Ruilverkavelingsprojecten ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke -
Uitvoering monitoringsprogramma
Vegetatie en Avifauna, Jaar +1 (2004)
Ruilverkavelingsprojecten ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke -
Uitvoering monitoringsprogramma
Vegetatie en Avifauna, Jaar +1 (2004) Opdrachtgever:
Vlaamse Landmaatschappij (VLM) Afdeling Landelijke Inrichting Gulden-Vlieslaan 72
Opdrachthouder:
ESHER bvba Sint-Annaplein 33 09/265.86.86
Werkten mee:
1060 Brussel
9000 GENT
www.esher.be
Bart Opstaele (avifauna) Joachim Calcoen (vegetatie) Filip Verloove (extern deskundige flora)
Redactie:
Joachim Calcoen en Bart Opstaele
Deze opdracht is een uitvoering van de overeenkomst “Uitvoering van het monitoringprogramma voor het ruilverkavelingsproject ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke – monitoring beheer – module vegetatie en avifauna – jaar -1” door ESHER in opdracht van de Vlaamse Landmaatschappij. Bovenvermelde overeenkomst voert de overeenkomst “Uitvoering van het monitoringsprogramma voor het ruilverkavelingproject ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke – module vegetatie en avifauna” tussen de Vlaamse Landmaatschappij en het Vlaamse Gewest uit. Dit rapport is eigendom van het Vlaamse Gewest en bijgevolg onderworpen aan de Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van 30 juni 1994 (B.S. 27 juli 1994). Indien de gegevens gebruikt worden voor andere doeleinden, dan dient er een schriftelijke toestemming gevraagd te worden aan AMINAL, afdeling Land.
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
4
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................................................................................. 4 Tabellen............................................................................................................................................................................... 8 Grafieken ............................................................................................................................................................................ 8 Kaarten................................................................................................................................................................................ 9 Bijlagen................................................................................................................................................................................ 9 Algemene inleiding ........................................................................................................................................................ 10 1
Meso situering ........................................................................................................................................................ 10
2
Micro situering........................................................................................................................................................ 11
3
Doelstellingen en beheer....................................................................................................................................... 14
4
3.1
Beheer............................................................................................................................................................... 14
3.2
Akkerrandbeheer (A).................................................................................................................................... 15
3.3
Extensieve begrazing (E).............................................................................................................................. 15
3.4
Rietbeheer (R) ................................................................................................................................................. 15
3.5
Hooilandbeheer (H) ...................................................................................................................................... 16
3.6
Wildbeheer (W).............................................................................................................................................. 16
Knelpunten.............................................................................................................................................................. 17 Knelpunt 1: Herbicidengebruik............................................................................................................................... 17 Knelpunt 2: Strooiselaccumulatie ........................................................................................................................... 19 Knelpunt 3: Inploegen van rand oeverstrook....................................................................................................... 20 Knelpunt 4: Uitwaaiing van pesticiden vanuit aangrenzende akker .............................................................. 21 Knelpunt 5: Laten liggen van maaisel.................................................................................................................... 21 Knelpunt 6: Oeverafkalving..................................................................................................................................... 22 Knelpunt 7: Betreding van oeverstroken door zwaar vervoer.......................................................................... 22 Knelpunt 8: Gebruik als sluipweg .......................................................................................................................... 23 Knelpunt 9: Omwoelen van de bodem.................................................................................................................. 24
MODULE VEGETATIE................................................................................................................................................. 26 1
Doelstelling.............................................................................................................................................................. 26
2
Methodiek................................................................................................................................................................ 26 2.1
ESHER
Opstellen streeplijst....................................................................................................................................... 26
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
5
Inhoudsopgave
2.2
Kartering aandachtssoorten ........................................................................................................................ 26
2.3
Uitvoeren vegetatieopnames ...................................................................................................................... 27
2.3.1
Keuze en afbakening proefvlakken................................................................................................... 27
2.3.2
Vegetatiestructuur ................................................................................................................................ 29
2.3.2.1
Verticale structuur ........................................................................................................................... 29
2.3.2.2
Horizontale structuur...................................................................................................................... 29
2.3.3
Soortensamenstelling, fenologie, bedekking en aantallen............................................................ 30
2.3.4
Opslag en verwerking.......................................................................................................................... 31
2.3.4.1
Kopgegevens..................................................................................................................................... 31
2.3.4.2
Soortgegevens................................................................................................................................... 32
3
Resultaten ................................................................................................................................................................ 33
4
Soorten...................................................................................................................................................................... 34 4.1
Zeldzaamheid van de aangetroffen soorten ............................................................................................ 34
4.1.1
Principe ................................................................................................................................................... 34
4.1.2
Algemene bespreking .......................................................................................................................... 34
4.1.3
Bespreking aandachtssoorten............................................................................................................. 35
4.2
4.1.3.1
Strandkweek ..................................................................................................................................... 36
4.1.3.2
Kleine wolfsmelk ............................................................................................................................. 36
4.1.3.3
Brede wolfsmelk............................................................................................................................... 37
4.1.3.4
Veldgerst............................................................................................................................................ 38
4.1.3.5
Vlaamse peterselie ........................................................................................................................... 38
4.1.3.6
Dubbelkelk ........................................................................................................................................ 39
4.1.3.7
Viltig kruiskruid............................................................................................................................... 40
4.1.3.8
Knopig doornzaad........................................................................................................................... 40
Rode lijst .......................................................................................................................................................... 41
4.2.1
Toelichting.............................................................................................................................................. 41
4.2.2
Bespreking.............................................................................................................................................. 42
4.3
Trendanalyse .................................................................................................................................................. 43
4.3.1
Principe ................................................................................................................................................... 43
4.3.2
Bespreking.............................................................................................................................................. 43
4.4
ESHER
Indigeniteit...................................................................................................................................................... 44
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
6
Inhoudsopgave
4.4.1
Toelichting.............................................................................................................................................. 44
4.4.2
Bespreking.............................................................................................................................................. 44
4.5
5
Preferentialiteit van de aangetroffen soorten voor de ecoregio polders ............................................ 45
4.5.1
Toelichting.............................................................................................................................................. 45
4.5.2
Bespreking.............................................................................................................................................. 45
Vegetatie .................................................................................................................................................................. 46 5.1
Rietkragen ....................................................................................................................................................... 46
5.1.1
Structuur en samenstelling ................................................................................................................. 46
5.1.2
Fytosociologische plaatsing ................................................................................................................ 47
5.2
Oeverstroken .................................................................................................................................................. 48
5.2.1
Akkerrandbeheer (Oeverstrook 1)..................................................................................................... 48
5.2.2
Hooibeheer ............................................................................................................................................. 50
5.2.2.1
Oeverstrook 4.................................................................................................................................... 50
5.2.2.2
Oeverstrook 5 en grootste deel oeverstrook 9............................................................................ 51
5.2.2.3
Oeverstrook 6.................................................................................................................................... 52
5.2.3
Begrazingsbeheer .................................................................................................................................. 53
5.2.3.1
Oeverstrook 3.................................................................................................................................... 53
5.2.3.2
Oeverstrook 7 en noordwestelijk deel oeverstrook 9 ............................................................... 54
5.2.4 5.2.4.1
Wildbeheer ............................................................................................................................................. 56 Oeverstrook 10.................................................................................................................................. 56
MODULE AVIFAUNA ................................................................................................................................................. 58 1
Doelstelling.............................................................................................................................................................. 58
2
Methodiek................................................................................................................................................................ 58 2.1
Indeling oeverstroken................................................................................................................................... 58
2.2
Broedvogels .................................................................................................................................................... 59
2.2.1
Teldagen.................................................................................................................................................. 59
2.2.2
Telmethode............................................................................................................................................. 60
2.3
Niet-broedvogels ........................................................................................................................................... 61
2.3.1
Teldagen.................................................................................................................................................. 61
2.3.2
Telmethode............................................................................................................................................. 61
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
7
Inhoudsopgave
3
Resultaten ................................................................................................................................................................ 62 3.1
3.1.1
Soortbespreking..................................................................................................................................... 62
3.1.2
Belang ingerichte oeverstroken voor broedvogels......................................................................... 68
3.2
4
Broedvogels .................................................................................................................................................... 62
Niet-broedvogels ........................................................................................................................................... 69
3.2.1
Waarnemingen ...................................................................................................................................... 69
3.2.2
Belang ingerichte oeverstroken voor niet-broedvogels................................................................. 72
Aanvullende faunawaarnemingen..................................................................................................................... 73 4.1
Dagvlinders .................................................................................................................................................... 73
4.2
Zoogdieren...................................................................................................................................................... 73
GEINTEGREERD BEHEERSADVIES ........................................................................................................................ 74 1
Inleiding ................................................................................................................................................................... 74
2
Algemeen................................................................................................................................................................. 74
3
4
2.1
Rietkragen ....................................................................................................................................................... 74
2.2
Oeverstroken .................................................................................................................................................. 75
Beheer per oeverstrook ......................................................................................................................................... 76 3.1
Oeverstrook 1 ................................................................................................................................................. 76
3.2
Oeverstrook 3 ................................................................................................................................................. 76
3.3
Oeverstrook 4 ................................................................................................................................................. 76
3.4
Oeverstrook 5 ................................................................................................................................................. 76
3.5
Oeverstrook 6 ................................................................................................................................................. 77
3.6
Oeverstrook 7 ................................................................................................................................................. 77
3.7
Oeverstrook 9 ................................................................................................................................................. 77
3.8
Oeverstrook 10 ............................................................................................................................................... 77
Suggesties verdere monitoring............................................................................................................................ 78 4.1
Vegetatie.......................................................................................................................................................... 78
4.2
Avifauna.......................................................................................................................................................... 78
4.3
Dagvlinders .................................................................................................................................................... 78
Referentielijst ................................................................................................................................................................... 79 Bijlagen.............................................................................................................................................................................. 80
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
8
Inhoudsopgave
Tabellen Tabel 1: Overzicht van de oeverstroken..................................................................................................................... 11 Tabel 2: Overzicht van knelpunten per strook (X=knelpunt aanwezig; XX=knelpunt in sterke mate aanwezig)................................................................................................................................................................. 17 Tabel 3: Schaal gebruikt voor weergave populatiegrootte aandachtssoorten (naar Westhoff & al., 1995) .. 27 Tabel 4: Graden van vitaliteit (naar Westhoff & al., 1995)...................................................................................... 27 Tabel 5: Aantal PQ’s per oeverstrook ......................................................................................................................... 28 Tabel 6: Benaderende hoogtes...................................................................................................................................... 29 Tabel 7: De vijfdelige sociabiliteitschaal van Braun-Blanquet (naar Schaminée & al., 1995) .......................... 30 Tabel 8: Notaties van de fenologische toestand van de plantensoorten bij het maken van de opnames (naar Westhoff & al., 1995) ................................................................................................................................... 30 Tabel 9: Tansley schaal (naar Westhoff & al., 1995) ................................................................................................. 31 Tabel 10: Kwartierhokfrequentieklassen ................................................................................................................... 34 Tabel 11: Aangetroffen aandachtssoorten ................................................................................................................. 35 Tabel 12: Aangetroffen ingeburgerde soorten .......................................................................................................... 44 Tabel 13: Teldagen broedvogels .................................................................................................................................. 59 Tabel 14: categorieën van broedzekerheid ................................................................................................................ 60 Tabel 15: Teldagen niet-broedvogels .......................................................................................................................... 61 Tabel 16: broedvogels in en rond de oeverstroken .................................................................................................. 68 Tabel 17: aantal waarnemingen niet-broedvogels per zone en per km............................................................... 71
Grafieken Grafiek 1: Verdeling van de aangetroffen soorten over de kwartierhokfrequentieklassen ........................... 35 Grafiek 2: Verdeling van de aangetroffen soorten over de Rode lijst categorieën ............................................ 42 Grafiek 3: Verdeling van de aangetroffen soorten over trendklassen ................................................................ 43 Grafiek 4: Indigeniteit .................................................................................................................................................... 44 Grafiek 5: Preferentialiteit van de aangetroffen soorten voor de ecoregio polders........................................... 45
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
9
Inhoudsopgave
Kaarten Kaart 1: Overzichtskaart oeverstroken Kaart 2: Module vegetatie Kaart 3: Broedvogels -
3a Gele kwikstaart
-
3b Kleine karekiet
-
3c Patrijs
-
3d Rietgors
-
3e Rietzanger
-
3f Veldleeuwerik
-
3g watervogels
-
3h overige soorten
Kaart 4: Niet-broedvogels -
4a Meerkoet
-
4b Waterhoen
-
4c Wilde eend
-
4d Wintertaling
-
4e Veldleeuwerik
Bijlagen Bijlage 1: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op wetenschappelijke naam Bijlage 2: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op nederlandse naam Bijlage 3: Aangetroffen plantensoorten per oeverstrook Bijlage 4: Overzichtstabel structuur- en vegetatieopnames Bijlage 5: Structuur- en vegetatieopnames Bijlage 6: Veldformulier vegetatieopnames Bijlage 7: Handleiding CD-rom
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
10
Algemene inleiding
Algemene inleiding 1 Meso situering De oeverzones die samen het studiegebied van dit monitoringsprogramma vormen werden ingericht in het kader van de ruilverkavelingsprojecten (RVKP) ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke. Deze oeverzones zijn gelegen in de West-Vlaamse kustpolder van Veurne-Ambacht, op het grondgebied van de gemeenten Diksmuide en Veurne (zie Kaart 1 ). Meer specifiek situeren de oeverstroken van het ruilverkavelingsproject Stuivekenskerke zich in het noorden van de gemeente Diksmuide, ten noordoosten van de woonkern van Pervijze. De oeverstroken ingericht in het kader van het ruilverkavelingsproject ’s Heerwillemskapelle situeren zich dan weer voornamelijk ter hoogte van de oostelijke grens van de gemeente Veurne met de gemeente Diksmuide (deels op grondgebied Veurne, deels op grondgebied Diksmuide), ten westen en ten zuiden van de woonkern van Pervijze.
ESHER
februari 2005
11
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
2 Micro situering Het studiegebied bestaat uit 9 oeverstroken, met een totale lengte van 9,54 km en een gemiddelde breedte van 5 m (maximaal tot 10 m). Deze oeverstroken zijn gelegen naast akkers of weilanden en fungeren als bufferstrook langs de waterlopen. Voor een lokalisatie van deze oeverstroken wordt hier verwezen naar Kaart 1. In Tabel 1 worden de belangrijkste eigenschappen van deze oeverstroken weergegeven. Tabel 1: Overzicht van de oeverstroken Ruilverkavelingsproject
Oever-
Nummering conform
strook
beheersplan
1
39
3
Voorzien beheer
Lengte (m)
S
akkerrandbeheer
1.530
42
S
begrazing
1.200
4
43
S
hooiland- en rietbeheer
800
5
51
H
hooiland- en rietbeheer
1.500
6
50
H
hooiland- en rietbeheer
1.300
7
49
H
begrazing
770
9
46
H
hooilandbeheer
1.700
10
45 (Z-deel)
H
wildbeheer
435
11
45 (N-deel)
H
wildbeheer
300
S= Stuivekenskerke H= s’Heerwillemskapelle
Strook 1 Oeverstrook 1 strekt zich uit langs de linkeroever van de Kleine Beverdijkvaart. Naar het westen toe wordt ze begrensd door de monding van de Kleine Beverdijkvaart in de Grote Beverdijkvaart. Naar het oosten toe loopt deze strook dood op de Hemmestraat. In deze strook wordt in een 5 tot 10 m brede zone grenzend aan de waterloop een akkerrandbeheer toegepast (zie foto, 6
Strook 1
mei 2004). Strook 3 Oeverstrook 3 strekt zich ook uit langs de linkeroever van de Kleine Beverdijkvaart. Naar het noorden toe wordt deze strook begrensd door een zijgracht van de Kleine Beverdijkvaart die een bewoond perceel langs de Lagaernestraat afscheidt van de omliggende akkers. Naar het westen toe wordt ze begrensd Strook 3 ESHER
februari 2005
12
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
door de Stuivekenskerkestraat. In deze strook (ongeveer 8 m breed) is een toegangshekken en een omrastering geplaatst voor begrazingsbeheer en zijn er twee zones uitgerasterd waar er struiken (o.a. Eenstijlige meidoorn, Sleedoorn) zijn aangeplant (foto, 14 december 2004). In 2004 is er geen begrazing in deze strook gebeurt, wel werd de strook tweemaal gemaaid. Strook 4 Oeverstrook 4 vormt het verlengde van oeverstrook 3 aan de zuidelijke kant van de Stuivekenskerkestraat. In het noorden wordt ze dan ook begrensd door deze straat. De zuidelijke begrenzing van deze oeverstrook wordt gevormd door de monding van de Kleine in de Grote Beverdijkvaart. In deze oeverstrook wordt een hooiland- en rietbeheer voorzien. De oeverstrook is door een kleine gracht afgescheiden van de
Strook 4
aangrenzende akkers (foto, 6 mei 2004). Strook 5 Strook 5 is gelegen aan de linkeroever van het traject van de Oude A-vaart tussen de N35 (Veurnestraat – ’s Heerwillems) en de
Booitshoekestraat
gemeentegrens
van
–
Cesar
Hollevoetstraat,
Diksmuide
(Pervijze)
en
op
de
Veurne
(Booitshoeke). Deze strook bestaat uit een zone van 7,5 meter breed. Ze doet eveneens dienst als hengelpad. Aan de Pervijzestraat is hiertoe een parking voorzien voor hengelaars. Nabij de hoogspanningsmast werd hier een zone afgegraven die
Strook 5
dient te fungeren als paaiplaats. Het beheer bestaat uit een hooiland- en rietbeheer. (foto, 6 mei 2004). Strook 6 Strook 6 is gelegen aan de rechteroever van de Oude A-vaart, stroomopwaarts van strook 5. In het noorden wordt deze strook begrensd door de N35 (Veurnestraat – ’s Heerwillems), in het zuiden door het fietspad van de recreatieve fietsverbinding Nieuwpoort–Diksmuide. De oeverstrook is gemiddeld 5 m breed en er wordt een hooiland- en rietbeheer toegepast (foto, 6 Strook 6
mei 2004). Strook 7 Strook 7 is gelegen aan de linkeroever van de Oude A-vaart, deels stroomopwaarts en deels parallel met strook 6. In het zuiden
wordt
deze
oeverstrook
begrensd
door
de
Roesdammestraat. In het noorden vormt de aangrenzende perceelsovergang de begrenzing van deze strook. Het beheer in deze 10 m brede strook bestaat uit begrazing door koeien (foto, 6 mei 2004).
