Biologische_landbouw_2021.pdf by Vlaanderen-be

Vlaanderen is landbouw & visserij

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2021

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ

www.vlaanderen.be/landbouw

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN 2021 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

www.vlaanderen.be

LANDBOUWBEDRIJF

BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN

621

landbouwbedrijven + 5% in 2021

9.823 ha areaal

CONSUMPTIE

+ 8% in 2021

€ 399 mln.

bestedingen aan biologische producten (totaal)

Samenstelling bioareaal grasland, weiden en bossen 36% voedergewassen/groenbedekkers 26% akkerbouw 16% aardappel, groenten en kruiden 12% fruitteelt 9%

Biobestedingen aan versproducten aardappelen, groenten en fruit 36% vlees, vis en ei 29% zuivel 17% graanproducten 17%

+ 7% in 2021

3,4 %

marktaandeel biologische versproducten +0,6% marktaandeel in 2021

OVERHEID

Typologische indeling biologische landbouwbedrijven gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht 29% gespecialiseerde dierlijke productie 19% gespecialiseerde akkerbouw 15% gespecialiseerde fruitteelt 15% overige gespecialiseerde bedrijven 8% bedrijven met combinaties 14% van activiteiten

€ 5,98 mln.

overheidsuitgaven (Vlaams + Europees)

Marktaandelen biologische versproducten eieren 13% vleesvervangers 12% groenten 6% aardappelen 5% fruit 4%

Thematische verdeling overheidsuitgaven biologische productie 55% onderzoek en kennisopbouw 36% ketenontwikkeling 8% promotie en draagvlakverbreding 1% richting brede publiek

Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Ilse Timmermans, Luc Van Bellegem Lectoren Els Bonte, Lieve De Cock, Vanessa De Raedt, Elfi Laridon, Ellen Maertens, Jonathan Platteau, Vincent Samborski, Tom Van Bogaert, Kristof Vanoost Verantwoordelijke uitgever Patricia De Clercq, Secretaris-generaal Depotnummer D/2022/3241/161 Lay-out Departement Landbouw en Visserij U kan onze privacyverklaring terugvinden op www.vlaanderen.be/landbouw/privacy

Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons emailadres is als volgt samengesteld: voornaam.naam@lv.vlaanderen.be. Ons generiek adres is landbouwcijfers@lv.vlaanderen.be. U vindt onze cijfers en rapporten terug op: https://landbouwcijfers.vlaanderen.be/

Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Timmermans I. & Van Bellegem L. (2022) De biologische landbouw in 2021, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2021

Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2021

INHOUD Samenvatting ............................................................................................................................................................................................................................................6 1 Biologische landbouw in Vlaanderen .........................................................................................................................................................8 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aantal biolandbouwbedrijven breidt uit met 5% Tuinbouw is de vaakst voorkomende bedrijfstak Gemiddeld 16 hectare biopercelen per landbouwbedrijf Biologische oppervlakte neemt toe met 8% Sterkst groeiende teeltgroepen zijn ‘voedergewassen en groenbedekkers’ en ‘aardappelen, groenten en kruiden’ Grootste stijging bij biologische varkens- en geitenhouderij Opleiding en advisering over bioproductie blijven populair

8 9 10 11 13 14 16

Biologische keten in Vlaanderen ...................................................................................................................................................................18

2.1 2.2 2.3

Aantal bedrijven in de bioketen (excl. producenten) stijgt met 7% Bereiders richten zich het vaakst op de vervaardiging van ‘andere voedingsmiddelen’ Bio-invoer uit niet-EU-landen daalt met 12%

Financiële ondersteuning door de overheid .....................................................................................................................................25

3.1 3.2 3.3

24% meer overheidsuitgaven specifiek voor de biosector Biolandbouwbedrijven ontvangen meer ontkoppelde directe steun Hogere overheidsuitgaven voor bio-onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling

Biologische bestedingen in Vlaanderen en België ........................................................................................................................32

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10

Kleinere groei biobestedingen na het atypisch jaar 2020 Achterstand van Vlaanderen in biobestedingen verkleint Biobestedingen per capita groeien, maar Vlaanderen loopt achter Biologisch assortiment breidt uit en marktaandeel vertoont een lichte groei ‘Aardappelen, groenten en fruit’ blijft de belangrijkste verscategorie Prijsverschil tussen biologische en gangbare versproducten wordt kleiner Marktaandeel van bio versproducten varieert sterk Aantal biokopers stabiliseert Gezinnen met kinderen met beperkt inkomen maken inhaalbeweging Klassieke supermarkt blijft het belangrijkste biokanaal

18 19 20 25 28 29 32 33 33 34 34 35 35 36 37 38

Bijlage 1: oppervlakten per teelt ...........................................................................................................................................................................................39 Bijlage 2: biologisch areaal op Europees niveau....................................................................................................................................................42

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De biologische landbouw in 2021

SAMENVATTING De ontwikkeling van de biologische landbouw in Vlaanderen zet zich door in 2021. Steeds meer landbouwbedrijven zijn gecertificeerd voor de bioproductie. Het biologisch en omschakelingsareaal breidt uit en de bioveestapel wordt groter. Het aantal bedrijven die actief zijn in de biologische keten als bereider, verdeler, verkoper of importeur van bioproducten neemt toe. De biobestedingen groeien in Vlaanderen zelfs sterker dan het landelijk gemiddelde. Eind 2021 staan er 621 landbouwbedrijven onder controle voor biologische productie. Dat is een stijging met 5% ten opzichte van 2020. Er zijn 67 nieuwe bioproducenten, terwijl 44 landbouwers hun bioproductie hebben gestaakt. 46 van de 67 nieuwe bioboeren richten zich op biologische groenteteelt, fruitteelt of akkerbouw. West-Vlaanderen heeft in absolute cijfers de meeste biolandbouwbedrijven, maar VlaamsBrabant is de provincie met het hoogste aandeel biolandbouwers in het totale aantal landbouwbedrijven. De totale bio-oppervlakte in Vlaanderen bedraagt 9.823 hectare, dat is 8% meer dan in 2020. Drie kwart is al volledig biologisch, de rest betreft areaal in omschakeling naar bio. Het bioareaal maakt hiermee 1,6% uit van het totale Vlaamse landbouwareaal. De sterkste groei van de bio-oppervlakte wordt gerealiseerd in West-Vlaanderen (+16%), Limburg blijft de provincie met het hoogste aandeel bioareaal. 192 van de 621 Vlaamse biolandbouwers houden dieren die onder biocontrole staan. In vergelijking met 2020 zien we procentueel de grootste stijging bij het aantal landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische varkens- en geitenhouderij. De totale bioveestapel groeit met 12%. Niettemin blijft het aantal biologisch gehouden dieren zeer beperkt in vergelijking met de volledige veestapel in Vlaanderen. In Vlaanderen zijn niet enkel 621 biologische landbouwers actief, er staan ook nog 1.417 andere bedrijven onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten (+7% ten opzichte van 2020). De bereiding van bioproducten blijft de vaakst voorkomende activiteit met 945 gecertificeerde bedrijven. 45% van deze bereiders focust zich op de vervaardiging van ‘andere voedingsmiddelen’ (bereide maaltijden, suikerwerk, chocolade, koffie, thee e.d.). De invoer van bioproducten uit niet-EU-landen daalt met 12% tot 328.080 ton. Bijna 80% van de geïmporteerde goederen zijn plantaardige producten (vooral vruchten en noten). Het merendeel bereikt ons vanuit landen in Zuid- en Noord-Amerika, met Ecuador als belangrijkste herkomstland. Op productniveau neemt het overwicht van verse bananen nog toe. In 2021 stijgt de totale overheidssteun die specifiek gericht is op de biologische sector met 24% naar 5,98 miljoen euro. 55% hiervan gaat naar de stimulering van de primaire biologische productie, gevolgd door de uitgaven voor bio-onderzoek en kennisopbouw met een aandeel van 36%. De biohectaresteun neemt de grootste hap uit de overheidsuitgaven specifiek voor de biosector: er werd bijna 1,8 miljoen euro uitgekeerd aan 528 landbouwers voor een totaal van 7.679 subsidiabele hectare. De biobestedingen aan voeding, dranken, drogmetica en non-food in Vlaanderen bedragen 399 miljoen euro. Dat is 7% hoger dan in 2020, waardoor de groei groter is dan het landelijk gemiddelde (+4%). Toch heeft Vlaanderen zowel in absolute als in relatieve cijfers qua biobestedingen nog steeds een achterstand op Wallonië (447 miljoen euro). De Vlaming spendeert in 2021 gemiddeld 63 euro aan bioproducten, wat heel wat minder is dan de Brusselaar (130 euro) of de Waal (126 euro).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 42

De biologische landbouw in 2021

Het marktaandeel van bioproducten in Vlaanderen stijgt van 2,2 naar 2,4%, maar blijft aanzienlijk lager dan in Wallonië (4,9%). Kijken we specifiek naar de biologische verse voeding, dan zien we dat het marktaandeel in Vlaanderen groeit van 2,8 naar 3,4%. Op productniveau hebben de biologische eieren het hoogste aandeel met 12,6%. Biologische versproducten zijn in 2021 gemiddeld 41% duurder dan hun gangbare variant, maar het prijsverschil wordt kleiner. Hoewel ruim 9 op de 10 Vlaamse gezinnen wel eens voor een vers biologisch product kiezen, koopt het overgrote deel van de Vlamingen slechts sporadisch bio. Biogroenten zijn het populairst: 75% van de gezinnen haalt deze af en toe in huis. Gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben met 2,1% het laagste aandeel bioaankopen in hun totale bestedingen, maar zij zijn aan een inhaalbeweging begonnen. Welgestelde gezinnen met kinderen en welgestelde gepensioneerden blijven de belangrijkste groep van biokopers. De klassieke supermarkt is nog steeds het grootste biokanaal, gevolgd door het gespecialiseerde verkoopkanaal. De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn de kanalen met het hoogste aandeel aan bioproducten in hun assortiment. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is biologisch. Op het vlak van distributie zijn er enkele regionale verschillen: in Vlaanderen is de rechtstreekse bioverkoop op hoeve en boerenmarkt belangrijker dan in Wallonië en heeft de harddiscount een hoger marktaandeel.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 7 van 42

De biologische landbouw in 2021

1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Net als in de voorgaande jaren vertoont de biologische landbouw in 2021 een gunstige evolutie. Het biologisch en omschakelingsareaal groeit aan en steeds meer landbouwbedrijven staan onder biocontrole. Figuur 1: areaal biologisch en omschakeling, in ha (linkeras), aantal producenten (rechteras), Vlaanderen, 2007-2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Sinds 2007 is het totale biologisch areaal bijna verdrievoudigd tot 9.823 hectare. Dat komt overeen met 1,6% van het totale Vlaamse landbouwareaal (Statbel - landbouwtelling 2020). Het aantal biologische landbouwers is tijdens diezelfde periode gestegen van 230 tot 621 (+170%). De afgelopen tien jaar tekenden zowel de bio-oppervlakte als het aantal biolandbouwers een gemiddelde jaarlijkse groei op van ruim 8%.

