BUITENLANDSE HANDEL VAN AGRARISCHE PRODUCTEN 2016 2017
Studie ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
BUITENLANDSE HANDEL VAN AGRARISCHE PRODUCTEN Stand van zaken 2016 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Auteur: Guy Lambrechts
www.vlaanderen.be
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Verantwoordelijk uitgever Jules Van Liefferinge, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij Depotnummer D/2017/3241/333 Lay-out Vlaamse overheid Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. Ons generiek adres is
KENNIS@LV.VLAANDEREN.BE. U vindt onze rapporten terug op:
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Lambrechts G. (2017) Buitenlandse handel van agrarische producten, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 2 van 37
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 3 van 37
INHOUD Samenvatting ........................................................................................................................................................................................... 6 1 Inleiding ......................................................................................................................................................................................... 7 2 Belgische agrarische handel.............................................................................................................................................. 8 2.1
Akkerbouwproducten
10
2.1.1
Import van akkerbouwproducten
12
2.1.2
Export van akkerbouwproducten
12
2.2
Dierlijke producten
13
2.2.1
Import van dierlijke producten
15
2.2.2
Export van dierlijke producten
15
2.3
Tuinbouwproducten
17
2.3.1
Import van tuinbouwproducten
18
2.3.2
Export van tuinbouwproducten
18
2.4
Agro-industriële producten
19
2.5
Overige producten (dranken, visserijproducten, etc.)
20
2.5.1
Import van overige producten
21
2.5.2
Export van overige producten
22
3 4 5 6 7 8
Aandeel voedingsproducten ......................................................................................................................................... 22 Vlaamse export en import ............................................................................................................................................. 22 Aandeel van Vlaanderen ................................................................................................................................................. 22 Het effect van inflatie en wisselkoersen op de in- en uitvoercijfers................................................... 24 Europese handel (COMEXT) ............................................................................................................................................ 25 Europese handelsakkoorden - stand van zaken .............................................................................................. 27
8.1
Noord-Amerika
28
8.2
Azië
28
8.3
Zuid-Amerika
29
8.4
Mediterrane landen, Midden-Oosten
29
8.5
Oud-Sovjetunielanden
30
8.6
Afrika
30
8.7
ACS (Afrika, Caraïben en Stille Oceaan)
30
8.8
Oceanië
30
8.9
Kandidaat-lidstaten
30
8.10
Europese Economische Ruimte (EEA)
30
9 Brexit en impact op landbouw en visserij............................................................................................................ 31 10 Methode ...................................................................................................................................................................................... 33 Figuren ...................................................................................................................................................................................................... 34 Tabellen..................................................................................................................................................................................................... 35 Bronnen .................................................................................................................................................................................................... 36 Afkortingen .............................................................................................................................................................................................37 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 4 van 37
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 5 van 37
SAMENVATTING België voerde in 2016 voor 42,9 miljard euro agrarische producten uit, 2,4 procent meer dan in 2015. Tot deze agrarische producten rekenen we niet alleen de primaire land- en visserijproducten, maar ook verwerkte producten, dranken, veevoeders, agro-industriële producten zoals meststoffen,, gewasbeschermingsmiddelen, oliën en vetten, landbouwmachines. De totale invoer klokte af op 36,7 miljard euro. Het handelsoverschot steeg op jaarbasis van 6 miljard euro naar 6,2 miljard euro. Dat blijkt uit het nieuwe agrohandelsrapport, dat gebaseerd is op cijfers van de Comext-databank van Eurostat. Vooral de dierlijke producten en agro-industriële producten dragen bij tot het Belgische handelsoverschot, met elk een positief saldo van 1.9 miljard euro. Vlees blijft een belangrijk exportproduct met hoge uitvoerwaarden voor varkensvlees (1,2 miljard euro), kippenvlees (716 miljoen euro), rundvlees (695 miljoen euro) en vleesbereidingen (685 miljoen euro). Ons land exporteert ook veel meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en landbouwmateriaal. Traditionele sterkhouders als aardappelbereidingen, diepvriesgroenten, chocolade en bier blijven het goed doen. De zuivel- en de fruitsector bleven stabiel op het gebied van export en de sierteeltexport herstelde zich licht met een stijging van 2% ten opzichte van 2015. Voor de export van zuivel, fruit en groenten laat het Russische embargo zich nog altijd voelen. Prijzen voor groenten en fruit daalden flink terwijl de zuivelprijzen zich wel konden herstellen. De uitvoer van levende dieren nam behoorlijk toe, vooral richting Duitsland. De in- en uitvoerhandel in meststoffen zakte in 2016. Voor akkerbouwproducten bleef het positieve handelssaldo toenemen. Voor de totale handel in agrarische producten wordt het Vlaamse aandeel in de Belgische in- en uitvoer geraamd op respectievelijk 81,8% en 82,5%.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 6 van 37
1 INLEIDING Naar jaarlijkse gewoonte blikken we in dit rapport terug naar de prestaties van onze buitenlandse handel van landbouwproducten in het voorgaande jaar 2016 op basis van de Belgische handelscijfers.. Voor de in Vlaanderen belangrijkste sectoren kijken we vooral naar de evoluties van in- en uitvoercijfers. Hier en daar maken we ook een vergelijking met de trends op Europees niveau. Aangezien de Europese Unie een belangrijke impact heeft op wat er al of niet in- of uitgevoerd kan worden in BelgiĂŤ, maken we ook een stand van zaken van de internationale handelsakkoorden tussen de Europese Unie en een hele reeks van derde landen. Gezien de actualiteit van de brexit kijken we eveneens naar de mogelijke impact op onze handel in landbouwproducten met het Verenigd Koninkrijk.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 7 van 37
2 BELGISCHE AGRARISCHE HANDEL De totale invoerwaarde van agrarische producten (voeding + niet-voeding) bedroeg in 2016 36,7 miljard euro (+2,2%) en de uitvoerwaarde 42,9 miljard euro (+2,4%). Het handelsoverschot steeg van 6 miljard euro in 2015 naar 6,2 miljard euro in 2016 (+3,2%). De exportwaarde steeg zowel bij intra- als extrahandel. Figuur 1: evolutie van de agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo, België, in miljard euro, 2005-2016 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2005
2006
2007 IMPORT
2008
2009
EXPORT
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
SALDO
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
De agrarische handel is voor dit rapport opgedeeld in vijf productgroepen: akkerbouwproducten, dierlijke producten, tuinbouwproducten, agro-industriële producten en andere producten. Vooral de dierlijke producten en agro-industriële producten dragen bij tot het positieve saldo, met elk een overschot van 1.9 miljard euro. Bij de tuinbouwproducten steeg het handelstekort naar 106 miljoen euro vooral door de import van exotische vruchten (bananen, ananas etc.) en fruitsappen. Het betreft dus hoofdzakelijk producten die België zelf niet kan produceren. Anderzijds bleef de groente- en fruitsector gebukt gaan onder de gevolgen van het Russische invoerembargo. In figuur 2 valt op dat de export van verwerkte en onverwerkte akkerbouwproducten het meest bijdraagt tot de exportwaarde (12,2 miljard euro). Met de landen buiten de EU is er sprake van een totaal handelstekort van 2,6 miljard euro. Het is en blijft vanzelfsprekend dat de intra-EU-handel belangrijker is dan de handel met derde landen. We liggen in Europa immers zeer centraal gelegen in een regio met zeer belangrijke afnemers maar ook leveranciers.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 8 van 37
Figuur 2: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo opgesplitst per productgroep, België, in miljard euro, 2016 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 import
-5
export
akkerbouwproducten agro-industriële producten
saldo
dierlijke producten andere (dranken, vis, enz.)