ESHER
Strook 7
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
13
Algemene inleiding
Strook 9 Strook 9 is gelegen aan de linkeroever van de Oude A-vaart, stroomopwaarts van strook 7. In het noorden wordt ze begrensd door de monding van het Bovenvliet in de Oude Avaart. Naar het zuiden toe wordt deze oeverstrook begrensd door de Lampernissestraat. Het beheer in deze strook bestaat uit hooilandbeheer (foto, 6 mei 2004). Strook 9 Strook 10 Deze strook bestaat eigenlijk uit oeverstroken 10 en 11, gezien echter deze oeverstroken uniform worden beheerd en ruimtelijk niet zijn gescheiden, worden ze samen genomen tot oeverstrook 10. Deze strook strekt zich uit langs de linkeroever van het Bovenvliet, een zijbeek van de Oude A-vaart. In het zuiden wordt deze strook begrensd door de Oude Zeedijk. Naar het noorden toe wordt deze strook begrensd door het fietspad van de recreatieve fietsverbinding Nieuwpoort -
Strook 10
Diksmuide. Het beheer bestaat uit een wildbeheer, wat bestaat uit het inzaaien van een wildmengsel (foto, juli 2004).
Blanco’s In het kader van de monitoring van avifauna werden 3 blanco’s in het studiegebied afgebakend. Deze blanco’s zijn gelegen langs waterlopen waar geen natuurgericht beheer wordt uitgevoerd, zijn binnen de RVKP gelegen en sluiten aan bij het looptraject van de ingerichte oeverstroken. Blanco 1 Deze blanco, 1.400 m lang, is gelegen op de linkeroever van de Kleine Beverdijkvaart en sluit in het oosten aan op strook 1. Het gebruik van de gronden langs de waterloop bestaat enkel uit akkerland (foto, 6 mei 2004). Blanco 2 Blanco 2 ligt in het verlengde van blanco 1 en is ook gesitueerd
Blanco 1
langs de Kleine Beverdijkvaart. Deze blanco is 1.160 m lang en het bodemgebruik is uitsluitend akkerland (foto 30 juni 2004). Blanco 3 Deze blanco ligt langs de Grote Beverdijkvaart in het verlengde van strook 4 en is 370 m lang. Het bodemgebruik is uitsluitend akker. In 2004 was er een strook met ruimingslib van ongeveer 4 m breed aanwezig. Blanco 2
ESHER
februari 2005
14
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
3 Doelstellingen en beheer De inrichting van de oeverstroken kaderde in de ruilverkavelingsprojecten ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke. De stroken werden toebedeeld aan de Polder Noordwatering Veurne. De polder staat nu in voor het beheer. In functie daarvan werd door de VLM, in overleg met de betrokken instanties, een beheersplan opgemaakt voor de gronden die werden toebedeeld aan een openbaar bestuur. Deze ruilverkavelingprojecten willen zich niet beperken tot het ruilen van kavels. Ze willen eveneens bijdragen aan de ecologische opwaardering van het gehele verkavelde gebied. De inrichting en het ecologische beheer van de door de voorliggende studie opgevolgde oeverstroken vormen één van de maatregelen ter realisatie van deze ecologische opwaardering. Het optimaliseren van de kansen voor de fauna en flora in de oeverstroken vormt bij beide RVKP de prioritaire doelstelling. Hierbij wordt de aandacht voornamelijk toegespitst op het verhogen van de botanische diversiteit van de oeverstroken Secundair wordt de nadruk gelegd op het verbeteren van de ecologische structuur en de voedselbeschikbaarheid van de oeverstroken ten behoeve van de avifauna. Specifiek voor de oeverstroken van het ruilverkavelingsproject ’s Heerwillemskapelle wordt ook het recreatief medegebruik door hengelaars en wandelaars weerhouden als nevendoelstelling. Het beheer van het studiegebied, dat verder toegelicht wordt in de onderstaande paragraaf is specifiek afgestemd op de realisatie van deze doelstellingen. In wat volgt, wordt het beheer gericht op de ontwikkeling van de natuurwaarde van de diverse oeverstroken toegelicht. De recreatieve aspecten komen hierbij niet aan bod, gezien de voorliggende studie een opvolging van de modules vegetatie en avifauna betreft.
3.1 Beheer Het volledige studiegebied is in beheer van de Polder Noordwatering Veurne. De Polder Noordwatering Veurne sloot hiertoe in het jaar 2003 en 2004 contracten af met landbouwers die het beheer uitvoeren. Dit beheer is in 2004 van start gegaan. Om de vooropgestelde doelstellingen in het studiegebied te realiseren, worden de verschillende oeverstroken op 5 verschillende manieren beheerd (zie Tabel 1). Een aantal beheersmaatregelen zijn in alle overstroken van toepassing: -
geen bemesting;
-
geen chemische bestrijdingsmiddelen behalve puntsgewijze bestrijding van distels met het product Matrigon;
-
de strook mag niet gescheurd, gerold, gesleept of gefreesd worden;
-
jacht is enkel toegestaan aan de WBE Westhoek en/of haar leden onder de voorwaarden en afspraken tussen de Polder Noordwatering Veurne en de WBE Westhoek;
-
geen inzaai of doorzaai.
In wat volgt, wordt elk van de beheersvormen verder toegelicht, dit onder meer op basis van de contracten die met landbouwers zijn afgesloten.
ESHER
februari 2005
15
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
3.2 Akkerrandbeheer (A) De oeverzones van het studiegebied die beheerd worden als akkerrand worden in de periode februaribegin maart ondiep (10 cm) geëgd en vanaf 15 juli gemaaid en het maaisel afgevoerd. Een dergelijk akkerrandbeheer bevordert de kieming van eenjarige akkeronkruiden, die veel zaad zetten en op deze manier zorgen voor een grote voedselvoorraad voor vogels en zoogdieren. Het wordt in het studiegebied toegepast in oeverstrook 1. De voorgeschreven breedte van de rand bedraagt 5 tot 10 m.
3.3 Extensieve begrazing (E) Oeverstrook 7 wordt onder begrazing geplaatst. Er wordt hierbij geopteerd voor een extensieve (max. 2 GVE/ha) seizoensbegrazing (inscharing van het vee na 15 juni) met (Holsteiner) runderen. Bijkomende
bemesting wordt niet toegelaten. In oeverstrook 3 is een schapenbegrazing voorzien, in 2004 heeft er echter geen begrazing in deze strook plaatsgevonden, er werd enkel één maaibeurt in de zomer uitgevoerd. Bij begrazing wordt er geopteerd voor een stootbegrazing met ooien. Indien dit niet mogelijk is een jaarrondbegrazing met 6 ooien/ha of een seizoensbegrazing met 20 ooien/ha toegelaten. Via dergelijke extensieve begrazing wenst men oeverzones te bekomen waar zich kleinschalige variaties en gradiënten voordoen in zowel de vegetatiestructuur (ruige versus kortgrazige vegetaties) als de vegetatiesamenstelling (ruigte- versus schraallandsoorten). Deze variaties in vegetatiestructuur en – samenstelling ontstaan ten gevolge van het feit dat begrazing enerzijds een herverdeling van de nutriënten en anderzijds een spontane lokale variaties in betreding en begrazingsdensiteiten veroorzaakt.
3.4 Rietbeheer (R) De rietkragen van de oeverstroken 4, 5 en 6 worden onder een rietbeheer geplaatst. Het maaien van het riet heeft zowel voor- als nadelen. -
enerzijds komt het jaarlijks in de winter maaien van de rietkraag de vitaliteit van de rietkraag ten goede, wat een gunstige invloed heeft op de oeververdedigende kwaliteit van deze rietkragen. Gemaaid riet vormt in het voorjaar immers langere, stevigere en dikkere scheuten dan niet gemaaid riet.
-
anderzijds dient gesteld dat het maaien van riet een sterk verarmende invloed heeft op de lokale flora en de fauna. In frequent gemaaid rietland neemt het vitale riet immers de bovenhand, en wordt eventuele vestiging van andere soorten in de rietkraag sterk bemoeilijkt. Vaak maaien van rietland leidt dan ook tot een monotone, sterk door riet gedomineerde vegetatie. Inzake fauna wordt door het wintermaaien van het riet de schuil- en overwinteringsplaats van veel insecten, vogels en zoogdieren weggenomen. In frequent gemaaide rietkragen treft men deze vaak waardevolle fauna elementen dan ook aanzienlijk minder aan dan in niet of minder gemaaide rietkragen.
Gezien deze problematiek werd geopteerd om het jaarlijks maaien van de rietkraag te beperken tot plaatsen waar een vitale rietkraag vereist is of waar verschraling wordt nagestreefd. Elders wordt periodiek gemaaid, zodanig dat elk deel van de rietkraag eens om de 2 à 3 jaar aan de beurt komt. Hiertoe
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
16
Algemene inleiding
wordt de oever onderverdeeld in vakken en wordt in een schema aangegeven waar wanneer gemaaid dient te worden. Om verruiging tegen te gaan wordt het maaisel telkens afgevoerd. Om de oeververdedigende kwaliteiten van de oevervegetatie te optimaliseren, wordt het riet in de winter (periode van half november tot half maart) gemaaid. Voor de bestrijding van ongewenste planten wordt plaatselijk maaien, uitsteken of plaatselijk chemisch bestrijden voorgeschreven.
3.5 Hooilandbeheer (H) De oeverstroken 4, 5, 6 en 9 worden beheerd als extensief hooiland. Het hooibeheer bestaat uit tweemaal per jaar op 15 juli en 15 september maaien en het maaisel afvoeren. Hooien komt neer op een kortstondige, uniforme en gelijktijdige afvoer van nutriënten in het gehooide perceel. Hoewel enkele plantensoorten met een lage maaitolerantie kunnen verdwijnen ten gevolge van een hooibeheer gaat de verschraling die gepaard gaat met een dergelijk beheer over het algemeen samen met een toename van de soortenrijkdom van de vegetatie. Er dient wel opgemerkt dat hooibeheer –in tegenstelling tot begrazingsbeheer- resulteert in een zowel naar vegetatiestructuur als –samenstelling eerder homogeen vegetatiedek.
3.6 Wildbeheer (W) Het wildbeheer bestaat uit het éénmalig inzaaien tijdens het voorjaar van een gecertificeerd zaaimengsel (Mélange Tournière) door de wildbeheereenheid ‘de Westhoek’. Na inzaaien wordt twee keer per jaar (15 juli en 15 september) gemaaid en het maaisel afgevoerd. Op deze manier wenst men de wildstand te bevorderen door het verhogen van het voedselaanbod en het aanbieden van beschutting.
ESHER
februari 2005
17
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
4 Knelpunten Ondanks een duidelijk gedefinieerde beheersvisie en duidelijk omschreven beheersrichtlijnen (zie § 3 en zie beheersplannen RVKP Stuivekenskerke en ’s Heerwillemskapelle) werden tijdens de inventarisaties tal van
knelpunten opgemerkt die het bereiken van de vooropgestelde doelstellingen in elk van de oeverstroken in meerdere of mindere mate verhinderen. In Tabel 2 worden de belangrijkste knelpunten per oeverstrook weergegeven. In de bijgaande tekst wordt elk van deze knelpunten bondig toegelicht en geïllustreerd. Tabel 2: Overzicht van knelpunten per strook (X=knelpunt aanwezig; XX=knelpunt in sterke mate aanwezig)
4
Uitwaaien van pesticiden
5
Laten liggen van maaisel
6
Oeverafkalving
7
Betreding van oeverstroken door zwaar vervoer
8
Gebruik als sluipweg door motorrijders en/of
XX
X
XX
XX
X
XX
XX
XX
XX
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
XX
XX
X
X
XX
X
X
XX
X
Strook 10 (W)
Inploegen van rand oeverstrook
XX
Strook 9 (H)
3
XX
Strook 7 (E)
Strooiselaccumulatie
XX
Strook 6 (H)
2
Strook 5 (H)
Herbicidengebruik
Strook 4 (H)
1
Strook 3 (E)
Omschrijving
Strook 1 (A)
Knelpunt nr.
X
X X
X
quads 9
Omwoelen van de bodem
X
Knelpunt 1: Herbicidengebruik o
Omschrijving en locatie
In de beheersopties voor de oeverstroken wordt vermeld dat bij voorkeur geen gebruik wordt gemaakt van herbiciden, met gedurende de eerste drie beheersjaren in bepaalde stroken van het ruilverkavelingsproject ’s Heerwillemskapelle een mogelijke uitzondering voor het pleksgewijs bestrijden van Akkerdistel en in de stroken van het ruilverkavelingsproject Stuivekenskerke een mogelijke uitzondering voor het pleksgewijs bestrijden van Akkerdistel en overige probleemsoorten. Op basis van waarnemingen tijdens de inventarisaties kan gesteld worden dat de voorschriften van de beheersplannen inzake herbiciden-gebruik in geen enkele strook gerespecteerd worden. Zo deelde een landbouwer ons tijdens de inventaris van 8 juni 2004 mee dat hij selectief gespoten had ESHER
februari 2005
18
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
tegen alle ‘vuiligheid’ in strook 7, waar elke vorm van chemische bestrijding nochtans uitdrukkelijk wordt verboden in het beheersplan. De bespoten soorten betroffen
-naast
Akkerdistel-
ondermeer
Zwarte
mosterd, Speerdistel, melkdistel, Kluwenzuring en Grote brandnetel (zie foto 1). Ook in de overige stroken van de ruilverkaveling s’Heerwillemskapelle (5, 6, 9 en 10) werden besproeide exemplaren van deze (zie foto 2) en
tal van andere soorten (o.m. minder algemene soorten zoals Moerasandoorn en Blauw Glidkruid) aangetroffen, hoewel
Foto 1: Kapotgespoten Zwarte mosterd in strook 7
het beheersplan voor deze stroken uitdrukkelijk vermeld dat selectief gebruik van sproeistoffen enkel wordt getolereerd voor Akkerdistel. Ook in de stroken van het ruilverkalingsproject Stuivekenskerke (zie foto 3) worden de voorschriften inzake chemische bestrijding niet gerespecteerd. Chemische bestrijdingsmiddelen worden hier immers ingezet tegen een groot aantal soorten, die bezwaarlijk bestempeld kunnen worden als probleemsoorten.
Foto 2: Kapotgespoten Grote brandnetel in strook 9
Foto 3: Kapotgespoten melkdistels in strook 1
Algemeen dient gesteld te worden dat selectief sproeien weinig plaatsgrijpt. Dit is eerst en vooral merkbaar aan aanwezigheid van talloze bespoten plekken op plaatsen waar geen probleemsoorten aanwezig zijn. Het werd tevens bevestigd tijdens de inventarisaties op 8 juli 2004, toen werd waargenomen dat iemand in opdracht van de polder Noordwatering Veurne de vegetatie in de oeverstroken besproeide (zie foto 4). Dit gebeurde niet selectief, maar eerder over alle begroeide plaatsen van de oeverstrook. o
Gevolgen voor de natuurwaarde
De exacte gevolgen van deze problematiek zijn in belangrijke mate afhankelijk van het gebruikte herbicide. Niettemin kan gesteld worden dat herbiciden steeds nefaste
ESHER
Foto 4: niet selectief sproeien
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
19
Algemene inleiding
gevolgen hebben op planten en dieren. De schadelijkheid van (al dan niet selectieve) herbiciden voor de flora spreekt voor zich. Inzake fauna dient opgemerkt dat de meest gebruikte producten bijna steeds kankerverwekkend of mutageen zijn of steriliteit veroorzaken. Als besluit kan gesteld worden dat het gebruik van herbiciden in ecologisch ingerichte oeverstroken onaanvaardbaar is aangezien het de hier geldende hoofddoelstelling, met name het ontwikkelen van natuurwaarden onoverkomelijk in de weg staat. o
Oplossing
De enige oplossing voor dit probleem is het volledig stopzetten van de besproeiing van de oeverstroken. De ongewenste soorten dienen veeleer vermeden dan wel bespoten te worden. Een eerste stap in de goede richting is het optimaal uitvoeren van het beheer (voornamelijk inzake maaidata en afvoeren van maaisel en strooisel), zodanig dat de verschraling zich verderzet; de grasmat consolideert en kieming, bloei en
vruchtzetting van de ongewenste soorten vermeden wordt. Als overgangsbeheer of indien preventie faalt kan –zoals voorgesteld in de beheersrichtlijnen voor de oeverstroken- overgeschakeld worden op het selectief maaien of uitstekken van de ongewenste soorten alvorens over te gaan op chemische bestrijding.
Knelpunt 2: Strooiselaccumulatie o
Omschrijving
De voorbije jaren werd het maaisel afkomstig van de oevervegetatie (voornamelijk riethalmen) op de oeverstrook gedeponeerd. Dit heeft geresulteerd in de aanwezigheid van een tot 20 cm dik strooiselpakket ter hoogte van bepaalde gedeeltes van de oeverstroken. o
Locatie
Deze problematiek stelt zich zeer sterk in de oeverstroken 3 en 4, waar een tot 20 cm dikke strooisellaag grote delen van de bodem bedekt. Ook ter hoogte van de stroken 1, 5, 9 en 10 is er sprake van enige strooiselaccumulatie. Deze is echter zowel qua dikte als qua relatieve oppervlakte minder omvangrijk dan in de stroken 3 en 4. o
Gevolgen voor de natuurwaarde
De aanwezigheid van een dik pakket strooisel in de oeverstroken resulteert in een sterke bodemverrijking en verhindert de kieming van heel wat soorten. Hierdoor neemt de dominantie van enkele minder interessante, sterk vegetatief uitbreidende en stikstofminnende soorten met een hoge biomassa-productie toe ten koste van de gewenste doelsoorten. Plaatselijk is het strooiselpakket dermate dik dat het zelf door dergelijke stikstofminnende en/of
Foto 5: Aanwezigheid van strooisel in strook 3
sterk vegetatief uitbreidende soorten niet ESHER
februari 2005
20
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
begroeid kan worden en aldus volledig onbegroeid blijft. o
Oplossing
De enige oplossing voor het hierboven gestelde probleem is het verwijderen van de geaccumuleerde strooisellaag. In de stroken 3 en 4 is de situatie dermate ernstig dat het in de doelstellingen van het ruilverkavelingsproject vooropgestelde gunstige vegetatieontwikkeling in de komende jaren onmogelijk bereikt kan worden alvorens het strooiselpakket verwijderd wordt.