1.1 AANTAL BIOLANDBOUWBEDRIJVEN BREIDT UIT MET 5% Aan het einde van 2021 staan er in Vlaanderen 621 landbouwbedrijven onder controle voor biologische productie. Dat is een stijging met 5% ten opzichte van 2020. Volgens de landbouwtelling van 2020 (Statbel) maken de biolandbouwers 2,7% uit van het totale aantal landbouwbedrijven in Vlaanderen. Er zijn 67 nieuwe bioproducenten, terwijl 44 landbouwers hun bioproductie in 2021 hebben gestaakt. Meer dan een kwart van de nieuwe bioaanmeldingen specialiseert zich voor zijn biologische productie in hoofdzaak in groenteteelt (in openlucht en onder glas). Een vijfde van de nieuwkomers richt zich op biologische fruitteelt, een vijfde op akkerbouw en 9% concentreert zich voornamelijk op dierlijke biologische productie. Bij de bedrijven die hun biologische landbouwactiviteiten hebben stopgezet, was 30% in het voorgaande jaar gespecialiseerd in biogroenteteelt. Ruim twee derde van de 621 bioboeren die in 2021 actief zijn, produceert enkel biologisch. Een derde beoefent daarentegen niet louter biologische, maar ook gangbare activiteiten op het bedrijf. Een aanzienlijk deel van de landbouwbedrijven met zowel bio- als gangbare activiteiten staat nog maar recent onder controle voor biologische productie. Mogelijk gaat het dus in sommige gevallen over gefaseerde omschakeling. 49 biolandbouwers behoren tot het CSA-netwerk (CSA staat voor community supported agriculture of gemeenschapslandbouw). Ruim 8 op de 10 onder hen opereren uitsluitend biologisch. Meer dan driekwart van de biologische CSA-boeren bewerkt maximaal 5 hectare aan biopercelen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 42

De biologische landbouw in 2021

In de provincie West-Vlaanderen bevinden zich het grootste aantal biologische landbouwbedrijven. Limburg vertoont met een nettogroei van 9% procentueel de sterkste toename in aantal biolandbouwers. De provincie Vlaams-Brabant heeft in 2021 met 4,4% het hoogste aandeel biolandbouwbedrijven in het totale aantal landbouwbedrijven, terwijl West-Vlaanderen met net geen 2% het laagste aandeel biolandbouwers heeft volgens de landbouwtelling van 2020 (Statbel). Om verschillende redenen komt het verschil tussen het aantal stopzettingen en nieuwe aanmeldingen in onderstaande tabel niet noodzakelijk overeen met de netto-evolutie op provinciaal niveau. Zo wordt bijvoorbeeld een biobedrijf dat zijn maatschappelijke zetel verplaatst naar een andere provincie niet geteld als starter/stopper. Tabel 1: Vlaamse landbouwbedrijven onder biocontrole, stopzettingen, nieuwe aanmeldingen en netto-evolutie, per provincie, 2021

provincie Antwerpen Limburg Oost-Vlaanderen

landbouwbedrijven onder controle

stopzettingen in 2021

nieuwe aanmeldingen in 2021

netto-evolutie t.o.v. 2020

122

138

Vlaams-Brabant

118

West-Vlaanderen

154

TOTAAL

621

+28

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

20% van de 621 bioboeren beoefent niet enkel een landbouwactiviteit, maar is ook nog actief als bereider, verdeler, verkooppunt en/of importeur van biologische producten. 70 biolandbouwers (11%) zijn als bereider gecertificeerd en 67 bioboeren staan onder controle als verkooppunt voor bioproducten. 19 bioproducenten (dit is 3%) zijn gecertificeerd als verdeler, terwijl één producent actief is als importeur. Belangrijke opmerking hierbij is dat import hier uitsluitend betrekking heeft op de invoer van biologische goederen vanuit landen buiten de Europese Unie.

1.2 TUINBOUW IS DE VAAKST VOORKOMENDE BEDRIJFSTAK Om te bepalen in welke landbouwactiviteiten een bedrijf gespecialiseerd is, wordt de Europese typologische indeling van landen tuinbouwbedrijven toegepast op alle biologisch gecertificeerde landbouwbedrijven van 2021. De indeling gebeurt op basis van de ‘standaardoutput’-methode (SO), waarbij men de gemiddelde prijs ‘af boerderij’ van een landbouwproduct in euro per hectare of per dier in aanmerking neemt. In dit rapport houden we geen rekening met mogelijke gangbare activiteiten. Niet enkel de totale Vlaamse landen tuinbouw wordt gekenmerkt door een sterke specialisatiegraad, ook in de biologische landbouw is dat het geval: 86% van de biolandbouwbedrijven haalt het merendeel van zijn bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak. Ter vergelijking: 5 jaar geleden vertegenwoordigden de gespecialiseerde biobedrijven een aandeel van 83%. Bij de overige 14% biolandbouwers zijn de bedrijfsinkomsten gespreid over meerdere bedrijfstakken met diverse combinaties van activiteiten.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 9 van 42

De biologische landbouw in 2021

Met een aandeel van 31% blijft de groenteteelt (in openlucht en onder glas) de belangrijkste specialisatie in de biosector. Op de tweede plaats vinden we de gespecialiseerde dierlijke productie met een aandeel van 19%, gevolgd door de gespecialiseerde fruitteelt en akkerbouw (beide 15%). De vaakst voorkomende specialisaties bij de biologische dierlijke productie zijn de leghennen- en melkveehouderij met beide een aandeel van 5% van alle biolandbouwbedrijven. Bij de biologische landbouwers die hun inkomsten voornamelijk halen uit combinaties van landbouwactiviteiten blijven de diverse tuinbouwteelten met 5% de vaakst voorkomende bedrijfstak. Figuur 2: typologische indeling van de biologische landbouwbedrijven, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Nemen we de totale landbouw in beschouwing, dan haalt 89% van de bedrijven het grootste deel van zijn bedrijfsopbrengsten uit één specifieke bedrijfstak (Statbel - landbouwtelling 2020). Veeteelt is hier de belangrijkste activiteit (45%) gevolgd door akkerbouw (31%). Op plaats drie vinden we de gespecialiseerde tuinbouw (groenten, fruit, sierteelt en gemengde tuinbouw) met een aandeel van 13%, terwijl deze bedrijfstak bij de biolandbouwbedrijven 54% vertegenwoordigt.

1.3 GEMIDDELD 16 HECTARE BIOPERCELEN PER LANDBOUWBEDRIJF In 2021 bewerken de Vlaamse biolandbouwers gemiddeld 16 hectare aan biologische percelen. Dat is iets minder dan tien jaar geleden (gemiddeld 16,53 ha per bedrijf). Vergelijken we dit met de totale landen tuinbouw, dan zien we dat deze laatste gekenmerkt wordt door schaalvergroting en de gemiddelde oppervlakte cultuurgrond per bedrijf gestegen is tot 27 hectare in 2020. Tussen de biolandbouwers onderling zijn er echter grote verschillen in bedrijfsareaal. Net niet de helft zijn landbouwbedrijven met beperkte biologische bedrijfsarealen: zij bewerken maximaal 5 hectare biooppervlakte. Samen beschikken deze bedrijven over slechts 6% van het totale Vlaamse biologisch areaal. Twee derde onder hen ontplooit geen gangbare landbouwactiviteiten. 73% van de landbouwers met kleine bioarealen concentreert zich op biologische tuinbouw, waarbij 40% gespecialiseerd is in de teelt van biogroenten en 15% in de teelt van biofruit.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 42

De biologische landbouw in 2021

Anderzijds zien we dat 8% van de Vlaamse biolandbouwers meer dan 50 hectare aan biopercelen ter beschikking heeft. Hun aandeel is de afgelopen tien jaar zelfs toegenomen, want in 2011 bewerkten slechts 5% van de biolandbouwers meer dan 50 hectare aan biopercelen. In 2021 hebben de 50 grootste bioproducenten samen 45% van het totale Vlaamse biologisch areaal in gebruik. Twee derde onder hen beoefent enkel biologische landbouw. Een ruime meerderheid van deze bedrijven met grote biobedrijfsarealen richt zich op dierlijke productie, waarbij de rundveehouderij het sterkst vertegenwoordigd is. Figuur 3: aandeel in biologisch areaal en aandeel in biobedrijven, volgens grootte van biobedrijfsareaal, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

De grootste biologische bedrijfsarealen vinden we in de provincie Limburg (gemiddeld 19 hectare biopercelen per bedrijf), de kleinste biobedrijfsoppervlakten liggen in Antwerpen en Vlaams-Brabant (gemiddeld 14 hectare). In de totale landen tuinbouw is de gemiddelde oppervlakte per landbouwbedrijf volgens de landbouwtelling 2020 van Statbel het hoogst in Vlaams-Brabant en Limburg (30 hectare) en het laagst in West- en Oost-Vlaanderen (25 hectare).

1.4 BIOLOGISCHE OPPERVLAKTE NEEMT TOE MET 8% Eind 2021 bedraagt de totale bio-oppervlakte in Vlaanderen 9.823 hectare (dat is 8% meer dan in 2020). Drie kwart hiervan is volledig biologisch, de rest betreft areaal in omschakeling naar bio. Het bioareaal maakt hiermee 1,6% uit van het totale Vlaamse landbouwareaal, dat 624.727 hectare groot is volgens de landbouwtelling van 2020 (Statbel). De grootste bioarealen vinden we in de provincies West- en Oost-Vlaanderen: samen vertegenwoordigen zij 48% van de totale bio-oppervlakte. West-Vlaanderen is tevens de provincie met de sterkste toename in bioareaal (+16% t.o.v. 2020). Deze areaalsgroei is te danken aan bijkomende percelen onder biocontrole bij nieuwkomers, maar ook aan een toename van biopercelen bij bestaande biobedrijven (waaronder een aantal rundveehouderijen). De provincie met het hoogste aandeel bio-oppervlakte in het totale landbouwareaal blijft Limburg (2%), op de voet gevolgd door Vlaams-Brabant (1,9%). In West-Vlaanderen is het aandeel bioareaal het laagst (1,3%). In de provincie Vlaams-Brabant bestaat ruim een derde van de totale biologische oppervlakte uit areaal in omschakeling, in Oost-Vlaanderen is dat slechts 17%. Meer dan 80% van het totale omschakelingsareaal wordt gerealiseerd op bestaande biolandbouwbedrijven.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 11 van 42

De biologische landbouw in 2021

Tabel 2: areaal in omschakeling/biologisch en aandeel in totale landbouwareaal, per provincie, in hectare en percentage, 2021

provincie

omschakeling

biologisch

totaal

evolutie 2020-2021

aandeel bioareaal in oppervlakte cultuurgrond

Antwerpen

438

1.296

1.734

+4%

1,8%

Limburg

315

1.400

1.715

+4%

2,0%

Oost-Vlaanderen

357

1.778

2.135

+5%

1,4%

Vlaams-Brabant

577

1.101

1.678

+6%

1,9%

West-Vlaanderen

740

1.821

2.561

+16%

1,3%

2.427

7.395

9.823

+8%

1,6%

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra, Inscert Partner en Statbel (telling 2020)

