Vlaanderen is landbouw & visserij
JAARRAPPORT
CENTRA VOORTPLANTINGSTECHNIEKEN PAARD 2016
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
JAARRAPPORT CENTRA VOORTPLANTINGSTECHNIEKEN PAARD 2016 30.06.2017 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Marie-Jeanne Brems Eveline De Vidts Karolien Thijs Hanne Geenen Verantwoordelijk uitgever Jules Van Liefferinge, secretaris-generaal Depotnummer D/2017/3241/237 Lay-out Departement Landbouw en Visserij Druk Vlaamse overheid Aansprakelijkheidsbeperking Dit rapport werd door het Vlaams Gewest met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt echter geen enkele garantie gegeven over de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze brochure. De gebruiker van deze brochure ziet af van elke klacht tegen het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Vlaams Gewest of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze brochure beschikbaar gestelde informatie.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 3 van 29
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
INHOUD 1
Inleiding ........................................................................................................................................................................................................... 8
1.1 1.1.1 1.1.2 1.2 1.2.1 1.2.2
Erkenning Nationale handel Intracommunautaire handel Wijzigingen Veterinairrechtelijke voorschriften Zoötechnische voorschriften
2 3
Erkende centra ........................................................................................................................................................................................... 11 Spermawinning ......................................................................................................................................................................................... 13
3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4
Aantal ingezette hengsten Aantal actieve centra Aantal dosissen sperma Vers sperma Diepvriessperma Verdeling per provincie
4
Inseminaties................................................................................................................................................................................................ 20
4.1 4.2 4.3 4.4
Aantal geïnsemineerde merries Aantal centra Verdeling per provincie Drachtigheidsresultaat
5 6
Embryotransplantatie .......................................................................................................................................................................... 25 Rol van het Departement Landbouw en Visserij ............................................................................................................... 27
6.1 6.2
Fokkerij - stamboekwerking Fokkerij – centra voortplantingstechnieken paard
8 8 9 9 9 10
13 14 16 16 17 19 20 22 22 23
27 27
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 5 van 29
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
INLEIDING Het jaarrapport 2016 over de centra voor geassisteerde voortplanting bij paarden bevat traditiegetrouw een aantal interessante kengetallen over de winning van sperma, de inseminatie van merries en embryotransplantaties tijdens het seizoen 2016. Om deze activiteiten te mogen uitvoeren, moet een centrum beschikken over de nodige erkenningen en toelatingen. In het geval van nationale handel moet een centrum beschikken over een zoĂśtechnische erkenning die wordt afgeleverd door de Vlaamse overheid en, sinds 1 januari 2017 ook over een sanitaire toelating die wordt afgeleverd door de federale overheid. In het geval van intracommunautaire handel leveren zowel de Vlaamse overheid als de federale overheid een erkenning af. In 2016 waren er 117 centra erkend door de Vlaamse overheid voor ĂŠĂŠn of meerdere activiteiten. Jaarlijks bezorgen deze centra in het voorjaar een overzicht van hun activiteiten met betrekking tot het voorgaande seizoen aan het Departement Landbouw en Visserij. Deze gegevens worden verwerkt en vergeleken met cijfers van voorgaande jaren. Het jaarverslag geeft waardevolle informatie over tendensen in de sector. Het Departement Landbouw en Visserij dankt de bedrijfsleiders van de centra voor het ter beschikking stellen van deze informatie.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 7 van 29
RESULTATEN SEIZOEN 2016 1 INLEIDING 1.1 ERKENNING Het winnen, behandelen of bewaren van sperma, eicellen en embryo’s, bestemd voor derden, mag uitsluitend uitgevoerd worden door centra die daarvoor een erkenning hebben. Sinds 1 januari 2011 is het Besluit van de Vlaamse Regering van 19 maart 2010 betreffende de organisatie van de fokkerij van voor de landbouw nuttige huisdieren, van kracht. Dit besluit staat ook bekend als het Fokkerijbesluit. Het Fokkerijbesluit bepaalt in artikel 35 het volgende: ‘Voor het winnen of opslaan van sperma, eicellen
en embryo’s van paardachtigen is een erkenning vereist met het oog op het in de handel brengen ervan onder de vorm van een verkoop, een bezit met het oog op verkoop, een aanbieding voor verkoop en iedere beschikbaarheidsstelling, levering of overdracht aan derden tegen of zonder vergoeding, met het oog op gebruik’. De erkende centra mogen enkel sperma winnen, bewaren of verhandelen van hengsten die door een erkende vereniging of organisatie van fokkers zijn toegelaten tot de voortplanting. Deze hengsten beschikken over dekcertificaten en hun nakomelingen kunnen ingeschreven worden in een stamboek van een erkende vereniging of organisatie van fokkers.
