minimale waarden te kijken. Bij het toetsen van de saturatie-index aan de waarde -0,5 is in 2017 ĂŠĂŠn overschrijding van de toetsingsnorm vastgesteld. De tabel 36 geeft de resultaten van de verdeling weer op basis van de minimale en mediane waarde per leveringsgebied. Voor acht leveringsgebieden werden geen resultaten van de saturatie-index gerapporteerd. Dit is in 2017 nog geen wettelijke verplichting. tabel 36: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2017 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied
Parameter
Aantal bemonsterde leveringsgebieden
Norm
Saturatieindex
83
>- 0,5
> 0,25
0,25 & 0
0 & -0,25
-0,25 & -0,5
< -0,5
MIN
18
39
19
6
1
MED
61
20
1
1
0
In 26 verschillende leveringsgebieden is de minimale waarde kleiner dan 0, namelijk 50 % van de toetsingswaarden. In leveringsgebied De Watergroep WVL11 (WPC Beernem) ligt de minimale waarde (-0,584) onder de toetsingswaarde van -0,5. De mediaanwaarde bedraagt in leveringsgebied De Watergroep WLV11 -0,442. Om de saturatie-index binnen de wettelijke norm te houden gaat De Watergroep de waterzuivering in WPC Beernem aanpassen. Uit de risicoanalyse uitgevoerd door De Watergroep blijkt dat in leveringsgebied De Watergroep WVL11 geen asbestleidingen voorkomen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 92
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 25: minimale en mediane waarde van de saturatie-index
4.3.3.3 Toetsing streefwaarde jaargemiddelde > -0,2 Naast de toetsingsnorm (-0,5) wordt ook een streefwaarde voorgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. Het jaargemiddelde per leveringsgebied wordt weergegeven in figuur 26. In leveringsgebied De Watergroep WVL11 is het jaargemiddelde kleiner dan -0,2.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
93
figuur 26: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 94
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
4.4 Pesticiden 4.4.1 Situering Volgens de wetgeving moeten enkel die pesticiden gemeten worden die naar alle waarschijnlijkheid in het water voorkomen dat gebruikt wordt voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie. Dit is dus een gebiedspecifieke benadering. Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden, hun metabolieten en de relevante afbraak- en reactieproducten11. Voor elk van deze individuele pesticiden en metabolieten geldt een parameterwaarde van 0,1 µg/l. Totaal pesticiden is de som van alle afzonderlijke pesticiden die bij een controleprocedure worden opgespoord en gekwantificeerd. Voor totaal pesticiden geldt een normwaarde van 0,50 µg/l. Deze normen hebben geen gezondheidskundige basis. Het uitgangspunt voor deze normen is dat geen enkel pesticide of metaboliet aanwezig mag zijn in drinkwater. Hiervoor werd in 1998 als norm de toenmalige gangbare detectielimiet van 0,1 µg/l genomen. Pesticiden en hun metabolieten worden als ongewenst beschouwd in drinkwater. Daarom gebeurt een analyse om na te gaan of bepaalde individuele pesticiden vastgesteld zijn boven de rapporteringsgrens. Europa vraagt om standaard te rapporteren over 13 pesticiden (inclusief metabolieten). Welke pesticiden gemeten worden in het ruwe water, wordt in overleg bepaald tussen de VMM en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid enerzijds en de watermaatschappijen anderzijds. In de afsprakennota van december 2012 zijn 34 stoffen opgenomen. Daarvan zijn er 28 werkzame stoffen en 6 metabolieten. De meeste drinkwaterbedrijven meten ook nog extra pesticiden in het ruwe water. Onderscheid tussen werkzame stoffen en metabolieten Metabolieten zijn de afbraakproducten van de werkzame stoffen van pesticiden. De werkzame stof wordt de moederstof genoemd. De impact van deze metabolieten op mens en milieu is niet hetzelfde als die van de moederstof. Voor bepaalde metabolieten is gekend dat de toxiciteit voor de mens veel lager ligt dan die van de moederstof. Een gekend voorbeeld is de metaboliet 2,6-dichloorbenzamide (BAM) waarvan de toxiciteit veel lager ligt dan de moederstof. BAM is een metaboliet van dichlobenil, een herbicide waarvan vermoed wordt dat het kankerverwekkend is. Het product is sinds 2008 verboden. Metabolieten geven duidelijk aan dat het water verontreinigd is en dat er een antropogene beïnvloeding is ongeacht of de moederstof ook teruggevonden wordt.
11
Vanaf 21 oktober 2017 geldt een nieuwe definitie van pesticiden: gewasbeschermingsmiddelen, biociden en hun relevante metabolieten, degradatie- en afbraakproducten,
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
95
4.4.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en metabolieten In 2017 werd gerapporteerd over 28 individuele pesticiden en zes metabolieten. Uit tabel 37 volgt ook dat niet iedere individuele stof gemeten wordt in ieder leveringsgebied, dit hangt af van de door de watermaatschappij uitgevoerde risicoanalyse. tabel 37: gemeten individuele pesticiden en metabolieten in 2017
Individuele pesticiden
Aantal analyses
Aantal LG gemeten
2,4 D
1.210
92
atrazine bentazon
1.356 1.235
92 92
bromacil carbeetamide
1.332 1.041
92 83
carbendazim chloortoluron
1.066 1.356
83 92
chloridazon cyanazine
1.356 1.317
92 92
dichlorprop diflufenican
956 962
83 80
diuron flufenacet
1.456 1.116
92 84
glyfosaat isoproturon
791 1.356
67 92
linuron MCPA
1.356 1.309
92 92
MCPB MCPP
939 1.215
83 91
metabenzothiazuron metamitron
1.332 1.356
92 92
metazachlor metobromuron
1.356 1.332
92 92
metolachlor metoxuron
960 1.332
92 92
oxadiazon
836
74
simazine terbutylazine
1.355 1.356
92 92
Metaboliet
Aantal analyses
Aantal LG gemeten
AMPA
802
67
BAM desethylatrazine
1.372 1.356
92 92
desethylterbutylazine desisopropylatrazine
1.159 1.356
88 92
Vis-01
479
40
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 96
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
De cijfers van pesticiden in dit rapport zijn de pesticidemetingen uit het controleprogramma (2.2) en de metingen van de operationele monitoring (2.3). De waarde van een pesticidemeting aan de kraan wordt niet beïnvloed door de binneninstallatie en geeft dus ook een representatief beeld van de kwaliteit van het geleverd drinkwater in het volledige leveringsgebied.