Op gemeentelijk niveau zien we meerdere clusters met een hoger dan gemiddeld aandeel aan bioareaal in de totale oppervlakte cultuurgrond. In het grensgebied van Hageland en Haspengouw liggen bijvoorbeeld verschillende steden en gemeenten met meer dan 3% aan bioareaal. Ook stad Antwerpen en omliggende gemeenten, evenals gemeenten in de Noorderkempen, in de Denderstreek, in het Pajottenland en de Zennevallei ten zuidwesten van Brussel, in het Dijleland en in de Westhoek tekenen hogere percentages aan biologische oppervlakte op dan gemiddeld. Figuur 4: aandeel biologisch areaal in de oppervlakte cultuurgrond van de gemeente, in percentage, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra, Inscert Partner en Statbel (telling 2020)

Het is belangrijk om hierbij te vermelden dat de landbouwpercelen die gebruikt worden voor de kaartweergave toegewezen zijn aan de gemeente waar de bedrijfszetel van de landbouwer gelegen is. Bovendien heeft dit door de combinatie van databronnen soms vreemde gevolgen. De waarde 'leeg' op de kaart verwijst bijvoorbeeld naar gemeenten waarvoor Statbel geen gegevens heeft over de aanwezige cultuurgrond, maar waarop door de biocontroleorganen mogelijk wel bioareaal geregistreerd is.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 12 van 42

De biologische landbouw in 2021

1.5 STERKST GROEIENDE TEELTGROEPEN ZIJN ‘VOEDERGEWASSEN EN GROENBEDEKKERS’ EN ‘AARDAPPELEN, GROENTEN EN KRUIDEN’ Grasland, weiden en bossen blijven met een aandeel van 36% in het totale Vlaamse biologisch areaal de belangrijkste teeltgroep. De voedergewassen en groenbedekkers staan op de tweede plaats. Zij maken meer dan een kwart van het bioareaal uit en vertonen in 2021 de sterkste groei (+14% t.o.v. 2020). Deze teeltgroep bestaat voornamelijk uit klavergewassen die gebruikt worden ter verbetering van de bodemstikstofvoorziening en als eiwitrijk ruwvoeder in de veeteelt. Akkerbouwteelten (excl. aardappelen) verliezen een beetje terrein en nemen nu 16% in van de Vlaamse bio-oppervlakte. Drie vierde van dit areaal bestaat uit graangewassen, waarbij maïs (367 hectare), tarwe (174 hectare) en triticale (173 hectare) de vaakst voorkomende teelten zijn. Net geen derde van het akkerbouwareaal ligt in de provincie West-Vlaanderen. Het telen van aardappelen, groenten en kruiden beslaat 12% van de biologische oppervlakte. Met een toename van 13% tegenover het voorgaande jaar is deze teeltgroep de tweede sterkste groeier. 174 hectare hiervan wordt aangewend voor het verbouwen van aardappelen. Met 7% groei zet de biologische fruitteelt de positieve trend van voorgaande jaren door. 86% van het biologische fruitareaal bestaat uit diverse meerjarige fruitteelten zoals appelen, peren, kersen en pruimen. De teelt van biologisch kleinfruit zoals bessen en aardbeien beslaat 8% van het biofruitareaal, het cultiveren van druiven en noten neemt telkens 3% in. Bijna de helft van het biologisch fruitareaal bevindt zich in de provincie Vlaams-Brabant, op enige afstand gevolgd door Limburg. Het areaal dat aangewend wordt voor biologische sierteelt maakt minder dan 1% uit van de totale biooppervlakte en blijft nagenoeg onveranderd ten opzichte van 2020. Deze teelten vinden we overwegend in Limburg en Oost-Vlaanderen. Tabel 3: areaal in omschakeling en biologisch in Vlaanderen, volgens teeltgroep, hectare, 2021

teeltgroep grasland, weiden en bossen

in omschakeling

biologisch

totaal

evolutie 2020-2021

1.044

2.454

3.498

+175

voedergewassen/groenbedekkers akkerbouw (incl. granen, industriële gewassen) aardappelen, groenten en kruiden

503

2.076

2.579

+321

441

1.155

1.595

+32

100

1.122

1.222

+144

fruitteelt

325

563

888

+59

sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij)

-1

braak

-33

2.427

7.395

9.823

+699

TOTAAL

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 13 van 42

De biologische landbouw in 2021

Figuur 5: aandeel van bioareaal (bio en omschakeling) volgens teeltgroep in het totale bioareaal, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

In 2021 bedraagt het omschakelingsareaal 2.427 hectare en het bestaat voor 43% uit weiden en bossen. De voedergewassen en groenbedekkers maken 21% uit van het omschakelingsareaal en de akkerbouwteelten 18%. Het aandeel van de fruitteelt in het omschakelingsareaal is met 13% groter dan wat het geval is in het totale bioareaal (9%). Het aandeel van aardappelen, groenten en kruiden (4%) is daarentegen heel wat kleiner dan in het totale bioareaal (12%). Figuur 6: aandeel van omschakelingsareaal volgens teeltgroep in het totale omschakelingsareaal, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

1.6 GROOTSTE STIJGING BIJ BIOLOGISCHE VARKENS- EN GEITENHOUDERIJ 192 van de 621 Vlaamse biolandbouwers (dat is 31%) hebben dieren op het bedrijf die onder biocontrole staan, al dan niet in combinatie met een vorm van plantaardige bioproductie. Dat zijn er 12% meer dan in 2020. In vijf jaar tijd is het aantal bedrijven met biodieren zelfs met bijna de helft toegenomen. Bij 42 biolandbouwbedrijven zijn er meerdere diergroepen (d.w.z. runderen, varkens, pluimvee, enz.) als biologisch geregistreerd op het bedrijf. Bij de andere 150 dierlijke producenten (78%) staan er dieren behorend tot één specifieke diergroep onder biocontrole.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 42

De biologische landbouw in 2021

Bij sommige van deze landbouwbedrijven zijn er slechts een beperkt aantal dieren als bio geregistreerd omdat zij zich niet echt toeleggen op biologische dierlijke productie. Daarom hanteren we in de tabel hieronder bepaalde minimumgrenzen voor de opvolging van biobedrijven met dierlijke productie. In vergelijking met vorig jaar zien we procentueel de grootste stijging bij het aantal landbouwbedrijven die actief zijn in de biologische varkens- en geitenhouderij (beide +20%). Na verschillende jaren van status quo neemt het aantal bedrijven met minstens 5 stuks biologisch rundvee opnieuw toe (+6 bedrijven). Ook het aantal bioproducenten met minstens 50 stuks pluimvee blijft aangroeien. In vijf jaar tijd is hun aantal met meer dan 40% toegenomen. Tabel 4: aantal bedrijven met dierlijke productie onder biocontrole, Vlaanderen, 2017-2021 bedrijven

2017

bedrijven met minstens 5 stuks rundvee uitsluitend runderen bedrijven met minstens 50 stuks pluimvee

2018

2019

2020

evolutie 2020-2021

2021

uitsluitend pluimvee

bedrijven met minstens 10 varkens

uitsluitend varkens

bedrijven met minstens 20 schapen uitsluitend schapen

bedrijven met minstens 20 geiten

bedrijven met minstens 5 paarden en paardachtigen

-1

uitsluitend paarden en paardachtigen

145

146

160

172

192

+20

uitsluitend geiten

UNIEKE BEDRIJVEN MET DIEREN ONDER BIOCONTROLE

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Het totale aantal dieren die in Vlaanderen onder biocontrole staan, groeit in 2021 met 12%. Als we het pluimvee buiten beschouwing laten, dan zien we een aanwas van de biologische veestapel met 16%. Niettemin blijft het aantal biologisch gehouden dieren zeer beperkt in vergelijking met de totale veestapel in Vlaanderen. De biogeiten hebben met ruim 14% het hoogste bioaandeel in de totale hoeveelheid geiten (cf. Statbel - landbouwtelling 2020). Het laagste bioaandeel vinden we bij de varkens: slechts 0,2% van alle in Vlaanderen gehouden varkens zijn geregistreerd als biologisch. Net als in 2020 vertoont het aantal varkens onder biocontrole een aanzienlijke toename (+22%). De sterkste groei doet zich echter voor bij de biologisch gehouden geiten (+24%). Ook het biologisch pluimvee blijft stevig toenemen (+12%). De afgelopen vijf jaar is hun aantal zelfs gestegen met meer dan 70%. Ongeveer 41% van het biopluimvee zijn legkippen, 38% zijn vleeskippen en de overige 20% zijn opfokpoeljen. Bij de biorunderen zien we de groei van het aantal melkkoeien afvlakken. Het aantal schapen dat op biologische wijze gehouden wordt, neemt verder af met 6%.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 15 van 42

De biologische landbouw in 2021

Tabel 5: aantal dieren onder biocontrole, Vlaanderen, 2017-2021

dieren runderen waarvan melkkoeien varkens

2017

2018

2019

2020

evolutie 2020-2021

2021

5.299

5.224

5.706

5.872

6.211

+6%

2.984

3.181

3.364

3.406

3.437

+1%

6.428

5.518

6.893

10.932

13.285

+22%

517.775

601.709

681.365

705.748

792.460

+12%

waarvan legkippen

233.115

247.185

285.597

315.582

325.102

+3%

waarvan opfokpoeljen

131.251

172.126

149.648

102.884

160.759

+56%

waarvan vleeskippen

pluimvee

153.146

182.158

245.641

287.052

302.984

+6%

schapen

2.805

2.698

3.351

2.452

2.304

-6%

geiten

5.543

5.756

5.662

6.803

8.462

+24%

paarden en paardachtigen

147

138

132

129

-2%

andere

537.931

621.052

703.118

731.939

822.866

+12%

20.156

19.343

21.753

26.191

30.406

+16%

TOTAAL TOTAAL (EXCL. PLUIMVEE)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Bekijken we de bioveestapel op provinciaal niveau, dan blijkt dat twee derde van alle biogeiten in OostVlaanderen gehouden wordt, terwijl het grootste aantal schapen onder biocontrole geregistreerd is in de provincie Antwerpen (39%). Dat geeft een ander beeld dan in de totale landbouw, waar we volgens de landbouwtelling 2020 (Statbel) het grootste aantal geiten in Antwerpen vinden, terwijl West-Vlaanderen het meeste schapen telt. Het hoogste aantal varkens en runderen vinden we in West-Vlaanderen, wat weerspiegeld wordt in de biolandbouw, want ruim 4 op de 10 biovarkens en biorunderen zijn geregistreerd in deze provincie. Twee derde van alle biologisch gehouden pluimvee bevindt zich in West- en Oost-Vlaanderen.