1.1.1
Nationale handel
De centra die sperma, eicellen of embryo’s winnen of opslaan die uitsluitend bestemd zijn voor de nationale handel, worden erkend door de Vlaamse overheid. Het Departement Landbouw en Visserij houdt toezicht op het vervullen van de erkenningsvoorwaarden. Deze voorwaarden hebben betrekking op:
infrastructuur en uitrusting waaraan het centrum moet voldoen; zoötechnische voorwaarden waaraan donorhengsten moeten beantwoorden; administratieve voorwaarden waaronder de productie en de handel van sperma, eicellen en embryo’s moet gebeuren.
Vanaf 1 januari 2017 moeten de centra voor de nationale handel ook beschikken over een sanitaire toelating die wordt afgeleverd door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
1.1.2 Intracommunautaire handel De centra die sperma, eicellen of embryo’s winnen, die bestemd zijn voor de intracommunautaire (IC) handel, worden zowel door de Vlaamse overheid erkend als door de federale overheid, meer bepaald door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV).
De Vlaamse overheid is in dit geval bevoegd voor de zoötechnische en administratieve voorwaarden. De federale overheid is bevoegd voor de voorwaarden betreffende de infrastructuur en de uitrusting van het centrum en de sanitaire aspecten waaraan donorhengsten en donormerries moeten voldoen.
De onderstaande tabel 1 geeft een overzicht van de activiteiten waarvoor een erkenning verleend wordt, samen met de bevoegde overheid. Tabel 1: overzicht van te erkennen activiteiten en bevoegde overheid
Activiteit Winning van sperma – nationaal Opslag van sperma – nationaal Winning van sperma – intracommunautair Opslag van sperma – intracommunautair Winning van embryo’s – nationaal Opslag van embryo’s – nationaal Winning van embryo’s – intracommunautair Opslag van embryo’s – intracommunautair Winning van eicellen – nationaal Opslag van eicellen – nationaal Winning van eicellen – intracommunautair Opslag van eicellen – intracommunautair
Tot en met 31/12/2016 Overheid die de erkenning verleent Vlaamse overheid Vlaamse overheid Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid Vlaamse overheid
Vanaf 1/1/2017 Overheid die de erkenning verleent Vlaamse overheid + FAVV (toelating) Vlaamse overheid + FAVV (toelating) Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV (toelating) Vlaamse overheid + FAVV (toelating)
Vlaamse overheid + FAVV
Vlaamse overheid + FAVV
Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid Vlaamse overheid Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV
Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV (toelating) Vlaamse overheid + FAVV (toelating) Vlaamse overheid + FAVV Vlaamse overheid + FAVV
1.2 WIJZIGINGEN 1.2.1 Veterinairrechtelijke voorschriften Op 1 januari 2017 trad een nieuw koninklijk besluit in werking op federaal niveau tot vaststelling van de veterinairrechtelijke voorschriften voor de handel en de invoer van sperma, eicellen en embryo’s van paardachtigen en tot vaststelling van de voorschriften voor spermacentra, spermaopslagcentra, embryoteams en embryoproductieteams, net als de voorschriften voor als donor fungerende paardachtigen. Belangrijkste nieuwigheden aan dit koninklijk besluit zijn de bepalingen met betrekking tot de nationale handel. Dit betekent dat vanaf 1 januari 2017 de centra die sperma, eicellen of embryo’s verhandelen voor de nationale handel, een toelating moeten hebben van het FAVV. Het FAVV zal hierbij voorwaarden opleggen in verband met de sanitaire aspecten waaraan de infrastructuur van het centrum en de donordieren moeten voldoen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 9 van 29