tuinbouwproducten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext) Figuur 3: in- en uitvoerwaarde van de vijf producthoofdcategorieën, België, in miljard euro, 2016
12,9 10,3 14 12 10 8 6 4 2 0
7,2
6,5
5,9
4,0
5,8 3,4
4,1
5,2
2,0
3,0 1,0 0,4
2,9
export intra EU 1,4
1,4
0,4 0,9
1,2
import intra EU export extra EU import extra EU
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 9 van 37
2.1 AKKERBOUWPRODUCTEN In de groep akkerbouwgewassen horen de graangewassen, de aardappelen, de oliehoudende zaden (koolzaad, mosterdzaad, lijnzaad), de industriĂŤle gewassen (zoals katoen, vlas en hennep), droge peulvruchten en tot slot de uitheemse gewassen (zoals theebladeren, cacao, koffiebonen en rijst). Naast de ruwe producten omvat de groep ook een hele reeks verwerkte producten zoals gebak, pralines en chocolade. De Belgische handel in onverwerkte en verwerkte akkerbouwproducten nam tussen 1999 en 2016 gestaag toe. In 2016 bedroeg de importwaarde 14,2 miljard euro (+3,6%), de exportwaarde 16 miljard (+6,6%). Het positieve handelssaldo blijft toenemen. In de loop van 2016 stegen de prijzen op de Belgische markt voor brood- en voedertarwe, de prijzen voor voedergerst daalden. Van al onze eigen graanproductie is circa 55 procent bestemd als veevoeder, 15 procent gaat naar maalderijen en 30 procent naar biobrandstof- of zetmeelproductie. Figuur 4: evolutie van de in- en uitvoerwaarde van akkerbouwproducten, in miljard euro, BelgiĂŤ, 1999-2016 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 import akkerbouw
2012 2013 2014 2015 2016
export akkerbouw
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
In de voorbije 40 jaar is de oppervlakte aardappelen verdrievoudigd en bedraagt vandaag bijna 90.000 ha. Hierdoor blijft het exportsaldo zeer positief. Op wereldschaal is de Chinese aardappelteelt de grootste, maar de opbrengst blijft ver achter bij die in Europa en de VS. China importeert geen aardappelen en speelt voor deze sector dus niet mee in het handelsverhaal. Bij de gewassen stijgt de oppervlakte suikerbieten voor de eerste keer opnieuw sinds 2011 en bereikte 55.536 ha. Er blijft echter een aanzienlijke daling in vergelijking met 2011 van 6.663 ha, bijna 11%. De suikerbietprijzen bleven in 2016 nagenoeg constant (bron: FOD Economie).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 10 van 37
Tabel 1: import en export van akkerbouwproducten (hoofdgroepen), in miljoen euro, België, 2015-2016 Import Export 2015 aardappelen
2016
Evolutie
2015
2016
Evolutie
476
591
+24,1%
1.697
1.928
+13,6%
graanproducten
2.107
2.285
+8,4%
3.881
4.181
+7,7%
granen in korrel
1.543
1.469
-4,8%
516
469
-9,1%
oliehoudende producten
3.342
3.273
-2,7%
1.428
1.563
+9,4%
overige gewassen
2.495
2.524
+1,2%
2.054
2.032
-1,1%
569
615
+8,0%
1.118
1078
-3,6%
bijproducten van granen
93
86
-7,5%
108
115
+6,5%
bijproducten van suikerraffinaderij
129
138
+7,0%
36
42
+16,7%
afgeleide producten
2.677
2.901
+8,4%
4.076
4.239
+4,0%
droge peulvruchten
70
70
+0%
54
51
-5,6%
223
246
+10,3%
58
56
-3,4%
13.724
14.198
+3,5%
15.026
15.880
+5,7
suikerhoudende producten
zaaigoed totaal akkerbouwproducten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext) Figuur 5: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden, akkerbouwproducten, in miljoen euro, België, 2016 zachte tarwe
516
oliehoudende bijproducten
514
cacao
901
kool- en raapzaad
914
365 554 229
koffieproducten
300
koffie
522
699
468 269
suikerwerk
643
217
meelpreparaten oliën
622
1.237
tabaksproducten
675 675
638
761
tabak
752 59
aardappelbereidingen
1738
811
banketbakkerswerk chocoladeproducten
69
1749
1.681 2.000
2818 1.000
0
1.000
import
2.000
3.000
4.000
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 11 van 37
2.1.1 Import van akkerbouwproducten De Belgische invoer van aardappelen nam fors toe met 24,1% tot 591 miljoen euro. De invoer van suikerhoudende producten steeg met 8% terwijl de export met 3,6% terugliep tot 1.078 miljoen euro. De invoer van zaaigoed steeg met 10,3% tot 246 miljoen euro, terwijl de uitvoer daalde met 3,4% tot 56 miljoen euro. Bij de verwerkte producten valt vooral de invoer van chocoladeproducten op, met een waarde van meer dan 1,6 miljard euro, wat meer dan de helft is van de categorie ‘afgeleide producten’. 79% van de importwaarde wordt gerealiseerd met Frankrijk, Nederland en Duitsland. Het betreft hier in de eerste plaats cacaoboter, de belangrijkste grondstof voor onze chocolade-industrie, gevolgd door chocopasta. De importwaarde van cacaobonen blijft eveneens stijgen. De belangrijkste leveranciers blijven Ivoorkust en Ghana. De invoer van oliën bedroeg 1,2 miljard euro. Dat heeft betrekking op palmolie, verwerkte koolzaadolie en zonnebloemolie. De oliën worden vooral industrieel gebruikt bij de vervaardiging van voedingsproducten. De invoerwaarde van onverwerkt koolzaad bedroeg 914 miljoen euro in 2016. 60% van de totale invoerwaarde van koolzaad is voor rekening van drie landen: Frankrijk, Australië en Oekraïne. Koolzaad wordt aangewend voor de vervaardiging van plantaardige olie in de voedingsindustrie en wordt tevens ook vermengd met diesel tot biobrandstof. De invoer van koolzaad steeg met 5% in contrast met de stijging met 20% op Europees niveau. De Europese invoer van tarwe was lager, terwijl deze van mais stabiel bleef. De Europese invoer van sojabonen en –meel zakte lichtjes (bron: DG AGRI). België, met een grote veestapel en met biobrandstof- en zetmeelproductie, is in Europa de grootste importeur van tarwe en die komt hoofdzakelijk uit Frankrijk.
2.1.2 Export van akkerbouwproducten De sterkste toename in de Belgische uitvoer deed zich voor bij de ‘bijproducten van suikerraffinaderij’ (melasse en pulp) maar het blijven nominatief kleine bedragen. De export van suikerhoudende producten liep met 3,6% terug tot 1.078 miljoen euro. De export van aardappelen groeide met 13,6% tot 1.928 miljoen euro. Aardappelbereidingen blijven eveneens een belangrijk exportproduct. België staat aan de wereldtop, zowel voor de hoeveelheid verwerkte aardappelen als voor de totale exportwaarde (1,7 miljard euro). 840 miljoen euro of 56% van de exportwaarde wordt gerealiseerd met onze buurlanden Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Brazilië is de belangrijkste afnemer buiten de EU-28. De export van ‘banketbakkerswerk’ (koekjes) bedroeg 1,75 miljard euro (+6% tegenover 2015). Chocolade is een van de producten waarvoor België wereldwijd bekend is en onze buurlanden zijn onze belangrijkste klanten (64%), met een totale exportwaarde van 1,7 miljard euro. De export van gerst daalde met 21% in België, op Europees niveau was er een daling met 16%. De uitvoer van oliehoudende zaden (o.a. koolzaad) nam voor België toe met 25%, voor Europa slechts met 3%. De uitvoer van raapzaadolie steeg met 39%, op Europees niveau een bescheiden stijging met 3%. De EUexport daalde voor tarwe maar steeg voor mais (bron DG Agri). De uitvoer van zaaigoed daalde met 3,4% tot 56 miljoen euro.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 12 van 37
2.2 DIERLIJKE PRODUCTEN De dierlijke producten omvatten de slacht- en gebruiksdieren, fokdieren, alle onverwerkte en verwerkte vleesproducten, de zuivelproducten, eieren, honing en de producten die niet voor menselijke consumptie zijn bestemd (bv wol en pelzen). De dierlijke producten zijn belangrijk voor de Belgische export met een handelsoverschot van bijna 1,9 miljard euro. Voor de eerste keer sinds de periode 2008-2009 was er in 2015 een daling van de in- en uitvoerwaarde, in 2016 nam de invoer opnieuw zeer licht toe (+1%) maar zakte de uitvoer opnieuw licht (-0,2%). De totale sector is dus gestabiliseerd maar binnen de productgroepen zijn er wel belangrijke verschuivingen. Figuur 6: import en export van dierlijke producten, in miljard euro, België, 1999-2016 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0
import
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
De handel in slacht- en gebruiksdieren maakt een sprong voor de invoer met +18,9% en de uitvoer +43,5% De uitvoerwaarde van gedroogd en gerookt vlees die in 2015 nog daalde met 25% is opnieuw 11,8% gestegen. De uitvoerwaarde van zuivelproducten stagneerde (+0,2%) na de daling met 12% vorig jaar. De naweeën van de Russische boycot en de daling van de vraag op de Chinese markt hadden in de eerste helft van 2016 nog een negatief effect, maar in de 2de helft van 2016 kende de zuivelmarkt een algemene stijging van de prijzen, zowel in België als in de Europese Unie. Alleen magere melkpoeder bleef achter. Het totale aantal slachtingen was nog nooit zo hoog als in 2016, namelijk 319 miljoen stuks, tegenover 304 miljoen geslachte dieren in 2013. Het aantal slachtingen steeg in 2016 voor runderen (+4,4%), schapen (+10,1%), geiten (+10,6%) en gevogelte (+0,9%). Voor varkens (-5,9%) en paarden (-28,0%) daalde het aantal slachtingen (bron: FOD Economie). Terwijl de vleesconsumptie in België daalt, groeide het aandeel pluimvee. De consument eet steeds minder rundvlees en steeds meer kip (bron: VILT). Anderzijds tonen de cijfers een groeiend belang van de export van vlees. Daarbij valt vooral de stijging van de export van levende dieren op: in vijf jaar steeg de export met 35 procent en die gaat vooral richting Duitsland. Dit wordt ongetwijfeld beïnvloed door de zeer concurrentiele voordelen (o.a. arbeidskosten) verder op in de keten in Duitsland. De zelfvoorzieningsgraad in 2016 bedroeg voor varkensvlees 252%, rund- en kalfsvlees 164%, gevogeltevlees 192%, voor alle zuivelproducten behalve voor kaas (35%) en boter (95%). (bron: AD Statistiek).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 13 van 37