1.7 OPLEIDING EN ADVISERING OVER BIOPRODUCTIE BLIJVEN POPULAIR Landwijzer vzw, een gespecialiseerd vormingscentrum voor biologische en biodynamische landbouw in Vlaanderen, organiseert al verscheidene decennia een beroepsopleiding voor wie professioneel actief wil worden in de biolandbouw. In 2021 waren er voor het tweeënhalf jaar durende leertraject 2021-2022 in totaal 95 inschrijvingen, waarvan 40 cursisten voor het eerste jaar. Het leertraject 2020-2021 telde 20 afgestudeerden. 17 onder hen zijn intussen effectief aan het werk gegaan in de bioproductie (met een eigen bedrijf, als vennoot, als medewerker of als seizoenswerker).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 42

De biologische landbouw in 2021

Elk jaar biedt Landwijzer vzw daarnaast verscheidene vormingen aan voor mensen die al actief zijn in de sector en hun kennis over biolandbouw willen verdiepen. In samenwerking met de praktijkcentra organiseert Landwijzer een cursus fytolicentie P2 (60 lesuren) vanuit de visie van de biologische landbouw. Deze cursus gaat dieper in op biologische gewasbescherming en telde 14 deelnemers in 2021. De inspiratiecursus agro-ecologie kon rekenen op 28 deelnemers. Geïnteresseerden kunnen niet enkel bij Landwijzer vzw terecht voor opleidingen m.b.t. de biologische productie. De gespecialiseerde naschoolse startersopleiding in de biologische landbouw (60 lesuren) van het Nationaal Agrarisch Centrum (NAC) telde 76 cursisten. Ook AgroCampus vzw, het vormingscentrum van Boerenbond, Ferm voor agravrouwen en Groene Kring, organiseerde in 2021 een starterscursus type B (66 lesuren) voor biologische productie in combinatie met nieuwe verdienmodellen. 5 deelnemers kozen expliciet voor bioproductie, de overige 14 kozen voor de combinatie met nieuwe verdienmodellen. Landbouwers en landen tuinbouwscholen die advies zoeken over de omschakeling naar de biologische productiemethode kunnen hiervoor terecht bij Bio zoekt Boer, een partnerschapsproject van Boerenbond, ABS en BioForum. In 2021 verleende Bio zoekt Boer aan 102 landen tuinbouwers eerstelijnsadvies over de omschakeling naar biolandbouw. Van de 67 bedrijven die in 2021 effectief de stap gezet hebben naar biologische productie, deden er minstens een vijftiental een beroep op zo’n eerstelijnsadvies. Tabel 6: eerstelijnsadviezen door Bio zoekt Boer en omschakeling na adviesverlening, in aantallen en percentage, 2017-2021

jaar

verleende adviezen BzB aan producenten

omschakelaars na adviesverlening

totaal aantal omschakelaars

aandeel omschakelaars die gebruik maakten van adviesverlening BzB

2017

102

31%

2018

108

36%

2019

105

28%

2020

113

36%

2021

102

22%

Bron: Bio zoekt Boer, Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

Naast dit kosteloos eerstelijnsadvies van Bio zoekt Boer kunnen landbouwers en landen tuinbouwscholen ook nog gebruik maken van gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. Zij kunnen zich wenden tot erkende biobedrijfsadviseurs voor omschakelingsadvies, de opmaak van een biobedrijfsplan, startersadvies en biobedrijfsadvies. 15 van de 67 nieuwe bioaanmeldingen (22%) hebben in 2021 en voorgaande jaren de diensten ingeroepen van een of meerdere erkende bedrijfsadviseurs in het systeem van de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw. In ruim twee derde van de door de omschakelaars ingediende adviesaanvragen ging het om startersadvies.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 17 van 42

De biologische landbouw in 2021

2 BIOLOGISCHE KETEN IN VLAANDEREN De Europese en Vlaamse reglementering rond biologische productie is niet enkel van toepassing op ondernemingen die actief zijn als biolandbouwer. Ook bedrijven die biologische producten willen verwerken, opslaan, verhandelen, invoeren of uitvoeren moeten zich laten controleren en certificeren door een van de erkende controleorganen inzake biologische productie. Wanneer we het in de volgende paragrafen hebben over invoer, dan heeft dit enkel betrekking op de handel met niet-EU-landen. Over de intracommunautaire handel in bioproducten hebben we momenteel geen gegevens ter beschikking.

2.1 AANTAL BEDRIJVEN IN DE BIOKETEN (EXCL. PRODUCENTEN) STIJGT MET 7% Aan het einde van 2021 zijn er in Vlaanderen niet enkel 621 biologische landbouwers actief, er staan ook nog 1.417 andere unieke bedrijven onder controle voor activiteiten als verdeler, bereider, verkooppunt, importeur en/of exporteur van biologische producten. Dat is een stijging met 7% ten opzichte van 2020. Sinds 2007 is het aantal bedrijven (uitgezonderd de producenten) die actief zijn in de bioketen toegenomen met meer dan 220%. Figuur 7: aantal marktdeelnemers onder controle bio, Vlaanderen, 2007-2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

De bereiding van bioproducten blijft de vaakst voorkomende marktactiviteit met 945 bedrijven die hiervoor gecertificeerd zijn, 18% onder hen opereert volledig biologisch. Meer dan 700 bedrijven ontplooien activiteiten als verdeler van bioproducten (9% werkt volledig biologisch). 55% van deze verdelers vinden we in de provincies Antwerpen en West-Vlaanderen. Van de 403 ondernemingen die gecertificeerd zijn als verkooppunt handelt ongeveer een derde enkel in bioproducten. Ruim 250 bedrijven staan onder controle voor de import van biologische producten, 1 op de 10 daarvan voert uitsluitend bioproducten in. Meer dan 40% van deze invoerders hebben hun bedrijfszetel in de provincie Antwerpen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 42

De biologische landbouw in 2021

44% van de 1.417 bedrijven in de bioketen combineert meerdere biologische marktactiviteiten. Een kwart van de ondernemingen is uitsluitend actief als bereider van biologische producten. Bedrijven die alleen bioproducten verdelen, hebben een aandeel van 20%. Bijna 9% is louter actief als bioverkooppunt en slechts 2% houdt zich uitsluitend bezig met import van bio. Tabel 7: marktdeelnemers (uitgezonderd producenten) onder controle bio, volgens marktactiviteit, Vlaanderen, 2017-2021

marktactiviteit

2017

2018

2019

2020

evolutie 2020-2021

2021

enkel verdeler

203

232

257

281

283

enkel bereider

+1%

347

329

333

337

352

+4%

enkel verkooppunt

116

115

130

+13%

enkel importeur

+15%

341

423

491

572

629

+10%

1.004

1.102

1.221

1.325

1.417

+7%

combinatie activiteiten (excl. producenten) UNIEK AANTAL MARKTDEELNEMERS (EXCL. PRODUCENTEN)

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

2.2 BEREIDERS RICHTEN ZICH HET VAAKST OP DE VERVAARDIGING VAN ‘ANDERE VOEDINGSMIDDELEN’ Aan de marktdeelnemers die voor hun bedrijfsactiviteiten als verdeler, bereider, importeur en/of verkooppunt onder biocontrole staan, wordt door de controleorganen een hoofdactiviteit toegewezen op basis van het NACE-codesysteem (algemene nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap). Hiermee identificeert men de activiteit die het meest bijdraagt aan de totale toegevoegde waarde van de onderneming. Voor dit biorapport hebben we de geregistreerde biologische hoofdactiviteiten voor de bereiders van bioproducten gegroepeerd in een aantal clusters. De vervaardiging van ‘andere voedingsmiddelen’ blijft in 2021 de vaakst geregistreerde hoofdactiviteit met een aandeel van 45% van alle bereiders van bioproducten. Op de tweede plaats volgt de verwerking/conservering van aardappelen, groenten en fruit en de vervaardiging van groente- en fruitsappen (16%). Plaats drie wordt ingenomen door de vervaardiging van bakkerijproducten en deegwaren met een aandeel van 12%. Hekkensluiter is de vervaardiging van diervoeders (1%). Figuur 8: hoofdactiviteiten van bereiders van bioproducten volgens aantal bedrijven, in percentage per cluster, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 19 van 42

De biologische landbouw in 2021

Het grootste aantal bereiders die zich richten op aardappelen, groenten en fruit vinden we in de provincie West-Vlaanderen. 32% van de bedrijven die zich in hoofdzaak bezighouden met de bereiding van bakkerijproducten en deegwaren is gevestigd in de provincie Antwerpen, terwijl een derde van de bereiders van vlees- en gevogelteproducten zich in Oost-Vlaanderen bevinden. Bekijken we de cluster ‘andere voedingsmiddelen’ wat meer in detail, dan valt op dat aan de grootste groep van deze bereiders een NACE-code werd toegekend die slaat op voedingsmiddelen die nog niet elders werden genoemd (o.m. bereide soepen en bouillons, houdbare melkdesserten, bak- en puddingpoeder, voedingssupplementen en -middelen die met vitaminen/proteïnen enz. verrijkt zijn, kunsthoning en karamel). Twee andere belangrijke groepen in deze cluster zijn de bereiders die zich voornamelijk richten op suiker(werk), cacao en chocolade en de bereiders van thee en koffie. Figuur 9: bereiders van ‘andere voedingsmiddelen’ volgens aantal bedrijven, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Certisys, TÜV Nord Integra en Inscert Partner

2.3 BIO-INVOER UIT NIET-EU-LANDEN DAALT MET 12% De gegevens in deze paragraaf zijn afkomstig van TRACES (Trade Control and Expert System). Dit online beheersysteem van de Europese Commissie volgt de bewegingen van levende dieren, dierlijke producten en bijproducten, levensmiddelen, diervoeder en planten die vanuit niet-EU-landen worden ingevoerd en verhandeld in de Europese Unie. Wij beschikken niet over representatieve informatie over de handel in Europese bioproducten binnen de EU of over de export van bioproducten naar landen buiten de EU. Elke zending van producten die in de EU in het vrije verkeer van goederen wordt gebracht, moet aan een reeks voorwaarden voldoen op gebied van voedselveiligheid, planten- of dierengezondheid en fiscaliteit. Als het over biologische producten gaat, moet er ook een biocontrolecertificaat voorgelegd worden. In België zijn de regio’s verantwoordelijk voor de controle van het biologische aspect van de zending. Na het vervullen van alle overige sanitaire en douaneformaliteiten kunnen de goederen in het vrije verkeer worden gebracht (dit noemt men “inklaren”). In 2021 werden in Vlaanderen 328.080 ton biologische producten uit niet-EU-landen ingeklaard voor een totaal van 10.732 certificaten. Dat is een daling met 12% ten opzichte van 2020. Vlaanderen heeft hiermee een aandeel van 98% in het in België ingeklaard nettogewicht aan bioproducten uit niet-EU-landen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 42

De biologische landbouw in 2021

Figuur 10: invoer van bioproducten uit niet-EU-landen volgens productcategorie, nettogewicht in ton, 2018-2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

