Issuu

TOETSINGSWAARDEN VOOR PFOS EN PFOA IN BODEM EN GRONDWATER ONTWERP

/ rapport

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

TOETSINGSWAARDEN VOOR PFOS EN PFOA IN BODEM EN GRONDWATER Aanvulling bij Basisinformatie voor risicoevaluaties - ONTWERP publicatiedatum / 15.06.2020 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

www.ovam.be

DOCUMENTBESCHRIJVING Titel van publicatie: Toetsingswaarden voor PFOS en PFOA in bodem en grondwater â€“ ONTWERP

Verantwoordelijke Uitgever: OVAM

Wettelijk Depot nummer: n.v.t.

Trefwoorden: Bodemverontreiniging, risico-evaluatie, bodemonderzoek, PFAS, PFOS, PFOA

Samenvatting: In dit document zijn de toetsingswaarden voor PFOS en PFOA in bodem en grondwater opgenomen. De fysico-chemische en toxicologische gegevens werden samengevat. Deze gegevens worden bij voorkeur gebruikt bij het uitvoeren van een locatiespecifieke risicoevaluatie van bodemverontreiniging. Aantal bladzijden: 17

Aantal tabellen en figuren: 6 tabellen

Datum publicatie: Juni 2020

Prijs*: n.v.t.

Begeleidingsgroep en/of auteur: Mirja Van Holderbeke, Johan Bierkens, Lieve Geerts (VITO) Griet Van Gestel (OVAM)

Contactpersonen: Griet Van Gestel

Andere titels over dit onderwerp:

Richtlijn PFAS-onderzoek

U hebt het recht deze brochure te downloaden, te printen en digitaal te verspreiden. U hebt niet het recht deze aan te passen of voor commerciĂŤle doeleinden te gebruiken. De meeste OVAM-publicaties kunt u raadplegen en/of downloaden op de OVAM-website: http://www.ovam.be * Prijswijzigingen voorbehouden.

15.06.2020

pagina 3 van 17

INHOUD 1

Toetsingswaarden voor PFOS en PFOA .................................................................................... 5

1.1

PFOS

1.1.1 1.1.2

Toetsingswaarden voor het vaste deel Toetsingswaarde voor grondwater

5 5

1.2 1.2.1

PFOA Toetsingswaarden voor het vaste deel

6 6

1.2.2

Toetsingswaarde voor grondwater

Technische fiches â€“ stofdata .................................................................................................... 7

2.1 2.2

PFOS PFOA

Referenties ............................................................................................................................. 17

pagina 4 van 17

7 12

15.06.2020

1 TOETSINGSWAARDEN VOOR PFOS EN PFOA VITO heeft in opdracht van OVAM een voorstel voor bodemsaneringsnormen voor PFOS en PFOA uitgewerkt. Deze waarden kunnen als toetsingswaarden worden gebruikt bij het beoordelen van bodemverontreinigingen. De onderbouwing en afleiding van de waarden is beschreven in ‘Voorstel voor bodemsaneringsnormen voor perfluoroctaansulfonzuur (PFOS) en perfluoroctaanzuur (PFOA)’ (Van Holderbeke et al., 2020). De gevolgde methodiek voor het afleiden van de bodemsaneringsnormen is beschreven in ‘Basisinformatie voor risicoevaluaties: werkwijze voor het opstellen van bodemsaneringsnormen en toetsingswaarden, richtwaarden en streefwaarden’ (OVAM, 2016). De toetsingswaarden zijn voorlopige waarden omdat het wetenschappelijk onderzoek over perfluorverbindingen nog volop in evolutie is. Er is nog geen beslissing genomen over het voorstel van bodemsaneringsnorm voor bestemmingstype I (natuur) en bestemmingstype II (landbouw), omdat de berekende waarden weinig afwijken van de verwachte achtergrondconcentraties of streefwaarden in Vlaanderen. Momenteel wordt een studie uitgevoerd in opdracht van OVAM voor het bepalen van streefwaarden voor perfluorverbindingen (verwacht najaar 2020). Van zodra de streefwaarden bekend zijn, zullen ook normen voor bestemmingstypes I en II worden bepaald. De voorlopige toetsingswaarden voor vrij gebruik van bodem en voor bouwkundig bodemgebruik staan vermeld in het document ‘Richtlijn PFAS-onderzoek’ (OVAM, 2020). In dit document zijn ook andere aandachtspunten en richtlijnen opgenomen omtrent bodemverontreiniging met perfluorverbindingen.