De handel in honing, die vorig jaar nog steeg met meer dan 16%, viel sterk terug (invoer: -18,3%, uitvoer: -10,7%). Mogelijk hangt dit voor een stukje samen met verhoogde controles op de aanduiding van de oorsprong en vaststellingen van mogelijke vermenging met lokale honing. De in- en uitvoer van eieren blijft groeicijfers tonen, zij het minder dan vorig jaar met een stijging van de invoerwaarde met 8% en van de uitvoerwaarde met 3,2%. Met 14 miljoen leg- en 28 miljoen slachtkippen was het Belgische pluimveebestand nooit groter dan in 2016. Tegenover 2015 steeg het bestand met 14%, tegenover 30 jaar geleden zelfs met 99%. (bron: FOD Economie). Tabel 2: import en export van dierlijke producten, in miljoen euro, BelgiĂŤ, 2015-2016 Import
Export
2015
2016
evolutie
2015
2016
evolutie
495
401
-18,9%
379
544
+43,5%
1.230
1.189
+3,3%
3.029
3.021
-0,3%
vleesbereidingen
576
597
-3,6%
675
685
+1,5%
gedroogd en gerookt vlees
158
160
+1,3%
93
104
+11,8%
eieren
157
162
+3,2%
200
184
-8,0%
honing
82
67
-18,3%
75
65
-10,7%
fokdieren
41
44
-7,3%
71
75
+5,6%
3.035
3092
-1,9%
3.229
3.236
-0,2%
niet-eetbare dierlijke producten
278
252
+9,4%
322
281
-12,7%
andere dierlijke producten
124
129
+4,0%
70
71
+1,4%
totaal dierlijke producten
6.175
6.236
+1,0%
8.143
8.124
-0,2%
slacht- en gebruiksdieren vers vlees
zuivelproducten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext) Figuur 7: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden, dierlijke producten, in miljoen euro, BelgiĂŤ, 2016 257
vers en bevroren vlees
137
162
eieren
184
597
vleesbereidingen
685 253
zuivelbereidingen
624
438
boter melkpoeder
540
324
465
kalfs- en rundvlees
242
683
kippenvlees
227
695
varkensvlees
154
melk kaas 1.500
1.186
267
509
1.095
626 1.000
500
0
import
500
1.000
1.500
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext) ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 14 van 37
2.2.1 Import van dierlijke producten Slechts 6% van alle dierlijke producten in België komt uit derde landen, voor de rest is het dus allemaal EUintra-handel. Kaas was en blijft het belangrijkste ingevoerde product, met een waarde van 1,2 miljard euro. Drie kwart van alle kaas komt uit drie buurlanden: Frankrijk (398 miljoen euro), Nederland (382 miljoen euro) en Duitsland (139 miljoen euro). De ingevoerde honing komt voor 84% van buiten de Europese Unie met op kop China en Vietnam. De invoer van vers vlees (+3,5%) bleef licht stijgen en de invoer van zuivelproducten liep licht terug (-1,9%). Opvallend is de stijging van de invoer van magere en volle melk (+18,4%) tot 509 miljoen euro. Deze melk komt vooral uit Nederland en Duitsland. De invoerwaarde van varkensvlees steeg met 10,8% tot 154 miljoen euro. De invoerwaarde van schapenen geitenvlees daalde tot 179 miljoen euro (-2,7%). De invoerwaarde van pluimveevlees daalde eveneens tot 227 miljoen euro (-2,2%). Bij de invoer van slacht- en gebruiksdieren zijn hanen/kippen (178 miljoen euro) en kalveren (91 miljoen euro) de belangrijkste categorieën. Voor het pluimvee zien we dat zowel slachthennen/-kippen, als vers vlees en vleesbereidingen in grote hoeveelheden ingevoerd worden met telkens Nederland als belangrijkste leverancier, gevolgd door Frankrijk. Voor kaas steeg de totale Europese invoer uit derde landen in 2016 tot 445 miljoen euro. De invoerwaarde van caseïne, het tweede belangrijkste invoerproduct, daalde tot 121 miljoen euro. De totale Europese invoerwaarde uit derde landen voor rund- en kalfsvlees daalde in 2016 van 2.062 miljoen euro naar 1.995 miljoen euro. De Europese invoer uit derde landen voor alle varkensproducten stagneerde op 58,0 miljoen euro.
2.2.2 Export van dierlijke producten De grootste uitvoerwaarden voor België zijn voor de volgende producten: varkensvlees (1,2 miljard euro), kippenvlees (716 miljoen euro), kalfs- en rundvlees (695 miljoen euro), zuivelbereidingen (632 miljoen euro), kaas (626 miljoen euro) en vleesbereidingen (597 miljoen euro). De uitvoerwaarde van varkensvlees ging licht achteruit en bleef steken op 1,2 miljard euro. De belangrijkste bestemmingen blijven Duitsland (427 miljoen euro) en Polen (306 miljoen euro), waar 61% van al het varkensvlees dat we uitvoeren terechtkomt. Ook China voert alsmaar meer varkensvlees rechtstreeks in. Tegelijkertijd blijft de varkensstapel verder dalen. Er zijn in 2016 minder dan 6.180.000 varkens geteld, het laagste niveau dat België gekend heeft in de laatste 30 jaar (bron: FOD Economie). Europa voerde in 2016 voor 7,8 miljard euro varkensproducten uit naar derde landen (+26%). China was de belangrijkste bestemming.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 15 van 37
Tabel 3: exportwaarden varkensvlees en aandeel van de belangrijkste afzetlanden, in miljoen euro, België, 2015-2016 2015 % 2016 % Nederland
58,3
4,9%
61
5,1%
Frankrijk
34,3
2,9%
30
2,5%
Duitsland
427
36%
427
36%
Polen
307,6
25,9%
306
25,8%
Italië
52,4
4,4%
49
4,1%
totale export
1.186
100%
1.186
100%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
Naast de bovenvermelde stijging van de invoer van magere en volle melk was er een belangrijk daling van de export (-28,7%) tot 267 miljoen euro. De productie van consumptiemelk bedraagt in België slechts 15,5% van de totale melkverwerking, de productie van kaas en verse zuivelproducten (zoals yoghurt, gefermenteerde melk, room en desserts) zit in stijgende lijn (bron: BCZ). De handelsbalans voor zuivel was gedurende 30 jaar (1980-2010) negatief en werd positief vanaf 2010 en dat is in 2016 ook opnieuw het geval. Als gevolg van de toegenomen melkleveringen (bron: BCZ) werd ook meer melkpoeder, kaas en boter en uitgevoerd. Hier speelt de invloed van het verdwijnen van de melkquota. Bij de slachtkippen werd nooit eerder een dergelijk groot bestand (28 miljoen) waargenomen in België (+19% tussen oktober 2015 en oktober 2016). Tegelijkertijd is er ook een forse stijging van kippenslachtingen (bron: FOD Economie). Op Europees niveau was kaas opnieuw het belangrijkste exportproduct naar derde landen 3, 6 miljard euro (stijging van 2,8%), gevolgd door magere en volle melkpoeder. Voor deze twee laatste producten werd respectievelijk een daling van de exportwaarde met 23,9% en 7,4% opgetekend als gevolg van de lagere prijzen. Voor rund- en kalfsvlees steeg de Europese invoerwaarde uit derde landen in belangrijke mate van 1,9 miljard euro tot 2,2 miljard euro (+17%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 16 van 37
2.3 TUINBOUWPRODUCTEN In de categorie tuinbouwproducten vinden we fruit, groenten, sierteeltproducten, aromatische planten en olijfolie. De Belgische invoer van tuinbouwproducten bedroeg ongeveer 6,9 miljard euro, de uitvoer bedroeg ongeveer 7,0 miljard euro, waardoor er sprake is van een handelstekort van 106 miljoen euro. Dit cijfer wordt uiteraard beïnvloed door het grote aandeel van bananen en citrusvruchten in onze internationale handel. Figuur 8: import en export van tuinbouwproducten, in miljard euro, België, 2005-2016 8 7 6 5 4 3 2 1 0 2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
export
2012
2013
2014
2015
2016
import
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
De export van tuinbouw- en sierteeltproducten nam in geringe mate toe (+2%). De groep verse groenten kende in 2016 een positiever saldo. Tabel 4: evolutie van de in- en uitvoerwaarden voor tuinbouwproducten, miljoen euro, België, 2015-2016 import Export 2015
2016
evolutie
2015
2016
evolutie
70
80
+14,2%
38
40
+5,2%
noten
465
459
-1,3%
246
236
-4,1%
rubbers
150
136
-9.3%
111
114
+2,7%
72
89
+23,6%
16
22
+37,5%
394
442
+12,1%
542
553
+2,0%
2.330
2.506
+7,6%
1.999
2.008
+0,5
verse groenten
836
906
-8,1%
808
826
+2,2%
verwerkt fruit
1.589
1.408
-11,4%
1.425
1.465
+2,8%
934
1.007
+7,8%
1.593
1.662
+4,3%
6.840
7.033
+2,8%
6.778
6.926
+2,1%
aromatische planten
olijfoliën en bijproducten sierteelt vers fruit
verwerkte groenten totaal tuinbouwproducten
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 17 van 37
Figuur 9: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden tuinbouw, in miljoen euro, België, 2016
459
noten
236
peren
28
tomaten
128
conservengroenten
129
442
diepvriesgroenten
552
393
fruitsappen
-2.000
260
351
sierteeltproducten
zuidvruchten
214
1.199
772
888
1.480 -1.500
1.281 -1.000
-500
0
import
500
1.000
1.500
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
2.3.1 Import van tuinbouwproducten Ongeveer 63% van het in België ingevoerde vers fruit betreft tropische vruchten (1.592 miljoen euro) en 12% uit citrusvruchten (300 miljoen euro). Het betreft voornamelijk bananen uit Colombia, Ecuador en Costa Rica. 87% daarvan wordt verder doorgevoerd binnen Europa. Er werd verder ook voor 772 miljoen euro aan fruitsappen ingevoerd. De invoer van fruit klom met 7,6% tot 2,5 miljoen euro dankzij stijgingen bij o.a. peren, kersen, citrusvruchten, bananen. Bij appels, pruimen en aardbeien daalde de invoer. Na jaren van stijging liep de invoer van noten terug met 4,1%. Voor groenten daalde de invoerwaarde met 8,1%. Voor de sierteeltsector steeg de invoer met 12,1%.