Knelpunt 3: Inploegen van rand oeverstrook o
Omschrijving
Op locaties waar de scheiding tussen de oeverstrook en het aangrenzende akkerland niet eenduidig aangegeven staat wordt vaak een gedeelte van de oeverstrook mee ingeploegd en ingezaaid en aldus omgezet in akkerland (zie foto’s 6 en 7).
Foto’s 6 en 7: Inploegen van de rand van de oeverstrook: hoe het wel (links - strook 10) en hoe het niet (rechts - strook 6) moet o
Locatie
Dit probleem doet zich voornamelijk voor ter hoogte van strook 1. De scheiding oeverstrook-akkerland wordt hier immers niet aangegeven op het terrein, waardoor de breedte van de oeverstrook hier plaatselijk slecht 2,5m (in plaats van de minimaal voorgeschreven 5 m) bedraagt. Ook ter hoogte van de stroken 5, 6 en 9, waar de scheiding wel aangeduid wordt door de karakteristieke wit gemarkeerde palen, wordt vaak een deel van de oeverstrook ingeploegd. Dit is vanzelfsprekend niet het geval in de stroken 3, 4 en 7 die volledig afgesloten zijn. In de strook 10 is er geen probleem; de aangrenzende landbouwer eerbiedigt hier immers rigoreus de door palen gemarkeerde grens.
ESHER
februari 2005
21
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
o
Gevolgen voor de natuurwaarde
De hierboven geschetste problematiek resulteert in het alsmaar smaller worden van de oeverstroken, wat vanzelfsprekend nefast is voor de natuurwaarde en de bufferende eigenschappen van deze stroken. o
Oplossing
Het sensibiliseren van de gebruiker van de aangrenzende gronden en vooral het plaatsen van (lage) afsluitingen kan een oplossing vormen voor dit probleem.
Knelpunt 4: Uitwaaiing van pesticiden vanuit aangrenzende akker o
Omschrijving
In enkele stroken is uitwaaiing van pesticiden vanuit de aangrenzende akker merkbaar (zie foto 8) . o
Locatie
Deze problematiek doet zich voornamelijk voor ter hoogte van de stroken 5, 6 en 9. o
Gevolgen voor de natuurwaarde
Voor een bespreking van de gevolgen voor de natuurwaarde wordt hier verwezen naar de bespreking van de effecten van knelpunt
Foto 8: Uitwaaiing van pesticiden in strook 5
1 (herbicidengebruik). o
Oplossing
Het heeft geen zin om deze problematiek te trachten op te klaren zolang nog bewust gesproeid wordt op de oeverstroken zelf (zie knelpunt 1). Eens het probleem van het sproeien in de eigenlijke oeverstrook opgelost is, kan uitwaaiing van sproeistoffen vanuit de akker naar de oeverstroken verhinderd worden door het in acht nemen van een bufferzone bij het sproeien van de aangrenzende akker.
Knelpunt 5: Laten liggen van maaisel o
Omschrijving en locatie
Ter hoogte van de te hooien stroken 4, 5 en 9 werd het maaisel niet (volledig) afgevoerd (zie foto 9). o
Gevolgen voor de natuurwaarde
Voor een bespreking van de invloed van het laten liggen van het maaisel op de natuurwaarden wordt hier verwezen naar knelpunt 2. o
Oplossing
Het volledig afvoeren van het maaisel.
ESHER
Foto 9: Niet afgevoerd maaisel in strook 9 februari 2005
22
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
Knelpunt 6: Oeverafkalving o
Omschrijving
De rand van de oeverstroken wordt door het water van de aangrenzende sloot plaatselijk uitgehold en brokkelt vervolgens af. Nabij de oever vertonen de oeverstroken vaak scheuren en barsten. o
Locatie
Deze problematiek doet zich voornamelijk voor ter hoogte van de oeverstroken 5 en 6 en in mindere mate ter hoogte van de stroken 1, 3 en 4. o
Gevolgen voor de natuurwaarde
Deze problematiek resulteert in de afname van de breedte van de oeverstroken wat nefast is voor de natuurwaarde en de bufferende eigenschappen van deze stroken. o
Oplossingen
Een mogelijke vorm van preventie van oeverafkalving kan bestaan uit het gebruik van licht materieel bij het uitvoeren van de diverse beheersmaatregelen (zoals maaien, ploegen en eggen) en uit het vermijden van het gebruik van de oeverstroken als (toegangs)weg voor zwaar gemotoriseerd verkeer. Daarnaast kan de oeververdedigende kwaliteit van de rietkraag lokaal geoptimaliseerd worden door het frequent ’s winters maaien van de rietkraag gedurende de winter. Bij acute bedreiging kan eventueel geopteerd worden voor de aanleg van een kunstmatige, natuurvriendelijke oeverversteviging; waarbij gebruik gemaakt wordt van houtmatten of wilgentenen (Claus & Janssens, 1994). Ter informatie dient vermeld dat een natuurvriendelijke oeverversteviging met behulp van houtmatten reeds werd uitgevoerd ter hoogte van oeverstrook 7 (mondelinge mededeling plaatselijke landbouwer).
Knelpunt 7: Betreding van oeverstroken door zwaar vervoer o
Omschrijving
Tijdens de inventarisaties werd ervaren dat bepaalde stroken
regelmatig
betreden
worden
door
zwaar
gemotoriseerd verkeer. o
Locatie
Deze problematiek doet zich voornamelijk voor ter hoogte van de oeverstroken 3, 4, 5 en 9. Op basis van de diepe en verse tractorsporen (zie foto 10) kan gesteld worden dat het zuidelijk deel van strook 3 gedurende de winter van 2004 gebruikt werd als toegangsweg tot de aanpalende akker. Hiertoe werd de afsluiting die deze strook en de aangrenzende akker scheidt tijdelijk opengemaakt (zie foto 11). Ook het zuidelijk
Foto 10: Tractorsporen in strook 3
deel van strook 9 werd door tractoren als toegang naar de akkers gebruikt.
ESHER
februari 2005
23
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
Oeverstrook 5 wordt frequent bereden door vissers die geen gebruik maken van de voorziene parking ter hoogte van de Pervijzestraat maar met hun wagen doorrijden tot hun visstek (zie foto 12). In strook 4 werd door een visser regelmatig de wagen tot halverwege de oeverstrook geparkeerd.
Foto 11: Beschadigde afsluiting in strook 3
o
Foto 12: De parking in strook 5 wordt niet altijd gebruikt
Gevolgen voor de natuurwaarde
De betreding van de oeverstroken door zwaar materiaal resulteert op korte termijn in het beschadigen van de aanwezige vegetatie en het verstoren van de avifauna (o.m. vernietiging van nesten van broedvogels). Op langere termijn resulteert deze betreding in het verdichten en verslempen van de bodem, met alle gevolgen van dien (lokale dominantie van betredingsresistente soorten) voor de vegetatie. o
Oplossing
Het verhinderen van de toegang voor gemotoriseerd verkeer ter hoogte van de kritieke punten door het plaatsen van slagbomen of hekkens.
Knelpunt 8: Gebruik als sluipweg o
Omschrijving
Bepaalde stroken worden gebruikt als sluipweg door quads en moto’s. o
Locatie
Strook 5 wordt onregelmatig door moto’s en quads gebruikt als snelle verbinding tussen het fietspad en de N65 die deze strook respectievelijk ten zuiden en ten noorden begrenzen. Ook in strook 10, die in het noorden aansluit op een fietspad en in het zuiden op een weg werd deze problematiek waargenomen. Er dient opgemerkt dat deze problematiek zich vermoedelijk beperkt tot de periode gaande van half juli tot eind april, aangezien gedurende de overige maanden de hoog opgeschoten vegetatie in de betreffende stroken het gebruik als sluipweg niet langer toelaat. o
Gevolgen voor de natuurwaarde
Het gebruik van de oeverstroken als sluipweg resulteert in een verstoring van de avifauna (voornamelijk in het broedseizoen) en in een lokale beschadiging van de vegetatie.
ESHER
februari 2005
24
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Algemene inleiding
o
Oplossing
Het plaatsen van slagbomen of afsluitingen ter hoogte van begin- en eindpunten van de oeverstroken lijkt de beste ingreep om dit probleem aan te pakken.
Foto 13 en 14: Ten zuiden en ten noorden is strook 6 vrij toegankelijk, respectievelijk vanop het fietspad en vanop de N65
Knelpunt 9: Omwoelen van de bodem o
Omschrijving en locatie
Voor strook 7 wordt in het beheersplan uitdrukkelijk vermeld dat het scheuren, rollen, slepen of fresen van de bodem hier niet toegelaten wordt. Nochtans werden de sporen van een dergelijke activiteit hier waargenomen, en dit niet toevallig net op de plaats waar het hoekpunt van een vegetatie opname werd gemarkeerd met behulp van een fenotpaaltje. Zoals de fabrikant ons verzekerde zijn dergelijke paaltjes inderdaad onverwijderbaar zonder het omploegen van de bodem, wat zo zijn sporen nalaat.
Foto 15 en 16: Strook 7 voor (januari 2004) en na (juli 2004) omwoeling
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
25
Algemene inleiding
o
Gevolgen voor de natuurwaarde
In het beheersplan wordt een permanent, ongescheurd weiland als streefbeeld vooropgesteld. Het niet gewenst omwoelen van een gedeelte van een reeds enigszins gestabiliseerde bodem vertraagt het bereiken van dit streefbeeld op de getroffen plaatsen. Verder is er het probleem van het verdwijnen van een vast punt voor het opvolgen van de vegetatie o
Oplossing
De aangelangden informeren dat de bodem niet onnodig omgewoeld kan worden.
ESHER
februari 2005
26
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
MODULE VEGETATIE 1 Doelstelling Het verhogen van de botanische diversiteit van de oeverstroken vormt de prioritaire doelstelling van het in het studiegebied gevoerde beheer. De module vegetatie van deze studie wenst na te gaan in hoeverre deze opwaardering van de botanische diversiteit gerealiseerd wordt door de diverse beheersmaatregelen afzonderlijk en door het geheel van beheersvormen in het volledige studiegebied.
2 Methodiek 2.1 Opstellen streeplijst Voor elke oeverstrook werd een streeplijst van de aanwezige hogere planten opgesteld. Hiertoe werden de stroken tweemaal bezocht, om zowel voorjaarsbloeiers als zomerbloeiers op te merken. De eerste inventarisatie vond plaats op 16 april 2004, de tweede inventaris op 8 juni 2004 en 9 juli 2004. De gegevens van beide bezoeken werden per strook samengebracht op één lijst. Ze worden weergegeven in Bijlage 1.
2.2 Kartering aandachtssoorten Onder aandachtssoorten worden hier soorten verstaan die o
ofwel vermeld worden op de Rode Lijst als uitgestorven, met uitsterven bedreigd, bedreigd of kwetsbaar;
o
ofwel zeer zeldzaam (KFK 1-2), zeldzaam (KFK 3) of vrij zeldzaam (KFK 4) zijn.
De aandachtssoorten die in het studiegebied aangetroffen werden tijdens de monitoring worden weergegeven onder
Tabel 11. Voor een toelichting van de afkorting KFK wordt hier verwezen naar paragraaf 4.1. Tijdens het uitvoeren van de inventaris worden de aandachtssoorten gekarteerd. Dit houdt concreet in dat hun plaats van voorkomen wordt aangeduid op kaart met behulp van een WAAS-EGNOS compatibele GPS (model Garmin Geko 201). De nauwkeurigheid van een dergelijke GPS-meting bedraagt in optimale omstandigheden 5 meter. Ze is evenwel variabel en sterk afhankelijk van het aantal ontvangen satellieten, de configuratie van deze satellieten en de kwaliteit van ontvangst; die op zijn beurt afhankelijk is van de openheid van de plaats. Gezien het studiegebied gelegen is in de polder, waar storende, opgaande begroeiing en andere hindernissen voor een optimale ontvangst ontbreken kan gesteld worden dat de voornoemde maximale nauwkeurigheid tijdens de GPS metingen benaderd wordt. Dit werd bevestigd door het feit dat de GPS tijdens de ingave van de punten ook telkens de maximale nauwkeurigheid (5 m) aangaf. Daarnaast wordt er een telling
of een schatting uitgevoerd van de populatiegrootte van deze
aandachtssoorten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de in Tabel 3 weergegeven schaal. De aangetroffen aandachtssoorten zijn weergegeven op kaart 2.
ESHER
februari 2005
27
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Tabel 3: Schaal gebruikt voor weergave populatiegrootte aandachtssoorten (naar Westhoff & al., 1995) Klasse
Aantal individuen
1
1
2
2-10
3
10-20
4
20-100
5
>100
Er werden van deze aandachtssoorten bovendien waarnemingen inzake fenologie en vitaliteit op populatieniveau uitgevoerd. Voor de waarnemingen met betrekking tot fenologie wordt gebruik gemaakt van de in Tabel 8 weergegeven schaal. Voor de waarnemingen aangaande vitaliteit wordt gebruik gemaakt van de in Tabel 4 weergegeven schaal. Tabel 4: Graden van vitaliteit (naar Westhoff & al., 1995) 1
Goed ontwikkelde planten die hun gehele levenscyclus volbrengen
2
Goed ontwikkelde planten die zich wel vegetatief voortplanten, maar toch niet hun gehele levenscyclus volbrengen
3
Weinig vitale planten die zich soms nog wel (vegetatief) vermeerderen, maar niet hun hele levenscyclus volbrengen
4
Planten die toevallig ontkiemd zijn, maar zich niet verder ontwikkelen
2.3 Uitvoeren vegetatieopnames 2.3.1 Keuze en afbakening proefvlakken In elke oeverstrook werden er een aantal permanente kwadraten (PQ’s) uitgezet. Dit gebeurde zodanig dat er voor elke beheersvorm op zijn minst 2 PQ’s zijn. Het aantal uitgezette PQ’s per oeverstrook is afhankelijk van de in het veld waargenomen kenmerken van deze oeverstroken. Zo worden in sterk heterogene stroken meer PQ’s uitgezet dan in eerder homogene stroken. Daarnaast worden in eerder dynamische stroken met bvb. akkerbeheer meer PQ’s uitgezet dan in eerder
stabiele
stroken
met
bvb.
PQ’s
hebben
een
hooilandbeheer. De
rechthoekige
oppervlakte van 50 m² en bij voorkeur een afmeting van 5 x 10 m. In oeverstroken Foto 17: één van de hoeken van de PQ’s wordt gemarkeerd met een fenotpaaltje ESHER
februari 2005
28
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
smaller dan 5 m wordt de afmeting van de PQ’s op 4 x 12,5 m of op 2,5 x 20 m gesteld. Eén van beide hoeken van de PQ gelegen langs de oever wordt gemarkeerd met een fenotpaaltje (zie foto 17). De exacte locatie van deze fenotpaal werd op 15 maart 2005 opgemeten met een GPS met een
nauwkeurigheid van 1 cm. De hierbij verkregen coördinaten zijn opgenomen onder bijlage 4. De keuze en afbakening van de proefvlakken gebeurde op 17 februari 2004 op basis van de terreinverkenning van 30 januari 2004. Bij de keuze en afbakening van deze proefvlakken werd, naast met de hierboven opgesomde criteria inzake aantal PQ’s per oeverstrook rekening gehouden met de onderstaande bijkomende criteria: ¾
Het beheerstype: representativiteit van de opname voor het betreffende beheerstype
¾
Homogeniteit: eenvormigheid van de vegetatie qua structuur en samenstelling
Een overzicht van het aantal PQ’s per oeverstrook en per beheersvorm is opgenomen in Tabel 5. De locatie van de 15 aan de hand van deze criteria bekomen proefvlakken wordt weergegeven op Kaart 2. Tabel 5: Aantal PQ’s per oeverstrook Oeverstrook
Nummering conform beheersplan
Beheer
Lengte (m)
Aantal PQ’s
1
39
akkerrandbeheer
1.530
3
3
42
begrazing
1.200
2
4
43
800
1
5
51
1.500
2
6
50
1.300
2
7
49
begrazing
770
1
9
46
hooilandbeheer
1.700
2
10
45 (Z-deel)
wildbeheer
435
1
11
45 (N-deel)
wildbeheer
300
1
hooiland- en rietbeheer hooiland- en rietbeheer hooiland- en rietbeheer
Bij elk van deze proefvlakken worden de volgende kopgegevens genoteerd: ¾
Nummer: Bestaat uit het nummer (voor de oeverstrook), een letter (voor de specifieke locatie) en een cijfer (voor het tijdstip van de opname). Voor verdere duiding bij deze nummering van de PQ’s en van de opnames wordt hier verwezen naar de overzichtstabel in Bijlage 4.
¾
Beheersvorm: zie § I.3 voor een toelichting betreffende de beheersvorm
¾
X en Y coördinaat van de hoekpunten: De X en Y coördinaat (Lambert coördinatensysteem) van één hoekpunt van de PQ zoals bepaald op het terrein d.m.v. GPS.
ESHER
februari 2005
29
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
¾
Lengte proefvlak (m): Deze lengte bedraagt 10, 12,5 of 20m.
¾
Breedte proefvlak (m): Deze breedte bedraagt 5, 4 of 2,5m.
¾
Oppervlakte proefvlak (m²): Deze oppervlakte bedraagt 50m².
¾
Expositie (NOZW): De richting van de expositie wordt bepaald met behulp van kaart en/of kompas.
¾
Inclinatie (graden): De hellingsgraad van de proefvlakken wordt geschat.