1.2.2 Zoötechnische voorschriften Op 8 juni 2016 werd de nieuwe Europese Fokkerijverordening goedgekeurd door het Europees Parlement en de Europese Raad. Deze verordening zal op 1 november 2018 in werking treden en regelt de zoötechnische en genealogische voorschriften voor de handel en de binnenkomst in de Europese Unie van fokdieren en de levende producten (sperma, eicellen en embryo’s) daarvan. Deze nieuwe Fokkerijverordening zal een invloed hebben op de erkenning en werking van de centra voor de geassisteerde voorplanting, onder andere door de bepalingen over: voorschriften voor de erkenning van stamboekverenigingen en de goedkeuring van hun fokprogramma’s; voorschriften voor de inschrijving van fokdieren in stamboeken; voorschriften voor de toelating van fokdieren en levende producten daarvan tot de voortplanting; voorschriften voor prestatieonderzoek en genetische evaluatie van fokdieren; voorschriften voor de afgifte van zoötechnische certificaten voor fokdieren en voor levende producten daarvan. In de loop van 2017-2018 zal het Vlaams Fokkerijbesluit herwerkt worden in overeenstemming met de bepalingen van de nieuwe Fokkerijverordening en zal de fokkerijsector geïnformeerd en geconsulteerd worden over de veranderingen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
2 ERKENDE CENTRA In 2016 waren er in Vlaanderen 117 centra erkend waarop ĂŠĂŠn of meerdere van de in tabel 1 vermelde activiteiten werden uitgevoerd. In de periode 2009-2013 was er een duidelijke stagnatie in het aantal erkende centra. In 2014-2015 steeg het aantal licht tot 108 erkende centra en in 2016 was er een duidelijke stijging merkbaar tot 117 centra (figuur 1). In vergelijking met 2015, hebben 3 centra hun activiteiten en bijhorende erkenning stopgezet terwijl er 12 nieuwe centra zijn bijgekomen. 140 120 100 80
73
77
80
78
84
82
88
96
100
102
103
102
103
103
107
108
117
60 40 20 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Figuur 1: evolutie van het aantal erkende centra in Vlaanderen
Bijlage 1 geeft de ligging van de erkende centra weer. De centra liggen verspreid over de verschillende provincies waarbij Antwerpen en Oost-Vlaanderen het grootste aantal centra hebben en WestVlaanderen en Vlaams-Brabant het laagste aantal hebben (figuur 2).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 11 van 29
35 29
30
28
26
25 17
17
WestVlaanderen
Vlaams-Brabant
20 15 10 5 0 Limburg
Antwerpen
Oost-Vlaanderen
Figuur 2: aantal erkende centra per provincie
Onderstaande tabel 2 geeft een overzicht van het aantal erkende activiteiten per provincie. Eenzelfde centrum kan een erkenning hebben voor verschillende activiteiten.
Limburg Antwerpen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant Totaal
Tabel 2: overzicht van de erkende activiteiten per provincie Sperma Winning Opslag Winning Nat. IC Nat. IC Nat. 15 7 15 9 8 23 2 25 4 4 19 4 22 5 8 7 7 7 8 5 12 2 13 2 4 76 22 82 28 29
Embryo Opslag IC 0 1 1 1 1 4
Nat. 5 3 6 5 1 20
IC 0 1 1 1 1 4
Er is bovendien in Vlaanderen 1 centrum erkend voor de winning en opslag van eicellen voor de intracommunautaire handel. Onderstaande tabel 3 toont de evolutie van het aantal erkende activiteiten.
2012 2013 2014 2015 2016
Tabel 3: evolutie van het aantal erkende activiteiten Sperma Winning Opslag Winning Nat. IC Nat. IC Nat. 69 20 75 21 12 69 19 74 23 15 70 20 76 25 18 65 20 78 25 25 76 22 82 28 29
Embryo Opslag IC 7 6 6 5 4
Nat. 12 14 16 19 20
IC 7 6 6 5 4
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
3 SPERMAWINNING Enkel sperma dat gewonnen wordt op een erkend centrum mag verhandeld worden en gebruikt worden voor de inseminatie van merries van derden. Bovendien mag er op deze centra enkel sperma gewonnen worden van hengsten die door een erkende fokkersvereniging zijn toegelaten tot de voortplanting.