1.1 PFOS 1.1.1 Toetsingswaarden voor het vaste deel De voorgestelde bodemsaneringsnormen voor het vaste deel staan vermeld in Tabel 1. Tabel 1: De voorgestelde bodemsaneringsnormen voor het vaste deel (g/kg ds) voor PFOS Bestemmingstype

III

Voorstel humaantox

205

1.949

Voorstel ecotox

110

9.100

Voorstel bodemsaneringsnorm (µg/kg ds)

110

1.949

1.1.2 Toetsingswaarde voor grondwater De voorgestelde bodemsaneringsnorm voor grondwater voor PFOS bedraagt 120 ng/L.

15.06.2020

pagina 5 van 17

1.2 PFOA 1.2.1 Toetsingswaarden voor het vaste deel De voorgestelde bodemsaneringsnormen voor het vaste deel staan vermeld in Tabel 2. Tabel 2: De voorgestelde bodemsaneringsnormen voor het vaste deel (ď g/kg ds) voor PFOA III

Voorstel humaantox Voorstel ecotox

Bestemmingstype

205 89

643 1.100

643 50.000

Voorstel bodemsaneringsnorm (Âľg/kg ds)

643

1.2.2 Toetsingswaarde voor grondwater De voorgestelde bodemsaneringsnorm voor grondwater voor PFOA bedraagt 120 ng/L.

pagina 6 van 17

15.06.2020

2 TECHNISCHE FICHES – STOFDATA 2.1 PFOS Tabel 3: Stofdata voor PFOS Parameter

Eenheid

Naam

Waarde Perfluoroctaansulfonzuur

CAS nummer

1763-23-1

EG nummer

217-179-8

Type

organisch neen(1)

Dissociërend Zuurconstante (pKa)

-3,27

Molmassa

g/mol

500,126

Oplosbaarheid

mg/l

370 (K-zout)(2)

3,31.10-4 (K-zout) (20°C)

Pa m³/mol

Dampdruk Henry-coëfficiënt log Kow1 Kow log Koc Koc Log Koa

BCF

Bron

g/g

4,49 (berekende waarde)(3)

Brooke et al. (2004)

OECD (2002) OECD (2002) wordt in S-Risk berekend EpiSuite

30902,95 2,57 (anion)

Higgins and Luthy

371,54

(2006)

g/g

-(4)

optioneel in S-Risk

(mg/kg ds)/(mg/m³)

zie tabel onderaan(6)

dm³/kg

Gebaseerd op Vonk

Dpe

m²/d

Dpvc

m²/d

1.10-7

(standaardwaarde)

1.10-10 (Dpe/1000)

(1985) en Lijzen et al. (2011) Cornelis et al. (2017)

Wordt ingegeven in S-Risk maar niet in verdere berekeningen gebruikt

15.06.2020

pagina 7 van 17

Parameter

Eenheid

Waarde

Bron

Diffusiecoëfficiënt lucht (Da)

m²/d

wordt in S-Risk berekend

Diffusiecoëfficiënt water (Dw)

m²/d

wordt in S-Risk berekend

[cm/h]

9,5.10-7 (AFPO)

Washburn et al. (2005)

Cornelis et al. (2017)

ABS dermaal bodem/stof

BTF rundsvlees

d/kg

0,071

Vestergren et al. (2013)

BTF schapenvlees

d/kg

0,387

Kowalczyk et al. , 2012

BTF lever

d/kg

0,441

Vestergren et al. (2013)

BTF nier

d/kg

1,201

Kowalczyk et al. (2013)

BTF melk

d/kg

0,021

Vestergren et al. (2013)

BTF bodem – ei

d/kg

BTF voeder - ei

d/kg Carc. 2

EG (2008)

mg/kg.d

2.10-5

US-EPA (2016)

mg/m³

7.10-5

mg/kg.d

2.10-5

Carcinogeniteit

Xiao et al. (2015)