Bovendien wordt op een representatieve locatie en op een representatief tijdstip een foto genomen van het vegetatietype en de vegetatiestructuur van elk van de proefvlakken.
2.3.2 Vegetatiestructuur Bij deze structuuropnames worden zowel de verticale als de horizontale vegetatiestructuur van de proefvlakken opgemeten.
2.3.2.1 Verticale structuur In de afgebakende proefvlakken werden drie opnames van de verticale vegetatiestructuur genomen. De eerste van deze opnames werd uitgevoerd op 17 februari 2004, dit om het winter- en het voorjaarsaspect van de verticale vegetatiestructuur te illustreren. Een tweede verticale structuuropname werd genomen op 8 en 9 juli 2004, dit om het zomeraspect van de verticale vegetatiestructuur te illustreren. Met het oog op een weergave van de verticale vegetatiestructuur in het najaar werd ten slotte een derde verticale structuuropname genomen op 23 november 2004. Om een beeld van de verticale structuur van de vegetatie te krijgen, wordt de gelaagdheid van de vegetatie uitvoerig beschreven. Hiertoe wordt vooreerst het aantal etages in de vegetatie genoteerd. Vervolgens wordt de totale bedekking van alle etages samen en de bedekking van elke te onderscheiden laag (naakte bodem, algenlaag, moslaag, hoge en lage kruidlaag) beoordeeld. Deze bedekking wordt uitgedrukt in percentages van de totale oppervlakte van het proefvlak. Daarnaast wordt ook de gemiddelde en de maximale hoogte van de hoge en lage kruidlaag opgemeten. Hierbij worden de in Tabel 6 weergegeven benaderende hoogtes aangewend. Tabel 6: Benaderende hoogtes Boomlaag (m)
Struiklaag (m)
Kruidlaag (cm)
0
0
0
50
5
1
10
60
10
2
20
70
15
3
30
80
>20
>4
40
90
>100
De aldus verkregen opnames van de verticale vegetatiestructuur worden in het veld genoteerd op de door de aanbestedende overheid geleverde veldformulieren, opgenomen in Bijlage 4.
2.3.2.2 Horizontale structuur Om een beeld van de horizontale structuur van de vegetatie te krijgen, wordt het vegetatiepatroon uitvoerig beschreven. Hiertoe wordt de aard van de verspreiding van de individuen van elke soort ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
30
Module vegetatie
(alleenstaand, in polletjes, in tapijten,…) die op het moment van de uitvoering van de horizontale structuuropname in het proefvlak aanwezig is (de sociabiliteit) beschreven met behulp van de vijfdelige sociabiliteitschaal van Braun-Blanquet (zie Tabel 7). Tabel 7: De vijfdelige sociabiliteitschaal van Braun-Blanquet (naar Schaminée & al., 1995) code
sociabiliteit
1
Alleenstaand
2
In kleinere groepjes of polletjes groeiend
2
Losse 2, doorgroeid met individuen van een andere soort
3
In grotere groepen groeiend, of kussens en bulten vormend
3
Losse 3, doorgroeid met individuen van een andere soort
4
Tapijten of zeer grote groepen vormend
4
Losse 4, doorgroeid met individuen van een andere soort
5
Het gehele proefvlak min of meer homogeen bedekkend
5
Losse 5, doorgroeid met individuen van een andere soort
Gezien een identificatie van alle aanwezige individuen tot op soortsniveau vereist is voor het opmeten van de horizontale vegetatiestructuur wordt dergelijke opname slechts uitgevoerd in de zomer (8 juni en 9 juli 2004).
Op het door de dienstverlenende overheid geleverde formulier wordt geen ruimte voorzien specifiek voor het noteren van de horizontale structuur van de vegetatie. Deze horizontale structuur wordt dan ook op het veldformulier genoteerd onder de vorm van een sociabiliteitschaal in het vak ‘opmerking’ bij elke waargenomen soort.
2.3.3 Soortensamenstelling, fenologie, bedekking en aantallen De opname van de soortensamenstelling werd uitgevoerd op 8 juni en 9 juli 2004 in de volgens de hierboven gestelde methodiek afgebakende proefvlakken. Hiertoe worden per opname en per etage alle voorkomende soorten hogere en lagere planten genoteerd (kwalitatieve opname). Van elke aanwezige soort wordt vervolgens de ontwikkelingsfase (fenologie) genoteerd. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van de in Tabel 8 weergegeven notatiewijze. Tabel 8: Notaties van de fenologische toestand van de plantensoorten bij het maken van de opnames (naar Westhoff & al., 1995)
Code K V Kn Fl Fr Dis † Sp
Toelichting Kiemplant Vegetatief, d.w.z. zonder bloemknoppen, bloemen of vruchten Met bloemknoppen Bloeiend Met vruchten Uitgezaaid, oude bloeistengels nog aanwezig Bovengronds afgestorven Sporenvormend
Vervolgens wordt voor elke soort in elke etage de abundantie en de bedekking geschat (kwantitatieve opname). Oorspronkelijk werd hiertoe het gebruik van de beheersmonitoringschaal voor natuurreservaten ESHER
februari 2005
31
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
(Demeulenaere & al, 2003) vooropgesteld. Aangezien deze schaal niet bruikbaar is voor het ingeven van de opnames in TURBOVEG werd uiteindelijk toch geopteerd voor het gebruik van de in Tabel 9 weergegeven Tansley-schaal. Tabel 9: Tansley-schaal (naar Westhoff & al., 1995) Symbool
Omschrijving
Toelichting
D
Dominant
Soort overheerst
C
Co-dominant
Soort overheerst samen met andere soorten
A
Abundant
Soort is veel aanwezig, maar nooit (co)-dominant
F
Frequent
Soort is vrij talrijk
O
Occasional
Soort is verspreid aanwezig
R
Rare
Soort is zeldzaam
S
Sporadic
Soort is zeer zeldzaam, slechts enkele exemplaren aanwezig
L
Local
Soort komt alleen plaatselijk voor binnen het afgegrensde gebied (te combineren met D t.e.m. S)
De waarnemingen van de soortensamenstelling, de abundantie en de fenologie van de vegetatie worden in het veld genoteerd op de door de opdrachtgever hiertoe voorziene veldformulieren (zie Bijlage 3).
2.3.4 Opslag en verwerking 2.3.4.1 Kopgegevens De bekomen veldgegevens worden ingegeven en opgeslagen in TURBOVEG for Windows 1.99r. Hierbij worden voor elke opname (februari, juli, november) de volgende door TURBOVEG standaard opgevraagde kopgegevens ingevuld. Bedekkingsschaal: in casu de Tansley schaal (code 11) Project (code): Hier wordt standaard “1” ingevuld Auteur (code): 1: F. Verloove & J. Calcoen, 2: J. Calcoen Datum: Onder dit veld wordt de datum waarop de vegetatieopname werd uitgevoerd weergegeven. X-coördinaat: X coördinaten van hoekpunt PQ Y-coördinaat: Y coördinaat van hoekpunt PQ Syntaxoncode Schaminée: Onder dit veld wordt de situering van de opname in de vegetatietypologie van de Nederlandse fytosociologische school (Schaminée & al., 1995-1999) weergegeven. Lengte proefvlak (m): Breedte proefvlak (m): Oppervlakte proefvlak (m²): Expositie (N-NO-O-ZO-Z-ZW-W-NW): Inclinatie:
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
32
Module vegetatie
Totale bedekking, bedekking boomlaag, bedekking struiklaag, bedekking kruidlaag, bedekking moslaag, bedekking algenlaag(%): Gemiddelde hoogte kruidlaag, maximale hoogte kruidlaag (cm): Mossen geïdentificeerd: Aangezien ook de moslaag geïdentificeerd wordt hier standaard J (ja) weergegeven
2.3.4.2 Soortgegevens Voor de opname uitgevoerd in juni worden naast deze kopgegevens ook de soortgegevens (aangetroffen soorten, etage, Tansley code) de fenologie en de horizontale structuuropnames (sociabiliteit volgens BraunBlanquet) ingevuld.
ESHER
februari 2005
33
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
3 Resultaten De resultaten van de module vegetatie van het monitoringsproject voor de ruilverkaveling ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke worden weergegeven in de onderstaande documenten: Kaart 2: Module vegetatie Bijlage 1: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op wetenschappelijke naam Bijlage 2: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op nederlandse naam Bijlage 3: Aangetroffen plantensoorten per oeverstrook Bijlage 4: Overzichtstabel structuur- en vegetatieopnames Bijlage 5: Structuur- en vegetatieopnames Bijlage 6: Veldformulier vegetatieopnames Ze worden besproken in de paragrafen 4 (flora) en 5 (vegetatie).
ESHER
februari 2005
34
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
4 Soorten In totaal werden tijdens de inventarisaties 152 verschillende soorten hogere planten aangetroffen in het studiegebied. Deze soorten worden vermeld in Bijlage 1 (op wetenschappelijke naam) en Bijlage 2 (op Nederlandse naam).
4.1 Zeldzaamheid van de aangetroffen soorten 4.1.1 Principe In het Register Flora Vlaanderen (Biesbrouck et al., 2001) wordt een globale indicatie van de zeldzaamheid van een plantensoort op Vlaams niveau uitgedrukt aan de hand van de Kwartierhokfrequentieklasse (KFK). De kwartierhokfrequentie van een bepaalde soort kan gedefinieerd worden als het aantal kwartierhokken (1 km²) waarin een soort geobserveerd werd in de periode 1972 tot 2001. Om de KFK te bekomen, worden deze kwartierhokfrequenties in 10 klassen opgedeeld aan de hand van de in Tabel 10 weergegeven klassegrenzen. Hoe hoger de KFK van een bepaalde soort, hoe algemener deze is. Tabel 10: Kwartierhokfrequentieklassen klassegrenzen Benaming
KFK procentueel
aantal kwartierhokken
uiterst zeldzaam zeer zeldzaam zeldzaam
1 2 3
0-1
0 - 17.5
1-4
17.5 - 59.5
4-9
59.5 - 131.5
vrij zeldzaam
4
9-16
131.5 –228.5
5
16-25
228.5 - 353.5
6
25-36
353.5 - 729.5
7
36-49
729.5 - 1128.5
8
49-64
128.5 - 1856.5
9 10
64-81
1856.5 - 3183.5
81-100
> 3183.5
vrij algemeen algemeen zeer algemeen uiterst algemeen
4.1.2 Algemene bespreking De KFK van alle tijdens deze studie aangetroffen soorten zoals vermeld in Biesbrouck & al. (2001) wordt weergegeven in Bijlage 1 (soorten op wetenschappelijke naam) en Bijlage 2 (soorten op Nederlandse naam). In Grafiek 1 wordt de verdeling van deze soorten over de verschillende KFK’en weergegeven.
ESHER
februari 2005
35
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
80
72
70
aantal soorten
60 50 40
33
30 19
20 10
1
2
1
1
2
3
4
4
6
4
5
6
10
0 7
8
9
10
KFK
Grafiek 1: Verdeling van de aangetroffen soorten over de kwartierhokfrequentieklassen Op basis van deze grafiek kan gesteld worden dat het merendeel van de aangetroffen plantensoorten (95%) uiterst algemeen tot vrij algemeen is. Er werden evenwel 8 vrij zeldzame tot uiterst zeldzame soorten aangetroffen. Deze worden uitvoerig besproken in paragraaf 4.1.3.
4.1.3 Bespreking aandachtssoorten De 8 aandachtssoorten die tijdens het onderzoek in het studiegebied werden aangetroffen worden weergegeven in Tabel 11. De vindplaatsen van deze soorten worden weergegeven op Kaart 2. In wat volgt, wordt elk van deze soorten besproken naar verspreiding in het studiegebied, verspreiding in Vlaanderen, ecologie en beheersvereisten. Tabel 11: Aangetroffen aandachtssoorten Preferentialiteit voor de
Wetenschappelijke naam
KFK
RL categorie
Strandkweek
4
vrij zeldzaam
positief gecorreleerd
significante stijging
Kleine wolfsmelk
3
kwetsbaar
positief gecorreleerd
significante daling
Brede wolfsmelk
1
zeer zeldzaam
positief gecorreleerd
geen significante trend
Vlaamse peterselie
2
zeer zeldzaam
niet significant
geen significante trend
Veldgerst
4
vrij zeldzaam
positief gecorreleerd
geen significante trend
Dubbelkelks
4
vrij zeldzaam
positief gecorreleerd
significante stijging
Viltig kruiskruid
4
momenteel niet bedreigd
positief gecorreleerd
geen significante trend
Knopig doornzaad
2
momenteel niet bedreigd
niet significant
geen significante trend
ESHER
polder
trend
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
36
Module vegetatie
4.1.3.1
Strandkweek
Strandkweek werd uitsluitend aangetroffen in de meest zuidelijke 100 à 200 m van strook 5, waar ze de vegetatie lokaal wel zeer sterk domineert. Ondanks haar grote lokale abundantie zijn momenteel nog geen waarnemingen bekend van deze soort in de betreffende kwartierhokken en zelf niet in het betreffende uurhok. De meest nabij gelegen waarneming van deze soort betreft een melding vanuit Beerst, een gehucht gelegen ten oosten van het studiegebied. Strandkweek komt optimaal voor op aanspoelselgordels in brak tot zilt milieu, maar kan zich bij verzoeting van de standplaats lang handhaven. Ook bij verarming van deze oorspronkelijk zeer voedselrijke
aanspoelsels
weet
Strandkweek nog enige tijd stand te houden. Het feit dat zilte tot brakke vloedmerken in Vlaanderen
Figuur 1: Verspreidingskaart van Strandkweek
beperkt zijn tot de duinstreek waar de zee instaat voor de aanvoer van zilt vloedmerk- en tot de Scheldepolders -waar de Schelde instaat voor de aanvoer van brak vloedmerk- verklaart de duidelijke preferentie van deze soort voor deze beide regio’s. In de kustpolders wordt Strandkweek opmerkelijk minder vaak aangetroffen, wat kan verklaard worden vanuit het feit dat hier geen getijdenrivieren voorkomen, waardoor het optimale biotoop voor deze soort hier ontbreekt. De waarneming van Strandkweek in het studiegebied kan dan ook op dezelfde lijn geplaatst worden als de recente waarnemingen van deze soort in het binnenland (o.m. in Herzele, Poperinge en Gavere). Het betreft hier relatief recente vestigingen van deze soort buiten haar natuurlijke standplaats.
4.1.3.2 Kleine wolfsmelk Twee alleenstaande individuen van deze soort werden aangetroffen in de strook 10. Tot op heden waren nog geen waarnemingen van Kleine
wolfsmelk
uit
het
betreffende
kilometerhok bekend. In tal van nabijgelegen kilometerhokken werd deze soort echter wel reeds aangetroffen.
Kleine wolfsmelk in strook 10
ESHER
februari 2005
37
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Kleine wolfsmelk is een akkerplant
van
kalk-
houdende, eerder vochtige klei-, krijt- en lĂśssbodems. Deze specifieke bodemeisen worden
in
sterke
mate
in
de
weerspiegeld
verspreiding van deze soort binnen Vlaanderen. Kleine wolfsmelk vertoont immers een verspreiding die zich nagenoeg beperkt tot de polders in het noorden en de krijt- en leemgebieden in het
Figuur 2: Verspreidingskaart van Kleine wolfsmelk
zuiden van het Gewest. Op basis van Figuur 2 kan gesteld worden dat de tijdens deze studie aangetroffen individuen gelegen zijn binnen de kern van de verspreiding van deze soort in de polder, die zich situeert langs de IJzer.
4.1.3.3 Brede wolfsmelk Een 40-tal individuen van deze soort werden aangetroffen in strook 10, en dit verspreid over het vlakke deel van de oeverstrook en de rietkraag. Het voorkomen van Brede wolfsmelk was tot op heden niet gedocumenteerd voor het betreffende kwartier-, en zelfs, uurhok. Brede wolfsmelk werd echter wel reeds aangetroffen verder stroomafwaarts langs de Oude A-vaart. Brede wolfsmelk is een zeer zeldzame bewoner van akkers en braakliggende terreinen op kalkrijke kleigronden. Op basis van Figuur 3 kan gesteld worden dat de verspreiding van
deze
soort
in
Vlaanderen zich beperkt tot
Brede wolfsmelk in strook 10
twee duidelijk afgescheiden gebieden. Vooreerst is deze soort –zoals reeds vermeldgekend van de polder rond Diksmuide.
Het
zwaarte-
punt van de verspreiding van Brede wolfsmelk in Vlaanderen is echter gelegen op de alluviale kleigronden in het Leiedal tussen Kortrijk en
ESHER
Deinze;
op
het
Figuur 3: Verspreidingskaart van Brede wolfsmelk
februari 2005
38
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
grondgebied van de gemeentes Deerlijk, Zwevegem en Kuurne. Recent (zomer 2004, nog niet aangeduid op Fig. 3) werd Brede wolfsmelk ook aangetroffen in een wegberm van de N49 in de Scheldepolders, wat het aantal gekende geografisch afgescheiden deelpopulaties van deze soort in Vlaanderen op 3 brengt.
4.1.3.4 Veldgerst Veldgerst werd in grote getale aangetroffen in oeverstrook 7 en in de meest noordelijke 200 m van oeverstrook 9. In twee van de drie kilometerhokken waarin Veldgerst werd aangetroffen tijdens deze studie was ze tot op heden niet gekend. Veldgerst is een typische kleiplant, die echter wel meer op zandige dan op uitgesproken zware klei groeit. Ze wordt in Vlaanderen dan ook voornamelijk aangetroffen in de zee(polders) en in mindere mate in de rivierkleigebieden (voornamelijk
langs
de Veldgerst in strook 9
Schelde en de Leie). Ze groeit hier voornamelijk in niet te zwaar bemeste, oudere weien
hooilanden
op
vrij
voedselrijke, kalkhoudende bodem. Bij zware bemesting en frequent
scheuren van
het grasland verdwijnt ze, beweiding wordt door dit gras daarentegen goed verdragen.