4.4.3 Toetsing aan de norm < 0,1 µg/l De tabel 38 geeft een overzicht van het aantal analyses per stof en de resultaten boven de rapporteringsgrens en de niet conforme stalen. In 2017 werden drie normoverschrijdingen voor metaboliet BAM en vijf normoverschrijdingen voor metaboliet Vis-01 gemeten. tabel 38: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten
Parameter
Eenheid
Totaal analyses
Norm
Boven rapporteringsgrens
Niet conform
Aantal
Percentage
Aantal
Percentage
Pesticiden 2,4-D Atrazine
µg/l µg/l
0,1 0,1
1.210 1.356
1 15
0,1 1,1
0 0
0,0 0,0
Bentazon Chloortoluron
µg/l µg/l
0,1 0,1
1.235 1.356
173 1
14,7 0,1
0 0
0,0 0,0
MCPA Metobromuron
µg/l µg/l
0,1 0,1
1.309 1.332
3 1
0,2 0,1
0 0
0,0 0,0
Metolachloor Terbutylazine
µg/l µg/l
0,1 0,1
960 1.356
7 9
0,7 0,7
0 0
0,0 0,0
BAM Desethylatrazine
µg/l µg/l
0,1 0,1
1.372 1.356
265 31
19,3 2,3
3 0
0,2 0,0
Vis-01
µg/l
0,1
479
13
2,7
5
1,0
Metabolieten
Een overzicht van de locaties met overschrijding van de norm van pesticiden is weergeven in tabel 39. Een bespreking per stof is weergegeven onder de tabel. tabel 39: overzicht van de locaties met overschrijding van de norm van pesticiden (0,1 µg/l)
Locatie
Pesticiden/ Metaboliet
Aantal > 0,1 µg/l
Maximale waarde (µg/l)
Mediane waarde (µg/l)
WPC Zele WPC Dikkebus
BAM Vis-01
3 4
0,127 0,163
0,068 0,066
RES Walshoutem
Vis-01
1
0,108
0,108
De drie normoverschrijdingen van BAM in WPC Zele zijn te verklaren door een falende werking van de waterzuivering in WPC Zele. Deze normoverschrijdingen werden gemeld conform de gemaakte afspraken. Een bespreking van de C-meldingen is opgenomen in hoofdstuk 5.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
97
De mediane waarde in WPC Zele bedroeg 0,068 Âľg/l. In 2017 voerde De Watergroep een beperkt aantal metingen uit voor vis-01 op een aantal locaties. Dit resulteerde in vijf normoverschrijdingen. De mediane waarde in WPC Dikkebus bedroeg 0,066 Âľg/l. In het RES Walshoutem werd slechts eenmaal gemeten, de maximale waarde en de mediane waarde zijn daardoor gelijk. Deze normoverschrijdingen werden niet gemeld conform de gemaakte afspraken.
4.4.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens Voor acht individuele pesticiden en drie metabolieten wordt een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens (zie tabel 38). BAM (2,6 dichloorbenzamide), bentazon, atrazine, desethylatrazine en vis-01 worden in meer dan 1 % van de metingen vastgesteld. Het aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten gemeten zijn boven de rapporteringsgrens wordt weergegeven in tabel 40. BAM (31 leveringsgebieden), bentazon (28 leveringsgebieden) en desethylatrazine (10 leveringsgebieden), worden in 10 of meer leveringsgebieden gemeten in een concentratie boven de rapporteringsgrens. tabel 40: percentage leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens
Aantal bemonsterde leveringsgebieden
Aantal Leveringsgebieden < RG
> RG
2,4-D Atrazine
92 92
91 88
1 4
Bentazon Chloortoluron
92 92
64 91
28 1
MCPA Metobromuron
92 92
90 91
2 1
Metolachloor Terbutylazine
92 92
90 90
2 2
BAM Desethylatrazine
92 92
61 82
31 10
Vis-01
40
34
6
Pesticiden
Metabolieten
4.4.5 Analyse per verontreinigingsgraad In tabel 41 zijn de gerapporteerde gegevens op een andere wijze verwerkt. Dezelfde normoverschrijdingen als hierboven zijn aangeduid in het rood.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 98
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Voor de volgende pesticiden of metabolieten is in minstens ĂŠĂŠn locatie een maximale concentratie vastgesteld die boven 50 % van de normwaarde ligt: - atrazine - bentazon - metolachloor - BAM - vis-01 Bij de selectie van de maximale waarde wordt geen rekening gehouden met het feit dat het kan gaan om een eenmalige hogere waarde. Daarom is het ook zinvol om de mediane waarde te bepalen. Als de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn. Voor de volgende individuele pesticiden of voor de metabolieten ligt de mediane waarde boven 50 % van de normwaarde: - bentazon - metolachloor - BAM (2,6-dichloorbenzamide) - vis-01 De watermaatschappijen moeten erover waken dat het pesticiden- (en metaboliet)gehalte steeds voldoet aan de normwaarde. tabel 41: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l Kleurlegende: Groen = 0-25 % van norm, geel = 25-50% van norm, oranje = 50-75% van norm, beige = 75-100% norm, rood = groter dan norm.