Systemische effecten drempel (5) TDI oraal TCL inhalatoir TDI dermaal

Limiet in lucht

mg/m³

Limiet in drinkwater

mg/m³

0,1

pagina 8 van 17

oraal = TDI oraal

kind, jongere, volwassene

uitmiddeling - leeftijden

Gewasnorm

berekend uit TDI

EC (2018)

mg/kg vg

15.06.2020

Parameter

Eenheid

Waarde

Bron

Vleesnorm Rundsvlees Schapenvlees Lever Nier Melk Boter Ei Achtergrond voeding alle leeftijdscategorieën met inbegrip van

mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg Extrapolatie op mg/kg dag

1,2.10-6 (1 - < 3 jr)

kinderen

basis van EFSA (2012) Lower bound

1,2.10-6

(3 - < 6 jr)

1,08.10-6 (6 - < 10 jr) 0,513.10-6 (10 - < 15 jr) 0,562.10-6 (15 - < 21 jr) 0,634.10-6 (21 - < 31 jr) Achtergrond aardappel

mg/kg vg

0,875.10-6 ( 31 jr) 3,60.10-6

Achtergrond wortelgewassen Achtergrond bolgroenten (ui, …)

mg/kg vg mg/kg vg

9,50.10-6 2,20.10-6

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond vruchtgroenten Achtergrond kool

mg/kg vg mg/kg vg

2,10.10-6 1,20.10-6

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond bladgroenten Achtergrond peulvruchten

mg/kg vg mg/kg vg

6.10-7 0

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond rundsvlees Achtergrond orgaanvlees

mg/kg vg mg/kg vg

8,60.10-6 4,20.10-4

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond melk

mg/kg vg

9,00.10-7

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond boter

mg/kg vg

8,2.10-4

(Gelijk gesteld aan ‘animal fat’)

Achtergrond eieren

mg/kg vg

3,7.10-5

EFSA (2012) LB

15.06.2020

EFSA (2012) LB

pagina 9 van 17

Parameter

Eenheid

Waarde

Bron

Achtergrond buitenlucht

mg/m³

1,4.10-9

P50 waarde uit Cornelis et al. (2009) Jahnke et al. (2007)

Achtergrond binnenlucht

1,6.10-9

mg/m³

in Cornelis et al. (2009) Wordt gelijkgesteld aan nul vermits dit

Achtergrond drinkwater

mg/m³

in de innameschatting van EFSA (2012) zit

(1)

in S-Risk wordt ‘neen’ ingegeven omdat Kd van dissociërende stoffen wordt berekend uit log Kow, wat we willen vermijden; voor niet-dissociërende stoffen wordt de Kd berekend uit de Koc (2)

De waarde van 370 mg/l wordt vermeld in OECD (2002) met verwijzing naar een 3M-rapport van 1999, zonder vermelding van temperatuur. Het OECD testprotocol voor oplosbaarheid (OECD test guideline 105) vermeldt dat de test bij voorkeur bij 20 ± 0,5 °C wordt uitgevoerd. Daarom wordt in S-Risk 20°C gebruikt. (3) Log Kow is verplicht in S-Risk, en wordt gebruikt voor het berekenen van Kp, Koc, en transferfactoren, tenzij een experimentele waarde wordt ingegeven. Voor deze drie parameters zijn experimentele waarden voorhanden. (4) Log Koa is optioneel in S-Risk, dat Koa gebruikt in de berekening van de overdracht naar planten; aangezien hiervoor experimentele gegevens beschikbaar zijn, is een Koa-waarde niet nodig. (5) De RfD van US-EPA (2016) van 20 ng/kg lg/d wordt voorgesteld als toxicologische referentiewaarde voor het berekenen van de bodemnorm op basis van de volgende argumenten: − experten erkennen dat de huidige norm van EFSA te hoog is − de strengere EFSA-norm is nog voorlopig − de Nederlandse MTR is meer beschermend dan de huidige TDI van EFSA, maar zal vermoedelijk herbekeken worden wanneer EFSA haar finale (strengere) TDI publiceert − de MRL van ATSDR is nog voorlopig − de RfD is gebaseerd op een langdurende studie − de waarde van de RfD is dezelfde als deze van Australië en Nieuw-Zeeland − de afleidingen van US-EPA, en Australië/Nieuw-Zeeland zijn recent (6) Tabel