Bijna 80% van het in Vlaanderen ingeklaarde nettogewicht aan biogoederen zijn plantaardige producten (vooral fruit en noten) en 19% betreft producten die behoren tot de categorie ‘andere’ (overwegend cacao en suiker). 4.929 ton (2%) zijn producten van dierlijke oorsprong, het overgrote deel hiervan zijn natuurhoning, garnalen en bereidingen/conserven van garnalen. 79% van deze goederen wordt aangeboden voor inklaren in Antwerpen, 14% komt Vlaanderen binnen via Geel, 4% via Zeebrugge en 2% via Gent. Heel wat van deze goederen worden vervolgens vanuit Vlaanderen verdeeld naar de andere gewesten en naar andere landen van de EU. 42% van het ingevoerde nettogewicht aan bioproducten uit niet-EU-landen is afkomstig uit landen die behoren tot Zuid-Amerika, 21% komt uit Noord-Amerika. 17% van de bio-invoer vindt zijn oorsprong in Afrika, 13% in Azië. Telkens minder dan 5% van de goederen is afkomstig uit Europa (niet-EU) en Oceanië. Figuur 11: herkomst bio-import volgens werelddeel naar nettogewicht, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 21 van 42

De biologische landbouw in 2021

Bekijken we de tien belangrijkste herkomstlanden in detail, dan blijkt dat het overwicht van Ecuador, de Dominicaanse Republiek en Peru nog is toegenomen ten opzichte van 2020. Meer dan de helft van de biologische producten die via Vlaanderen in het vrije verkeer in de EU worden ingebracht, zijn afkomstig van deze drie landen. Figuur 12: top tien herkomstlanden bio-import naar nettogewicht, in percentage van totale nettogewicht, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

54% van het ingevoerde nettogewicht aan bioproducten betreft producten die behoren tot de eetbare vruchten en noten, gevolgd door granen met een aandeel van 9% en koffie, thee, mate en kruiden (8%). In vergelijking met 2020 is de invoer van biologische suiker en suikerwaren nog verder gedaald, zij het minder sterk dan in het voorgaande jaar. Figuur 13: aandeel van de productcategorieën bio-import volgens nettogewicht, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

Op productniveau (volgens de goederencodes van de Gecombineerde Nomenclatuur) neemt het overwicht van verse bananen toe: zij hebben in 2021 een aandeel van 47% in de totale massa aan biologische producten die worden ingeklaard. Op ruime afstand volgen cacaobonen en ongebrande koffie (beide met een aandeel van 8%). Ten opzichte van 2020 is het ingevoerde nettogewicht van bijna alle producten uit de hiernavolgende top-10 gedaald, met uitzondering van de verse kiwi’s (+30%), rietsuiker (+7%) en breukrijst (+2%).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 42

De biologische landbouw in 2021

Tabel 8: top tien producten bio-import naar nettogewicht, in ton en percentage, Vlaanderen, 2021

product volgens GN-code

aantal ton (netto)

aandeel in totaal gewicht

belangrijkste herkomstlanden

bananen, vers (m.u.v. bakbananen)

154.730

47%

cacaobonen, ook indien gebroken of gebrand

26.406

ongebrande koffie waaruit geen cafeïne is verwijderd

25.853

Ecuador, Peru, Dom. Republiek Dom. Republiek, Dem. Republiek Congo, Peru Honduras, Peru, Mexico

sojabonen, ook indien gebroken (m.u.v. zaaigoed)

18.384

Togo, India, Benin

harde tarwe (m.u.v. zaaigoed)

13.396

Turkije, Canada, VS

8.827

Nieuw-Zeeland

verse kiwi’s witte suiker (aantal gewichtspercenten sacharose, in droge toestand, komt overeen met een polarisatiegraad van >=99,5 andere rietsuiker, in vaste vorm (niet gearomatiseerd en zonder kleurstoffen) andere rietsuiker, in vaste vorm, om te worden geraffineerd (niet gearomatiseerd en zonder kleurstoffen)

8.811

India, Colombia, Paraguay

5.773

Laos

5.144

Argentinië, India, Costa Rica

breukrijst

4.959

Pakistan, Thailand, Argentinië

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC)

Sinds 1 januari 2021 wordt het Verenigd Koninkrijk ingevolge de Brexit gerekend tot de niet-EU-landen, zodat we ook deze gegevens uit TRACES kunnen halen. Via het Verenigd Koninkrijk werd 3.557 ton aan bioproducten ingeklaard, dit komt overeen met ongeveer 1% van de totale bioinvoer in Vlaanderen. 95% van deze zendingen vermelden het Verenigd Koninkrijk niet enkel als land van uitvoer, maar ook als land van oorsprong (wat betekent dat productie of verwerking in het VK plaatsvindt). Het gaat dan voornamelijk over gerst (excl. zaaizaad) en in mindere mate over zuivelproducten zoals natuurlijke boter. In dit biorapport hebben we voor het eerst de invoer van een aantal specifieke biologische plantaardige producten onderzocht waarvan er in Vlaanderen gelijkaardige biologische teelten zijn. In 2021 werden bijvoorbeeld 3.473 ton verse biologische consumptieaardappelen uit Egypte en Israël ingeklaard. Ook 1.123 ton verse biologische appelen uit Nieuw-Zeeland en Chili werden geïmporteerd, evenals 946 ton aan bevroren biokleinfruit (aardbeien, frambozen en andere bessen). De bevroren aardbeien zijn overwegend afkomstig uit Turkije en Marokko, terwijl de frambozen voornamelijk ingevoerd worden vanuit Servië en Bosnië en Herzegovina. Uit Turkije, Oekraïne en Moldavië werd 79 ton hazel- en walnoten ingeklaard. Turkije en Servië zijn verantwoordelijk voor de invoer van 52 ton bevroren (zure) kersen, Egypte voor 9 ton verse biologische tafeldruiven. Bij de biogroenten zien we onder meer dat er 132 ton aan verse/bevroren erwten en bonen ingevoerd werden uit Egypte en Nieuw-Zeeland, alsook 59 ton aan verse/bevroren asperges afkomstig uit Peru en Chili. Wanneer we voor deze producten het aandeel van de biologische invoer in de totale import uit niet-EUlanden bekijken, dan blijkt dat enkel de verse appelen en consumptieaardappelen op meer dan 5% bio uitkomen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 23 van 42

De biologische landbouw in 2021

Figuur 14: import bio en gangbaar uit niet-EU-landen per product, in percentage volgens nettogewicht, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TRACES (EC) en Eurostat

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 42

De biologische landbouw in 2021

3 FINANCIËLE ONDERSTEUNING DOOR DE OVERHEID Voor het biorapport maken we een raming van de financiële inspanningen die de Vlaamse overheid doet om de biologische sector te ondersteunen en te stimuleren. Onder ‘overheidsuitgaven’ horen zowel zuiver Vlaamse subsidies als steunmaatregelen waarvoor er tevens Europese cofinanciering is. Steunmaatregelen waarvoor geen Vlaams geld uitgetrokken wordt, zijn niet meegenomen in dit overzicht. De bedragen in dit hoofdstuk hebben betrekking op de effectieve uitgaven binnen een bepaald kalenderjaar of op de effectieve uitgaven die voor een bepaald campagnejaar gebeurd zijn. Het begrip campagnejaar wordt vooral gebruikt bij oppervlaktegebonden steunmaatregelen zoals directe steun, biohectaresteun en agromilieumaatregelen. Een campagnejaar is een proces dat begint met het indienen van de verzamelaanvraag, vervolgens gebeuren er controles en berekeningen en tot slot vindt de uitbetaling van de toegekende steun plaats. Een campagnejaar loopt dus niet noodzakelijk gelijk met een kalenderjaar. Waar mogelijk geven we dit onderscheid aan in de tekst.

3.1 24% MEER OVERHEIDSUITGAVEN SPECIFIEK VOOR DE BIOSECTOR In tabel 9 geven we de overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biosector per kalenderjaar volgens vier beleidsthema’s:  Het thema ‘ketenontwikkeling’ omvat o.m. de subsidies voor de werking van BioForum, voor het project Bio zoekt Keten en voor het ketenluik van de bioclusterwerking.  Bij ‘biologische productie’ horen o.a. de VLIF-steun (Vlaams Landbouwinvesteringsfonds) specifiek voor de biologische landbouw, de hectaresteun voor het toepassen van de biologische productiemethode, de gesubsidieerde bedrijfsadvisering in de biologische landbouw, de overheidsbijdrage in de controlekosten en de werkingssubsidie voor het project Bio zoekt Boer.  Het thema ‘Onderzoek en kennisopbouw’ vervat naast de projectfinanciering voor bio-onderzoek en de werkingssubsidies voor NOBL (Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & voeding), voor het Living lab agro-ecologie en biologische landbouw en voor CCBT (Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt) ook de gesubsidieerde vormingsactiviteiten ten behoeve van de biologische sector georganiseerd door o.a. Landwijzer, NAC (Nationaal Agrarisch Centrum) en VELT (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren). Ook de subsidies voor biobedrijfsnetwerken en voorlichtingsactiviteiten vinden we hieronder.  Onder ‘promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek’ verstaan we bijvoorbeeld de dotaties van de Vlaamse overheid aan VLAM (Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing) voor de promotie van bio.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 25 van 42

De biologische landbouw in 2021

Tabel 9: raming overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector, x 1.000 euro per kalenderjaar, 2017-2021

beleidsthema

2017

ketenontwikkeling

2018

2019

2020

2021

706

685

483

509

482

biologische productie

2.112

2.889

2.314

2.513

3.294

onderzoek en kennisopbouw

1.113

1.711

1.811

1.766

2.159

317

129

4.248

5.368

4.737

4.831

5.977

promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek TOTAAL Bron: Departement Landbouw en Visserij

In het kalenderjaar 2021 gaat het grootste deel (55%) van de overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biosector naar de stimulering van de primaire biologische productie. Op de tweede plaats vinden we de uitgaven voor onderzoek en kennisopbouw (36%), gevolgd door de overheidsuitgaven voor ketenontwikkeling met een aandeel van 8%. Promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek sluit de rij. In vergelijking met 2020 stijgt de totale overheidssteun specifiek voor de biologische sector met 24% naar 5,98 miljoen euro. Figuur 15: verdeling van de overheidsuitgaven specifiek voor bio over de beleidsthema’s, in percentage, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij

De overheidsuitgaven gericht op de ondersteuning van de biologische productie groeien van 2,5 naar 3,3 miljoen euro (+31% ten opzichte van het voorgaande jaar). Deze stijging is deels te verklaren door een sterke toename bij de VLIF-steun specifiek voor de biolandbouw: in het kalenderjaar 2021 verhogen de uitbetalingen voor investeringssteun bestemd voor bio met 65% tot ruim 1,13 miljoen euro. Deze VLIF-steun bestaat in hoofdzaak uit kapitaalpremies, aangevuld met een klein deel nog lopende rentesubsidies (sinds 2013 zijn er geen nieuwe aanvragen voor rentesubsidies meer ingediend). De VLIF-kapitaalpremies specifiek voor de biosector zijn in kalenderjaar 2021 nagenoeg volledig aangewend voor investeringen in de dierlijke productie: 63% ging naar de biologische pluimveehouderij, 18% naar de biomelkveehouderij, 15% naar de biovarkenshouderij en 4% naar de biologische vleesveehouderij. De resterende 1% werd toegekend voor investeringen in biologisch gecertificeerd plantgoed.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 42