3.1 AANTAL INGEZETTE HENGSTEN In 2016 waren er in totaal 384 actieve hengsten aanwezig op de centra voor spermawinning. Dit wil zeggen dat er van deze hengsten vers sperma of diepvriessperma werd gewonnen. Dit aantal is een stijging van 15% ten opzichte van 2015. In figuur 3 is te zien dat het jaarlijks aantal ingezette hengsten schommelt rond de 323. 400
384
380 360
333
340
315
320 300
333 307
319
297
292
280 260 240 220 200 2009
2010
2011
Aantal hengsten
2012
2013
2014
2015
2016
Gemiddeld aantal hengsten = 323
Figuur 3: evolutie van het aantal hengsten waarvan sperma wordt gewonnen
Het merendeel van de hengsten was verbonden aan een centrum terwijl 21 hengsten naar twee of meer centra gingen voor spermawinning. In de meeste gevallen gaat het hier over hengsten waarvan vers sperma op het ‘thuiscentrum’ wordt gewonnen en waarvan diepvriessperma wordt gewonnen op een gespecialiseerd centrum. In de onderstaande figuur 4 wordt het aandeel van de ingezette hengsten getoond per type/ras. Het merendeel van de ingezette hengsten zijn rijpaarden (68,49%). Dit zijn hengsten die goedgekeurd zijn tot de voortplanting voor stamboeken zoals Zangersheide (Z), Belgisch Warmbloedpaard (BWP),
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 13 van 29
Belgisch Sportpaard (SBS), Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN), Selle Français (SF), Holstein, Anglo European Studbook (AES) … De term ‘overige’ in figuur 4 omvat de rassen Akhal Teke, Haflinger, Lusitano, Pura Raza Española alsook enkele rijpony’s. 4,43%
3,39%
6,51% Rijpaard
5,99%
Arabier Draver Trekpaard
11,20%
Quarter overige 68,49%
Figuur 4: aandeel van hengsten op de centra voor spermawinning, per type/ras
3.2 AANTAL ACTIEVE CENTRA In vergelijking met de voorgaande jaren is het aantal niet-actieve centra duidelijk gestegen van gemiddeld 20,69% in 2010 naar 37,76% in 2016 (figuur 5). De niet-actieve centra zijn centra die een erkenning bezitten voor het winnen van sperma maar waar in 2016 geen sperma werd gewonnen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
120 100 80 60 40 20 0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Aantal niet-actieve centra
18
19
20
28
32
25
37
Aantal actieve centra
69
70
69
60
58
61
61
21,35
22,47
31,82
35,56
29,07
37,76
Percentage niet-actieve 20,69 centra t.o.v. totaal
Figuur 5: evolutie van het aantal erkende centra voor spermawinning waar effectief sperma werd gewonnen
Gemiddeld werd er op de centra sperma gewonnen van zes hengsten. Er is echter veel variatie in het aantal hengsten per centrum (figuur 6). Zo zijn er 19 centra waar slechts een tot twee hengsten langs kwamen voor spermawinning. Er waren 14 centra waar meer dan tien hengsten actief waren. Hiervan waren er drie gelegen in Limburg, vier in Antwerpen, twee in Vlaams-Brabant en vijf in OostVlaanderen. Deze 14 centra zijn verantwoordelijk voor 61,50% van het totale aantal gewonnen dosissen vers sperma terwijl negen centra hiervan ook instonden voor 94,53% van het totale aantal gewonnen rietjes diepvriessperma.