Figuur 5: Verspreidingskaart van Veldgerst
4.1.3.5 Vlaamse peterselie Relatief grote populaties (>100 ind.) van Vlaamse peterselie –ook wel Wilde peterselie genoemd- werden aangetroffen in de stroken 6 en 7. Een kleinere populatie (10 tot 20 ind.) van deze soort werd aangetroffen ter hoogte van strook 9. De vondst van Vlaamse Peterselie in strook 9 betreft de eerste vondst van
deze
soort
in
het
betreffende
kwartierhok. Vlaamse peterselie in strook 7
ESHER
februari 2005
39
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Opmerkelijk is dat elk van deze vindplaatsen zich situeert langs de oever, op de overgang tussen het hoog opgeschoten riet van de waterkant en de lager blijvende vegetatie van de eigenlijke oeverstrook. Afgezien van een enkele waarneming Duinstreek
in is
Peterselie
in
de
Vlaamse Vlaanderen
beperkt tot de Kustpolders. Het zwaartepunt van haar verspreiding
is
hierbij
gelegen op het grondgebied van
de
gemeentes
Middelkerke en Diksmuide. Vlaamse
peterselie
optimaal
groeit
op
geĂŤxposeerde
zuid
Figuur 6: Verspreidingskaart van Vlaamse peterselie
kleibodems.
Ze is voor haar kieming afhankelijk van trapgaten en houdt dan ook het best stand bij extensieve beweiding. Net als Knopig doornzaad heeft Vlaamse peterselie haar optimum in steilrandjes van Kamgrasweides.
4.1.3.6 Dubbelkelk Een vijftal individuen van deze vrij zeldzame soort werden aangetroffen in het zuidelijke beginpunt van strook 5, tegen de brug van de Veurnestraat over de Oude A-vaart.
De
oeverstrook
vondst betreft
van
Dubbelkelk
de
eerste
langs
deze
gedocumenteerde
waarneming van deze soort in het betreffende kwartier- en uurhok. Dubbelkelk is een onbestendige soort van ruigten op verstoorde, (matig) voedselrijke, kalkrijke, niet humeuze, droge klei- en (in mindere mate) leemgrond.
Dubbelkelk in strook 5
Het zwaartepunt van de verspreiding van Dubbelkelk in Vlaanderen situeert zich vanouds ter hoogte van de
polders.
evenwel
in
Ze
wordt
toenemende
mate ook in het binnenland aangetroffen. liefde
voor
Haar
voor-
zwaardere
bodems vertaalt zich hierbij
ESHER
Figuur 7: Verspreidingskaart van Dubbelkelk
februari 2005
40
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
in een grotere presentie in streken met een lemige bodem. In zandig Vlaanderen en de Kempen ontbreekt ze nagenoeg volledig.
4.1.3.7 Viltig kruiskruid Eén
individu
van
deze
soort
werd
aangetroffen in oeverstrook 3. Tot op heden was het voorkomen van Viltig kruiskruid niet
gekend
voor
het
betreffende
kilometerhok. Deze soort werd echter wel reeds
éénmaal
aangetroffen
in
het
betreffende uurhok. Viltig kruiskruid groeit bij voorkeur op zonnige tot licht beschaduwde, grazige plaatsen op een kalkhoudende, matig vochtige grond. Ze komt voor op een breed scala
aan
Viltig Kruiskruid in strook 3
bodemtypes
gaande van klei over krijt en leem
tot
zand.
Deze
abiotische randvoorwaarden doen
zich
in
België
voornamelijk voor in de kust-
en
Scheldepolders,
waar het zwaartepunt van de verspreiding van Viltig kruiskruid in Vlaanderen is gelegen. Viltig
kruiskruid
beweiding
en
mijdt
betreding
Figuur 8: Verspreidingskaart van Viltig kruiskruid
maar is goed maaitolerant.
4.1.3.8 Knopig doornzaad In totaal werden zes groeiplaatsen van Knopig doornzaad aangetroffen in de oeverstroken 7, 9 en 10. Voor drie van de vier kwartier en één van de drie uurhokken waarin Knopig doornzaad werd aangetroffen was deze soort tot op heden niet gekend. Net als Vlaamse peterselie situeren de groeiplaatsen van Knopig doornzaad in het studiegebied zich voornamelijk op de overgang tussen het vlakke deel van de oeverstrook en de rietkraag. Dit geldt echter niet voor de populatie van
Knopig doornzaad in strook 10 ESHER
februari 2005
41
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
deze soort die aangetroffen werd op de ruïne van een stenen bouwwerk ter hoogte van strook 7. Afgezien van een viertal geïsoleerde waarnemingen in het binnenland beperkt de verspreiding van Knopig doornzaad zich in Vlaanderen tot de Kustpolders. Knopig doornzaad komt in standplaatsvereisten overeen
met
sterk Vlaamse
peterselie. Ze verkiest net als deze laatste soort een droge, zuid
geëxposeerde
klei-
bodem, en komt optimaal voor
in
steilrandjes
van
Kamgrasweiden. Aangezien Knopig doornzaad niet aardt in een hoog opschietende vegetatie maar wel tolerant
Figuur 9: Verspreidingskaart van Knopig doornzaad
is ten aanzien van begrazing is –net als bij Vlaamse Peterselie- een begrazings-beheer vereist voor het instandhouden van de groeiplaatsen van deze soort.
4.2 Rode lijst 4.2.1 Toelichting Een Rode Lijst is een document dat organismen op grond van hun bedreiging en achteruitgang onderverdeeld in verschillende categorieën. De Rode lijst voor de plantensoorten in Vlaanderen is opgenomen in Biesbrouck et al., 2001. Ter verduidelijking worden de in het kader van de voorliggende studie relevante Rode lijst klassen weergegeven onder Kader 1. Kader 1: Categorieën van de Rode Lijst Onvoldoende gekend: Het betreft soorten die door een gebrek aan gegevens of door de aard van de gegevens momenteel niet in een andere Rode lijst categorie ingedeeld kunnen worden en waarvoor meer onderzoek noodzakelijk is. Criteria niet van toepassing: Het betreft soorten die door een gebrek aan of door de aard van de gegevens momenteel niet in één van de onderstaande Rode lijst-categorieën kunnen ingedeeld worden. Dit betekent echter niet dat deze soorten niet bedreigd zijn. Meestal betreft het hier evenwel soorten die zich recent in Vlaanderen gevestigd hebben of er reeds lang in kleine aantallen aanwezig zijn en waarvan regelmatig voortplanting bekend is. Momenteel niet bedreigd: Het betreft algemene soorten die niet aantoonbaar zijn achteruitgegaan of zelf zijn toegenomen en die weinig risico lopen om in één van de overige Rode lijst categorieën terecht te komen.
ESHER
februari 2005
42
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Achteruitgaand: Het betreft momenteel nog niet bedreigde soorten die een groot risico lopen om op korte termijn in de categorie “Kwetsbaar” terecht te komen als de factoren die de bedreiging veroorzaken blijven voortduren en beschermingsmaatregelen uitblijven. Kwetsbaar: Het betreft soorten die een groot risico lopen om op korte termijn in de categorie “Bedreigd” terecht te komen als de factoren die de bedreiging veroorzaken blijven voortduren en beschermingsmaatregelen uitblijven.
4.2.2 Bespreking De Rode lijst categorie van elk van de aangetroffen planten zoals vermeld in Biesbrouck & al. (2001) wordt weergegeven in Bijlage 1 (soorten op wetenschappelijke naam) en Bijlage 2 (soorten op nederlandse naam). In Grafiek Grafiek 32 wordt de verdeling van deze soorten over de verschillende Rode lijst klassen weergegeven.
1 11
14
onvoldoende gekend criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd achteruitgaand kwetsbaar
135
Grafiek 2: Verdeling van de aangetroffen soorten over de Rode lijst categorieën Uit bovenstaande grafiek blijkt dat het overgrote deel van de aangetroffen plantensoorten opgetekend staat in de Rode lijst als ‘momenteel niet bedreigd’ (88%) of ‘criteria niet van toepassing’ (9%). Voor één soort (Veldbeemdgras) zijn niet genoeg gegevens voorhanden. Beemdkamgras wordt aanzien als ‘achteruitgaand’, Kleine wolfsmelk als ‘kwetsbaar’. Beemdkamgras werd aangetroffen in het noordwestelijke deel van strook 9. Het is een algemene soort van oudere, minder intensief gebruikte weilanden op tamelijk voedselrijke, matig vochtige gronden. Ze wordt begunstigd door een zekere mate van bodemverdichting, die in weiland veroorzaakt wordt door betreding van grazers. Bij afwezigheid van betreding wordt Beemdkamgras op lange termijn vervangen door hooilandsoorten. Door intensivering van de landbouw en toename van de bemesting van weilanden wordt Beemdkamgras hoe langer hoe meer verdrongen door productievere grassen zoals Engels raaigras, wat een verklaring vormt voor haar status als achteruitgaande soort. Uit de bespreking van Kleine wolfsmelk onder paragraaf 4.1.3 kan besloten worden dat haar kwetsbaarheid te verklaren valt vanuit de bedreiging en achteruitgang van haar standplaats (extensieve akkers op kalkrijke bodem) ten gevolge van toenemende intensivering van het landgebruik.
ESHER
februari 2005
43
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
4.3 Trendanalyse 4.3.1 Principe In het Register Flora Vlaanderen (Biesbrouck et al., 2001) wordt een schatting van de trend van de verspreiding voor elke plantensoort in Vlaanderen weergegeven. Deze schatting werd opgemaakt door het vergelijken van de verspreiding van een bepaalde soort voor drie onderscheiden periodes: de periode voor 1930, de periode van 1930 tot 1971 en de periode van 1971 tot 2001.
4.3.2 Bespreking De trend van alle tijdens deze studie aangetroffen soorten zoals vermeld in Biesbrouck & al. (2001) wordt weergegeven in Bijlage 1 (soorten op wetenschappelijke naam) en Bijlage 2 (soorten op nederlandse naam). In Grafiek 3 wordt de verdeling van deze soorten over de verschillende trendklassen weergegeven.
2 43
significant stijgende trend geen significante trend significant dalende trend 107
Grafiek 3: Verdeling van de aangetroffen soorten over trendklassen Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de verspreiding van het merendeel van de aangetroffen soorten de voorbije decennia een significant stijgende trend vertoont. Ondanks dat dit ten dele te wijten is aan de toegenomen inventarisatiegraad van de flora in Vlaanderen, indiceert deze globale stijgende trend dat het grootste deel van de aangetroffen soorten bestaat uit planten die profiteren van de ingrijpende antropogene veranderingen (intensivering landgebruik) die de voorbije decennia kenmerken. Deze dominantie van soorten tolerant aan een intensief landgebruik vormen een getuige van het voormalige gebruik van het studiegebied als intensieve akker of weiland. Bij een extensivering van het beheer kan een verschuiving naar soorten met een dalende trend in de verspreiding verwacht worden. Er werden slechts twee soorten met een significant dalende verspreiding aangetroffen, met name Beemdkamgras en Kleine Wolfsmelk. Voor een bespreking van deze soorten wordt hier verwezen naar de respectievelijke paragrafen 4.2.2 en 4.1.3.
ESHER
februari 2005
44
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
4.4 Indigeniteit 4.4.1 Toelichting Onder deze paragraaf wordt de in Biesbrouck et al. (2001) gebruikte terminologie voor de aanduiding van de indigeniteit van planten in Vlaanderen toegelicht. Inheemse soorten zijn soorten die zich zonder directe menselijke tussenkomst vestigden in Vlaanderen. Ingeburgerde soorten zijn oorspronkelijk niet inheemse, adventieve (cfr. infra) soorten die zich na verloop van tijd ook zonder directe menselijke tussenkomst (zonder geregeld hernieuwde aanvoer van zaden van buitenaf) in het wild weten te handhaven. Op basis van het moment van inburgering wordt deze categorie arbitrair onderverdeeld in archeo- en neofyten. Archeofyten raakten voor 1500 ingeburgerd in Vlaanderen, neofyten na 1500. Een adventieve soort is een soort die door de mens ongewild van buiten het natuurlijk areaal van de plant wordt aangevoerd, en die in de regel spoedig weer verdwijnt of slechts stand houdt door de geregelde nieuwe aanvoer van zaad.
4.4.2 Bespreking In Grafiek 4 wordt de verdeling (naar Biesbrouck et al., 2001) van de aangetroffen plantensoorten over de diverse indigeniteitsklassen weergegeven.
9
7
8
inheems archeofyt neofyt adventief 128
Grafiek 4: Indigeniteit Op basis van deze grafiek kan gesteld worden dat het grootste deel (zo’n 84%) van de aangetroffen soorten inheems zijn. Ongeveer 10% van de aangetroffen soorten zijn echter ingeburgerde soorten. Het betreft concreet de in Tabel 12 weergegeven soorten. Tabel 12: Aangetroffen ingeburgerde soorten Duist Zwarte mosterd Oot Bleke klaproos Grote klaproos Knopherik Herik ESHER
Gewone raket Luzerne Kleine varkenskers Italiaans raaigras Grote ereprijs Canadese fijnstraal Schijfkamille februari 2005
45
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Kleefkruid
Echte kamille
Daarnaast werd 5% adventieve soorten aangetroffen. Het betreft voornamelijk vanuit de nabijgelegen akkers verwilderde voedings- en voedergewassen zoals Biet, Tarwe en Tuinboon. Daarnaast werden 3 soorten die gebruikt worden als groenbemester (Phacelia, Inkarnaatklaver en Perzische klaver) aangetroffen in de oeverstroken. Deze zijn deels verwilderd uit de nabijgelegen akkers en deels (strook 10) afkomstig uit het hier ingezaaide wildmengsel ‘Mélange Tournière’. Tenslotte werd in strook 5 Slaapbol aangetroffen, een soort die vermoedelijk verwilderde vanuit nabijgelegen tuinen.
4.5 Preferentialiteit van de aangetroffen soorten voor de ecoregio polders 4.5.1 Toelichting In het Register Flora Vlaanderen (Biesbrouck et al., 2001) wordt de voorkeur van elke plantensoort voor elke ecoregio in Vlaanderen weergegeven. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van de onderverdeling van Vlaanderen in ecoregio’s sensu De Blust & Bauwens, 1999. Volgens deze onderverdeling is het studiegebied gelegen in de ecoregio polders. Het is dan ook relevant de preferentialiteit van de aangetroffen plantensoorten voor deze ecoregio na te gaan.
4.5.2 Bespreking De preferentialiteit van de aangetroffen soorten voor de ecoregio polders wordt weergegeven in Grafiek 5.
10
8
75
59
positieve correlatie geen correlatie negatieve correlatie geen gegevens
Grafiek 5: Preferentialiteit van de aangetroffen soorten voor de ecoregio polders Uit deze grafiek blijkt dat een relatief groot aantal van de aangetroffen plantensoorten (ongeveer de helft) preferentieel is voor de ecoregio polders. Hieruit kan besloten worden dat de oeverstroken een regio specifieke floristische samenstelling hebben. Deze vaststelling ondersteunt in belangrijke mate een beheer gericht op het behoud en de verdere ontwikkeling van de flora van het studiegebied.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
46
Module vegetatie
5 Vegetatie Onder deze paragraaf wordt de vegetatie van de oeverstroken besproken naar soortensamenstelling, structuur en plaats binnen de syntaxonomische classificatie volgens de Nederlandse fytosociologische school. Voor de vegetatiekundige onderbouwing van deze bespreking wordt een beroep gedaan op Hennekens & al. (2001) en Schaminée et al. (1995-1999). De heterogeniteit van de vegetatie in de oeverstroken bemoeilijkt een éénduidige syntaxonomische plaatsing. Dit probleem kan evenwel relatief eenvoudig verkomen worden door een onderscheid te maken tussen de vegetatie die het dichtst tegen de waterlopen is gelegen (de rietkraag) en de vegetatie in de eigenlijke oeverstrook. Hierbij dient opgemerkt dat deze onderscheiden vegetaties in het veld in veel gevallen niet scherp begrensbaar zijn maar geleidelijk in elkaar overgaan. Ook de op deze manier bekomen, min of meer homogene vegetaties kunnen meestal niet eenduidig ondergebracht worden binnen één welbepaalde vegetatiekundige gemeenschap. Verzadigde vegetaties aanwezig over grotere aaneengesloten oppervlakte die classificeerbaar zijn tot op (sub)associatie niveau komen immers weinig in de opgevolgde oeverstroken. De vegetatie van de oeverstroken dient vegetatiekundig dan ook veelal geïnterpreteerd als een tussenvorm tussen meerdere syntaxa. Vaak betreft het hier ook vegetaties behorende tot een romp1- of derivaatgemeenschap2, die slechts klassificeerbaar zijn op een hoger syntaxonomisch niveau (verbond, klasse, orde). Waar relevant wordt weergegeven welke syntaxa na langdurig beheer conform het beheersplan ter hoogte van de onderscheiden oeverstroken verwacht kunnen worden. Om deze voorspelling te kunnen maken wordt uitgegaan vanuit de actuele vegetatiesamenstelling en vanuit de abiotische karakteristieken van de oeverstroken.
5.1 Rietkragen 5.1.1 Structuur en samenstelling De rietkragen van het studiegebied vormen langgerekte, tot vijf meter brede linten langs de waterlopen. Als dominante, structuurbepalende soort treedt Riet in sterke mate op de voorgrond. Ter hoogte van de stroken 6 en strook 7 wordt deze dominantie van Riet in beperkte mate onderbroken door Oeverzegge, die hier lokaal optreedt als structuurbepalende soort. De verticale structuur van de rietkragen van het studiegebied is in sterke mate afhankelijk van het gevoerde beheer, dat in het studiegebied bestaat uit jaarlijks tot 2 à 3 jaarlijks wintermaaien van het riet (zie § 3.4). Na het wintermaaien wordt de structuur van de rietkragen herleid tot een stoppelveld. In het voorjaar schieten de stengels van Riet en/of Oeverzegge evenwel sterk op vanuit de ondergrondse wortelstokken. In enkele weken vormen de stengels van deze soorten aaneengesloten, tot twee meter
1
Fytocoenon waarin naast begeleidende soorten slechts ken- en differentiërende soorten voorkomen van eenheden boven het niveau
van de associatie (verbond, orde, klasse). Eventuele dominanten zijn klasse-eigen soorten. 2
Fytocoenon waarin naast begeleidende soorten slechts ken- en differentiërende soorten voorkomen van eenheden boven het niveau
van de associatie (verbond, orde, klasse). De altijd aanwezige dominanten zijn klasse-vreemde soorten.