2.3.2 Export van tuinbouwproducten Op het gebied van diepvriesgroenten is België wereldwijd nummer één. Met een uitvoerwaarde van 1,2 miljard horen diepvriesgroenten dan ook bij de belangrijkste Belgische exportproducten. 85% van de uitgevoerde diepvriesgroenten is voor de Europese markt bestemd. Duitsland (290 miljoen euro, +1,7%), Frankrijk (221 miljoen euro, -1,8%) en het Verenigd Koninkrijk (175 miljoen, +4,1%) zijn onze voornaamste klanten. Ruim 15% van de bevroren groenten gaat naar landen buiten Europa. De uitvoerwaarde van sierteeltproducten (bloemen, sierplanten, boomkwekerijen) herstelde zich met 2% na de forse daling in voorgaande jaren als gevolg van o.a. het Russisch embargo. De export steeg voor kamerplanten, perkplanten, snijbloemen, bollen en knollen maar daalde voor boomkwekerijproducten, stekken, snijgroen. Nederland is de belangrijkste bestemming met 52%, gevolgd door Frankrijk met 32%. Voor groenten steeg de export met 2,2% van 808 miljoen euro naar 826 miljoen euro. Dat was vooral het geval voor bloemkolen, komkommers, selderij, uien, witloof en wortels. Anderzijds werd een daling genoteerd voor o.a. tomaten, paprika’s, kolen, bonen en champignons. De export van het vers fruit bleef nagenoeg stabiel (+0,5%) terwijl de invoerwaarde steeg met 7,6%. Ruim 65% van de exportwaarde van vers fruit wordt ingenomen door zuidvruchten (bananen). ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 18 van 37
Export van vers fruit kende een bescheiden stijging van 0,5% dankzij een stijging bij peren en citrusvruchten. Voor appels, bananen, druiven, kersen en pruimen moesten dalingen opgetekend worden. Van onze eigen fruitproductie zijn peren het belangrijkste exportproduct, gevolgd door aardbeien en dan pas appels. Voor appels en voor peren lag de marktprijs in 2016 gedurende het hele seizoen beduidend lager dan voorgaande jaren (bron: departement Landbouw en Visserij). Perenbomen nemen nu 9.500 ha in van de beplante oppervlakte, een stijging met 6% tegenover 2015 (bron: FOD Economie). De uitvoerwaarde van noten daalde met 4,1%. Op Europees niveau was de export van appelen de laatste 10 jaar telkens gestegen, maar in 2016 viel die terug met ruim 9% (bron: DG AGRI). Toch blijft het totale exportsaldo uitermate positief omdat in diezelfde periode de import ook stelselmatig daalde. De Europese export van tomaten heeft nog altijd sterk te lijden onder het Russische embargo. Het handelstekort nam sterk toe omdat in 2016 de invoer ook toenam. Bovendien steeg de productie van tomaten, zowel in Italië, Spanje als Portugal. Gelukkig voor ons is de meerderheid hiervan bestemd voor verwerking.
2.4 AGRO-INDUSTRIËLE PRODUCTEN De agro-industriële producten omvatten meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en landbouwmachines en –werktuigen, stuk voor stuk belangrijke toeleveringssectoren voor de primaire sector. De Belgische export van agro-industriële producten daalde van 5 miljard euro in 2015 tot 4,7 miljard in 2016, een daling van 5,9%. De invoerwaarde was in de voorbije jaren stabiel maar daalde nu met 7,1% tot een waarde die net onder de 3 miljard euro ligt. Het handelsoverschot voor agroindustriële producten liep terug tot 1,9 miljard euro (-4%). Figuur 10: evolutie van de import en export van agro-industriële producten, in miljard euro, België, 1999-2016 6 5 4 3 2 1 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 import export Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
De uitvoer van N-P-K meststoffen is teruggelopen van bijna 2 miljard euro in 2015 tot 1,65 miljard in 2016 (-16,4%). Het aantal inschrijvingen van landbouwtractoren is volgens de cijfers van de FOD Economie bij nieuwe landbouwtrekkers in 2016 gestegen met 15,8% tot 3.689 maar bij tweedehandstrekkers is er een daling met 28,2% tot 9.532.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 19 van 37
Tabel 5: import en export van de agro-industriële producten, in miljoen euro, België, 2015-2016 import
meststoffen gewasbeschermingsmiddelen landbouwmateriaal totaal agro-industriële producten
Export
2015
2016
evolutie
2015
2016
Evolutie
1.134
911
-19,4%
1.982
1.657
-16,4%
745
757
+1,6%
1.582
1.656
+4,7%
1.199
1.192
-0.6%
1.469
1.425
-3,0%
3.078
2.860
-7,1%
5.034
4.738
-5,9%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
2.5 OVERIGE PRODUCTEN (DRANKEN, VISSERIJPRODUCTEN, ETC.) De “overige producten” groeperen vis en visproducten, alcoholische dranken, veevoeders, bepaalde oliën en vetten en diverse grond- en hulpstoffen voor de voedingsindustrie (gist, azijn, gedenatureerde alcohol, etc.). De Belgische export van deze groep nam met 4,5% toe tot bijna 7,2 miljard euro. De import steeg met 4,3% en bedroeg 6,4 miljard euro. Figuur 11: evolutie van de import en export van overige producten, in miljoen euro, België, 1999-2016 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 import
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
Betekeniswaardige exporttoenames hadden vooral betrekking op andere zeeproducten (+37,1%), schaalen weekdieren (+8,4%) en de groep azijn, gist en gedenatureerde alcohol (+11%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 20 van 37
Tabel 6: import en export van overige producten, België, evolutie 2015-2016, in miljoen euro Import
Export
2015
2016
evolutie
2015
2016
Evolutie
andere oliën en vetten
301
312
-3,7%
920
941
+2,3%
andere zeeproducten
35
51
+45,7%
35
48
+37,1%
2.512
2.481
-1,2%
2.785
2.858
+2,6%
vis
995
1.062
+6,7%
461
482
+4,4%
schaal- en weekdieren
774
832
+7,5%
478
518
+8,4%
veevoeders
933
1.022
+9,5%
1.439
1.494
+3,8%
azijn, voedselpreparaten, gist, gedenatureerde alcohol
563
612
+8,7%
824
915
+11,0%
totaal overige producten
6.113
6.374
+4,3%
6.943
7.256
+4,5%
dranken
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext) Figuur 12: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden andere producten, in miljoen euro, België, 2016
margarine en spijsvetten
257
verse schaal- en weekdieren
832
water en limonade
945
veevoeders
933
518 796 1.439
bier
190
wijn
verse vis
848
902
1.151 136
1062 -1.300
482 -800
-300 import
200
700
1.200
export
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat (Comext)
2.5.1 Import van overige producten In de categorie van dranken (2.481 miljoen euro) is de invoer in België van waters en limonade de grootse post met 945 miljoen euro, gevolgd door wijn met 902 miljoen euro. Frankrijk is onze belangrijkste drankenleverancier, met een invoerwaarde van 1,09 miljard euro. In de eerste plaats gaat het om wijn, met een waarde van 494 miljoen euro of 54% van de totale invoer van wijn in België. Ook Spanje (96 miljoen euro) en Italië (72 miljoen euro) zijn belangrijke wijnleveraars. Voor elk van deze drie landen werd in 2016 een daling van de invoerwaarde genoteerd. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 21 van 37
54% van alle ingevoerde veevoeders komt uit Nederland (554.9 miljoen euro) en ons land is daarmee ook de belangrijkste afnemer van Nederlandse veevoeders. België is voor de invoer van vis (1.062 miljoen euro) eveneens sterk afhankelijk van het buitenland. Zalm heeft hier een groot aandeel in, gevolgd door tonijn, tong en forel. Deze groep omvat meer dan een kwart van alle ingevoerde vis.
2.5.2 Export van overige producten De Belgische export van “overige producten” heeft vooral betrekking op onze bieren, met een uitvoerwaarde van 1,3 miljard euro in 2016 (+13% ten opzichte van 2015). Dat is 18% van alle export binnen deze groep producten. Bier is en blijft sterk exportgericht in 2016: meer dan twee derde van de productie vindt de weg naar het buitenland (bron: Federatie Belgische Bierbrouwers). Het Belgische bier stroomt vooral richting Verenigde Staten en Nederland. Markten zoals China, Zuid Korea en Canada bleven stijgen. Veevoeders gaan vlot het land uit (1,49 miljard euro). Vooral onze buurlanden zijn de belangrijkste afnemers. Slechts 22% gaat richting derde landen. Daarnaast zijn ook margarine en spijsvetten een belangrijk exportproduct 848 miljoen euro.