40
37
35 30
24
25
19
20 15
9
10
5
4
5 0 0
1-2
3-5
6 -10
11 - 19
20 - ‌
Aantal hengsten per klasse Aantal centra per klasse
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 15 van 29
Figuur 6: aantal centra per klasse
3.3 AANTAL DOSISSEN SPERMA Sinds 2011 wordt er, bij het opvragen van de cijfers, een duidelijk onderscheid gemaakt tussen het aantal dosissen vers sperma en het aantal rietjes diepvriessperma. Vers sperma: Een dosis vers sperma is in principe die hoeveelheid vers sperma die nodig is om één merrie te insemineren met een goede kans op drachtigheid. In de praktijk komt één dosis vers sperma overeen met één buisje of tube waarin het sperma bewaard en verzonden wordt. Diepvriessperma: De dosis die nodig is om één merrie te insemineren met diepvriessperma, bestaat gewoonlijk uit een aantal rietjes diepvriessperma. Het benodigde aantal rietjes wordt onder andere bepaald aan de hand van de kwaliteit van het sperma en de invriesbaarheid. Dit kan verschillen van hengst tot hengst alsook van dag tot dag.
3.3.1 Vers sperma In 2016 werden er 29.011 dosissen vers sperma gewonnen van 303 hengsten op de centra. Dit is een sterke stijging van het aantal gewonnen dosissen in vergelijking met de periode 2012-2015 (figuur 7). 35000
31480
30613
30000
29011
28407 24522 24547
25000
23450 22349
20000
25558
22794 19817 20239 20212
19554
22384
15000 10000 5000 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Dosissen vers sperma
2011
2012 2013 2014 2015 2016
Gemiddelde = 24329
Figuur 7: evolutie van het aantal gewonnen dosissen sperma
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
Van het aantal geproduceerde verse dosissen werden er 6.971 dosissen gebruikt op de centra zelf en 13.095 dosissen werden verzonden (figuur 8). In vergelijking met 2015 is vooral een stijging merkbaar in het aantal verzonden dosissen. 25000 20000 15000
9872
6971
10416 9424
8680 7744 8093
10000 5000
11087
10040 9100 8035
8202 8960
8831
8317
6233 5769
5245 6051 13095
7751
7342
8798 8899 7800 7680 7956 8557 7202
9638
0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 verzonden
2011
2012 2013 2014 2015 2016
gebruikt
Figuur 8: evolutie van het aantal gebruikte en verzonden verse dosissen
3.3.2 Diepvriessperma In 2016 werden 60.661 rietjes diepvriessperma van 111 hengsten gewonnen om in te vriezen op tien erkende centra. In vergelijking met 2015 steeg het aantal gewonnen rietjes opmerkelijk met 42,93% (figuur 9). Het winnen van diepvriessperma gebeurt veelal op gespecialiseerde centra die erkend zijn voor de winning en opslag van sperma voor de intracommunautaire handel.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 17 van 29
70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0
2011
2012
2013
2014
2015
2016
21805
36341
28869
39382
42440
60661
Aantal hengsten
94
74
91
98
95
111
Aantal centra
9
11
9
10
9
10
Aantal rietjes
Figuur 9: evolutie van het aantal gewonnen rietjes diepvriessperma
Het grootste deel van de hoeveelheid gewonnen diepvriessperma wordt ofwel bewaard op het centrum zelf, ofwel verzonden naar klanten. Slechts een kleine minderheid van het diepvriessperma wordt gebruikt voor inseminatie (figuur 10).