ESHER
februari 2005
47
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
hoge vegetaties. Nog voor de winter sterven de bovengrondse stengels van het riet af. De dode, verhoutende en vergrijzende halmen kunnen tot twee jaar blijven staan. De groene stengels van Oeverzegge zijn doorlevend. Indien niet gemaaid wordt blijft de bovenenetage van de opgeschoten rietkragen dan ook het ganse jaar behouden, wat van belang is voor bepaalde rietvogels. Naast voornoemde bovenetage komt lokaal ook een ijle onderetage bestaande uit verspreid staande, lager blijvende kruidachtigen voor. De horizontale structuur van de rietkragen van het studiegebied wordt in de eerste plaats bepaald door de polycormen (groeivorm waarbij één individu vele afzonderlijke spruiten vormt) van voornoemde dominante soorten. Waar ze naast elkaar voorkomen (strook 6 en 7) vormen deze soorten een grof mozaïekpatroon. In het grootste gedeelte van de rietkragen van het studiegebied ontbreekt evenwel Oeverzegge, waardoor voornoemde mozaïekstructuur hier niet aanwezig is. Door de sterke dominantie van Riet en Oeverzegge is de horizontale structuur van de rietkragen van het studiegebied in sterke mate uniform. Deze horizontale uniformiteit wordt evenwel enigszins tegengegaan door de verspreide aanwezigheid van een breed scala aan kruidachtigen tussen de polycormen van de dominerende soorten in. Het betreft hier in de eerste plaats ruderale, breedecologische plantensoorten zoals onder meer Kleefkruid, Kruipertje, Akkerdistel, Krulzuring, Kluwenzuring, Naast deze relatief vochtindifferente ruigtesoorten komen in de rietkragen van het studiegebied ook enkele helofyten voor; waaronder Gele lis, Waterzuring, Blauw glidkruid en Harig wilgenroosje.
5.1.2 Fytosociologische plaatsing De rietkragen van het studiegebied vallen zelfs op het hoogste syntaxonomische niveau van de vegetatiekundige klasse niveau niet eenduidig te plaatsen. Ze bevat immers diagnostische soorten van zowel de rietklasse (Phragmitetae met Riet, Waterzuring, Wolfspoot en Gele lis), de klasse der natte strooiselruigten (Convolvulo-Filipenduletae met Haagwinde, Koninginnenkruid, Moerasandoorn en Harig wilgenroosje), de klasse der nitrofiele zomen (Galio-Urticetae met Grote brandnetel, Kleefkruid en Hondsdraf) en lokaal ook de Tandzaadklasse (Bidentetae tripartitae met Blaartrekkende boterbloem). Bij het vasthouden aan het voorgeschreven beheer (gefaseerd wintermaaien) kan een verdere consolidatie van de rietkraag, gepaard gaande met een toenemende dominantie van Riet en een verminderende aanwezigheid van ruigtesoorten verwacht worden. Deze verschuiving in de vegetatiesamenstelling zal zich vegetatiekundig vertalen in een verschuiving naar de Rietklasse. Binnen de Rietklasse wijzen de standplaatskarakteristieken van de rietkragen van het studiegebied in de richting van de Vlotgras-orde (Nasturtio-Glycerietalia), het Watertorkruid verbond (Oenanthion aquatica) en de associatie van Watertorkruid (Rorippo-oenanthetum aquatica). Deze associatie van de Rietklasse komt voor in ondiep, voedselrijk water; op plaatsen waar periodiek stijgingen en dalingen van het waterpeil optreden, waarbij het substraat tijdelijk droog komt te liggen. De gemeenschap is optimaal ontwikkeld op weke tot vrij stevige, niet-venige kleigrond, en komt onder meer voor in sloten die vaak worden uitgebaggerd.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
48
Module vegetatie
5.2 Oeverstroken 5.2.1 Akkerrandbeheer (Oeverstrook 1) Structuur en samenstelling Ten gevolge van het hier gevoerde beheer varieert de structuur en de soortensamenstelling van de vegetatie van oeverstrook 1 in sterke mate gedurende het jaar. Na het inploegen en het eggen van de bodem in het voorjaar ontstaat een volledig onbegroeid terrein (zie foto 1). Tegen eind juni wordt de vegetatiestructuur van dit voorheen onbegroeide terrein reeds gedomineerd door
enkele
fors
(tot
1m50)
Foto 1
uitgroeiende
kruidachtigen (zie foto 2). Het betreft hier voornamelijk
de
eenjarigen
Zwarte
mosterd,
Akkermelkdistel, Herik en in mindere mate Akkerdistel die massaal kiemen op het vrijgekomen kiembed. Welke van deze soorten kiemt en vervolgens de bovenste etage van de vegetatie domineert lijkt gezien de homogeniteit van de standplaatsen
binnen
strook
1
en
de
sterk
overlappende ecologische range van deze soorten niet
zozeer
standplaats
afhankelijk dan
wel
van van
variatie variatie
in
de
in
de
Foto 2
aanwezigheid van diasporen. Zo kwam dit jaar ter hoogte van PQ 1c voornamelijk Akkermelkdistel en ter hoogte van PQ 1b voornamelijk Herik tot dominantie. Daarnaast komt lokaal (voornamelijk in het gedeelte vlak naast de waterloop) ook Riet, dat de oeverstrook koloniseert via vegetatieve vermeerdering vanuit de niet ingeploegde oeverkant tot dominantie. Onder deze bovenste etage van fors uitgroeiende een- en meerjarige kruidachtigen komt een tweede, vaak zeer ijle en weinig diverse etage gedomineerd door enkele laag blijvende en schaduwtolerante eenjarigen zoals Vogelmuur, Varkensgras en Kleefkruid voor. Waar een volledig dekkende etage van hoog opschietende kruiden ontbreekt, wordt deze vervangen door een meer diverse lagere (tot 40 cm) kruidlaag; waar snel horizontaal verspreidende grassen zoals Engels raaigras, Ruw beemdgras en Glanshaver aspectbepalend zijn. Tussen de door deze grassen gevormde ijle grasmat door groeit een zeer divers scala aan akkeronkruiden en pioniersoorten zoals ondermeer Tuinbingelkruid, Oot, Grove varkenskers, Zwaluwtong, Duist, Witte en Paarse dovenetel, Bleke en Grote klaproos, Slipbladige ooievaarsbek en Witte krodde. In de late zomer wordt de vegetatie in de oeverstrook gemaaid en ontstaat een stoppelveld waarin facultatieve en obligate winterannuelen zoals ondermeer Grote ereprijs, Straatgras, Gewone- en
ESHER
februari 2005
49
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Schijfkamille, Klein kruiskruid, Klimopereprijs, Herderstasje en Kleine veldkers zeer verspreid tot kieming overgaan. Fors uitgroeiende kruidachtigen met een kiemingsrust komen hier niet meer tot kieming en groei, waardoor oeverstrook 1 de winter ingaat met een zeer open, lage vegetatiestructuur die behouden blijft tot in het voorjaar wanneer de oeverstrook ingeploegd wordt. Door de sterke dynamiek die via het beheer in het systeem gebracht wordt, komen geen overblijvende zich in opeenvolgende jaren sterk vegetatief uitbreidende, zodevormende soorten voor. Hierdoor treedt geen duidelijke faciësvorming op, en heeft de vegetatie een losse horizontale structuur.
Fytosociologische plaatsing De vegetatie van oeverstrook 1 valt tot op associatie niveau eenduidig en ondubbelzinnig te classificeren binnen het syntaxonomisch systeem van de Nederlandse school. Het beheer van deze strook als akkerrand en het voorkomen van de klassekensoorten Zwaluwtong, Vogelmuur, Klein kruiskruid en Oot onderbouwt de onderverdeling van deze vegetatie binnen de klasse der akkergemeenschappen (Stellariatae mediae). Wegens het bodemtype (basenrijke zware grond) en het voorkomen van de kensoorten Herik, Slipbladige ooievaarsbek, Uitstaande melde, Grote klaproos, Grote ereprijs, Gewone melkdistel, Gewone duivenkervel en Akkermelkdistel en de ten opzichte van het Sperguletalia arvensis (Orde van Gewone spurrie, akkers op zure zand- en leemgronden) differentiërende soorten Klein kruiskruid, Akkerdistel, Kleefkruid en Akkerwinde is het duidelijk dat deze vegetatie behoort tot de orde van Grote klaproos (Papaveretalia rhoeadis). Wegens het voorkomen van de kensoorten Paarse dovenetel, Gekroesde melkdistel en Gewone melkdistel kan de vegetatie op verbondsniveau ondergebracht worden binnen het verbond van Duivekervel en Kroontjeskruid (Fumario-Euphorbion). Dit verbond omvat akkeronkruidgemeenschappen op voedsel- en basenrijke zomervruchtakkers, die in het voorjaar worden omgeploegd. Wegens het voorkomen van de kentaxa Witte krodde, Ingesneden dovenetel en Grote ereprijs lijkt een verdere onderverdeling van de akkeronkruidvegetatie van oeverstrook 1 binnen de associatie van Grote ereprijs en Witte krodde (Veronico-Lamietum hybridi) aangewezen. Vegetaties behorende tot deze associatie komen voor op zware, stikstofrijke, neutrale tot basische leem- en kleigrond in gebieden met een koel, gematigd klimaat met geringe temperatuurverschillen tussen zomer en winter. In verband met de onderverdeling van deze strook dient hier tevens de vondst van de voor de associatie van Grote ereprijs en Witte krodde diagnostische soort Doffe ereprijs (Veronica opaca) vermeld. Deze uiterst zeldzame soort (KFK 1) werd aangetroffen in de akker vlak tegen (maar dus buiten) oeverstrook 9, en illustreert de grote floristische potenties van als akkerrand beheerde oeverstroken ter hoogte van de polder rond Pervijze. Het voorkomen in hakvrucht- dan wel graanakkers komt tot uitdrukking in de indeling van de associatie van Grote ereprijs en Witte krodde in de subassociaties “typicum” en “alopecuretosum”. Een toewijzing van de vegetatie van oeverstrook 1 tot één van deze subassociaties lijkt niet mogelijk. Er komen hier immers zowel differentiërende (Akkerwinde) en optimaal (Gekroesde melkdistel) groeiende soorten van het typicum als differentiërende taxa van het alopecuretosum (Duist, Echte kamille en Klimopereprijs) voor. Bij het aanhouden aan het huidige beheer van oeverstrook 1 kan verwacht worden dat de vegetatie van de oeverstroken zal evolueren tot een meer verzadigde vegetatie van de associatie van Grote ereprijs en
ESHER
februari 2005
50
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Witte krodde. De snelheid van kolonisatie van de oeverstrook door bijkomende akkeronkruiden karakteriserend voor en begeleidend bij het Veronico-Lamietum hybridi vormt de determinerende factor voor de snelheid waarmee deze verdere verzadiging zal optreden. Deze kolonisatiesnelheid is op zijn beurt afhankelijk van diverse factoren; waaronder de aanwezigheid van de betreffende soorten in de omgeving van de oeverstrook 1, hun verbreidingscapaciteit en hun verbreidingsmodus.
5.2.2 Hooibeheer 5.2.2.1 Oeverstrook 4 Structuur en samenstelling De horizontale structuur van de vegetatie van deze oeverstrook is relatief complex. Ze wordt gekenmerkt door een mozaïekpatroon waarbij onbegroeide en begroeide bodem elkaar afwisselen. De mate van begroeiing van de bodem is afhankelijk van de aanwezigheid en de dikte van de strooisellaag, die bestaat uit gemaaide riethalmen. Waar een zeer dikke strooisellaag aanwezig is ontbreekt elke vorm van begroeiing. Naarmate de dikte van de strooisellaag afneemt komt een ijle tot densere begroeiing voor. Op begroeide plaatsen wordt de horizontale structuur in de eerste plaats bepaald door zich snel vegetatief uitbreidende, polvormende grassen (Fioringras, Kweekgras, Ruw beemdgras) die monospecifieke groepen vormen binnen een vegetatie met een overigens grotendeels losse structuur, waar diverse alleenstaande planten verspreid aanwezig zijn. In de verticale structuur van deze oeverstrook kunnen op de begroeide delen –naast de strooisellaag- een lage kruidlaag onderscheiden worden. Lokaal komt ook een hoge kruidlaag tot ontwikkeling. Deze hoge kruidlaag bestaat uit rietspruiten die via hun wortelstokken het vlakke gedeelte van de strook vanuit de oever koloniseren. Naar samenstelling en abundantie toe dient opgemerkt dat de vegetatie van deze oeverstrook volledig gedomineerd wordt door hoogproductieve grassen zoals Engels raaigras, Ruw beemdgras, Fioringras en Kweekgras. Tussen deze grassen komen verspreid een breed scala aan akkeronkruiden, tredplanten en ruigtekruiden voor. Hun aanwezigheid valt toe te schrijven aan het voormalige gebruik van deze strook als intensieve akker en de relatief lage intensiteit van het hooibeheer.
Fytosociologische plaatsing De vegetaties van oeverstrook 4 vallen moeilijk éénduidig vegetatiekundig te classificeren. Dit kan verklaard worden vanuit het gegeven dat ze slechts sinds een beperkte tijd gehooid worden, waar ze vroeger werden ingeschakeld als intensief akkerland. Hierdoor bestaat de heterogene vegetatie van deze oeverstrook uit naijlende elementen van de klasse der akkeronkruidgemeenschappen (Stellarietea mediae) en uit snelle kolonisatoren uit de klasse van de tredplantengemeenschappen (Plantaginetea majoris), de Bijvoetklasse (Artemisietea vulgaris) en de klasse der matig voedselrijke graslanden (MolinioArrhenenateretea). Het aanhoudend hooien van deze oeverstrook zal op relatief korte termijn (tweetal jaar) resulteren in een consolidatie van de grasmat, waarbij het aandeel aan akkeronkruiden, tredplanten en ruigtekruiden zal afnemen ten koste van hooilandsoorten. Als referentiebeeld voor de vegetatie die hierbij initieel zal ontstaan kan hier verwezen worden naar de actuele vegetatie aanwezig ter hoogte van oeverstrook 5. In
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
51
Module vegetatie
een volgend stadium kan ook hier de onder oeverstrook 5 uitvoeriger toegelichte evolutie naar zich in toenemende mate verzadigende gemeenschappen van de klasse van matig voedselrijke graslanden (Molinio-Arrhenatheretea) verwacht worden.
5.2.2.2 Oeverstrook 5 en grootste deel oeverstrook 9 Op basis van de vegetatiestructuur en -samenstelling kan oeverstrook 9 onderverdeeld worden in twee delen. De vegetatie van het eerste, noordwestelijke, ca. 250 m lange deel van oeverstrook 9 komt inzake structuur en samenstelling sterk overeen met die van oeverstrook 7 en komt dan ook bij de bespreking van deze oeverstrook aan bod. De vegetatie van het overige, ca. 1450 m lange deel van strook 9 komt inzake structuur en samenstelling sterk overeen met de oeverstrook 5. Beide oeverstroken worden hier dan ook samen behandeld.
Structuur en samenstelling Van alle opgevolgde oeverstroken die gehooid worden, dragen oeverstrook 5 en 9 de meest gesloten vegetatie; met een weinig complexe, uniforme horizontale textuur. Ook de verticale structuur van deze vegetatie is zeer eenvoudig en uniform. Deze éénlagige vegetatie bestaat immers grotendeels enkel uit een lage kruidlaag. Lokaal –met name op de overgang van de grazige oeverstrook naar de rietkraagkomt een ijle moslaag tot ontwikkeling. De vegetatie van deze oeverstrook wordt volledig gedomineerd door hoogproductieve grassen zoals Engels raaigras, Ruw beemdgras, Fioringras en Kweekgras. Tussen deze grassen komen verspreid een breed scala aan akkeronkruiden, tredplanten en ruigtekruiden voor. Hun aanwezigheid valt toe te schrijven aan het voormalige gebruik van deze strook als intensieve akker en de relatief lage intensiteit van het hooibeheer.
Fytosociologische plaatsing Gezien het gebrek aan diagnostische soorten wordt de vegetatie van de oeverstroken 5 en 9 het best opgevat als een rompgemeenschap. De klasse-overschrijdende rompgemeenschap van zowel de klasse der matig voedselrijke graslanden als de klasse der tredgemeenschappen met Ruw beemdgras en Engels raaigras (RG Poa trivialis-Lolium perenne-[Plantaginetea majoris/Cynosurion cristati]) benadert hierbij het best de actuele samenstelling van deze vegetatie. Alle constante soorten (Engels raaigras, Fioringras, Straatgras, Witte klaver, Kruipende boterbloem) van de rompgemeenschap komen voor in de vegetatie van deze oeverstrook. Bij het aanhoudend hooien van de oeverstroken 5 en 9 zal een hooilandvegetatie ontstaan waarin de actuele dominantie van hoogproductieve grassen en de sterke aanwezigheid van een breed spectrum aan ruigtekruiden, tredplanten en
Strook 9
akkeronkruiden zal afnemen ten koste van grassen en kruiden karakteristiek voor mesofiel hooiland op goed gedraineerde kleibodem. Fytosociologisch zal deze evolutie zich vertalen in een successie naar zich in toenemende mate verzadigende gemeenschappen van de Molinio-Arrhenatheretea. Gezien de abiotische karakteristieken ESHER
februari 2005
52
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
van deze oeverstrook ligt een successie in de richting van de Glanshaver-orde (Arrhenateretalia), het Glanshaver-verbond (Arrhenaterion) en de Glanshaver - associatie (Arrhenateretum elatioris) in de lijn der verwachtingen. De kolonisatie en/of de toename van de bedekking van de algemenere diagnostische soorten van Glanshavergrasland van deze stroken zal een eerste indicatie vormen van deze evolutie. Onder meer Gewone glanshaver, Jacobskruiskruid (zijn beiden reeds aanwezig), Gele morgenster, Gewone pastinaak, Gewone berenklauw, Fluitenkruid, Kraailook, Jacobskruiskruid en Peen kunnen vermeld worden als dergelijke indicatieve soorten. Deze evolutie kan relatief traag verlopen, gezien de sterk voedselrijke uitgangssituatie van deze oeverstrook. Het opvoeren van de maaifrequentie (overgangsbeheer) kan deze evolutie evenwel versnellen.