De biologische landbouw in 2021

Ook de overheidsuitgaven voor biohectaresteun vertonen een aanzienlijke toename in kalenderjaar 2021. Via de verzamelaanvraag kunnen biolandbouwers hectaresteun aanvragen om de biologische productiemethode toe te passen op hun percelen. Het steunbedrag is berekend op basis van de meerkosten om de teelt biologisch te produceren en is afhankelijk van het type verbintenis (omschakeling naar bio of voortzetting van bio). In het kalenderjaar 2021 maken deze betalingen voor biohectaresteun 30% uit van de totale overheidsuitgaven specifiek voor de biologische sector: er werd 1,78 miljoen euro (+19% t.o.v. 2020) aan biohectaresteun uitgekeerd aan 528 landbouwers voor een totaal van 7.679 subsidiabele hectare. Dat betekent dat 9 op de 10 biolandbouwers die in campagnejaar 2020 onder biocontrole stonden biohectaresteun hebben verkregen voor 84% van het totale biologisch areaal. Figuur 16: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linkeras, in hectare), uitbetaalde hectaresteun (rechteras, in 1.000 euro) en het totale aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 2006-2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij

Het toenemend aantal landbouwers die bij een erkend controleorgaan onder toezicht staan voor toepassing van de biologische productiemethode is ook in kalenderjaar 2021 verantwoordelijk voor een stijging van de overheidsbijdrage in de biocontrolekosten tot ruim 166.000 euro (+12%). De overheidssteun voor ‘onderzoek en kennisopbouw’ groeit met 22% in vergelijking met het kalenderjaar 2020. Zowel de uitgaven voor gesubsidieerde vormingsactiviteiten als de betalingen voor onderzoek vertonen een stevige toename. Schommelingen in de jaarlijkse uitgaven voor onderzoeksprojecten zijn echter vaak een gevolg van het feit dat dergelijke projecten veelal over meerdere jaren lopen en de kosten gespreid zijn. De toegekende steun wordt uitbetaald op specifieke tijdstippen tijdens de duur van het project. De overheidsuitgaven voor bio-onderzoek worden meer in detail bekeken in paragraaf 3.3. De Vlaamse overheidsuitgaven voor ‘promotie en draagvlakverbreding richting brede publiek’ zijn onveranderd ten opzichte van 2020 omdat er geen bijkomende betalingen verricht werden aan VLAM voor projectsubsidies. Er loopt wel een EU-biocampagne die gestart is in 2020 en 3 jaar zal lopen (20202022), maar hiervoor is er enkel financiering vanuit Europa (in kalenderjaar 2021 werd ruim 600.000 euro uitbetaald m.b.t. werkjaar 2020).

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 27 van 42

De biologische landbouw in 2021

3.2 BIOLANDBOUWBEDRIJVEN ONTVANGEN MEER ONTKOPPELDE DIRECTE STEUN Bovenop de in paragraaf 3.1 beschreven overheidsuitgaven die specifiek gericht zijn op de biologische sector hebben biolandbouwers recht op rechtstreekse steun in het kader van de eerste pijler van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid (inkomensondersteuning). Zij kunnen voor hun bioareaal aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat ze de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor gangbare landbouwers. Daarenboven kunnen bioboeren, net zoals andere landbouwers, steun aanvragen voor de toepassing van diverse maatregelen in het kader van plattelandsontwikkeling (pijler II van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid) en kunnen zij VLIF-steun aanvragen voor investeringen die niet typisch zijn voor de biosector. De cijfers in tabel 10 hebben betrekking op de uitbetaalde steunbedragen voor het campagnejaar 2020 (dit zijn betalingen uitgevoerd in kalenderjaren 2020 en 2021). De ontkoppelde directe steun omvat de betaalrechten, vergroeningspremie en premie voor jonge landbouwers. De gekoppelde directe steun slaat op de zoogkoeienpremie en de kalverpremie. Tabel 10: aantal bedrijven met steun niet specifiek gericht op bio, totaal uitbetaalde steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, campagne 2020

steunmaatregelen

pijler I: ontkoppelde directe steun pijler I: gekoppelde directe steun pijler II: agromilieu- en klimaatmaatregelen pijler II: agroforestry andere steun (Vlaams): zorgboerderijen

aantal bedrijven met steun totaal landbouw

aantal bedrijven met steun biosector

totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - landbouw totaal

totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) - biosector

steun per bedrijf (in euro per bedrijf) landbouw totaal

steun per bedrijf (in euro per bedrijf) biosector

20.657

331

205.244

3.420

9.936

10.333

3.121

24.566

7.871

5.646

5.967

212

26.730

1.314

4.480

6.199

4.273

3.230

353

1.210

3.428

2.156

Bron: Departement Landbouw en Visserij

Het aantal biologische landbouwbedrijven die ontkoppelde directe steun ontvangen, stijgt met 6% ten opzichte van het campagnejaar 2019, terwijl dat voor de totale landbouw lichtjes is afgenomen. Het ontvangen steunbedrag per biolandbouwbedrijf blijkt voor campagne 2020 iets hoger dan de ontvangen steun per bedrijf in de totale landbouw. Bij de gekoppelde directe steun (zoogkoeien- en kalverpremie), ligt de gemiddeld uitbetaalde steun per biobedrijf aanzienlijk lager dan in de totale landbouw. Anderzijds krijgen biolandbouwers voor campagne 2020 gemiddeld hogere steunbedragen toegekend voor de toepassing van agromilieu- en klimaatmaatregelen. Het aantal bedrijven die agroforestrysteun ontvangen, blijft zowel voor de biolandbouw als voor de totale landbouw stabiel tegenover het voorgaande jaar. De gemiddeld toegekende agroforestrysteun neemt echter sterk toe. Ten opzichte van campagne 2019 zijn er 3 gesubsidieerde biologische zorgboerderijen bijgekomen.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 42

De biologische landbouw in 2021

Biolandbouwbedrijven kunnen niet enkel een beroep doen op VLIF-steun voor investeringen die specifiek zijn voor de biolandbouw, maar ze kunnen ook aanspraak maken op andere vormen van VLIF-steun. In kalenderjaar 2021 werd er aan 37 van de 621 actieve biolandbouwers VLIF-steun uitbetaald voor een totaalbedrag van ruim 2 miljoen euro. 51% hiervan betreft investeringen specifiek voor de biolandbouw (cf. paragraaf 3.1). De overige 49% uitbetaalde VLIF-steun (ongeveer 1 miljoen euro) werd toegekend voor andere investeringen. Figuur 17: aan biobedrijven toegekende VLIF-steun voor investeringen niet specifiek voor biolandbouw, in percentage per cluster, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij

3.3 HOGERE OVERHEIDSUITGAVEN VOOR BIO-ONDERZOEK, VOORLICHTING EN KENNISUITWISSELING De financiering van onderzoeksprojecten gebeurt via diverse kanalen. Het Departement Landbouw en Visserij betaalt subsidies aan onderzoeksinstellingen om hun werking te bekostigen. Het Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting voor de biologische teelt (CCBT) ontvangt jaarlijks steun voor zijn coördinerende werking van het praktijkonderzoek en voor het financieren van onderzoeksprojecten door de erkende praktijkcentra. Ook demonstratieprojecten gericht op de biologische landbouw worden financieel ondersteund via het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling (PDPO). Daarnaast organiseert het Departement Landbouw en Visserij oproepen aan alle onderzoeksinstellingen om projecten in te dienen, al dan niet met Europese cofinanciering. Het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) wendt een deel van zijn middelen aan om onderzoek in de biolandbouw en de coördinatie van het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw & Voeding (NOBL) te financieren. Daarnaast bouwt ILVO een Living lab agro-ecologie en biologische landbouw (LLAEBIO) uit dat fungeert als een ontmoetingsplaats, experimenteerruimte en onlineplatform. Het Living lab werkt nauw samen met het Vlaamse BioKennisNetwerk (Biobedrijfsnetwerken, CCBT en NOBL) en integreert in toenemende mate de werking van NOBL in zijn activiteiten.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 29 van 42

De biologische landbouw in 2021

Het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) cofinanciert jaarlijks Landbouw-trajecten die ook een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de biologische sector. Voor dit biorapport houden we enkel rekening met de ‘biorelevante’ LA-trajecten, waarbij de doelgroep bio opgenomen is in het projectvoorstel en betrokken wordt bij het onderzoek, en waarbij een duidelijke communicatie naar de biosector gebeurt. De overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, voorlichting en kennisuitwisseling bedragen in het kalenderjaar 2021 meer dan 1,6 miljoen euro. Dit is een stijging met ruim een kwart tegenover 2020. Tabel 11: raming overheidsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, voorlichting en kennisuitwisseling, in euro, 2017-2021 uitgaven 2017

uitgaven 2018

uitgaven 2019

uitgaven 2020

uitgaven 2021

onderzoek en ontwikkeling door het departement LV gefinancierde projecten (excl. CCBT) door VLAIO gefinancierde LA-trajecten met bijdrage aan biosector toelage Inagro vzw (afdeling bio) door ILVO gefinancierd onderzoek met bijdrage aan biosector subsidie CCBT (werking + projecten)

763.250

1.088.125

1.248.823

1.227.989

1.436.540

123.752

149.166

254.173

65.100

235.756

276.424

355.126

472.754

596.945

601.779

99.524

93.553

95.423

73.800

128.047

86.236

108.287

149.292

127.750

267.542

262.831

299.774

309.705

subsidies onderzoekscoördinatie (o.a. NOBL) voorlichting en kennisuitwisseling (o.a. LLAEBIO en biobedrijfsnetwerken)

62.000

88.720

73.305

64.330

44.585

2.000

164.874

112.817

49.474

173.195

765.250

1.252.999

1.361.640

1.277.463

1.609.735

thema

TOTAAL Bron: Departement Landbouw en Visserij

De overheidsuitgaven voor ‘onderzoek en ontwikkeling’ groeien in 2021 met 17%. Onderzoeksprojecten hebben echter vaak een looptijd van meerdere jaren en de toegekende steun wordt op specifieke momenten tijdens het project uitbetaald, dus veelal gespreid over verschillende kalenderjaren. Het is daarom moeilijk om algemene conclusies te formuleren over de jaarlijkse evolutie van de overheidsuitgaven voor onderzoek in de biosector. De stijging van de overheidsuitgaven voor ‘voorlichting en kennisuitwisseling’ is in belangrijke mate een gevolg van het feit dat er in kalenderjaar 2021 opnieuw betalingen gebeurden voor biobedrijfsnetwerken en demonstratieprojecten gericht op de biologische sector, terwijl dat in 2020 niet het geval was. Daarenboven vindt er een verschuiving van budget plaats van NOBL naar LLAEBIO. Wanneer we gedetailleerd bekijken hoe de overheidsmiddelen voor onderzoeksprojecten gericht op de biologische sector thematisch verdeeld zijn, dan blijkt dat projecten gericht op gewasbescherming (zowel bescherming tegen ziekten en plagen als onkruidbeheersing) met een aandeel van 36% nog steeds de grootste hap uit de totale onderzoeksuitgaven ontvangen. Het merendeel van deze projecten wordt gefinancierd vanuit VLAIO en focust slechts deels op de biologische sector. In de gangbare landbouw gaat men immers meer en meer op zoek naar alternatieve niet-chemische gewasbeschermingsmethodes die soms ook in de biolandbouw ingezet worden.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 42

De biologische landbouw in 2021

In 2021 wordt tevens 20% van de middelen voor bio-onderzoek toegekend aan projecten rond diervoeder, bij verschillende van deze onderzoeken is er tevens een klimaatcomponent aan verbonden. Op de derde plaats vinden we de overheidsuitgaven voor onderzoek naar bodem, bodembeheer en bemesting met een aandeel van 15%. Ter vergelijking: in kalenderjaar 2020 vertegenwoordigde dit thema slechts 2% van de totale uitbetaalde onderzoeksmiddelen. Figuur 18: thematische verdeling van de middelen voor biorelevant onderzoek, in percentage, Vlaanderen, 2021

Bron: Departement Landbouw en Visserij

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 31 van 42

De biologische landbouw in 2021

4 BIOLOGISCHE BESTEDINGEN IN VLAANDEREN EN BELGIË De cijfers in dit hoofdstuk werden opgetekend door GfK Belgium in opdracht van VLAM. Hiervoor worden de aankopen voor thuisverbruik van 6.000 Belgische gezinnen continu opgevolgd.