MINIMUM
MAXIMUM
GEMIDDELDE
MEDIAAN
min
max
min
max
min
max
min
Max
2,4-D
0,000
0,000
0,000
0,012
0,000
0,000
0,000
0,000
Atrazine Bentazon
0,000 0,000
0,000 0,041
0,000 0,000
0,055 0,093
0,000 0,000
0,020 0,055
0,000 0,000
0,022 0,053
Chloortoluron MCPA
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,024 0,015
0,000 0,000
0,002 0,002
0,000 0,000
0,000 0,000
Metobromuron Metolachloor
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,023 0,089
0,000 0,000
0,000 0,067
0,000 0,000
0,000 0,076
Terbutylazine
0,000
0,000
0,000
0,033
0,000
0,000
0,000
0,000
BAM
0,000
0,016
0,000
0,127
0,000
0,056
Desethylatrazine Vis-01
0,000 0,000
0,000 0,108
0,000 0,000
0,049 0,163
0,000 0,000
0,020 0,108
Parameter Pesticiden
Metabolieten 0,057 0,000 0,000
0,024 0,108
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
99
4.4.6 Analyse per leveringsgebied In figuur 27 wordt de maximale en de mediane concentratie voor alle individuele pesticiden weergegeven per leveringsgebied. In figuur 28 wordt de maximale en mediane concentratie voor alle metabolieten weergegeven per leveringsgebied. Voor de individuele pesticiden werd in zeven leveringsgebieden een maximale waarde boven 50 % van de norm vastgesteld. Dit is het geval in De Watergroep WVL10 (Netstaal – metolachloor – 0,089 µg/l), De Watergroep WVL11 (Netstaal – bentazon – 0,071 µg/l), De Watergroep B3 (Netstaal - bentazon – 0,072 µg/l), De Watergroep B8 (Netstaal - bentazon – 0,093 µg/l,) De Watergroep B10 (WPC Neerheylissem bentazon – 0,061 µg/l), De Watergroep L11 (Netstaal - bentazon – 0,053 µg/l) en De Watergroep L13 (Netstaal – atrazine – 0,055 µg/l). In de leveringsgebieden De Watergroep B8 en De Watergroep WVL 10 lag de maximale waarde boven 75 % van de norm. Enkel in de leveringsgebieden De Watergroep WVL10 (metolachloor – 0,076 µg/l) en De Watergroep WVL11 (bentazon – 0,053 µg/l) lag de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde. Voor alle andere leveringsgebieden lag de mediaan onder 50 % van de normwaarde. Voor de metabolieten is in vijf verschillende leveringsgebieden een maximale waarde tussen 50 % en 75 % van de norm vastgesteld. Dit voor de leveringsgebieden: Pidpa 11 (WPC Westerlo – BAM – 0,057 µg/l), De Watergroep WVL12 (Netstaal – BAM - 0,056 µg/l), De Watergroep B16 (WPC HAC – BAM – 0,058 µg/l), De Watergroep B19 (Netstaal – BAM – 0,053 µg/l) en Heist (WPC Duinbergen – BAM – 0,06 µg/l). De mediane waarde lag voor deze vijf leveringsgebieden onder 50 % van de normwaarde. In zes leveringsgebieden is een maximale waarde gemeten tussen 75 % van de norm en de norm zelf. Dit voor de leveringsgebieden: De Watergroep OVL3 (Netstaal – BAM – 0,082 µg/l), De Watergroep B6 (RES Gasthuisberg – BAM – 0,078 µg/l), De Watergroep B8 (WPC Venusberg – BAM – 0,092 µg/l, WPC Venusberg – Vis-01 – 0,098 µg/l), FARYSǀTMVW LG6 (RES Beersel – BAM – 0,084 µg/l), IWVA (WPC Westhoek – BAM – 0,081 µg/l) en Knokke (WPC Knokke – BAM – 0,098 µg/l). De mediane waarde lag in leveringsgebied De Watergroep B6 (RES Gasthuisberg – BAM – 0,057 µg/l) tussen 50 % en 75 % van de normwaarde en in leveringsgebied B8 voor Vis-01 tussen 75 % en 100 % van de normwaarde. In de andere leveringsgebieden lag de mediane waarde telkens onder 50 % van de normwaarde. In drie leveringsgebieden ligt de maximaal gemeten waarde boven 0,1 µg/l. Dit in leveringsgebied De Watergroep OVL7 (WPC Zele – BAM – 0,127 µg/l), leveringsgebied De Watergroep B 11 (Reservoir van Walshoutem – vis-01 – 0,108 µg/l), De Watergroep WVL13 (WPC Dikkebus – Vis-01 – 0,163 µg/l). Voor leveringsgebied De Watergroep OVL7 en De Watergroep WVL13 lag de mediane waarde telkens onder 50 % van de normwaarde. In leveringsgebied De Watergroep B11 bedroeg de mediane waarde ook 0,108 µg/l. Dit is te verklaren doordat De Watergroep in 2017 maar één meting voor vis-01 deed in Reservoir Walshoutem.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 100
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
figuur 27: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden (norm vastgelegd op 0,1 Âľg/l)
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
101
figuur 28: maximale en mediane concentratie voor alle metabolieten (norm vastgelegd op 0,1 Âľg/l)
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 102
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
5 POTENTIEEL ERNSTIGE BEDREIGING VOOR DE GEZONDHEID 5.1 Situering Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of al dan niet aan de kwaliteitseisen wordt voldaan, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen noodzakelijk zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk bezorgd aan de bevoegde entiteit Leefmilieu (d.i. de afdeling, bevoegd voor operationeel waterbeheer, van de Vlaamse Milieumaatschappij) en de bevoegde entiteit Volksgezondheid (d.i. de afdeling Preventie van het Agentschap Zorg en Gezondheid) die ook te allen tijde op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren. Een C-melding is vereist bij een ‘potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid’. Een potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid is omschreven als een normoverschrijding voor een (of meerdere) microbiologische of chemische parameter(s) en/of zich een gebeurtenis voordoet waardoor er (mogelijk) niet meer kan worden voldaan aan de bepalingen van artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit12 en/of wanneer zich een gebeurtenis voordoet die (mogelijk) kan leiden tot grote of langdurige kwantiteitsproblemen met potentiële impact op de gezondheid, en waarvan de oorzaak niet bij de klant ligt, en waarbij meerdere aftakkingen betrokken zijn die (mogelijk) verband houden met mekaar. Sommige gebeurtenissen kunnen potentieel een ernstige bedreiging voor de gezondheid vormen zonder dat er hiervoor eerst een waterstaal moet worden geanalyseerd.