5.2.2.3 Oeverstrook 6 Structuur en samenstelling De horizontale structuur van de vegetatie van deze oeverstrook wordt in de eerste plaats bepaald door zich snel vegetatief uitbreidende, polvormende grassen (Fioringras, Kweekgras, Ruw beemdgras). Deze grassen vormen monospecifieke groepen binnen een vegetatie met een overigens grotendeels losse structuur, waar diverse alleenstaande planten verspreid aanwezig zijn. Verspreid komen enkele kleine, onbegroeide plekken voor. In de verticale structuur van deze oeverstrook kunnen op de begroeide delen –naast de strooisellaag en een algenlaag ter hoogte van de onbegroeide delen van de strook- een lage kruidlaag onderscheiden worden. Lokaal komt ook een hoge kruidlaag tot ontwikkeling. Deze hoge kruidlaag bestaat uit rietspruiten die via hun wortelstokken het vlakke gedeelte van de strook vanuit de oever koloniseren. Naar samenstelling en abundantie toe dient opgemerkt dat de vegetatie van deze oeverstrook volledig gedomineerd wordt door hoogproductieve grassen zoals Engels raaigras, Ruw beemdgras, Fioringras en Kweekgras. Tussen deze grassen komen
verspreid
een
breed
scala
aan
akkeronkruiden, tredplanten en ruigtekruiden voor. Hun aanwezigheid valt toe te schrijven aan het voormalige gebruik van deze strook als intensieve akker en de relatief lage intensiteit van het
Strook 6
hooibeheer.
Fytosociologische plaatsing Net als de bij oeverstrook 4 het geval is vallen de vegetaties van oeverstrook 6 moeilijk éénduidig vegetatiekundig te classificeren. Ook deze strook wordt slechts sinds een beperkte tijd gehooid, waar ze vroeger werd ingeschakeld als intensief akkerland. Hierdoor bestaat de vegetatie van deze oeverstrook uit naijlende elementen van de klasse der akkeronkruidgemeenschappen (Stellarietea mediae) en uit algemene, snelle kolonisatoren uit de klasse van de tredplantengemeenschappen (Plantaginetea majoris), de Bijvoetklasse (Artemisietea vulgaris) en de klasse der matig voedselrijke graslanden (MolinioArrhenenateretea). ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
53
Module vegetatie
Het aanhoudend hooien van deze oeverstrook zal op relatief korte termijn resulteren in een consolidatie van de grasmat. Als referentiebeeld op korte termijn kan verwezen worden naar de actuele vegetatie aanwezig ter hoogte van oeverstrook 5. In een volgend stadium kan ook hier de onder oeverstrook 5 uitvoeriger toegelichte evolutie naar zich in toenemende mate verzadigende gemeenschappen van de klasse van matig voedselrijke graslanden (Molinio-Arrhenatheretea) verwacht worden.
5.2.3 Begrazingsbeheer 5.2.3.1 Oeverstrook 3 Structuur Sinds de inrichting van deze oeverstrook werd tot op heden geen begrazingsbeheer uitgevoerd. Momenteel kent deze strook dan ook een nulbeheer. Onder dit nulbeheer is een ruigte ontstaan. De horizontale structuur van deze ruigte is relatief open. Ze wordt gekenmerkt door een mozaïekpatroon
Strook 3
waarbij onbegroeide en dicht begroeide bodem elkaar afwisselen. De mate van begroeiing van de bodem is afhankelijk van de aanwezigheid en de dikte van de strooisellaag, die bestaat uit gemaaide riethalmen. Waar een zeer dikke strooisellaag aanwezig is ontbreekt elke vorm van begroeiing. Naarmate de dikte van de strooisellaag afneemt komt een ijle tot densere begroeiing voor. Gezien de recente ontstaansgeschiedenis van oeverstrook 3 heeft de vegetatie van de begroeide delen van deze strook een vrij losse horizontale structuur, die grotendeels gedomineerd wordt door diverse alleenstaande plantensoorten. In beperktere mate komen lokaal ook snel vegetatief uitbreidende polvormende grassen en groepvormende kruidachtigen voor, die monospecifieke eilandjes vormen binnen een vegetatie met een grotendeels losse structuur. In de verticale structuur van deze oeverstrook kunnen op de begroeide delen –naast de strooisellaag- een lage kruidlaag onderscheiden worden. Lokaal komt ook een hoge kruidlaag tot ontwikkeling; die bestaat uit hoog opschietende kruidachtige zoals Zwarte mosterd, Groot kaasjeskruid, Riet, Rietgras, melkdistels en Gewone smeerwortel.
Samenstelling De vegetatie van oeverstrook 3 kan bondig omschreven worden als een meersoortige, min of meer open, secundaire, onstabiele vegetatie die hoofdzakelijk is opgebouwd uit meerjarige ruigtekruiden. Soorten die optreden als dominant over de volledige strook komen niet voor. Ruw beemdgras, Fioringras, Engels raaigras, Kweekgras, Witte klaver en –nabij de oeverzone- Riet dienen vermeld als lokaal abundant. Naast deze abundanter voorkomende meerjarige soorten komt een breed scala aan begeleidende soorten voor; waaronder voornamelijk tal van naijlende éénjarige akkeronkruiden zoals Vogelmuur, Klein kruiskruid, Akkervergeet-mij-nietje en Echte kamille.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
54
Module vegetatie
Fytosociologische plaatsing De vegetatie van deze oeverstrook kan vegetatiekundig ondergebracht worden binnen de klasse der ruderale gemeenschappen (Artemisietea vulgaris, Bijvoetklasse). Als diagnostische soorten voor deze klasse die voorkomen in oeverstrook 3 dienen Kweekgras en Akkerdistel vermeld. Vegetaties van de Bijvoetklasse zijn karakteristiek voor sterk antropogeen verstoorde gronden, en komen onder meer voor op akkers waar de grond langer dan één groeiseizoen braak blijft liggen. Vermeld dient dat in deze oeverstrook enkele naijlende diagnostische, éénjarige taxa van de klasse der akkergemeenschappen voorkomen wat vanzelfsprekend kan verklaard worden vanuit het voormalige gebruik van deze oeverstrook als akkerland. Ondanks de aanwezigheid van deze plantensoorten wordt hier evenwel geopteerd voor een classificatie van de vegetatie van oeverstrook 3 binnen de Bijvoetklasse, gezien de sterke abundantie en dominantie van overblijvende plantensoorten. Een onderverdeling van de vegetatie van oeverstrook 3 tot op een lager syntaxonomisch niveau is –niet op zijn minst ten gevolge van het nog niet op punt staan van de vegetatiekundige classificatie voor ruigtekruidgemeenschappen- op zijn zachtst gezegd problematisch. Er kan niet met zekerheid gesteld worden of deze vegetatie toebehoort tot de Raketten- dan wel tot de Wormkruid-orde. Gewone melkdistel dient vermeld als differentiërende soort van de Raketten orde (Chenopodio-Urticetalia) ten opzichte van de overige orden in de Bijvoetklasse. Deze orde vertoont een verwantschap met de Stellarietea mediae, en is karakteristiek voor gedurende langere tijd braakliggende akkers. Het voorkomen van de kensoorten Kweekgras en Klein hoefblad, en het aanzienlijk aandeel aan andere soorten die door middel van wortelstokken tot omvangrijke groepen kunnen uitdijen wijst dan weer in de richting van de Wormkruid-orde (Agropyretalia repentis). Deze orde is kenmerkend voor standplaatsen waar temporele sprongen in bodemchemische factoren optreden. Onder invloed van extensieve begrazing zal de vegetatie van deze oeverstrook zich geleidelijk in de richting van polderweiland ontwikkelen, al kunnen diverse dominante ruigtekruiden zich hier (mede afhankelijk van de begrazingsintensiteit) langdurig handhaven dank zij hun slechte eetbaarheid (sterke geur, onaangename smaak, aanwezigheid van stekels of doorns, taaie stengels). De sterke aanwezigheid van strooisel in deze oeverstrook werkt het voorkomen van ruigtekruiden in de hand en zal een successie naar Kamgrasweide dan ook vertragen.
5.2.3.2 Oeverstrook 7 en noordwestelijk deel oeverstrook 9 Op basis van de vegetatiestructuur en -samenstelling kan oeverstrook 9 onderverdeeld worden in twee delen. De vegetatie van het ca. 1450 m lange zuidoostelijk deel van strook 9 komt inzake structuur en samenstelling sterk overeen met de oeverstrook 5 en komt dan ook bij de bespreking van deze oeverstrook aan bod. De vegetatie van het noordwestelijke, ca. 250 m lange deel van oeverstrook 9 komt inzake structuur en samenstelling sterk overeen met die van oeverstrook 7. Het noordwestelijk deel van oeverstrook 9 en oeverstrook 7 worden hier dan ook samen behandeld.
Structuur en samenstelling De vegetatie van oeverstrook 7 en van het noordwestelijke deel van oeverstrook 9 heeft een eenvoudige, grotendeels éénlagige verticale structuur, die bestaat uit een lage, relatief dichte kruidlaag. Lokaal is een ijle moslaag aanwezig. Ten gevolge van de ruimtelijk gedifferentiëerde verstoring veroorzaakt door de ESHER
februari 2005
55
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
grazers (plaatsen met hogere en lagere begrazings- en betredingsintensiteit, mestplekken, …) en het voorkomen van enkele zich vegetatief sterk uitbreidende plantensoorten die groepjes of groepen vormen is de structuurdiversiteit in het horizontale - aanmerkelijk hoger dan in het verticale vlak. Deze horizontale structuur wordt gekenmerkt door een afwisseling in meer open en gesloten, hoger of lager opschietend weiland; en weiland waar hoogproductieve grassen, rozetplanten, ruderalen dan wel tredplanten in meerdere of mindere mate op de voorgrond treden. In de vegetatie van oeverstrook 7 en van het noordwestelijk deel van oeverstrook 9 nemen hoogproductieve grassen zoals Engels raaigras, Gewoon timoteegras, Ruw beemdgras, Fioringras en Kweekgras een belangrijke plaats in de vegetatie. Ook Witte klaver, die zeer grote groepen vormt treedt lokaal op de voorgrond. Ongelijkmatig verspreid tussen deze dominante soorten
komt
een
breed
spectrum
aan
alleenstaande ruigtekruiden en tredplanten voor.
Fytosociologische plaatsing
Strook 9, NW deel
De graslandvegetatie van oeverstrook 7 en van het noordwestelijk deel van oeverstrook 9 kan vegetatiekundig ondergebracht worden in de klasse van matig voedselrijke graslanden (Molinioarrhenateretalia), de Glanshaver-orde (Arrhenateretalia), het Kamgras-verbond (Cynosurion cristati) en de Kamgrasweide (Lolio-Cynosuretum). De onderverdeling binnen de klasse van matig voedselrijke graslanden is éénduidig en berust onder meer op het voorkomen van de exclusieve kentaxa Gewone hoornbloem en Scherpe boterbloem en de niet exclusieve kentaxa Fioringras, Veldbeemdgras, Kruipende boterbloem, Ruw beemdgras en Witte klaver. Ook de onderverdeling binnen de Glanshaver-orde is éénduidig. Ze wordt onderbouwd door het voorkomen van de kentaxa Gewone kropaar en Gewone paardebloem en de ten opzichte van de andere orde binnen de Molinio-arrhenateretalia (Pijpenstrootje-orde, Molinietalia) differentiërende soorten Engels raaigras, Gewoon duizendblad, Zachte dravik, Akkerdistel en Kweekgras. Ook de onderverdeling op verbondsniveau wordt in voldoende mate onderbouwd door de soortensamenstelling van deze stroken. Als diagnostische soort dient hier de kensoort Madeliefje vermeld. Ook de hoge presentie van tred- en vraatbestendige soorten zoals Grote weegbree, Straatgras en Kruipende boterbloem, die hun optimale voorkomen in de Plantaginetea majoris (klasse der tredegemeenschappen) hebben onderbouwen een onderverdeling binnen het Kamgras-verbond. De onderverdeling op associatie niveau wordt minder duidelijk ondersteund door het voorkomen van diagnostische soorten, wat grotendeels toe te schrijven valt aan het ontbreken van echte kensoorten van de associatie waartoe deze vegetatie wegens zijn abiotische en geografische karakteristieken toe behoort. Enige onderbouwing voor onderverdeling van de vegetatie van strook 7 binnen de Kamgrasweide wordt gegeven door de aanwezigheid van de constante soort Witte klaver en het dominant voorkomen van Engels raaigras, een differentiërende soort van de Glanshaver-orde met een zwaartepunt in deze associatie. Opgemerkt dient dat Beemdkamgras, verbondskensoort met een optimum in de
ESHER
februari 2005
56
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module vegetatie
Kamgrasweide niet aangetroffen werd in oeverstrook 7. Deze soort komt echter wel voor ter hoogte van het noordwestelijk deel van oeverstrook 9. De Kamgrasweide omvat door runderen beweide graslanden op vochtige tot vrij droge, basische, voedselrijke kleibodems. Binnen de Kamgrasweide worden enkele subassociaties onderscheiden. Ten gevolge van het voorkomen van de differentiërende soort Veldgerst lijkt een onderverdeling binnen het hordeetosum aangewezen. Wegens de karakteristieke hoge bedekkingen van Engels raaigras en Witte klaver, de relatieve soortenarmoede en het voormalige intensieve agrarisch gebruik lijkt een onderverdeling binnen het typicum evenwel meer opportuun. Onder de voorgeschreven extensieve begrazing van oeverstrook 7 zal hier vermoedelijk een afname van de bedekking van hoog-productieve grassen; een toename van de horizontale patroonvorming, van de aanwezigheid van ruigtekruiden en van de globale soortenrijkdom optreden. Vegetatiekundig impliceert deze veranderingen onder invloed van een extensivering van het beheer een verdere verschuiving van de vegetatie in de richting van de soortenrijkere subassociatie hordeetosum. Indien het noordwestelijk deel van strook 9 een hooibeheer ondergaat, zal de huidige, goed ontwikkelde vegetatie van het Kamgras-verbond hier een wijziging ondergaan inzake structuur en samenstelling. De bedekking -en in een later stadium de presentie- van de minder maaitolerante soorten kenmerkend voor vegetaties van het Kamgras-verbond zal onder een aangehouden maaibeheer afnemen, ten koste van meer maaitolerante soorten. Als minder maaitolerante soorten die voorkomen in het meest noordwestelijke deel van strook 9 dienen onder meer Beemdkamgras en de boven vermelde kensoorten van het Kamgras-verbond met een optimum in de klasse der tredgemeenschappen vermeld. Vegetatiekundig zal deze wijziging in de soortensamenstelling zich op langere termijn uiten in een verschuiving binnen de Glanshaver-orde van het Lolio-Cynosuretum (Kamgrasweide binnen het Kamgrasverbond) naar het Arrhenateretum elatioris (Glanshaver-associatie binnen het Glanshaver-verbond)
5.2.4 Wildbeheer 5.2.4.1 Oeverstrook 10 Structuur en samenstelling De horizontale structuur van de vegetatie van de strook 10 is relatief complex. Ze wordt gekenmerkt door een afwisseling
van
grotere
groepen
gevormd
door
klaversoorten, waartussen een vegetatie voorkomt met een zeer losse structuur, waar een breed scala aan alleenstaande plantensoorten verspreid voorkomen. In tegenstelling tot de horizontale is de verticale structuur van deze éénlagige vegetatie, die enkel bestaat uit een lage kruidlaag zeer eenvoudig opgebouwd. De vegetatie van deze oeverstrook wordt in sterke mate gedomineerd door de soorten die hier via het
ESHER
Strook 10
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
57
Module vegetatie
wildmengsel ‘Mélange Tournière’ worden ingezaaid. Het betreft hier in de eerste plaats de Trifoliumsoorten Witte klaver en Rode klaver. Daarnaast halen Engels raaigras, Duist, Herik en Heermoes hier (plaatselijk) een grote bedekking. Naast deze soorten die lokaal op de voorgrond treden komt in de oeverstrook 10 een breed scala aan akkeronkruiden voor.