4: BCF-waarden voor PFOS Plant

BCF of BCF-model

aardappelen aardappelen wortelen knolgewassen wortelen schorseneren andere wortelgewassen (zoals radijs)

pagina 10 van 17

0,01 0,50 0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen) 0,38

15.06.2020

Plant

BCF of BCF-model

bolgewassen bolgewassen (zoals ui) prei

0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen) 0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen)

vruchtgewassen tomaat komkommer andere vruchtgewassen (zoals paprika)

0,06 0,07 0,065 (gemiddelde gekende vruchtgewassen)

kolen kool bloemkool en broccoli spruitjes

0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen) 0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen) 0,44 (= gemiddelde gekende wortelen knolgewassen)

bladgewassen sla veldsla

0,56 0,56 (=sla)

andijvie spinazie

0,62 (gemiddelde sla en selder) 3,77

witlof selder

0,62 (gemiddelde sla en selder) 0,72

peulvruchten bonen

0,03 (=erwten)

erwten grassen

0,03

gras granen

0,048

maĂŻs

0,003

15.06.2020

pagina 11 van 17

2.2 PFOA Tabel 5: stofdata voor PFOA Parameter

Eenheid

Perfluoroctaanzuur 335-67-1

EG nummer Type

206-397-9 organisch

Dissociërend

neen(1)

Zuurconstante (pKa)

2,8

Molmassa

g/mol

414,07

Oplosbaarheid

mg/l

9,5.10³ (25°C)

1,7.10-2 (10°C)

Pa m³/mol

Dampdruk Henry-coëfficiënt log Kow2 Kow log Koc

g/g

4,81 (berekende waarde)(2)

Bron

Moody and Field (2000)

ECHA (2014) Lijzen et al. (2018) wordt in S-Risk berekend EpiSuite

64565,42 2,06

Higgins and Luthy

114,82

(2006)

g/g

-(3)

optioneel in S-Risk

BCF

(mg/kg ds)/(mg/m³)

Zie tabel onderaan(6)

Dpe

m²/d

1.10-7 (standaardwaarde)

Dpvc

m²/d

1.10-10 (Dpe/1000)

Diffusiecoëfficiënt lucht (Da)

m²/d

Diffusiecoëfficiënt water (Dw)

m²/d

[cm/h]

9,49.10-7

Koc Log Koa

Waarde

Naam CAS nummer

dm³/kg

Vonk (1985); Lijzen et al. (2018) Cornelis et al. (2017) wordt in S-Risk berekend wordt in S-Risk berekend Fasano et al. (2005)

Wordt ingegeven in S-Risk maar niet gebruikt voor de verdere berekeningen

pagina 12 van 17

15.06.2020

Parameter

Eenheid

Waarde

Bron

Cornelis et al. (2017)

ABS dermaal bodem/stof

d/kg

5,999.10-3

BTF rundsvlees

Xiao et al. (2015) Vestergren, 2013 en Kowalczyk et al. (2013) Vestergren, 2013

BTF schapenvlees

BTF lever

d/kg

6,950.10-3

d/kg

8,756.10-3

en Kowalczyk et al. (2013) Vestergren, 2013 en Kowalczyk et al. (2013) Vestergren, 2013

BTF nier

d/kg

1,945,10-3

BTF melk

d/kg

5,686,10-3

en Kowalczyk et al. (2013) Vestergren, 2013 en Kowalczyk et al. (2013)

BTF bodem – ei

d/kg

BTF voeder - ei

d/kg Carc. 2

EG (2008)

mg/kg.d

2.10-5

US-EPA (2016)

mg/m³

7.10-5

mg/kg.d

2.10-5

Carcinogeniteit Systemische effecten drempel (4) TDI oraal TCL inhalatoir TDI dermaal uitmiddeling - leeftijden

berekend uit TDI oraal = TDI oraal

kind, jongere, volwassene

Systemische effecten zonder drempel Hellingsfactor oraal Eenheidsrisico Hellingsfactor dermaal