18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0
2011
2012
2013
2014
2015
2016
gebruikt
834
636
775
278
871
649
verzonden
8661
13992
14550
14345
12538
12563
Figuur 10: evolutie van het aantal gebruikte en verzonden rietjes
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
3.4 VERDELING PER PROVINCIE Tabel 4 toont het gemiddeld aantal gewonnen verse dosissen per centrum voor de verschillende provincies. Hierbij is enkel rekening gehouden met centra die in 2016 actief waren wat betreft spermawinning. In Limburg werd het hoogste aantal verse dosissen gewonnen per centrum terwijl West-Vlaanderen het laagste aantal verse dosissen per centrum had. Provincie Limburg Antwerpen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant
Tabel 4: gemiddeld aantal gewonnen verse dosissen per centrum, per provincie Aantal centra Aantal gewonnen dosissen Gemiddeld
11 15 20 8 7
11.761 4.909 8.308 2.000 2.033 Gemiddeld:
1069,18 327,27 415,40 250,00 290,43 475,59
Tabel 5 toont de situatie voor het aantal rietjes diepvriessperma. Uit deze tabel blijkt dat het grootste aantal rietjes gewonnen werd in Limburg
Tabel 5: aantal gewonnen rietjes diepvriessperma per provincie Provincie Aantal gewonnen rietjes Limburg 24.434 Antwerpen 8.722 Oost-Vlaanderen 8.266 West-Vlaanderen 3.318 Vlaams-Brabant 15.921
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 19 van 29
4 INSEMINATIES Jaarlijks geven de erkende centra cijfers door met betrekking tot de inseminaties die uitgevoerd werden op hun centrum. Hierbij moet opgemerkt worden dat de inseminaties uitgevoerd bij de merriehouders thuis, niet opgenomen zijn in de resultaten.
4.1 AANTAL GEÏNSEMINEERDE MERRIES Er werden in totaal 7.898 merries geïnsemineerd op erkende centra. Na een dalende trend in de periode 2008-2013, is het aantal geïnsemineerde merries terug in een stijgende lijn sinds 2014 (figuur 11). 9000 7898
8000 7000
6219
6116
6263
6604
6703
6948 6294
6000
6011
6337
5656
5000
4754
4804
2012
2013
4000 3000 2000 1000 0 2004
2005
2006
2007
Aantal merries
2008
2009
2010
Gemiddelde = 6201
2011
2014
2015
2016
Lineair (Aantal merries)
Figuur 11: evolutie van het aantal geïnsemineerde merries
Er werden 3.306 merries geïnsemineerd op 58 centra met sperma dat op de centra zelf werd gewonnen van 273 hengsten. In de onderstaande figuur 12 wordt het aandeel van het aantal ingezette hengsten getoond per type/ras. Het merendeel van de ingezette hengsten zijn rijpaarden zoals beschreven bij figuur 12.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
4,03%
2,93%
8,42% Rijpaard
7,33%
Arabier Trekpaard Quarter Pony
69,60%
Figuur 12: aandeel van de ingezette hengsten per type/ras (sperma gewonnen op centrum zelf)
Er werden 4.592 merries geĂŻnsemineerd op 56 centra met sperma dat gewonnen was op andere centra. In vergelijking met 2015, is het aandeel merries dat geĂŻnsemineerd werd met elders gewonnen sperma gestegen (figuur 13).
9000 8000 7000 6000 5000
4592
3102
3846
3235
3102
3306
2014
2015
2016
4000 3000 2000 1000 0 Zelf gewonnen sperma
Niet zelf gewonnen sperma
Figuur 13: aantal merries dat geĂŻnsemineerd werd per type sperma (zelf gewonnen of niet zelf gewonnen)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 21 van 29
Er waren in 2016 34 centra waar zowel eigen gewonnen sperma werd gebruikt als sperma dat op een ander centrum werd gewonnen. Daarnaast waren er 27 centra die uitsluitend werkten met sperma dat ze zelf gewonnen hadden, terwijl er 22 centra waren die louter sperma insemineerden dat ergens anders was gewonnen.
4.2 AANTAL CENTRA In 2016 werden er op 80 erkende centra merries geïnsemineerd zodat er gemiddeld 99 merries per centrum werden geïnsemineerd. Ook hier is er veel variatie tussen de centra. In figuur 14 ziet u het aantal centra weergegeven per klassegrootte. 43 Actieve centra hadden minder dan 50 merries geïnsemineerd. Er waren 11 centra die meer dan 200 merries insemineerden. Op deze centra werd 56,88% van het totale aantal merries geïnsemineerd. 50 40
43 37
30 20
14
12
10
8
3
0 0
1 - 49
50 - 99
100 - 199 200 - 399
399 - …
Aantal merries (opgedeeld in klassen) Aantal centra per klasse Figuur 13: aantal centra per klasse (aantal geïnsemineerde merries per centrum)
4.3 VERDELING PER PROVINCIE De verdeling van het aantal geïnsemineerde merries over de verschillende provincies is weergegeven in onderstaande figuur 15. Het grootste aantal inseminaties werd uitgevoerd in Oost-Vlaanderen (65,06%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
33,42% 55,75%
Limburg Antwerpen
43,38%
Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen
41,29%
Vlaams-Brabant
65,06%
Figuur 145: verdeling van het aantal geïnsemineerde merries per provincie
Tabel 6 toont het gemiddeld aantal inseminaties per centrum voor de verschillende provincies. Hierbij werd enkel rekening gehouden met centra waar in 2015 een inseminatie-activiteit plaatsvond. Het gemiddeld aantal merries per centrum is het hoogste in West-Vlaanderen en het laagste in Antwerpen.