12
Artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit van 13 december 2002: Het water dat bestemd is voor menselijke consumptie wordt geacht gezond en schoon te zijn wanneer: 1° het geen micro-organismen, parasieten of andere stoffen bevat in hoeveelheden of concentraties die gevaar voor de gezondheid van de mens kunnen opleveren; 2° het minstens voldoet aan de in bijlage I, delen A en B, gestelde parameterwaarden; 3° het geproduceerd en gedistribueerd wordt overeenkomstig het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
103
5.2 C-meldingen in 2017 5.2.1 Overzicht In 2017 ontving de toezichthouder drinkwater negen C-meldingen (zie tabel 42). Vijf vaststellingen gebeurden na melding door een klant. De andere vaststellingen gebeurden ten gevolge van analyses van de kwaliteit van het water in het kader van het wettelijk controleprogramma van de watermaatschappijen. tabel 42: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2017 Nr. 1
Vaststelling na Klacht klant
Afwijking Bacteriologisch
Watermaatschappij FARYSǀTMVW
Leveringsgebied 1
Oorzaak Insluis van riolering?
2
Klacht klant
Bacteriologisch
FARYSǀTMVW
1
Wanverbinding
3
Klacht klant
Bacteriologisch
FARYSǀTMVW
1
Wanverbinding
4
Wettelijk controleprogramma
Nitriet
Pidpa
10
Onbekend
5
Wettelijk controleprogramma
BAM
De Watergroep
OVL7
Falende waterbehandeling
6
Klacht klant
Geur & smaak
FARYSǀTMVW
1
7
Huisbezoek
Pidpa
6
8
Klacht klant
Terugpompen van regenwater Bacteriologisch
Schakeling in waterdistributienetwerk Wanverbinding
FARYSǀTMVW
2
Wanverbinding
9
Wettelijk controleprogramma
Bentazon
De Watergroep
Diffuse verontreiniging
5.2.2 Bespreking 5.2.2.1 Bacteriologische verontreiniging in Zottegem - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van geurklachten werd op 3 februari 2017 door FARYSǀTMVW een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waterdistributienetwerk in Grotenberge, een deelgemeente van Zottegem. Het getroffen gebied werd in afzondering geplaatst en de betrokken klanten werden verwittigd om het leidingwater niet te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of voor het tandenpoetsen. Deze klanten kregen gedurende zes dagen water via een alternatieve waterbevoorrading. FARYSǀTMVW startte met het chloreren en spoelen van het afgebakende gebied. De vermoedelijke oorzaak van de kwaliteitsproblemen is toe te schrijven aan vreemd water dat in het waterdistributienetwerk terecht gekomen is. Na zes dagen was de toestand opnieuw genormaliseerd en kon het kraantjeswater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. FARYSǀTMVW voorzag een verdere opvolging binnen het afgebakende gebied. 5.2.2.2 Bacteriologische verontreiniging in Jabbeke - FARYSǀTMVW In Varsenare werd op 7 februari 2017 naar aanleiding van geurklachten een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waterdistributienetwerk. De getroffen straat in de gemeente Varsenare
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 104
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
werd in afzondering geplaatst. De betrokken klanten kregen het advies om het water niet meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of voor tandenpoetsen. FARYSǀTMVW startte onmiddellijk met chloreren en spoelen van het betrokken gebied. Na vijf dagen bleek de toestand terug genormaliseerd en werd het ondrinkbaarheidsverklaring opgeheven. FARYSǀTMVW volgde de zone verder op via controlestalen. Zeven dagen later kreeg FARYSǀTMVW weer geurklachten binnen uit het afgebakende gebied. Uit de staalname werd weer een bacteriologische verontreiniging vastgesteld. Het water werd weer ondrinkbaar verklaard en FARYSǀTMVW startte met chloreren en spoelen. Uit controle van de binnenhuisinstallatie bleek dat er meerdere wanverbindingen aanwezig waren. Deze werden allemaal verwijderd en na zes dagen was de toestand terug genormaliseerd en werd het waterdistributienetwerk terug vrijgegeven. FARYSǀTMVW voorzag een opvolging binnen het afgebakende gebied. 5.2.2.3 Bacteriologische verontreiniging – Westende - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van meerdere geur- en kleurklachten in Westende, werd op 23 juli 2017 het getroffen gebied in afzondering geplaatst en onmiddellijk gestart met het spoelen van de leidingen. De staalnames bevestigden de aanwezigheid van een bacteriologische verontreiniging. De oorzaak werd snel gevonden, namelijk een wanverbinding tussen regenwater en leidingwater. Deze wanverbinding werd onmiddellijk weggenomen. FARYSǀTMVW startte met het chloreren en spoelen van de leidingen. Ook werden de bewoners verwittigd om geen leidingwater meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of voor het tandenpoetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door FARYSǀTMVW. Na zeven dagen was het leidingwater opnieuw geschikt voor menselijke consumptie. Verdere opvolging binnen het afgebakende gebied werd voorzien. 5.2.2.4 Normoverschrijding nitriet – Wommelgem - Pidpa Pïdpa meldde een éénmalige normoverschrijding voor nitriet aan het leveringspunt van Water-link aan Pidpa in Wommelgem. Deze normoverschrijding werd bij hername niet bevestigd. Het water dat aan de klanten geleverd werd voldeed steeds aan de norm. Oorzaak van deze éénmalige normoverschrijding is stagnerend water in de lange staalname leiding. 5.2.2.5 Verhoogde waarde van BAM – WPC Zele – De Watergroep Aan de uitgang van WPC Zele werd in het drinkwater een verhoogde waarde voor 2,6-dichloorbenzamide (BAM) vastgesteld. Dit is een metaboliet van de actieve stof dichlobenil en fluopicolide en komt via diffuse verontreiniging voor in het grondwater in Vlaanderen. BAM wordt met een zeer hoge concentratie (2,2