4.1 KLEINERE GROEI BIOBESTEDINGEN NA HET ATYPISCH JAAR 2020 In 2021 bedragen de totale biobestedingen aan ‘fast moving consumer goods’ (FMCG = voeding, dranken, drogmetica en non-food) in Vlaanderen ongeveer 399 miljoen euro tegenover 992 miljoen euro voor heel België. Vlaanderen heeft hiermee een aandeel van 40% in de totale Belgische biobestedingen. Figuur 19: totale besteding aan biologische producten* in België en Vlaanderen, in miljoen euro, 2016-2021**

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM) * totaal bioproducten: voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food ** herweging van de gegevens vanaf 2016

De biobestedingen in Vlaanderen zijn 7% hoger dan in het atypische jaar 2020, waardoor de groei groter is dan het landelijk gemiddelde (+4%). Door de coronacrisis moesten we in 2020 met zijn allen in ons kot blijven en zelf ons potje koken. Hierdoor stegen de voedingsbestedingen in de retail met dubbele cijfers. De biobestedingen hielden gelijke tred met de algemene voedingsbestedingen, waardoor het biologisch marktaandeel stabiliseerde. In 2021 stijgen vooral in Vlaanderen de biobestedingen sneller dan de algemene voedingsbestedingen. De groei bij de biologische producten is te danken aan een hogere aankoopfrequentie (+1,2 aankoophandeling/jaar) en een hoger bedrag per aankoop. Het totaal aantal Belgische biokopers bedraagt intussen 97 op 100.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 42

De biologische landbouw in 2021

4.2 ACHTERSTAND VAN VLAANDEREN IN BIOBESTEDINGEN VERKLEINT Vlaanderen heeft zowel in relatieve als in absolute cijfers een duidelijke achterstand op Wallonië wat biobestedingen in het FMCG-assortiment betreft. In 2018 haalde Wallonië Vlaanderen in en sindsdien is de totale bio-omzet in het zuiden beduidend hoger dan in het noorden van het land. In 2021 is dat 447 miljoen euro in Wallonië tegenover 399 miljoen euro in Vlaanderen. Het verschil tussen beide regio’s daalt wel van 72 miljoen euro in 2020 naar 48 miljoen euro in 2021. Het Brusselse gewest is in 2021 goed voor een bio-omzet van 145 miljoen euro. Figuur 20: biobestedingen totaal FMCG per gewest, in miljoen euro, 2016-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

In vijf jaar tijd zijn de totale biobestedingen in Vlaanderen met meer dan een derde toegenomen. De biobestedingen in Brussel groeiden in dezelfde periode met 41% en in Wallonië zelfs met 87%.

4.3 BIOBESTEDINGEN PER CAPITA GROEIEN, MAAR VLAANDEREN LOOPT ACHTER De totale biobestedingen in België bedragen in 2021 gemiddeld 90 euro per hoofd van de bevolking. Er zijn wel grote regionale verschillen. De Brusselaar spendeert met 130 euro per capita het meest aan biologische producten, wat meer dan dubbel zoveel is als de Vlaming (63 euro). In Wallonië ligt de besteding met 126 euro per capita op het niveau van Brussel. De groei sinds 2016 is het grootst in Wallonië (+86%). Figuur 21: totale biobesteding per regio, in euro per capita, 2016-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 33 van 42

De biologische landbouw in 2021

4.4 BIOLOGISCH ASSORTIMENT BREIDT UIT EN MARKTAANDEEL VERTOONT EEN LICHTE GROEI Het aantal bioreferenties (EAN-codes) die door GfK binnen het panel gemeten worden, stijgt jaarlijks en bedraagt in 2021 ruim 16.500 (+13%). Dit hoge aantal referenties wijst op een verbreding van het biogamma. In de winkelrekken liggen alsmaar meer verwerkte en voorverpakte bioproducten. Na het uitzonderlijke jaar 2020 blijkt 2021 een iets normaler jaar. De horeca is volledig hervat en de totale voedingsbestedingen in de retail dalen met 2%. Omdat de biomarkt het beter doet, stijgt het marktaandeel van bio in het FMCG-assortiment in België van 3,2 naar 3,5%. In Vlaanderen groeit het aandeel van de bioproducten van 2,2 naar 2,4%. In Wallonië blijft het bioaandeel met 4,9% wel merkelijk hoger. Vooral in 2018 maakte Wallonië een stevige sprong dankzij de openingen van een aantal nieuwe gespecialiseerde biowinkels, waardoor de kloof met Vlaanderen groter werd. Figuur 22: marktaandeel bio totaal (= FMCG), per regio, in percent van totale besteding aan FMCG, 2012-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM

4.5 ‘AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT’ BLIJFT DE BELANGRIJKSTE VERSCATEGORIE De biologische bestedingen aan verse voeding in Vlaanderen bestaan voor 36% uit AGF-producten (aardappelen, groenten en fruit). Bij de gangbare producten is dit AGF-aandeel slechts 22%. De categorie ‘vlees, vis en ei’ neemt 29% van de biobestedingen voor haar rekening. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel aanzienlijker (43%). Het zuivelaandeel en het aandeel van graanproducten verschilt niet zo sterk in het biologisch en gangbare segment en ligt tussen de 15 en 20%. Figuur 23: gekocht assortiment versproducten gangbaar versus biologisch (op basis van besteding), Vlaanderen, 2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 42

De biologische landbouw in 2021

4.6 PRIJSVERSCHIL TUSSEN BIOLOGISCHE EN GANGBARE VERSPRODUCTEN WORDT KLEINER Biologische versproducten zijn in 2021 gemiddeld 41% duurder dan hun gangbare variant (in 2020 was dit gemiddeld 49%). Het prijsverschil tussen biologisch en gangbaar binnen deze productenkorf is in 2021 dus kleiner dan in de twee voorgaande jaren. Er zijn wel grote verschillen tussen producten. Het grootste prijsverschil vinden we nog altijd bij de eieren. Een bio-eitje is intussen meer dan dubbel zo duur als een standaard scharrelei. Bij de vleesvervangers daarentegen is er in 2021 zelfs geen prijsverschil meer tussen de biologische variant en het gangbare product. Binnen de zuivelcategorie blijft het prijsverschil nagenoeg gelijk voor halfvolle melk en yoghurt. Voor kaas en de meeste andere producten daalt het prijsverschil. Enkel bij de eieren wordt het verschil tussen biologisch en gangbaar groter in 2021. Figuur 24: prijsverschil biologische versus gangbare producten in België (index: gangbaar = 100), 2019-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM) * productkorf: melk, karnemelk, room, boter, yoghurt, harde kaas, zuivelsubstituten, vleesvervangers, eieren, AGF en brood

4.7 MARKTAANDEEL VAN BIO VERSPRODUCTEN VARIEERT STERK 2021 is een goed jaar voor de biologische verse voeding. Het marktaandeel van de biologische versproducten in Vlaanderen stijgt van 2,8 naar 3,4%. Bekijken we de marktaandelen van bioversproducten in Vlaanderen wat meer in detail, dan zien we dat deze sterk variëren van product tot product. De bio-eieren hebben met 12,6% het hoogste marktaandeel onder de biologische versproducten, op de voet gevolgd door de vleesvervangers met 11,9% maar dit aandeel neemt verder af. De AGF-categorie heeft ook een hoger bioaandeel dan gemiddeld: 6,3% voor groenten, 5,2% voor aardappelen en 4% voor fruit. Brood doet het in 2021 zeer goed en stijgt met een marktaandeel van 3,7% tot net boven het gemiddelde uit. Zuivel presteert iets minder en daalt van 2,9 naar 2,7%. Vlees, gevogelte en vleeswaren/charcuterie blijven onder het gemiddelde van de versmarkt met marktaandelen van respectievelijk 2,5%, 2,4% en 1,1%. Deze categorieën zijn wel de grootste stijgers.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 35 van 42

De biologische landbouw in 2021

Figuur 25: evolutie marktaandelen bio vers per productcategorie in % van de bestedingen, Vlaanderen, 2017-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

4.8 AANTAL BIOKOPERS STABILISEERT In 2021 kwamen er 33.000 gezinnen in Vlaanderen bij die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen. In totaal koopt 90% van de Vlaamse gezinnen al eens biologische verse voeding. Omdat ook de Vlaamse bevolking toeneemt, betekent dat procentueel een stabilisatie tegenover vorig jaar. De biologische bestedingen worden wel voor drie vierde gerealiseerd door de frequente biokopers die minstens wekelijks bioproducten kopen. Deze groep maakt 19% van de totale biokopers uit. Binnen de diverse productgroepen zijn er grote verschillen in kopersaantallen. Het aantal biokopers was in 2020 door de coronacrisis toegenomen en valt in 2021 terug, behalve voor fruit, brood, vlees en gevogelte. De kopers van biogroenten vormen veruit de grootste groep: 75% van de Vlaamse gezinnen koopt wel eens biogroenten. Op de tweede plaats komt fruit met 62 kopers op 100 en op de derde plaats volgt zuivel (53 kopers). Het aantal kopers van bio-eieren is meer dan verdubbeld sinds 2012 en staat nu op de vierde plaats met 28 kopers op 100. Op plaats vijf komen de biologische aardappelen waarvan het aantal kopers de afgelopen tien jaar het sterkst gestegen is, van 7 naar 22. Biobrood stijgt naar 19 kopers op 100, net als vlees. De biovleesvervangers kenden een verdubbeling in tien jaar tijd, maar blijven nu stabiel op 12 kopers. Onderaan het lijstje groeit de gevogeltecategorie naar 13 kopers op 100.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 42

De biologische landbouw in 2021

Figuur 26: kopers van een aantal biologische verscategorieën, in percentage, Vlaanderen, 2012-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