Provincie Limburg Antwerpen Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Vlaams-Brabant
Tabel 6: gemiddeld aantal geïnsemineerde merries per centrum, per provincie Aantal geïnsemineerde Gemiddeld aantal merries Aantal centra merries per centrum
17 19 22 11 11
1.843 1.365 2.151 1.434 1.105
Gemiddeld:
108,41 71,84 97,77 130,36 100,45 98,70
4.4 DRACHTIGHEIDSRESULTAAT In 2016 was 70% van de merries, die geïnsemineerd werden op de centra, drachtig op het einde van het seizoen (figuur 16). Het gemiddelde drachtigheidspercentage sinds 2004 bedraagt 73%. Hierbij moet opgemerkt worden dat bij 8,88% van de geïnsemineerde merries het resultaat van de inseminaties niet gekend was voor 2016, wat een lichte stijging is ten opzichte van de periode 2012-2015.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 23 van 29
80
76
75
76
75
75
71
69
70
74
70
69
72
71
70
60 50 40 30 20 12,00
10
15,42 9,64
5,85
0 2004
2005
2006
2007
2008
Percentage drachtige merries
2009
2010
2011
Gemiddelde = 73
2012
5,20
2013
6,99
2014
6,68
2015
8,88
2016
Percentage niet gekende resultaten
Figuur 15: evolutie van het drachtigheidsresultaat
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
5 EMBRYOTRANSPLANTATIE In 2016 werden er embryo’s gewonnen van 1647 donormerries op 24 centra. Deze merries waren hoofdzakelijk rijpaarden (79,66%). Het aantal donormerries is nog steeds in stijgende lijn (figuur 17). 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Overige
5
2
1
3
7
9
18
Arabier
90
91
101
150
156
230
317
Rijpaard
500
608
613
715
850
1076
1312
Figuur 16: evolutie van het aantal donormerries per ras
Op de erkende centra werden in totaal 1887 embryo’s gewonnen. Hiermee blijft het aantal embryo’s op hetzelfde niveau als in 2015, ondanks de stijging van het aantal donormerries. Uiteindelijk werden er 1.964 embryo’s ingeplant bij draagmerries op 14 erkende centra. Net zoals de voorgaande jaren werd het overgrote deel van deze embryo’s, in 2016 ongeveer 95,67%, ingeplant op 3 erkende centra, wat aangeeft dat er een sterke mate van specialisatie in deze sector is. Op het einde van het seizoen waren 1258 draagmerries drachtig, oftewel 64,05% van de merries bij wie een embryo werd ingeplant (figuur 18).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 25 van 29
2500 2000 1500 1000 500 0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Gewonnen
926
1426
949
1346
1600
1897
1887
Ingeplant
1173
1389
1116
1256
1565
1910
1964
Drachtig
844
934
731
822
985
1225
1258
Percentage 71,95% 67,24% 65,50% 63,85% 62,94% 64,14% 64,05% drachtigheid Figuur 17: evolutie van het aantal gewonnen en ingeplante embryo’s en het aantal drachtige draagmerries, alsook het percentage van drachtigheid
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
6 ROL VAN HET DEPARTEMENT LANDBOUW EN VISSERIJ 6.1 FOKKERIJ - STAMBOEKWERKING De Vlaamse overheid verleent steun aan de fokkerijsector van de paardachtigen in Vlaanderen: door het erkennen van een coördinerende vereniging alsook het erkennen van verschillende verenigingen voor het bijhouden van stamboeken; door het toezien op de correcte uitvoering van de fokprogramma’s door de erkende organisaties; door het subsidiëren van prestatieonderzoeken van rijpaardhengsten. In samenwerking met de KU Leuven wordt een Genetische Springindex berekend voor hengsten. Dit is een schatting van de erfelijke aanleg van sportpaarden voor springwedstrijden; door het subsidiëren van kosten verbonden aan stamboekwerking; door het subsidiëren van projecten die innovatie en kwaliteitsverbetering beogen in de fokkerij.