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
105
µg/l) terug gevonden in het grondwater van de batterijwinning van Berlare. De waterbehandeling van het WPC Zele werd hiervoor reeds in 2007 voorzien van een actief koolbehandeling. Uit figuur 29 blijkt dat door de actief kool installatie de BAM concentratie steeds onder de drinkwaternorm blijft. De uitzondering is de gemelde normoverschrijding. De oorzaak van de lichte overschrijding was dat de actiefkool verzadigd was en hierdoor onvoldoende zuiveringsrendement haalde. Na regeneratie van de actiefkool daalde de concentratie terug onder de norm. De vastgestelde concentratie houdt – op basis van de bestaande kennis en rekening houdend met de beperkte blootstellingsperiode– geen risico in voor de gezondheid. figuur 29: evolutie van BAM concentratie (µg/l) in waterproductiecentrum Zele
5.2.2.6 Afwijkende geur en smaak – Oostkamp- FARYSǀTMVW Door werken aan de grote toevoerleiding Brakel-Brugge (water afkomstig van Vivaqua) van FARYSǀTMVW werd op 17 oktober 2017 ter hoogte van Oostkamp een afwijkende geur en smaak van het drinkwater waargenomen. De oorzaak van de geur- en smaakklachten ligt bij de schakelingen in het waterdistributienetwerk die werden uitgevoerd in het kader van de werken aan de toevoerleiding. Door deze schakeling werd drinkwater van een andere oorsprong (Water-link) van Brugge teruggestoten richting Brakel. Door het omkeren van de stroomrichting in de leiding Brakel-Brugge werd ter hoogte van Oostkamp een afwijkende geur en smaak waargenomen. Uit staalname bleek dat het water conform was voor alle microbiologische en chemische parameters.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 106
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Na acht dagen waren de werken afgerond en werd de stroomrichting terug genormaliseerd. Bij staalname bleek dat het leidingwater terug conform was voor geur en smaak. 5.2.2.7 Vervuiling door regenwater – Kapellen - Pidpa Pidpa stelde op 25 oktober 2017 het terugpompen van regenwater vast vanuit een huishoudelijke installatie naar het openbaar waterdistributienet. Dit ten gevolge van een wanverbinding en defecte terugslagklep. De klant werd tijdelijk afgesloten van het openbaar waterdistributienetwerk. Pidpa startte met het spoelen van de distributieleidingen in de buurt en voerde ook extra staalnames uit. Doordat de oorzaak onmiddellijk werd weggenomen en Pidpa onmiddellijk startte met spoelen, bleef de drinkwaterkwaliteit voor de omwonenden gegarandeerd en werd ook geen ondrinkbaarheidsverklaring afgekondigd. De conforme drinkwaterkwaliteit werd bevestigd door de resultaten van de extra staalname. 5.2.2.8 Bacteriologische verontreiniging – Gent - FARYSǀTMVW In Oostakker (leveringsgebied FARYSǀTMVW LG2) werd op 14 november 2017 na geurklachten een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waterdistributienetwerk. Het getroffen gebied werd in afzondering geplaatst en de betrokken klanten (3.222 aftakkingen) werden via alle mogelijke communicatiekanalen op de hoogte gebracht om het leidingwater niet meer te gebruiken als drinkwater, voor voedsel- en drankbereiding of voor het tandenpoetsen. Er werd door FARYSǀTMVW een alternatieve waterbevoorrading opgestart. FARYSǀTMVW startte met het controleren van de binnenhuisinstallaties (terugslagbeveiliging, wanverbindingen…), en het chloreren en spoelen van het afgebakend gebied. Bij de controle van de woningen binnen het gebied bleek dat op 71 van de 427 gecontroleerde binnenhuisinstallatie geen (functionerende) terugslagbeveiliging aanwezig was; op 22 adressen werd ook een wanverbinding vastgesteld. De wanverbindingen werden ofwel onmiddellijk verwijderd of buiten dienst gesteld door de keurder, ofwel werd de klant aangespoord om deze te verwijderen. Alle inbreuken (terugslagbeveiliging én wanverbindingen) worden verder opgevolgd door FARYSǀTMVW. Na 17 dagen spoelen was de toestand terug genormaliseerd en kon het kraantjeswater opnieuw gebruikt worden. FARYSǀTMVW voorzag een verdere opvolging binnen het afgebakende gebied. 5.2.2.9 Bentazon – WPC Veronica – De Watergroep Drie normoverschrijdingen voor bentazon werd eind 2017 vastgesteld in WPC Veronica. De grondwinning van Veronica is een kwetsbare ondiepe batterijwinning. Bentazon is een herbicide dat een wijd verspreid gebruik kent.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