3 AANDEEL VOEDINGSPRODUCTEN De hierboven behandelde agrohandelscijfers omvatten ook producten die niet voor menselijke consumptie bedoeld zijn. Deze groep omvat o.a. de agro-industriële producten (bv. werktuigen, meststoffen), sierteeltproducten, niet-eetbare producten van dierlijke oorsprong en restproducten. De voedingsproducten omvatten ook grond- en hulpstoffen die gebruikt worden in de verwerkingsprocessen (zoetstoffen, granen, oliën en vetten, zetmeel, etc.). De voedingsproducten (vers en verwerkt) maakten in 2016 76,8% uit van de totale Belgische exportwaarde en 92,2% van de Belgische importwaarde van alle agrarische producten. De uitvoerwaarde bedraagt 33 miljard euro en de invoerwaarde 32,9 miljard euro.
4 VLAAMSE EXPORT EN IMPORT Vlaanderen exporteerde in 2016 in totaliteit over alle sectoren heen voor 302,4 miljard euro en de invoer kwam uit op 284,9 miljard euro (-0,43% t.o.v. 2015). Hierdoor blijft de handelsbalans positief met 17,5 miljard euro. Het aandeel van Vlaanderen in de totale Belgische uitvoer is 83,8%. Wallonië klokt af op 14,1% en Brussel op 2,1%. Voeding en dranken maakt 5,77% uit van de totale uitvoer (stijging met 7% in 2016) en 4.4% van de totale invoer (bron: FIT).
5 AANDEEL VAN VLAANDEREN Het Vlaamse aandeel in de Belgische in- en uitvoer wordt geraamd aan de hand van de buitenlandse handelscijfers van de Nationale Bank van België (NBB). De cijfers van de NBB worden berekend op basis van het nationaal concept, tegenover het communautair concept voor de cijfers van Eurostat gebruikt in
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 22 van 37
deze publicatie. Door het nationaal concept te gebruiken wordt doorvoer voor een groot deel uit de cijfers weggewerkt. Hierdoor liggen deze cijfers iets lager dan die van Eurostat1. Voor de totale handel in agrarische producten wordt het Vlaamse aandeel in de Belgische in- en uitvoer geraamd op respectievelijk 81,8% en 82,5%. Ten opzichte van 2014 en 2015 is het aandeel van de import en export voor Vlaanderen nagenoeg hetzelfde gebleven. Tabel 7: Belgische en Vlaamse handel van agrarische producten, in miljoen euro en percentage, 2016 Belgische handel Vlaamse handel invoer akkerbouw, waarvan:
uitvoer
invoer
uitvoer
% Vlaamse handel invoer
Uitvoer
11.361
11.784
10.090
9.671
88,81%
82,07%
153
1.627
131
1.055
85,34%
64,88%
1.552
2.326
1.444
2.116
93,04%
90,961%
737
1.382
608
1.127
82,45%
81.52%
-
aardappelbereidingen
-
afgeleide producten van cacao
-
banketbakkerswerk
-
granen in korrel
1.403
379
1.201
317
85.59%
83,80%
-
oliehoudende zaden
1.168
161
1.160
707
99%
84%
oliën dierlijke producten, waarvan:
1.153
610
1.052
579
91,20%
94,92%
5.827
7.355
4.179
5.847
71,73%
79,49%
152
1.169
108
1.117
71,47%
95,60%
2.948
2,767
1.902
1.9864
64.51%
67,36%
5.369
5.156
4.331
4.3434
80.65%
84.25%
-
varkensvlees
zuivelproducten tuinbouw, waarvan: -
diepvriesgroenten
375
1.158
349
1.085
93.17%
93,68%
-
fruitsappen
326
407
286
397
87.63%
97.38%
920
582
829
5525
90,09%
90.31%
1.813
2,852
1,582
2,496
87,24%
87,51%
1,063
1.290
955
1.209
89,84%
93,76%
747
1,561
627
1.287
83,93%
82,44%
5.897
6.434
4,574
5,332
77,56%
82,87%
zuidvruchten agro-industriële producten, waarvan: -
landbouwmaterieel
meststoffen andere producten, waarvan: -
bier
184
1.253
152
1.056
82,58%
84,28%
-
veevoeders
785
1.058
626
995
84,25%
94,05%
-
vis
861
286
638
234
74,10%
81,47%
-
wijn
886
106
625
76
70,59%
72,99%
30.268
33.581
24.276
27.689
81,79%
82,45%
totale agrohandel Bron: Nationale Bank van België (NBB)
1
De aangehaalde cijfers over de buitenlandse handel zijn er volgens het communautaire concept (CC). Die methode neemt ook de waarde van heruitgevoerde fabrikaten – met minder toegevoegde waarde in Vlaanderen - op in de globale exportcijfers. Het nationale concept (NC) rekent enkel de uitvoer erbij van Vlaams exportgoed, afkomstig uit de Vlaamse industrie met een grotere regionaal toegevoegde waarde. In 2016 zag het verloop van de gecumuleerde Vlaamse NC-cijfers er iets anders uit dan die naar het communautaire concept: export NC: +9,79% tegenover +1,47% bij export CC; import NC: +7,59% (tegenover -0,43% bij import CC). Bij de overige regio’s lieten de cijfers zich als volgt lezen: Wallonië (export NC: -1,50% tegenover -2,66% bij export CC; import NC: -2,56% tegenover -2,21% bij import CC; Brussel (export NC: -9,87% tegenover -9,29% bij export CC; import NC: +2,19% tegenover +2,81% bij import CC).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 23 van 37
Figuur 13 Vlaamse totale uitvoer, aandeel in totaaluitvoer, 2016 onedele metalen 6,25 minerale producten 7,47
voeding en dranken 5,77 textiel 3,73
kunststoffen 8,01
edelgesteente en metaal 5,55
optica en precisieapparatuur 3,22
farma 8,92
overige branches 12,98
machines, mechanica 10,76 transportmateriaal 12,66
chemie 14,68
Bron: FIT
De Vlaamse sector voeding en dranken heeft een aandeel van 5,7% in de totale uitvoerwaarde van Vlaanderen en presteerde in 2016 goed met een stijging met 7% tot 1,14 miljard euro meer export over zowat alle deelsectoren heen, maar toch vooral van chocolade, biscuiterie en gebak, groentebereidingen en dranken. Met een aandeel van 5,8% in onze jaarexport haalde voeding & dranken de zevende plaats als exporttak (bron: FIT).
6 HET EFFECT VAN INFLATIE EN WISSELKOERSEN OP DE INEN UITVOERCIJFERS De evolutiecijfers van in- en uitgevoerde agrarische producten worden beïnvloed door de grondstoffenen energieprijzen, die in de productiekosten en uiteindelijk in de verkoopprijs worden doorgerekend. Om de cijfers te nuanceren zetten we in de volgende grafiek de jaarlijkse prijsstijgingen uit van verse en verwerkte voedingsproducten voor de periode 2007-2016. Dat slaat enkel op de export van goederen aangezien import afhankelijk is van de inflatie/deflatietoestand in de oorsprongslanden. De gemiddelde prijsstijging (in vergelijking met 2007) voor alle voedingsproducten in België (bewerkt + niet-bewerkt) bedroeg ongeveer 25%. Er zijn uiteraard verschillen per producten. De prijzen namen de voorbije tien jaar toe: voor fruit met 28%, voor oliën en vetten met 27%, suiker, jam, honing, chocolade en snoepgoed waren 25% duurder dan in 2007, melk kaas en eieren 18% en groenten slechts 15%.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 24 van 37
Figuur 14: veranderingspercentages van de consumptieprijzen (index 2004=100) voor voedingsproducten, België 115 110 105 100 95 90 85 80 75 2007
2008 Vlees
2009
2010
2011
2012
2013 2014 2015 Vis en zeevruchten
Melk, kaas en eieren
Oliën en vetten
Fruit
Groenten
Suiker, jam, honing, chocolade en snoepgoed
Voeding n.e.g.
2016
2017
Bron: FOD Economie – ADS, NBB
Een lage euro-dollarkoers speelt in het voordeel van de export met landen buiten de EU, een hoge koers doet het tegenovergestelde. In de loop van 2016 steeg de waarde van de dollar tot maximaal 1,15 maar tegen het einde 2016 zakte de waarde naar een ondergrens van 1,04 USD = 1 €, vergelijkbaar met de situatie eind 2015.