15.06.2020

(mg/kg/d)-1

0,07

(mg/m³)-1

(mg/kg/d)-1

US-EPA (2016)

pagina 13 van 17

Parameter

Eenheid

Uitmiddelingsduur

Waarde levenslang

Limiet in lucht

mg/m³

Limiet in drinkwater

mg/m³

0,1

Gewasnorm

Bron

EC (2018)

mg/kg vg

Vleesnorm Rundsvlees Schapenvlees Lever Nier Melk Boter Ei Achtergrond voeding alle leeftijdscategorieën met inbegrip van

mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg mg/kg vg Extrapolatie op mg/kg dag

2,20.10-7 (1 - < 3 jr)

kinderen

basis van EFSA (2012) Lower bound

1,98.10-7 (3

- < 6 jr)

1,62.10-7 (6 - < 10 jr) 1,08.10-7 (10 - < 15 jr) 0,924.10-7 (15 - < 21 jr) 0,98.10-7 (21 - < 31 jr) Achtergrond aardappel

mg/kg vg

1,11.10-7 ( 31 jr) 9,00.10-7

Achtergrond wortelgewassen Achtergrond bolgroenten (ui, …)

mg/kg vg mg/kg vg

3,4.10-6 2,2.10-6

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond vruchtgroenten Achtergrond kool

mg/kg vg mg/kg vg

4,5.10-6 1,9.10-6

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond bladgroenten Achtergrond peulvruchten

mg/kg vg mg/kg vg

6,2.10-6 2,5.10-5

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

pagina 14 van 17

EFSA (2012) LB

15.06.2020

Parameter

Eenheid

Waarde

Bron

Achtergrond rundsvlees Achtergrond orgaanvlees

mg/kg vg mg/kg vg

6,1.10-6

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond melk

mg/kg vg

EFSA (2012) LB EFSA (2012) LB

Achtergrond boter

mg/kg vg

1,7.10-6

Gelijk gesteld aan ‘animal fat’

Achtergrond eieren

mg/kg vg

8,8.10-5

Achtergrond buitenlucht

mg/m³

8,90.10-9

EFSA (2012) LB Cornelis et al.

Achtergrond binnenlucht

mg/m³

8,90.10-9

Achtergrond drinkwater

mg/m³

3,4.10-5

(2009) Gelijkgesteld aan buitenlucht Wordt gelijkgesteld aan 0 vermits dit vervat zit in de innameschatting van EFSA (2012)

(1)

in S-Risk wordt ‘neen’ ingegeven omdat Kd van dissociërende stoffen wordt berekend uit log Kow, wat we willen vermijden; voor

niet-dissociërende stoffen wordt de Kd berekend uit de Koc (2) Log Kow is verplicht in S-Risk, en wordt gebruikt voor het berekenen van Kp, Koc, en transferfactoren, tenzij een experimentele waarde wordt ingegeven. Voor deze drie parameters zijn experimentele waarden voorhanden. (3) Log Koa is optioneel in S-Risk, dat Koa gebruikt in de berekening van de overdracht naar planten; aangezien hiervoor experimentele gegevens beschikbaar zijn, is een Koa-waarde niet nodig. (4) De RfD van US-EPA (2016a) van 20 ng/kg lg/d wordt voorgesteld als toxicologische referentiewaarde voor het berekenen van de bodemnorm op basis van de volgende argumenten: − experten erkennen dat de huidige norm van EFSA te hoog is − de strengere EFSA-norm is nog voorlopig − de Nederlandse MTR is meer beschermend dan de huidige TDI van EFSA, maar zal vermoedelijk herbekeken worden wanneer EFSA haar finale (strengere) TDI publiceert − de MRL van ATSDR is nog voorlopig − de RfD is gebaseerd op een langdurende studie − de waarde van de RfD is dezelfde als deze van Australië en Nieuw-Zeeland − de afleidingen van US-EPA, en Australië/Nieuw-Zeeland zijn recent (6)

Tabel 6: BCF-waarden voor PFOA Plant

BCF of BCF-model

aardappelen aardappelen

0,06

wortelen knolgewassen wortelen

0,39

schorseneren

15.06.2020

0,55 (gemiddelde waarde van gekende wortelen knolgewassen)

pagina 15 van 17

Plant

BCF of BCF-model

andere wortelgewassen (zoals radijs)

0,70

bolgewassen