6.2 FOKKERIJ – CENTRA VOORTPLANTINGSTECHNIEKEN PAARD Het Departement Landbouw en Visserij volgt de correcte werking op van de erkende centra voor geassisteerde voortplanting bij paarden en heeft een beleidsondersteunende rol. De centra worden regelmatig bezocht door een deskundige van het departement. Daarbij wordt nagegaan of het centrum in staat is om sperma en embryo’s van voldoende hoge kwaliteit te winnen of op te slaan en of voldaan is aan alle zoötechnische en administratieve voorwaarden.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.06.2017
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
pagina 27 van 29
BESLUIT In de periode 2008-2013 was de economische crisis duidelijk voelbaar in de paardensector en bijgevolg ook in de centra die gespecialiseerd zijn in de geassisteerde voorplanting waar een daling van de activiteiten merkbaar was. In 2014 volgde er een voorzichtig herstel dat in 2015 duidelijk werd voortgezet. Het jaarrapport 2016 bevestigt deze positieve trend. Zo was er een duidelijke stijging in het aantal hengsten waarvan sperma werd gewonnen, het aantal gewonnen dosissen vers sperma en het aantal dosissen dat hiervan verzonden werd, alsook in het aantal gewonnen rietjes diepvriessperma en het aantal geïnsemineerde merries. Wat betreft de embryotransplantaties steeg het aantal donormerries, maar het aantal gewonnen embryo’s bleef op hetzelfde niveau als in 2015. Ten opzichte van de voorgaande jaren, was er in 2016 een opmerkelijke stijging in het aantal erkende centra, er zijn verschillende nieuwe centra bijgekomen. In tegenstelling tot 2015, toen de meerderheid van de nieuwe centra zich toelegden op inseminaties van merries en embryotransplantaties, steeg in 2016 voornamelijk het aantal centra voor de winning van sperma. Daarentegen is het aantal niet-actieve centra voor spermawinning ook gestegen. De trend tot schaalvergroting en specialisatie blijft merkbaar aangezien de stijging in het aantal gewonnen dosissen vers sperma en rietjes diepvriessperma vooral terug te vinden is bij de centra die reeds langer erkend zijn. Ook in de deelsector van de embryotransplantaties ziet men een toename van het aantal erkende centra, dit zijn veelal dierenartspraktijken die naast inseminatie van merries ook de winning van embryo’s aanbieden. Ook in deze sector is een specialisatie merkbaar waarbij het overgrote deel van de ingeplante embryo’s, namelijk zo’n 95,67%, werd ingeplant op slechts 3 erkende centra. Samengevat stellen we dus vast dat de sector in 2016 een duidelijke stijging in activiteiten kende en dat schaalvergroting en specialisatie, net zoals in de voorgaande jaren, merkbaar waren. Op het terrein wordt bovendien hetzelfde vastgesteld met voornamelijk een groei bij de reeds grotere centra. Met de inwerkingtreding van de nieuwe veterinairrechtelijke voorschriften voor de nationale centra is er bovendien de verwachting dat een aantal niet- tot minder actieve nationaal erkende centra hun activiteiten in de loop van 2017 zullen stopzetten.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 29
Jaarrapport centra voortplantingstechnieken paard 2016
30.06.2017
Bijlage: ligging van de erkende centra voor voortplantingstechnieken in Vlaanderen
Departement Landbouw en Visserij Koning Albert II-laan 35 bus 40 1030 Brussel www.vlaanderen.be/landbouw