7 EUROPESE HANDEL (COMEXT) Naast de cijfers voor België die we in de voorgaande hoofdstukken bekeken, is het ook eens interessant om te kijken wat er in 2016 gebeurde op Europees niveau. Op wereldschaal is en blijft de Europese Unie de grootste importeur en exporteur van landbouwproducten. De cijfers hieronder weergegeven weerspiegelen alleen de extra-EU-handel met derde landen en zeggen niets over de intra-handel.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 25 van 37
Tabel 8: Handelswaarden van de Europese Unie en aandeel van totale landbouwproductie bestemd voor uitvoer, in miljoen euro, 2015-2016
productcategorie
2015
2016
miljoen euro
miljoen euro
% van totale landbouwhandel bestemd voor uitvoer
% verandering 2016/2015
EXPORT commodity’s
25.433
33.680
18,1%
-6,9%
andere primaire producten
20.928
23.321
17,8%
11,4%
verwerkt
23.293
24.442
18,6%
4,9%
voedselbereidingen
26.725
27.830
21,2%
4,1%
dranken
17.208
17.325
13,2%
0,7%
niet-eetbare producten
15.443
14.526
11,1%
-5.9%
129.030
130.737
-
1.3%
7,2%
7,5%
-
-
commodity’s
47.796
46.758
41,7%
-2,2%
andere primaire producten
31.006
31.232
27,9%
0,7%
14.071
13.035
11,6%
-7,4%
6.711
6.922
6,2%
3,2%
dranken
2.745
2.902
2,6%
5,7%
niet-eetbare producten
7.452
8.648
10,0%
16,1%
113.681
111.945
-
-1,5%
6,6%
6,6%
-
-
commodity’s
-22.363
-13.078
andere primaire producten
-10.078
-7.911
9.222
11.407
-23,7%
voedselbereidingen
20.014
20.908
-4,5%
dranken
14.463
14.423
+0,3%
7.991
5.578
+30,2%
15.349
18.792
+22,4%
totaal landbouwproducten % van totale EU-export IMPORT
verwerkt voedselbereidingen
totaal landbouwproducten % van totale EU-import BALANS
verwerkt
niet-eetbare producten totaal landbouwproducten
+41,5% +21,5%
Bron: DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling, gebaseerd op Eurostat (Comext) data februari 2017 en eigen berekeningen
De agrovoedingssector vertegenwoordigt 7,5% van de totale EU-export en 6,6% van alle ingevoerde producten.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 26 van 37
Invoer De totale EU-invoer van landbouwproducten daalde in 2016 met 1,5% tot 112 miljard euro. De meeste invoer kwam uit Brazilië, de VS., Argentinië en China, gevolgd door Zwitserland, Turkije, Indonesië, Oekraïne en Ivoorkust. De belangrijkste invoerproducten zijn commodity’s, tropisch en ander fruit, koffie, thee, perskoeken, palmolie en sojabonen. In 2016 nam de invoer van cacaobonen sterk toe tot 615 miljoen euro (+15%), gevolgd door plantaardige oliën (andere dan palm- en olijfolie), verse groenten, citrusvruchten en ander oliehoudende zaden dan soja. Uitvoer De EU-exportwaarde bereikte in 2016 een recordniveau van 130,7 miljard euro. Dat is 1,7 miljard (1.3%) hoger dan in 2015. De grootste stijgingen deden zich voor de VS en China voor. Zij blijven ook de belangrijkste bestemmingen. Ook voor verschillende andere Aziatische landen werden stijgingen genoteerd. De exportwaarde van varkensvlees naar derde landen steeg in 2016 met 32% tot 1,28 miljard euro. Dat is net iets meer dan de totale export van België (die natuurlijk grotendeels binnen de EU blijft). Andere producten die ook een stijging konden optekenen, waren: voedselbereidingen, babyvoeding, wijn, sigaren en sigaretten, vers fruit en verse groenten, fruitbereidingen, levende dieren en huisdierenvoeding. Bij de uitvoer waren er in 2016 dalingen voor ruwe huiden en pelsen (-41%), tarwe (-13%), melkpoeder (15%) en gevogeltevlees (-10%). De uitvoer nam toe voor varkensvlees en groenten, wijn, olijfolie, voedselbereidingen. Saldo Dit gaf in 2016 een positieve handelsbalans van 18,8 miljard euro tegenover 15,3 miljard in 2015. Vooral bij de primaire producten, de verwerkte producten, voedselbereidingen en dranken is het handelsoverschot gestegen.
8 EUROPESE HANDELSAKKOORDEN - STAND VAN ZAKEN De Europese handelsakkoorden zijn belangrijk, zowel voor de import als de export, en kunnen mee bepalen wat er al of niet ingevoerd wordt in België. Daarom geven we hierbij een kort overzicht van de stand van zaken met betrekking tot deze akkoorden. De grootste struikelblokken voor markttoegang voor onze producten op de markten van derde landen zijn meestal sanitair of fytosanitair van aard (SPS). Boven op de algemene akkoorden zijn dikwijls nog langdurige procedures voorzien waarbij individuele lidstaten, per product, toegang moeten verkrijgen. Meestal is het dus een lange weg tussen in de eerste plaats het “openen van de markten” en dan het effectief beginnen uitvoeren. Bovendien moeten de operatoren nieuwe markten leren kennen en ter plaatse betrouwbare partners zoeken. In alle akkoorden is er aandacht voor duurzame ontwikkeling, goed bestuur, vrije en eerlijke handel, milieubescherming, mensenrechten, arbeidsrechten, gezondheid en consumentenbescherming, dierenwelzijn, culturele diversiteit, enz.. Maar niet altijd slaagt men er in om de Europese normen af te dwingen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 27 van 37
Uit een studie van de Europese Commissie (2016) blijken deze akkoorden voor verschillende sectoren meer exportmogelijkheden te bieden. Deze effecten zijn het grootst voor de varkensvleessector en minder uitgesproken voor andere sectoren. Bijkomende voordelen zijn de bescherming van geografische aanduidingen, sanitaire en fytosanitaire belemmeringen en andere niet tarifaire belemmeringen en inperking van import van gevoelige producten. Er zijn drie soorten akkoorden: 1.
Douane-unies. Deze schakelen douanerechten in de bilaterale handel uit en stellen een
gemeenschappelijk douanetarief vast voor buitenlandse importeurs. Momenteel is er een douaneunie met Andorra, Monaco, San Marino, Guernsey, Jersey, Man en Turkije
2. Associatieakkoorden,
stabilisatieovereenkomsten, (diepgaande en volledige) vrijhandelsovereenkomsten en economische partnerschapsovereenkomsten. Deze akkoorden moeten douanetarieven verwijderen of verminderen in de bilaterale handel (vb met Marokko en Chili)
3. Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten bieden een algemeen kader voor bilaterale economische betrekkingen maar laten de douanetarieven intact (vb. met verschillende Afrikaanse landen)
8.1 NOORD-AMERIKA Verenigde Staten: Na drie jaar van intens overleg gedurende 15 rondes liggen de besprekingen over het TTIP-akkoord (Transantlantic Trade and Investment Partnerschip) stil. De EU wil wel een sterke band met de VS behouden, maar de Amerikaanse regering moet haar houding t.o.v. het handelsbeleid met de EU nog bepalen. Een heet hangijzer is het debat rond hormonenvlees, dat destijds geregeld werd via een zogenaamd erga omnes2 hoge kwaliteits “Hilton3” quotum. Dit levert echter weinig voordeel op voor de VS, omdat dit quotum voor hoogkwalitatief rundsvlees voor andere derde landen zoals grote concurrenten Argentinië, Australië, Brazilië, Nieuw-Zeeland, Paraguay en Uruguay ook toegankelijk is en bijgevolg de VS hier maar een klein deel kan van benutten. Tot nu toe is hiervoor nog geen oplossing gevonden. Canada: Het CETA-akkoord (Comprehensive Economic and Trade Agreement) werd getekend op 30 oktober 2016 en op 15 februari 2017 gaf het Europees Parlement zijn goedkeuring. Het akkoord zal uitwerking krijgen na notificatie dat Canada alle nodige wetgevende initiatieven genomen heeft. Het akkoord bevat overwegend offensieve belangen voor Vlaanderen om toegang te krijgen tot de Canadese markt.
8.2 AZIË Japan: De EU en Japan hebben een princiepsakkoord over de belangrijkste elementen van het Economisch Partnerschapsakkoord (EPA) bereikt op 6 juni 2017. Dit akkoord zal de Japanse markt openen voor tal van Europese landbouwproducten. Wat de uitvoer van landbouwproducten uit de EU betreft, zal de overeenkomst:
2
de rechten afschaffen op veel kazen (momenteel 29,8%) en op wijn (momenteel 15%)
het mogelijk maken om de EU-uitvoer van rundvlees naar Japan aanzienlijk te verhogen
In juridische terminologie zijn erga omnes-rechten rechten die voor elke oorsprong gelden
“Hilton beef” verwijst naar zeer hoog kwalitatief rundvlees, dit is een historische term die refereert aan vlees dat geserveerd werd in luxehotels zoals de Hiltonketen. 3
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 28 van 37
het mogelijk maken om verwerkt varkensvlees vrij van rechten en vers varkensvlees bijna vrij van rechten te verhandelen
in Japan bescherming waarborgen van 200 Europese geografische aanduidingen van kwalitatief hoogstaande landbouwproducten
Op basis van dit princiepsakkoord moet nog verder onderhandeld worden om een aantal technische afspraken te maken. Hiervoor mikt men op eind 2017. België heeft tot nu toe nog geen SPS toegang voor rundvlees of peren op de Japanse markt (procedures lopen). China: Onderhandelingen begonnen in 2013 en deze moeten in 2017 nog voortgezet worden. In 2016 heeft de EU een nieuwe strategie aangenomen die de relatie van de Europese Unie met China voor de komende vijf jaar vastlegt. De strategie bevordert wederkerigheid, evenwicht en eerlijke concurrentie in alle samenwerkingsgebieden. De strategie bevat ook een handelsagenda met een sterke focus op verbetering van de markttoegangskansen - inclusief onderhandelingen over een uitgebreide investeringsovereenkomst. ASEAN-groep: Met verschillende Aziatische landen zoals Singapore, Maleisië, Thailand, Indonesië, Filipijnen en daarnaast ook Myanmar/Birma zijn besprekingen gaande. Met Vietnam werd een akkoord afgerond in 2016. India: Onderhandelingen zijn in 2007 gestart maar deze liepen vast in 2013. Er is recent een onderhandelingsmandaat aan de Europese Commissie gegeven voor India en sinds 2016 zijn de besprekingen opnieuw opgestart. Zuid-Korea: Vrijhandelsakkoord trad in werking op 13 december 2013
8.3 ZUID-AMERIKA MERCOSUR: Mercosur is een douane-unie tussen Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Venezuela. Vanaf 2016 is Bolivia ook lid, maar het land wacht op instemming van Brazilië. De onderhandelingen met Mercosur zijn in 2016 opnieuw opgestart en lopen nog steeds. De EU zou via dit akkoord voornamelijk industriële goederen kunnen uitvoeren en landbouwgoederen invoeren. Vele van deze landbouwproducten zijn echter gevoelige producten (rietsuiker, rundvlees, kippenvlees,…), wat de onderhandelingen bemoeilijkt. Mexico: Met Mexico bestaat een Economisch Partnerschapsakkoord sinds 2000. In 2016 is nieuw overleg tussen de EU en Mexico opgestart. Er zijn offensieve4 belangen voor o.a. fruit (peren). Chili heeft een Associatieakkoord uit 2005, Colombia en Peru tekenden een Handelsakkoord in 2012. Voor Ecuador is er een voorlopig akkoord van toepassing sinds 1 januari 2017.