4.9 GEZINNEN MET KINDEREN MET BEPERKT INKOMEN MAKEN INHAALBEWEGING Welk profiel heeft de Belgische biokoper? De alleenstaanden ouder dan 40 jaar, de gepensioneerden en gezinnen uit de hogere sociale klasse hebben met een bioaandeel dat boven de 4% uitstijgt het hoogste percentage biologische aankopen in hun totale bestedingen. In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. Samen zijn zij immers verantwoordelijk voor 46% van de biobestedingen, terwijl zij slechts 36% van de bevolking uitmaken. De gezinnen met kinderen uit de lagere sociale klasse hebben het laagste bioaandeel (2,1%). Deze bevolkingsgroep heeft zijn bioaandeel de voorbij zes jaar wel verdubbeld en heeft een echte inhaalbeweging ingezet. De introductie en de uitbouw van heel wat biocategorieën bij de harddiscounters liggen hiervan aan de basis. Figuur 27: marktaandeel bio in totale FMCG-besteding, in percentage per kopersprofiel, België, 2016-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 37 van 42

De biologische landbouw in 2021

4.10 KLASSIEKE SUPERMARKT BLIJFT HET BELANGRIJKSTE BIOKANAAL Op het vlak van distributie gebruikt GfK een nieuwe indeling waarbij o.a. AD Delhaize bij de klassieke supermarkten gerekend wordt in plaats van bij de buurtsupermarkten. De klassieke supermarkt blijft in België het grootste biokanaal met een marktaandeel van 46%. Het gespecialiseerde kanaal (dit zijn de speciaalzaken waaronder bakker en slager, de natuurvoedingswinkel en de overige algemene voeding waaronder ook bv. de biologische supermarkt Bioplanet) komt op de tweede plaats met een aandeel van 33%. De buurtsupermarkt blijft het derde belangrijkste kanaal voor biovoeding met 8% marktaandeel. Op plaats vier vinden we de harddiscount (7%). De rechtstreekse verkoop op de hoeve, de boerenmarkt en de openbare markt zijn kleinere biokanalen in vergelijking met de supermarkten, maar het bioaandeel ligt er wel hoger. De hoevewinkel en de boerenmarkt zijn immers de kanalen met het hoogste bioaandeel. Een kwart van de producten die er verkocht worden, is van biologische oorsprong. Bij de harddiscounter vinden we relatief het minste biologische producten terug in het assortiment: slechts 1,3% is hier van biologische oorsprong. Figuur 28: distributiekanalen biologische producten, aandelen op basis van besteding, België, 2016-2021

Bron: GfK Belgium voor VLAM (bewerkingen VLAM)

Wat distributie van bioproducten betreft, zijn er enkele opmerkelijke verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië. In Wallonië staat het gespecialiseerde kanaal sterker en is het zelfs marktleider. In Vlaanderen is de rechtstreekse verkoop van bio op de hoeve en de boerenmarkt belangrijker dan in Wallonië. De harddiscount heeft in Vlaanderen een hoger marktaandeel dan in Wallonië.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 42

De biologische landbouw in 2021

BIJLAGE 1: OPPERVLAKTEN PER TEELT TEELTEN 2021 Aardappelen, groenten en kruiden aardappelen andere groenten andere kolen andijvie asperge aubergine bladgroenten (vroeg) bloemkool boerenkool broccoli champignons Chinese kool courgette kervel knolselder komkommer knolraap koolrabi kruiden (basilicum, bieslook, peterselie e.a.), geneeskrachtige kruiden paprika pastinaak permacultuur peulvruchten (erwten, tuin- en veldbonen, snijbonen e.a.) pompoen (incl. butternut) prei rabarber radijs rammenas rode biet rode kool savooikool selder (groene, bleek- en bladselder) schorseneer sjalot slasoorten (kropsla, raketsla, veldsla, ijsbergsla e.a.) spinazie spruitkool tomaat tuinbouwgewassen tuinbouwgewassen onder glas of vaste bescherming tuinbouwgewassen volle grond uien venkel

IN OMSCHAKELING (aantal ha) 100,34 21,62 0,71 0,69 0,03 0,83 2,14 1,60 0,18 1,39 1,06 7,01 9,41 0,28 0,28 1,07 0,07 0,04 0,79 0,23 0,12 1,65 48,09 -

BIOLOGISCH (aantal ha) 1.122,08 152,49 0,61 13,22 6,85 0,65 0,04 42,64 18,86 16,77 2,72 4,81 11,23 1,79 25,31 1,54 0,78 6,12 58,92 2,10 3,52 6,70 58,77 91,76 62,05 5,15 2,45 2,13 10,50 5,90 4,58 8,36 5,76 9,58 7,28 5,99 3,68 2,97 5,99 349,96 8,76 14,68

TOTAAL (aantal ha) 1.222,42 174,11 0,61 13,93 0,69 6,88 1,48 0,04 44,78 18,86 16,77 2,72 4,81 12,83 1,97 25,31 1,54 0,78 6,12 60,31 3,16 3,52 13,71 68,18 92,04 62,33 6,22 2,45 2,13 10,50 5,90 4,58 8,43 0,04 5,76 10,37 7,51 5,99 3,80 2,97 7,64 398,05 8,76 14,68

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 39 van 42

De biologische landbouw in 2021

TEELTEN 2021 witloof (incl. witloofwortel) witte kool wortel zaaizaad groenten zoete aardappel Akkerbouw (excl. aardappelen) andere eiwithoudende gewassen andere granen en graanmengsel (bv. mengkoren) andere oliehoudende zaden andere voedergewassen boekweit cichorei erwten (droog geoogst, ingekuild) faunamengsel gerst (winter, zomer, brouwgerst) gierst haver (winter, zomer) hennep (andere dan vezelhennep) hop koolzaad maïs (korrel, silo) miscanthus olievlas plantgoed van niet-vlinderbloemige groenten quinoa rogge (winter, zomer) sojabonen sorghum spelt suikerbiet tarwe (winter, zomer) triticale tuin- en veldbonen (droog geoogst) vezelhennep voederbiet voederraap zonnebloempitten Voedergewassen/groenbedekkers andere bedekking (bloemenmengsel e.a.) luzerne (eenjarig, meerjarig) klaver (eenjarig, meerjarig, grasklaver, rode klaver) (mengsel van) niet-vlinderbloemige groenbedekker (phacelia e.a.) (mengsel van) vlinderbloemige groenbedekker (grasluzerne, wikke e.a.) Fruitteelt aardbei appel andere eenjarige fruitteelten andere meerjarige fruitteelten

IN OMSCHAKELING (aantal ha) 0,47 0,58 440,62 11,54 25,07 1,13 4,86 1,05 41,52 16,96 2,77 4,96 125,92 2,07 0,06 5,56 0,60 42,49 73,99 39,41 30,61 1,51 5,61 2,93 502,57 12,61 39,88 437,23 5,09 7,76 352,22 0,10 61,55 0,07 154,08

BIOLOGISCH (aantal ha) 24,10 9,60 29,70 0,65 14,06 1.154,63 7,23 174,89 0,78 6,49 5,64 5,59 8,09 3,05 123,32 1,07 44,66 1,89 16,28 1,04 241,42 7,37 0,39 2,26 4,61 43,85 2,65 8,50 68,28 1,76 99,77 133,36 108,16 29,29 0,22 2,72 2.076,39 9,12 93,61 1.887,28 13,88 72,50 562,63 12,10 212,75 1,63 119,07

TOTAAL (aantal ha) 24,57 9,60 29,70 0,65 14,64 1.595,25 18,77 199,96 0,78 6,49 6,77 5,59 12,95 4,10 164,84 1,07 61,62 4,66 21,24 1,04 367,34 9,44 0,39 2,32 4,61 49,41 2,65 9,10 110,77 1,76 173,76 172,77 138,77 1,51 34,90 0,22 5,65 2.578,96 21,73 133,49 2.324,51 18,97 80,26 887,85 12,20 274,30 1,70 273,15

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 42

De biologische landbouw in 2021

TEELTEN 2021 druiven (incl. wijnstokken) kers (zuur, zoet) kleinfruit (frambozen, rode bessen, stekelbessen, braambessen e.a.) noten peer perzik pruim Sierteelt (bloemisterij/boomkwekerij) bloemen, bloembollen en –knollen boomkweek (sierteelt, kerstbomen e.a.) niet-eetbare tuingewassen Grasland, weiden en bossen andere (graskruiden, met gras begroeide veldranden e.a.) bebossing begraasde niet-landbouwgrond gebieden in natuurbeheer grasland (niet gespecifieerd) permanent grasland tijdelijk grasland weiland met bomen (>50/ha) zaaizaad grassen Braakliggend land TOTAAL

IN OMSCHAKELING (aantal ha) 22,47 5,99 2,29 7,61 70,17 0,01 0,88 11,35 2,36 7,80 1,19 1.044,47 2,68 3,19 215,49 560,22 214,52 36,21 9,73 2,43 2,74 2.427,31

BIOLOGISCH (aantal ha)

TOTAAL (aantal ha)

1,58 15,56 55,70 22,14 117,55 0,06 4,49 11,30 3,18 1,37 6,75 2.453,53 9,24 20,50 67,82 17,10 1.935,78 294,95 48,63 59,51 14,72

24,05 21,55 57,99 29,75 187,72 0,07 5,37 22,65 5,54 9,17 7,94 3.498,00 11,92 23,69 283,31 17,10 2.496,00 509,47 84,84 69,24 2,43 17,46

7.395,28

9.822,59

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 41 van 42

De biologische landbouw in 2021

BIJLAGE 2: BIOLOGISCH AREAAL OP EUROPEES NIVEAU Als onderdeel van haar ‘Farm to Fork’-strategie presenteerde de Europese Commissie op 25 maart 2021 een actieplan om de biologische productie te stimuleren. De Commissie formuleerde als doelstelling dat tegen 2030 minstens 25% van alle Europese landbouwgrond door biologische landbouw moet worden ingenomen. Volgens prognoses zou het biologische aandeel in het huidige groeitempo tegen 2030 tussen 15% en 18% van de totale landbouwoppervlakte bedragen. Het actieplan poogt een extra impuls aan de groei te geven om de beoogde 25% te bereiken. Figuur 29: biologisch areaal in de EU-27, miljoen hectare, 2012-2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

In 2020 bedroeg het bioareaal in de EU-27 ruim 14,7 miljoen hectare en maakte het 9,1% uit van het totale landbouwareaal. De afgelopen vijf jaar werd een gemiddelde groei gehaald van net geen 7%. Tussen de lidstaten onderling bestaan er echter aanzienlijke verschillen. De lidstaten met het grootste aandeel bioareaal in verhouding tot hun totale landbouwareaal zijn Oostenrijk (25,4%), Estland (22,4%) en Zweden (20,3%). In acht lidstaten maakt het bioareaal minder dan 5% uit van de totale landbouwoppervlakte. De kleinste aandelen bioareaal vinden we in Bulgarije (2,3%), Ierland (1,7%) en Malta (0,6%). Met een aandeel van 7,2% biologisch areaal blijft België onder het Europees gemiddelde. Figuur 30: biologisch areaal en aandeel in het totale landbouwareaal, per EU-lidstaat, 2016-2020

Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 42

De biologische landbouw in 2021