107
De bentazonconcentratie van WPC Veronica is weergegeven in figuur 30. Hieruit is een duidelijke stijging in de bentazon concentratie merkbaar vanaf begin 2017. Uit de risicoanalyse uitgevoerd door De Watergroep blijkt dat de verontreiniging afkomstig is van één winningsput. Deze werd dan ook buiten dienst genomen. Het water afkomstig van WPC Veronica wordt niet rechtstreeks geleverd aan de klant, binnen het waterdistributienetwerk wordt het water afkomstig van WPC Veronica gemengd met water afkomstig van andere waterproductiecentra. Het water dat geleverd wordt aan de klanten voldoet dan ook aan de normwaarde. figuur 30: evolutie van bentazon concentratie (µg/l) in het waterproductiecentrum Veronica
5.2.3 Conclusie Uit een analyse van de C-meldingen uitgevoerd in 2017 blijkt dat de calamiteiten met de grootste impact veroorzaakt worden door een bacteriologische besmettingen van het openbaar waterdistributienetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn een gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallatie met ander water zoals regenwater, grondwater… in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waterdistributienetwerk terecht. Verbindingen tussen het openbaar waterdistributienetwerk en andere soorten water moet absoluut vermeden worden. In Vlaanderen is in de wetgeving opgenomen dat er geen verbinding mag zijn, daarnaast moet elke binnenhuisinstallatie beantwoorden aan de voorschriften van het technisch reglement van Aquaflanders. Bijkomend is een keuring verplicht bij elke nieuwbouw en bij elke gerenoveerde sanitaire installatie.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 108
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
6 VALIDATIEPROGRAMMA 6.1 Situering In de loop van 2017 bemonsterde VITO 20 leveringsgebieden, geĂŻllustreerd in figuur 25. In hoofdstuk 2.4.1 wordt meer informatie gegeven over het doel van het validatieprogramma. figuur 31: bemonsterde leveringsgebieden in 2017
6.2 Validatie van de resultaten 6.2.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen per leveringsgebied In bijlage 2 bij dit rapport staat per leveringsgebied: - de gemeten parameterwaarden; - de toetsing van de resultaten van de onafhankelijke controle ten opzichte van de resultaten die worden aangeleverd door de watermaatschappijen. De overzichtstabel (tabel 43) bundelt per leveringsgebied die gegevens. Uit de toetsing van de onafhankelijke waarden aan de parameterwaarden uit het drinkwaterbesluit (zie hoofdstuk 1.4) blijkt dat in alle leveringsgebieden het geanalyseerde water voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
109
tabel 43: toetsing van de resultaten van VITO aan de normwaarde uit het drinkwaterbesluit
Parameter
Norm
Eenheid
AWWPST
AWWPB
DW OVL3
DW OVL4
DW OVL9
FARYSǀTMV W1
FARYSǀTMV W4
FARYSǀTMV W5
DW WVL1
DW WVL2
DW VB10
E. coli
0,00
aantal/100 ml
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Enterokokken
0,00
aantal/100 ml
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Antimoon Arseen
5,00 10,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 1,300
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Benzeen Benzo(a)pyreen
1,00 0,01
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Boor Bromaat
1,00 10,00
mg/l µg/l
0,037 0,000
0,038 0,000
0,065 0,000
0,065 0,000
0,039 0,000
0,033 0,000
0,175 0,000
0,029 0,000
0,137 0,000
0,097 0,000
0,019 0,000
Cadmium Chroom
5,00 50,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Koper Cyanide
2,00 50,00
mg/l µg/l
0,010 0,000
0,004 0,000
0,009 0,000
0,003 0,000
0,009 0,000
0,007 0,000
0,024 0,000
0,037 0,000
0,005 0,000
0,095 0,000
0,008 0,000
1,2-dichloorethaan Fluoride
3,00 1,50
µg/l mg/l
0,000 0,710
0,000 0,760
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,870
0,000 0,220
0,000 0,440
0,000 0,160
0,000 0,380
0,000 0,230
0,000 0,160
Lood Nikkel
10,00 20,00
µg/l µg/l
0,000 2,600
0,000 1,800
0,000 1,600
0,000 1,200
0,000 2,000
0,000 1,200
0,000 1,200
0,000 0,000
0,000 1,400
0,000 2,000
8,400 2,100
Nitraat
50,00
mg/l
9,743
9,300
4,871
4,871
9,300
5,757
7,529
11,071
5,757
5,757
31,88 6
Nitriet Selenium
0,10 10,00
mg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 2,400
Totaal tri + tretrachlooretheen
10,00
µg/l
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Broomdichloormethaan
60,00
µg/l
Totaal trihalo-methanen
100,00
µg/l
1,490 35,84
2,302 37,67
4,697 24,52
5,198 29,368
3,476 56,24
0,000 6,285
0,640 4,941
1,165 11,418
4,257 17,17
5,414 18,22
0,000 4,319
5
6
1
6
8
8
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 110
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Parameter
Norm
Eenheid
AWWPST
AWWPB
DW OVL3
DW OVL4
DW OVL9
FARYSǀTMV W1
FARYSǀTMV W4
FARYSǀTMV W5
DW WVL1
DW WVL2
DW VB10
22,00 0
15,00 0
0,000
0,000
30,00 0
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 63,00
0,000 26,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 18,000