8.4 MEDITERRANE LANDEN, MIDDEN-OOSTEN De EU heeft rond de Middellandse Zee een netwerk van associatieovereenkomsten uitgewerkt, waaronder wederzijdse vrijhandelsovereenkomsten die in hoofdzaak beperkt zijn tot de goederenhandel. Associatie-akkoorden zijn van kracht voor Algerije (2005), Egypte (2004), Israël (2000), Jordanië (2002), Libanon (2003), Syrië( 1977) Tunesië (1998) en Marokko (2000). Marokko: Bijkomende onderhandelde protocollen traden in werking in 2012. Sinds 2013 wordt er onderhandeld voor een “Deep and comprehensive Free Trade agreement (DCFTA)” Maar deze Offensieve belangen: belangen voor producten waarvoor wij markttoegang zoeken tot externe markten. Dat staat tegenover defensieve belangen waarbij we onze markt willen beschermen tegen invoer 4
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 29 van 37
besprekingen werden in 2014 opgeschort om Marokko toe te laten bijkomende studies te maken alvorens werkelijk te onderhandelen. Voor de tomateninvoer vanuit Marokko is er een goed werkend contingentensysteem en invoerkalender vastgelegd. Tunesië: In 2015 startten de onderhandelingen over een “Deep and comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)”. Deze besprekingen lopen nog steeds en bilaterale onderhandelingen over liberalisatie van diensten en de handel in landbouwproducten werden hieraan gekoppeld.
8.5 OUD-SOVJETUNIELANDEN Armenië en Azerbeidzjan: onderhandelingen over het verbeteren en vervangen van het bestaande Partnerschapsakkoord uit 1999 zijn gaande. Kazachstan heeft een verbeterd partnerschaps- en samenwerkingsakkoord sinds 2016.
8.6 AFRIKA Met verschillende West-Afrikaanse staten (Benin, Burkina Faso, Kaapverdië, Ivoorkust, Gambia, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Liberia, Mali, Mauritanië, Niger, Nigeria), Oost-Afrikaanse staten (Burundi, Kenia, Rwanda, Tanzania, Oeganda, Madagaskar, Mauritius, Seychellen en Zimbabwe) en Zuid-Afrika (2000) zijn er Partnerschapsakkoorden van kracht.
8.7 ACS (AFRIKA, CARAÏBEN EN STILLE OCEAAN) Met de ACS-landen worden verschillende economische partnerschapsakkoorden onderhandeld. Via deze landen wordt er o.a. rietsuiker via contingenten ingevoerd.
8.8 OCEANIË Met Nieuw-Zeeland en Australië zijn besprekingen aan de gang. Papoea-Nieuw-Guinea en Fiji: interim partnerschapsakkoord afgesloten in 2011.
8.9 KANDIDAAT-LIDSTATEN Er zijn onderhandelingen lopende met Turkije (modernisering douane-unie), Bosnië-Herzegovina en Servië. Dit heeft weinig en eerder indirecte gevolgen voor de Vlaamse landbouwsector.
8.10 EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE (EEA) Onderhandelingen over verdere liberalisatie voor landbouw en visserij zijn een onderdeel van het akkoord. Visquota met Noorwegen en IJsland worden jaarlijks afgesproken. Met Noorwegen lopen nog onderhandelingen over geografische aanduidingen. Onderhandelingen met Zwitserland voor verdere liberalisatie voor landbouwproducten zitten vast sinds 2009.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 30 van 37
9 BREXIT EN IMPACT OP LANDBOUW EN VISSERIJ Het Verenigd Koninkrijk heeft in 2017 formeel beslist om uit de Europese Unie te stappen. In 2019 zou dit van kracht moeten worden. Ondertussen wordt er volop onderhandeld over de modaliteiten van deze scheiding tussen het VK en de EU. Reden genoeg om even vooruit te kijken naar mogelijke gevolgen. Aangezien het VK aangegeven heeft zowel uit de interne markt als uit de douane-unie te willen stappen, zullen de handelsbelemmeringen in de Brits-Europese handel waarschijnlijk alleen maar toenemen. Gezien de algemene openheid van de Europese en Britse economie lijkt het minder waarschijnlijk dat er gewerkt zal worden met hoge tarieven, maar dit valt niet uit te sluiten voor bepaalde landbouwproducten. Europa kent immers relatief hoge tarieven voor bepaalde landbouwproducten. In het geval er geen (interim)akkoord wordt bereikt, valt de handel volgens het negatieve scenario zelfs volledig terug op de Most Favoured Nation-tarieven van de Wereld Handelsorganisatie. De MFN-tarieven voor landbouwproducten liggen vrij hoog op een gemiddelde van 14,5%. Momenteel zijn er op het interne verkeer binnen de Europese Unie geen (0) rechten van toepassing. De gemiddelde tarieven voor landbouwproducten zijn hoog wat betreft zuivelproducten, suiker en suikerwerk, dranken en tabak en dierlijke producten. De kosten en de gevolgen op de handel in landbouwproducten tussen de EU en het VK kunnen hoog oplopen. De FOD Economie5 heeft een ruwe raming gemaakt van de kosten van de invoerrechten op de handel met VK in geval van het negatieve scenario (MFN). Voor de Belgische goederenuitvoer naar het VK zou dit in 2015 1,6 miljard euro meer kosten t.o.v. de situatie vandaag, tegenover meerkosten van ongeveer 670 miljoen euro voor het VK. Specifiek voor landbouwproducten zou dit betekenen dat Belgische bedrijven in 2016 ongeveer 400 miljoen aan invoerrechten zouden moeten betalen voor landbouwproducten aan het VK (tegenover ongeveer 150 miljoen in de omgekeerde richting). (In de prijsonderhandelingen wordt meestal rekening gehouden met de hogere invoerrechten waardoor in feite de uitvoerder opdraait voor die rechten). Handelsbelemmeringen kunnen verder ook bestaan uit verschillen in wetgeving (dus technische en nontarifaire belemmeringen) tussen beide handelspartners. Als het VK via een aanpassing van zijn nationale wetgeving zou afwijken van de EU-regels, kan dit op producttechnisch vlak gevolgen hebben voor wat betreft de vereisten voor voedselveiligheid en traceerbaarheid, de specifieke eisen betreffende gewasbescherming en de fytosanitaire vereisten en dus bijkomende barrières opgooien. Vaak leidt dit tot lange processen van erkenning van elkaars systeem. Anderzijds moeten Britse producten die naar de EU komen uiteraard wel blijven voldoen aan de EU-normen. Met de uitstap van het VK verliest de EU een belangrijke nettobetaler aan het budget. Dit zal dus een belangrijke impact hebben op het meerjarig financieel kader van de Europese unie en dus ook op het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Algemeen In de totale Belgische export naar het VK is de voedingsindustrie met een exportwaarde van 1,5 miljard euro de vijfde belangrijkste economische sector en dit bedraagt net geen 10% van de totale Belgische export van voedingsproducten. De exportbelangen van België in het VK zijn dus relatief groot voor de voedingsindustrie.
