L E F A T S D U O H N I
3. Zoogdieren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 ZOOGDIERENWERKGROEP JEUGDBOND VOOR NATUURSTUDIE EN MILIEUBESCHERMING & KOEN VAN DEN BERGE - Soortenaantal en veranderingen in status – Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 - Soortenaantal en veranderingen in status – Ecoregio’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 - Biodiversiteits- en Rode-Lijstsoorten hot spots Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 - Wettelijke bescherming en soorten van internationaal belang . . . . . . . . . . . . . . . . 46
3. Zoogdieren
Soortenaantal en veranderingen in status Ecoregio's
3. Zoogdieren
Tabel 3.1 geeft de verdeling van het aantal soorten per Rode-Lijstcategorie in de vijf ecoregio's. Vooral de Leemstreek en in mindere mate de Kempen en de Vlaamse zand- en zandleemstreek herbergen een groot aantal soorten en Rode-Lijstsoorten.
ZOOGDIERENWERKGROEP JEUGDBOND VOOR NATUURSTUDIE EN MILIEUBESCHERMING & KOEN VAN DEN BERGE Sinds 1986 verzamelden een 300 vrijwilligers ongeveer 21.600 gegevens over de verspreiding van zoogdieren in Vlaanderen voor de Zoogdierenwerkgroep van de Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubescherming (JNM). Daarnaast lopen ook op het Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer en het Universitair Centrum Antwerpen projecten die gegevens verzamelen over de verspreiding van zoogdieren in Vlaanderen.
Biodiversiteits- en Rode-Lijstsoorten hot spots - Vlaanderen Op de volgende kaartjes wordt een onderscheid gemaakt tussen de vleermuizen en de niet-vleermuizen omwille van verscheidene redenen: de manier waarop ze werden geïnventariseerd verschilt grondig (bij de vleermuizen gaat het grotendeels over de winterverblijven terwijl het bij de andere zoogdieren meestal gaat over voortplantingsplaatsen) en wegens het grote aantal vleermuizen op de Rode Lijst zou het kaartje van de Rode-Lijstsoorten hot spots overheerst worden door deze groep.
Soortenaantal en veranderingen in status - Vlaanderen In Vlaanderen werden 69 soorten zoogdieren waargenomen waarvan 60 als inheems worden beschouwd (18 soorten vleermuizen, 39 soorten landzoogdieren en 3 zeezoogdieren), 7 als uitheems en 2 als verwilderd (CRIEL et al. 1994). De verdeling van de soorten over de verschillende Rode-Lijstcategorieën in Vlaanderen is terug te vinden in Tabel 3.1 en Figuur 3.1 (CRIEL et al. 1994).
Rode-Lijstsoorten hot spots Vleermuizen De regio's (voornamelijk overwinteringsgebieden) met grote aantallen Rode-Lijstsoorten zijn te vinden in de dubbele fortengordel rond Antwerpen, in de mergelgroeves in Zuid-Limburg en in ijskelders verspreid over heel Vlaanderen (Figuur 3.2).
Tabel 3.1: Aantal soorten zoogdieren per Rode-Lijstcategorie in Vlaanderen en in de vijf ecoregio's. V = Vleermuizen, NV = Zoogdieren zonder vleermuizen. Tussen haakjes staan de in CRIEL et al. (1994) gebruikte Rode-Lijstcategorieën. Vlaanderen
Duinen
Polders
Zandleem
Leem
Kempen
Rode-Lijstcategorie
V
NV
V
NV
V
NV
V
NV
V
NV
V
NV
Uitgestorven of verdwenen Met uitsterven bedreigd (Ernstig bedreigd) Bedreigd Waarschijnlijk bedreigd (Vermoedelijk bedreigd) Zeldzaam Momenteel niet bedreigd
3
8
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
4 3
3 3
1
1
1
1
1 3
2
4 3
1 3
2 3
2
4 4
1 1 26
1 4
1 22
3 4
1 23
4 4
1 1 24
4 4
1 1 26
4 4
1 1 24
14 18
15 42
2 6
1 24
4 8
1 25
8 12
3 28
11 15
5 32
9 13
3 28
Aantal Rode-Lijstsoorten Aantal soorten Totaal aantal Rode-Lijstsoorten Totaal aantal soorten
29 60
3 30
5 33
11 40
16 47
12 41
Instituut voor Natuurbehoud Natuurrapport 1999. Toestand van de natuur in Vlaanderen: cijfers voor het beleid
45
3. Zoogdieren Rode-Lijstsoorten hot spots zoogdieren zonder vleermuizen Als de aantallen Rode-Lijstsoorten van de zoogdieren (zonder vleermuizen) in kaart worden gebracht, blijkt dat geen enkel atlasblok meer dan twee van deze RodeLijstsoorten bevat. Alleen in het zuidoosten van Limburg (Das en Hamster), in Midden-Limburg en in het oosten van Vlaams-Brabant (Hazelmuis en Waterspitsmuis) komen enkele van deze soorten samen voor. De Hamster is het enige nog voorkomende landzoogdier in de categorie Met uitsterven bedreigd. In opdracht van de Afdeling Natuur van AMINAL inventariseerde de Wielewaal in 1998 drie regio's waar de laatste 20 jaar Hamsterwaarnemingen werden gedaan: Zuid-Limburg (ten oosten van Tongeren), ten zuiden van Tienen en in de omgeving van Bertem. Hieruit bleek dat vooral in de omgeving van Bertem meerdere tientallen en vrij grote burchten van de Hamster werden gevonden en dat de populaties in de beide andere regio's duidelijk kleiner waren (CHRISTIAENS, 1998). Ook de Polders komen vrij duidelijk naar voor omwille van de aanwezigheid van de Waterspitsmuis (Bedreigd) (Figuur 3.3). Meer informatie over voorkomen en status van de Das (Bedreigd) vindt men bij CRIEL (1997).
Wettelijke bescherming en soorten van internationaal belang In Vlaanderen zijn 34 land- en drie zeezoogdieren wettelijk beschermd (zie bijlage 1) (DE PUE et al. 1998). 23 land- en twee zeezoogdieren soorten staan in Annex II van de Conventie van Bern. Eén zeezoogdier staat in Annex II, 11 land- en twee zeezoogdieren staan in Annex II en IV en 15 landzoogdieren staan in Annex IV van de Habitatrichtlijn. Alle vleermuizen en zeezoogdieren staan in Annex II van de Conventie van Bonn. Meer informatie over de wetgeving inzake zoogdieren vindt men bij CRIEL et al. (1994).
8% 18%
Uitgestorven of verdwenen Ernstig bedreigd 12%
Bedreigd Zeldzaam
50%
Momenteel niet bedreigd 10%
Overige categorieën
2%
Figuur 3.1: Procentuele verdeling van het aantal soorten zoogdieren over de verschillende Rode-Lijstcategorieën in Vlaanderen.
Instituut voor Natuurbehoud 46
Natuurrapport 1999. Toestand van de natuur in Vlaanderen: cijfers voor het beleid
3. Zoogdieren
Figuur 3.2: Rode-Lijstsoorten hot spots zoogdieren (vleermuizen) in Vlaanderen.
Figuur 3.3: Rode-Lijstsoorten hot spots zoogdieren (zonder vleermuizen) in Vlaanderen.
Instituut voor Natuurbehoud Natuurrapport 1999. Toestand van de natuur in Vlaanderen: cijfers voor het beleid
47