0,000 20,00
0,000 53,00
0,000 0,000
0,000
0 11,00
2,100
0,000
0,000
0,000
1,100
0 5,900
0 2,100
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Aluminium
200,00
µg/l
Ammonium
0,50
mg/l
IJzer
200,00
µg/l
Mangaan
50,00
µg/l
Telling kolonies 22°C
GAV
kve/ml
0,000
0,000
0 0,000
coliformen
0,00
aantal/100 ml
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
TOC
GAV 5.000,0
mg C/l
0,000 13,00
0,000 24,00
0,000 90,00
0,000 105,00
0,000 26,00
0,000 39,000
0,000 28,000
0,000 66,000
0,000 40,00
0,000 16,00
0,000 24,00
0 0,000
0 0,000
0 0,000
0 0,000
0 0,000
0 0,000
Zink
0,000
µg/l
Vinylchloride
0 0,50
µg/l
0 0,000
0,000
0,000
0,000
0 0,000
Styreen Xyleen
20,00 500,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Totaal trichlorobenzenen
20,00
µg/l
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Totaal PAK's Totaal pesticiden
0,10 0,50
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Parameter
Norm
Eenheid
DW B11 DW B14 DW B18 DW L9
DW WVL3 DW WVL4 DW WVL5 DW WVL6 DW WVL8
E. coli
0,00
aantal/100 ml
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
Enterokokken Antimoon
0,00 5,00
aantal/100 ml µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Arseen Benzeen
10,00 1,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Benzo(a)pyreen Boor
0,01 1,00
µg/l mg/l
0,000 0,017
0,000 0,212
0,000 0,107
0,000 0,047
0,000 0,217
0,000 0,248
0,000 0,100
0,000 0,172
0,000 0,086
Bromaat
10,00
µg/l
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
0,000
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
111
Parameter
Norm
Eenheid
DW B11 DW B14 DW B18 DW L9
DW WVL3 DW WVL4 DW WVL5 DW WVL6 DW WVL8
Cadmium Chroom
5,00 50,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Koper Cyanide
2,00 50,00
mg/l µg/l
0,037 0,000
0,029 0,000
0,004 0,000
0,007 0,000
0,000 0,000
0,010 0,000
0,003 0,000
0,004 0,000
0,011 0,000
1,2-dichloorethaan Fluoride
3,00 1,50
µg/l mg/l
0,000 0,150
0,000 0,230
0,000 0,160
0,000 0,150
0,000 0,700
0,000 0,980
0,000 0,440
0,000 0,540
0,000 0,430
Lood Nikkel
10,00 20,00
µg/l µg/l
1,500 1,800
1,100 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
1,200 0,000
0,000 1,900
1,100 2,900
0,000 2,100
Nitraat Nitriet
50,00 0,10
mg/l mg/l
31,886 0,000
1,417 0,000
1,107 0,000
15,500 0,000
1,461 0,000
1,506 0,000
2,569 0,000
3,189 0,000
2,524 0,000
Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen
10,00 10,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
1,200 0,000
Broomdichloormethaan Totaal trihalo-methanen
60,00 100,00
µg/l µg/l
0,000 7,526
0,000 4,145
1,203 3,074
0,000 1,929
1,052 3,345
0,904 13,458
1,919 17,318
3,487 17,245
2,719 22,948
Aluminium Ammonium
200,00 0,50
µg/l mg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
IJzer Mangaan
200,00 50,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
10,000 0,000
0,000 3,900
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
21,000 0,000
55,000 0,000
18,000 0,000
Telling kolonies 22°C coliformen
GAV 0,00
kve/ml aantal/100 ml
0,000 0,000
1,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
TOC Zink
GAV 5.000,00
mg C/l µg/l
0,000 35,000
0,000 36,000
0,000 87,000
0,000 25,000
0,000 42,000
0,000 72,000
0,000 93,000
0,000 63,000
0,000 23,000
Vinylchloride Styreen
0,50 20,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Xyleen Totaal trichlorobenzenen
500,00 20,00
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
Totaal PAK's Totaal pesticiden
0,10 0,50
µg/l µg/l
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
0,000 0,000
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 112
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
6.2.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen per leveringsgebied In tabel 44 wordt de toetsing van de waarde van VITO aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen gegeven. De toetsing gebeurt conform de werkwijze beschreven onder 2.4.3. Uit tabel 44 blijkt dat twee betekenisvolle afwijkingen gevonden zijn tussen de meetwaarde van VITO en de gerapporteerde waarde van de watermaatschappij. Dit voor: • fluoride in leveringsgebied De Watergroep OVL9 • fluoride in leveringsgebied De Watergroep WVL6 Deze betekenisvolle afwijkingen leiden niet tot normoverschrijdingen van de meetwaarde van VITO. Het water dat geleverd wordt in leveringsgebied De Watergroep OVL9 is afkomstig van de WPC Kluizen en WPC Klein-Sinaai. Dit water wordt ook gemengd met water afkomstig van Water-link (AWW-PST). In leveringsgebied De Watergroep WVL6 is het water afkomstig van WPC Gavers en WPC Beernem. Occasioneel wordt in een beperkt deel van het leveringsgebied water geleverd van WPC Saint-Léger. Het water van WPC Saint-Léger en Water-link bevat hogere gehaltes van fluoride waardoor bij een groter aandeel van dit water op het moment van staalname het gemeten gehalte van VITO correct kan zijn in dit leveringsgebied. Er zijn dus geen aanwijzingen dat de gegevens die de watermaatschappijen aanleveren niet representatief zijn.