De productgroepen die in de simulatie worden gebruikt zijn die van de zogenaamde MTN classificatie ("Multilateral Trade Negotiations (MTN) categories"), een indeling die de WHO gebruikt in de onderhandelingen ("Multilateral Trade Negotiations (MTN) categories were first defined in the Tokyo Round and adapted for the Harmonized System in the Uruguay Round."). Deze categorieën wijken soms nogal af van de indeling volgens de gecombineerde nomenclatuur van goederen. De handelsgegevens zijn afkomstig van de NBB. Door de simulatieberekening zoals hierboven beschreven, is het mogelijk dat de uitvoergegevens niet volledig overeenkomen met de uitvoergegevens in de rest van dit document, gebaseerd op COMEXT met gecombineerde nomenclatuur van goederen. 5
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 31 van 37
België heeft een aandeel van 7,7% in de totale Britse import van agrarische producten vanuit de EU en een aandeel van 4,9% in de totale Britse export van agrarische producten naar de EU. België is over het algemeen een netto-exporteur in de handel van agrovoedings- en sierteeltproducten met het VK (uitgezonderd voor vis). De recentste jaren kent onze export naar het VK bovendien een stijging voor meerdere productgroepen. In waarde uitgedrukt gaat dat om 3,41 miljard euro voor de uitvoer en 1,04 miljard euro voor de invoer in 2016. Wat betreft de export naar het VK positioneert België zich op de 7de plaats. Nederland (18%), Frankrijk (15%), Duitsland (14%), Ierland (14%), Italië (8%) en Spanje (8%) gaan ons nog voor. Vanuit het standpunt van België bekeken is het VK onze 4de grootste afzetmarkt van agrarische producten in de EU. Het Verenigd Koninkrijk heeft een aandeel van bijna 10% in de Belgische uitvoerwaarde voor alle agrarische producten naar landen binnen de EU. Enkel naar Nederland, Frankrijk en Duitsland voeren wij nog meer uit. 4,9% van de Belgische invoer van agrarische producten komt uit het VK, waarbij het VK de 5e grootste invoerder is van agro-industriële producten (143 miljoen euro) in België. Het gaat vooral om bestrijdingsmiddelen (67 miljoen euro) en landbouwmaterieel (73 miljoen euro). Tabel 9: Belang van Belgische agrohandel met het Verenigd Koninkrijk, aandeel, 2014-2016
(in miljard euro)
2014
Totale agrarische uitvoer België naar VK aandeel VK in totale agrarische export België Totale agrarische import België vanuit VK aandeel VK in totale agrarische import België
2015
2016
3,25
3,5
3,41
8,13%
8,39%
8,00%
0,94
0,96
1,04
2,64%
2,70%
2,88%
evolutie 2015-2016 -2,6%
+8,3%
Bron: Flanders Investment & Trade (op basis van NBB), Eurostat (Comext)
Uitvoer Van alle Belgische agrarische producten die uitgevoerd worden naar het VK, heeft 37% van de exportwaarde betrekking op akkerbouwproducten, 17% op dierlijke producten, 20% op tuinbouwproducten, 16% op overige producten inclusief dranken en 9% op agro-industriële producten. De belangrijkste uitgevoerde versproducten zijn varkens- en kippenvlees, aardbeien en peren. Maar ook de leveringen van zuivel, groenten en aardappelen aan de verwerkende industrie mogen niet uit het oog verloren worden. Als we kijken naar het exportaandeel valt de uitvoer van bonen naar het VK op, met meer dan de helft van de export die naar het VK gaat. Ook aardbeien, erwten, paddenstoelen en kippenvlees zijn versproducten waarvan een groot aandeel van de export naar het VK gaat. Bijna 80% van de exportwaarde heeft betrekking op verwerkte producten. Invoer De invoerwaarde van agro-industriële producten (werktuigen en bestrijdingsmiddelen), alcohol, paarden (voor slacht en gebruik), volle melkpoeder, boter en schapen- en geitenvlees uit het VK ligt hoog. Kijken we naar de invoerpercentages, dan zien we dat België voor het VK een belangrijke uitvoermarkt is voor suikerbieten, paarden (voor slacht en gebruik, maar ook fokpaarden), volle melkpoeder en schapen- en geitenvlees. Het VK exporteert vooral naar Ierland (26,1%), Frankrijk (17,4%) Nederland (10,7%) en Duitsland (10,7%). België importeert, met een aandeel van 4,9% in de totale Europese import uit het VK, vrij weinig in vergelijking met zijn buurlanden ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 32 van 37
De import uit het VK wordt mogelijk goedkoper bij een zwakker pond en de Engelse import treedt dan in concurrentie met binnenlandse producten. Visserij De Belgische visserij is in zeer sterke mate afhankelijk van de Britse wateren (ruim 50% van de waarde van de aanlandingen volgens Joint Research Centre). 25% hiervan is afkomstig van de Noordzee, 75% van de Noordwestelijke wateren. Als onze vissers niet meer of veel minder in de Britse territoriale wateren zouden kunnen vissen is dit dramatisch voor de sector. De toegang tot Britse wateren is vooral belangrijk in de eerste helft van het jaar. De handelsstromen op het vlak van visproducten tonen een negatieve netto handelsbalans voor België. Voor het VK is België de 7de EU markt in waarde en de 10de partner in volume. De Belgische uitvoer van vis en schaal- en weekdieren naar het VK was in 2016 33 miljoen euro waard. In de omgekeerde richting werd voor 53 miljoen uitgevoerd vanuit het VK naar België. De belangrijkste uitvoerproducten voor het VK zijn zalm, langoustine, sint-jakobsschelpen en krab.
10 METHODE De cijfers in dit rapport zijn afkomstig van de Comext-databank van Eurostat. Ze zijn een weergave van de rechtstreekse in- en uitvoerbewegingen van goederen tussen twee landen. Doorvoer van producten zit eveneens in de cijfers, aangezien België een belangrijk transitland is met de havens van Antwerpen en Zeebrugge. Van ingevoerde producten is het aandeel dat verder geëxporteerd wordt naar andere landen niet bekend.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 33 van 37
FIGUREN Figuur 1: evolutie van de agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo, België, in miljard euro, 20052016 .................................................................................................................................................................................................. 8 Figuur 2: agrarische invoer, uitvoer en handelssaldo opgesplitst per productgroep, België, in miljard euro, 2016...................................................................................................................................................................... 9 Figuur 3: in- en uitvoerwaarde van de vijf producthoofdcategorieën, in miljard euro, 2016 ............... 9 Figuur 4: evolutie van de in- en uitvoerwaarde van akkerbouwproducten, in miljard euro, 19992016 ................................................................................................................................................................................................ 10 Figuur 5: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden, akkerbouwproducten, in miljoen euro, 2016 ..................................................................................................................................................................... 11 Figuur 6: import en export van dierlijke producten, in miljard euro, 1999-2016 ........................................... 13 Figuur 7: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden, dierlijke producten, in miljoen euro, 2016 ..................................................................................................................................................................................... 14 Figuur 8: import en export van tuinbouwproducten, in miljard euro, 2005-2016....................................... 17 Figuur 9: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden tuinbouw, in miljoen euro, 2016 . 18 Figuur 10: evolutie van de import en export van agro-industriële producten, in miljard euro, 19992016 ................................................................................................................................................................................................. 19 Figuur 11: evolutie van de import en export van overige producten, in miljoen euro, 1999-2016 .....20 Figuur 12: productgroepen met de hoogste in- en uitvoerwaarden andere producten, in miljoen euro, 2016 ..................................................................................................................................................................................... 21 Figuur 13 Vlaamse totale uitvoer, aandeel in totaaluitvoer, 2016 ...................................................................... 24 Figuur 14: veranderingspercentages van de consumptieprijzen (index 2004=100) voor voedingsproducten, België .................................................................................................................................................. 25
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 34 van 37
TABELLEN Tabel 1: import en export van akkerbouwproducten (hoofdgroepen), in miljoen euro, 2015-2016 .... 11 Tabel 2: import en export van dierlijke producten, in miljoen euro, 2015-2016............................................ 14 Tabel 3: exportwaarden varkensvlees en aandeel van de belangrijkste afzetlanden, in miljoen euro, 2015-2016....................................................................................................................................................................................... 16 Tabel 4: evolutie van de in- en uitvoerwaarden voor tuinbouwproducten, miljoen euro, 2015-2016 . 17 Tabel 5: import en export van de agro-industriĂŤle producten, in miljoen euro, 2015-2016 ..................20 Tabel 6: import en export van overige producten, evolutie 2015-2016, in miljoen euro......................... 21 Tabel 7: Belgische en Vlaamse handel van agrarische producten, in miljoen euro en percentage, 2016 ................................................................................................................................................................................................ 23 Tabel 8: Handelswaarden van de Europese Unie en aandeel van totale landbouwproductie bestemd voor uitvoer, in miljoen euro, 2015-2016 ................................................................................................... 26 Tabel 9: Belang van Belgische agrohandel met het Verenigd Koninkrijk, aandeel, 2014-2016.............. 32
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 35 van 37
BRONNEN Belgische confederatie voor de zuivelindustrie (2017), Zuivelrapport European Commission (2016), Study on the cumulative economic impact of future trade agreements on EU agriculture, December European Commission (2017), Crops Market Observatory Cereals European Commission (2017), EU cereals trade 2016/2017 marketing year, European Commission (2017), Meat Market Observatory, world trade bovine European Commission (2017), Milk Market Observatory, Monthly trade European commission (2017), Monitoring AU Agri-Food Trade, development until December 2016 European Commission (2017), Overview of FTA and other trade negotiations European Commission (2017), Statistical factsheet Belgium European Commission (2017), Statistical factsheet European Union FOD Economie (2015), Belgische uitvoerprestaties op het vlak van agrovoeding FOD Economie (2017), Kerncijfers landbouw INR-Prijzenobservatorium (2017), analyse van de prijzen: jaarverslag 2016 van het Instituut voor Nationale Rekeningen Verbond Belgische Tuinbouwveilingen (2017), jaarrapport 2016 VILT (2017) BelgiĂŤ heeft andere exporttoppers dan bier en friet VILT (2017) Belgische export levende dieren stijgt VILT (2017): Opnieuw record voor Belgische aardappelverwerking
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 36 van 37
AFKORTINGEN BCZ: Belgische confederatie zuivel CETA: Comprehensive Economic and Trade Agreement DCFTA: Deep and comprehensive Free Trade agreement DG AGRI: directoraat generaal Landbouw van de Europese Commissie EU: Europese Unie FIT: Flanders investment & trade FOD: Federale Overheidsdienst NBB: Nationale Bank BelgiĂŤ SPS: Sanitair en fytosanitair TTIP: Transantlantic Trade and Investment Partnerschip USD: United States dollar VS: Verenigde Staten
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Buitenlandse handel van agrarische producten 2016
pagina 37 van 37