DW WVL8
DW WVL6
DW WVL5
DW WVL4
DW WVL3
DW L9
DW B18
DW B14
DW B11
DW B10
DW WVL2
DW WVL1
FARYSǀTMVW 5
FARYSǀTMVW 4
FARYSǀTMVW 1
DW OVl9
DW OVL4
DW OVl3
AWW-PB
AWW-PSt
Parameter
tabel 44: toetsing van de drinkwaterkwaliteit per leveringsgebied
E. coli Enterokokken Antimoon Arseen Benzeen Benzo(a)pyreen Boor Bromaat Cadmium Chroom Koper Cyanide 1,2-dichloorethaan Fluoride Lood Nikkel Nitraat
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
113
DW WVL8
DW WVL6
DW WVL5
DW WVL4
DW WVL3
DW L9
DW B18
DW B14
DW B11
DW B10
DW WVL2
DW WVL1
FARYSǀTMVW 5
FARYSǀTMVW 4
FARYSǀTMVW 1
DW OVl9
DW OVL4
DW OVl3
AWW-PB
AWW-PSt
Parameter Nitriet Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen Broomdichloormethaan Totaal trihalo-methanen Aluminium Ammonium IJzer Mangaan Telling kolonies bij 22 °C coliformen TOC Zink Vinylchloride Styreen Xyleen Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's Totaal pesticiden
Legende Microbiologische parameters geen data aangeleverd door watermaatschappij geen afwijking afwijking Chemische parameters geen data aangeleverd door watermaatschappij / geen toetsing mogelijk maximale waarde onder de rapporteringsgrens geen betekenisvolle afwijking betekenisvolle afwijking
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 114
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
7 CONCLUSIE •
In 2017 werden 10.499 bewakingen en 750 audits uitgevoerd bij de klanten.
•
Het totale conformiteitspercentage bedraagt 99,63 %.
•
De meeste normoverschrijdingen voor de microbiologische en chemische parameters werden vastgesteld voor lood, nikkel, enterokokken, E. coli en nitriet.
•
Bij vier (1x E.coli en 3 x lood) normoverschrijdingen lag de oorzaak bij de waterleverancier. En voor vijf lood overschrijdingen is er een gedeelde verantwoordelijk tussen waterleverancier en klant.
•
De meeste normoverschrijdingen voor de indicator parameters werden vastgesteld voor coliformen, ijzer en natrium. Deze zijn gezondheidskundig niet relevant.
•
Voor lood zijn 72 van 184 normoverschrijdingen veroorzaakt door de binneninstallatie.
•
Uit risicoanalyse uitgevoerd op de binneninstallatie in publieke gebouwen met (jonge) kinderen blijkt dat in zeven van de 62 gebouwen nog loden leidingen werd vastgesteld.
•
In 12 publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen werd het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie, dit te wijten aan de te hoge loodwaarde in het drinkwater.
•
In 2017 werd voor vier parameters normoverschrijding vastgesteld bij controles aan de uitgang van het waterproductiecentrum of op belangrijke locaties in het waterdistributienetwerk (watertorens, reservoirs…). Dit voor E. coli, Enterokokken, nitraat en nitriet.
•
De volgende chemische parameters zijn aandacht parameters voor de drinkwaterbedrijven: arseen, bromaat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen. Deze stoffen worden in minstens één leveringsgebied vastgesteld boven 50 % van de normwaarde.
•
In 2017 werd op een aantal representatieve plaatsen in het distributienetwerk asbestmetingen uitgevoerd. Telkens werd geen asbestvezel aangetroffen boven de rapporteringsgrens.
•
Minimum 28 individuele pesticiden en zes metabolieten werd in 2017 opgevolgd door de drinkwaterbedrijven. o Acht individuele pesticiden en drie metabolieten werd in een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens. o
Drie normoverschrijdingen voor metaboliet BAM en vijf normoverschrijdingen voor metaboliet vis-01 werd vastgesteld.
o
Voor atrazine, bentazon, metolachloor, Bam en Vis-01 lag de maximale concentratie boven 50 % van de normwaarde.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2017
115
•
•
In 2017 ontving de toezichthouders negen meldingen van een potentieel ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. Vijf meldingen gebeurden na melding door een klant. o
De calamiteiten met de grootste impact werden veroorzaakt door een bacteriologische besmettingen van het openbaar waterdistributienetwerk.
o
Deze bacteriologische besmettingen zijn een gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallatie met ander water zoals regenwater, grondwater‌ in combinatie met een slecht werkende terugslagklep.
In 20 leveringsgebieden werd door Vito een onafhankelijke controle uitgevoerd van het drinkwater. o
In twee leveringsgebieden werd een betekenisvolle afwijking vastgesteld voor fluoride. De oorzaak is dat het water in deze leveringsgebieden afkomstig is van verschillende waterproductiecentra. Afhankelijk van het tijdstip van de Vito analyse kan de fluoride concentratie hoger zijn dan de gerapporteerde waarde door de drinkwatermaatschappijen.
\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 116
Kwaliteit van het drinkwater - 2017
Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be