Fytosociologische plaatsing Net als de vegetatie van oeverstrook 1 kan de vegetatie van deze oeverstrook fytosociologisch geplaatst worden binnen de klasse der akkergemeenschappen (Stellariatae mediae), de orde van Grote klaproos (Papaveretalia rhoeadis), het verbond van Duivekervel en Kroontjeskruid (Fumario-Euphorbion) en de associatie van Grote ereprijs en Witte krodde (Veronico-Lamietum hybridi). Opgemerkt dient dat enkele verspreide elementen van een andere verbond binnen de orde van Grote klaproos, met name het Naaldekervel-verbond (Caucalidion platycarpi) aanwezig zijn in oeverstrook 10. Het betreft in de eerste plaats het exclusief kentaxon Kleine wolfsmelk. In mindere mate dient ook Grote klaproos in die optiek vermeld. Ook deze soort is een kensoort van het Naaldekervel-verbond, hoewel ze ook vermeld staat als kensoort van de naar haar genoemde orde (Papaveretalia rhoeadis). Het zwaartepunt van de verspreiding van het Caucalidion platycarpi ligt in het gebied rondom de Middellandse Zee; van hieruit straalt het uit naar koelere delen van Europa, waar het gebonden is aan carbonaathoudende, basenrijke en meestal kalkrijke, zware leem- en kleigronden. Ter informatie dient vermeld dat naast Kleine wolfsmelk ook enkele andere in onze streken zeldzame en/of bedreigde akkeronkruiden voor akkers op kleigrond zoals Klein (KFK 1, RL met uitsterven bedreigd) en Groot spiegelklokje (KFK 2), Naaldenkervel (KFK 1, RL met uitsterven bedreigd), Blauw walstro (KFK 3), Rode ogentroost (RL achteruitgaand), Bolderik (KFK 2, RL bedreigd), Akkerboterbloem (KFK 2, RL bedreigd) en Geoorde veldsla (KFK 1) vermeld worden als diagnostische soorten voor dit verbond van zuiderse akkeronkruidgemeenschappen. Na voorgaande opsomming hoeft het geen betoog dat de natuurbehoudswaarde van dergelijke akkeronkruidgemeenschappen uitzonderlijk groot is. Het voorkomen van Kleine wolfsmelk wijst op de aanwezigheid van een potentiële geschikte niche voor deze soorten ter hoogte van de polder rond Pervijze, die ingevuld kan worden in als extensieve akkerrand beheerde oeverstroken. Bij het aanhouden aan het huidig beheer in oeverstrook 10 kan verwacht worden dat de vegetatie van de oeverstroken zal evolueren tot een meer verzadigde vegetatie van de associatie van Grote ereprijs en Witte krodde, met eventuele elementen van het Naaldekervel verbond. De snelheid van kolonisatie van de oeverstrook door bijkomende akkeronkruiden karakteriserend voor en begeleidend bij de akkeronkruidgemeenschappen vormt de determinerende factor voor de snelheid waarmee deze verdere verzadiging zal optreden. Deze kolonisatiesnelheid is op zijn beurt afhankelijk van diverse factoren, waaronder de aanwezigheid van de betreffende soorten in de omgeving van oeverstrook 10, hun verbreidingscapaciteit en hun verbreidingsmodus. Opgemerkt dient dat de snelheid van vestiging en uitbreiding van deze soorten negatief kan beïnvloed worden door het inzaaien van de stroken met een wildmengsel.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
58
Module avifauna
MODULE AVIFAUNA 1 Doelstelling Het verhogen van de voedselbeschikbaarheid voor avifauna vormt een bijkomende doelstelling van de inrichting en beheer van de bufferstroken. In de module avifauna wordt nagegaan in hoeverre de bufferstroken fungeren als rust-, foerageer- of broedgebied voor avifauna.
2 Methodiek De monitoring is opgesplitst in twee onderdelen: het bepalen van de territoriumdichtheid van de broedvogels en de soortenrijkdom aan niet-broedvogels. Voor de inventarisatie van broedvogels werden in de maanden maart tot juni 8 tellingen langs de oeverstroken uitgevoerd, voor niet-broedvogels werden in de maanden januari tot december 6 tellingen uitgevoerd.
2.1 Indeling oeverstroken Om een duidelijk beeld te krijgen waar de vogels zich in en rond de oeverstroken ophouden, werden de geïnventariseerde stroken opgedeeld in parallelle zones aan de oeverstrook. Volgende zones worden onderscheiden: o
de oeverstrook zelf;
o
een zone van 10 m breed grenzend aan de oeverstrook;
o
een zone van 40 m breed grenzend aan bovenvermelde strook van 10 m;
o
de zone met waterloop, rietkragen en oevers;
o
een zone van 50 m breed aan de overzijde van de waterloop
Tijdens de winter van 2003-2004 werd in enkele waterlopen het slib geruimd. Het slib werd gedeponeerd net naast de oeverstrook, dit gebeurde langs de oeverstroken 6, 9 en blanco 3. Deze ongeveer 5 m brede slibstrook had een aantrekking op foeragerende vogels als onder andere Gele kwikstaart en Kievit. In het najaar van 2004 werd de slibstrook mee ingeploegd met de akker. Om het effect van het al dan niet inrichten en/of beheren van een oeverstrook op de aanwezigheid van avifauna na te gaan, werden 3 blanco’s uitgezet gelegen langs waterlopen. Zie voor situering Kaart 1. Deze blanco’s zijn gelegen langs waterlopen waar er geen natuurgericht beheer van de oeverstrook gebeurt en waar het akkerland direct aansluit bij de oever van de waterloop. In totaal werden 9,5 km ingerichte oeverstroken en 2,9 km niet ingerichte oeverstroken geïnventariseerd.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
59
Module avifauna
2.2 Broedvogels 2.2.1 Teldagen De broedvogels in en langs de oeverstroken werden tijdens 8 tellingen in de periode half maart tot half juni 2004 geïnventariseerd. Er werden 6 morgentellingen uitgevoerd voor alle broedvogels in en langs de oeverstroken (ingerichte en niet-ingerichte) en 2 avondtellingen specifiek voor het bepalen van broedterritoria van Patrijs. De telling van half mei en eerste week van juni werd opgesplitst over twee morgens om zo een meer gelijklopend beeld te krijgen van de (zang)activiteit in de verschillende oeverstroken. Tabel 13: Teldagen broedvogels Datum
Meteo
Traject
18 maart ‘04
helder (licht nevelig) – windstil – later
Start in strook 3 om 6h45, vervolgens strook 4, bl3, 7, 6, 5, bl2, bl1,
licht bewolkt
1, 9 en 10, einde 12h15
bewolkt - bries
Start in strook 7 om 19h, vervolgens strook 6, 5, bl2, bl1, 1, 3, 4,
29 maart ‘04
bl3 en 10, einde om 21h30
Patrijstelling 13 april ‘04
helder – lichte bries
1, 3, 4 en bl 3, einde om 22h
Patrijstelling 14 april ‘04
23 april ‘04
6 mei ‘04
Start in strook 9 om 19h25, vervolgens strook 10, 7, 6, 5, bl2, bl1,
helder (licht nevelig) – windstil -
Start in strook 7 om 6h50, vervolgens strook 6,5, bl2, bl1, 1, 10, 9,
zonnig
bl3, 4 en 3, einde 11h30
helder (licht nevelig) – windstil, later
Start in strook 3 om 6h20, vervolgens strook 4, bl3, 10, 9, 1, bl1,
lichte bries - zonnig en warm
bl2, 5, 6 en 7, einde 11h
helder – lichte bries - zonnig
Start in strook 7 om 6h05, vervolgens strook 6, 5, bl2, bl1, 1, 9, 10, 3, 4 en bl3, einde 11h15
16 mei ‘04
19 mei ‘04
licht bewolkt
(nevelig) – windstil –
Start in strook 7 om 5h50, vervolgens strook 6,5, bl2, bl1 en 1,
zonnig
einde 8h10
helder – windstil – zonnig en warm
Start in strook 4 om 5h50, vervolgens strook bl3, 3, 9 en 10, einde 7h50
8 juni ‘04
helder – windstil – zonnig en warm
Start in strook 7 om 5h40, vervolgens strook 6, 5, bl2, bl1 en 1, einde 7h55
9 juni ‘04
helder – lichte bries – zonnig en warm
Start in strook 3 om 5h35, vervolgens strook 4, bl3, 9 en 10, einde 8h10
De weersomstandigheden in het voorjaar van 2004 waren uitzonderlijk goed, het was een warm en droog voorjaar. Op alle teldagen was er weinig wind (tot maximaal 3 B) en was het veelal zonnig en warm (tot 20°C) en al vanaf de vroege morgen. Dit heeft een gunstige invloed op de activiteit en broedsucces van de ESHER
februari 2005
60
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
broedvogels, maar op warme dagen neemt de activiteitsgraad en het territoriumgedrag in de loop van de morgen vlugger af.
2.2.2 Telmethode De broedvogels werden geïnventariseerd met de methode van de uitgebreide territoriumkartering zoals beschreven bij Hustings et al. (1989). Deze methode bestaat erin om tijdens het broedseizoen (maart tot juni) de oeverstroken af te wandelen en van alle waargenomen vogels per teldag soort, aantal en territoriumgedrag als zang, alarmroep, balts, nestbouw of kleine jongen op een veldkaart te noteren. De gegevens van de verschillende veldkaarten worden samengebracht en wordt er een locatie van territorium weergegeven. De omlijning van het territorium is geen exacte afbakening van het territorium maar geeft weer dat de betrokken vogel in of in de directe omgeving van de omlijning tot broeden komt. Gezien enkele soorten ook nog tot laat in juni broeden (tweede broedsels!) werd voor het bepalen van territoria aanvullend ook de gegevens van de telling van 30 juni (zie niet-broedvogels) gebruikt. Tijdens de twee avondtellingen (29 maart en 13 april 2004) uitgevoerd voor het bepalen van broedterritoria van Patrijs werden alle oeverstroken afgelopen en op regelmatige afstand (± 250 m) werd gedurende een 20 à 30 tal seconden een cassette afgespeeld met de roep van een mannetje Patrijs. Per territorium werd een broedzekerheidscategorie toegekend. Met mogelijke broedgevallen (veelal éénmalige waarnemingen) werd geen rekening gehouden, enkel waarschijnlijke en zeker broedgevallen worden weergegeven. Zie hiervoor Tabel 14 (bron: Soortenhandleiding Vlaamse Broedvogelatlas) Tabel 14: categorieën van broedzekerheid Code
Waarschijnlijk broedend
2.1
waarneming van een paar in geschikt broedbiotoop in het broedseizoen
2.2
territoriumgedrag (zang, gevechten) op ten minste twee dagen, die meer dan een week uit elkaar liggen, op dezelfde plaats vastgesteld
2.3
baltsend paar (ook paring) in het territorium
2.4
bezoek van een vogel aan een waarschijnlijke nestplaats
2.5
angstkreten of ander gedrag (alarmeren), dat wijst op aanwezigheid van een nest of jongen
2.6
vogel met broedvlekken
2.7
transport van nestmateriaal, nestbouw of uithakken van nestholte
code
Zeker broedend
3.1
Afleidingsgedrag
3.2
Pas gebruikt nest of verse eierschalen gevonden
3.3
Pas uitgevlogen jongen van nestblijvers of donsjongen van nestvlieders
3.4
Bezoek door ouders aan nest met onbekende inhoud, waarneming van broedende vogel
3.5
Transport van ontlastingspakketje of voedsel voor jongen
3.6
Nest met eieren, nest met jongen gezien of jongen in het nest gehoord
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
61
Module avifauna
2.3 Niet-broedvogels 2.3.1 Teldagen De niet-broedvogels in en langs de oeverstroken werden tijdens 10 tellingen in de periode januari tot december 2004 geïnventariseerd. In het broedseizoen werden eveneens alle aanwezige vogels genoteerd, maar werden de gegevens van de tellingen van april tot half juni niet gebruikt om de aantallen nietbroedvogels weer te geven. De telling van maart werd ook meegenomen voor de niet-broedvogels, gezien de meeste waargenomen vogels dan nog niet aan het broeden waren; Tabel 15: Teldagen niet-broedvogels Datum
Meteo
Traject
30 januari ‘04
bewolkt – bries – koud
Start in strook 1 om 9h, vervolgens strook 5, 6, 7, 9, 10, 3 en 4, einde 15h15
17 februari ‘04
licht bewolkt – lichte bries
Start in strook 3 om 8h30, vervolgens strook 4, bl3, 10, 9, 7, 6, 5, bl2, bl1 en 1, einde 14h30
18 maart ‘04
30 juni ‘04
19 juli ‘04
15 augustus‘04
21 september ‘04
helder (licht nevelig) – windstil –
Start in strook 3 om 6h45, vervolgens strook 4, bl3, 7, 6, 5, bl2, bl1,
later licht bewolkt
1, 9 en 10, einde 12h15
licht bewolkt – lichte bries – later
Start in strook 7 om 6h30, vervolgens strook 6, 5, bl2, bl1, 1, 9, 10,
zonnig
3, 4 en bl 3, einde 12h20
licht bewolkt
– lichte bries –
Start in strook 3 om 7h00, vervolgens strook 4, bl3, 1, bl1, bl2, 5, 6,
zonnig en warm
7, 9 en 10, einde 13h05
bewolkt – bries – warm en
Start in strook 1 om 7h30, vervolgens bl1, bl2, 5, 6, 7, 9, 10, 3, 4 en
onweerachtig
bl3, einde 13h30
helder – bries – zonnig
Start in strook 3 om 8h25, vervolgens strook 4, bl3, 9, 10, 7, 6, 5, bl2, bl1 en 1, einde 13h50
25 oktober ‘04
lichte bries – zonnig
Start in strook 7 om 8h45, vervolgens strook 6, 5, bl2, bl1, 1, 3, 4, bl3, 9 en 10, einde 13h30
17 november ‘04
licht bewolkt – bries
Start in strook 3 om 9h00, vervolgens strook 4, bl3, 9, 10, 7, 6, 5, bl2, bl1 en 1, einde om 13h30
14 december ‘04
licht mistig – lichte bries - ± 5° C
Start in strook 1 om 9h15, vervolgens bl1, bl2, 5, 6, 7, 9, 10, 3, 4 en bl3, einde om 14h
2.3.2 Telmethode Er werd tussen een half uur na tot een uur na zonsopgang gestart met de tellingen. Per telling werden alle doortrekkers en overwinterende vogels in de oeverstrook zelf, de waterloop en de aangrenzende 50 m zones genoteerd. Hierbij werd naast soort, aantal en plaats ook het gedrag (rustend, foeragerend/jagend, zingend) genoteerd. Overvliegende vogels werden niet genoteerd.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
62
Module avifauna
3 Resultaten 3.1 Broedvogels 3.1.1 Soortbespreking Op de kaarten 3 zijn de waarnemingen tijdens het broedseizoen en de broedterritoria van Gele kwikstaart (kaart 3a), Kleine karekiet (kaart 3b), Patrijs (kaart 3c), Rietgors (kaart 3d), Rietzanger (kaart 3e) en Veldleeuwerik (kaart 3f) weergegeven. Van de watervogels Waterhoen, Wilde eend, Meerkoet zijn enkel de waarnemingen met broedzekerheidscode 3.6 of een waarneming van nest of kleine jongen (pulli) weergegeven (kaart 3g). Op kaart 3h zijn de overige soorten broedvogels weergegeven. Langs de ingerichte en niet-ingerichte oeverstroken werd in het voorjaar van 2004 in het totaal 15 soorten broedvogels vastgesteld. Hieronder worden de broedvogels, alfabetisch gerangschikt, besproken. De soortkaarten met de broedterritoria/broedkoppels zijn weergegeven onder kaarten 3. De bespreking van het statuut in Vlaanderen en de verspreidingskaarten zijn gebaseerd op de Atlas van Vlaamse broedvogels (Vermeersch et al, 2004). Voor verdere details in verband met de ecologie en verspreiding van broedvogels wordt verwezen naar deze recente en bijzonder goed gedocumenteerde atlas.
Blauwborst -
Statuut Vlaanderen: deze soort is zich nog altijd aan het uitbreiden in Vlaanderen, één van de kerngebieden is vrij dicht nabij het studiegebied gelegen, namelijk de IJzervallei.
broeddichtheid van Blauwborst in Vlaanderen (2000-2002)
-
Interpretatie: tot half mei kunnen territoria tijdelijk bezet worden door trekkende vogels, dus éénmalige waarnemingen voor half mei worden niet meegeteld.
Tot half mei werden verschillende zangposten van Blauwborst waargenomen, dit vooral in kleine stukjes riet langs de grachten. De meeste hiervan waren echter tijdelijk pleisterende trekkers. Er is één zeker broedgeval langs de oeverstroken vastgesteld, namelijk in een kleine rietkraag op de rand van een weiland ter hoogte van strook 7 in de 50 m zone.
Gele kwikstaart -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Achteruitgaand. Deze typische broedvogel van open landbouwgebieden is nog algemeen in Vlaanderen, wel is het broedbiotoop van de Gele kwikstaart verschoven van hooilanden naar akkers en is de soort verdwenen uit grote delen van de provincies Antwerpen en Limburg.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
63
Module avifauna
-
Interpretatie: enkel vanaf eind mei worden éénmalige waarnemingen meegerekend voor afbakening broedterritorium. Het broedterritorium van Gele kwikstaart is vrij groot en daarom moeilijker te lokaliseren. Tot half mei kunnen nog heel wat doortrekkers waargenomen worden, in het studiegebied was dit tijdens de telling van 6 mei zeker het geval.
Er werden 26 broedterritoria van Gele kwikstaart binnen de 50 m zones bepaald. Eénmaal werden er jongen rond hun nest vastgesteld. Het is moeilijk te bepalen hoeveel nesten er zich situeren binnen de ingerichte oeverstroken zelf, maar tijdens de verschillende tellingen bleek duidelijk dat Gele kwikstaart de broedvogel was die zich het meest ophield in de ingerichte oeverstroken. Er werden telkens heel wat foeragerende Gele kwikstaarten in de oeverstroken zelf waargenomen en de palen die de oeverstroken afbakenen, zoals in strook 9, werden gretig als uitzichtspunt gebruikt.
Graspieper -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Bedreigd. Door schaalvergroting; maïsteelt en intensivering van de landbouw is de Graspieper in Vlaanderen vooral de laatste 15 jaar sterk afgenomen (75% tot 95%). Enkel in de poldergebieden komen nog redelijke dichtheden voor.
-
Interpretatie: pas vanaf half mei éénmalige waarnemingen meetellen voor het bepalen van een broedterritorium.
Er werden bijzonder weinig zangposten van Graspieper in en rond het studiegebied vastgesteld. Enkel in het graslandcomplex ten oosten van strook 10 werd een waarschijnlijk broedgeval van Graspieper vastgesteld, dit wel nog binnen de 50 m zone. Op de overige plaatsen waren de waarnemingen te beperkt om een waarschijnlijk broedgeval aan te duiden. Dus slechts één waarschijnlijk broedgeval van Graspieper langs alle oeverstroken wijst er duidelijk op dit dat deze soort ook uit de polders aan het verdwijnen is.
Kievit -
Statuut Vlaanderen: de Kievit is een algemene broedvogel in Vlaanderen.
-
Interpretatie: aanwezigheid van alarmerende vogels wijzen op broedterritoria.
Er werden maar weinig broedgevallen van deze steltloper langs de oeverstroken vastgesteld. In het grasland halverwege strook 1 komt één of twee koppels Kievit binnen de 50 m zone tot broeden. Ook in het graslandcomplex ten noorden van blanco 1 komen enkele koppels Kievit tot broeden, dit wel buiten de 50 m zone. De ingerichte oeverstroken hebben geen belang voor de broedende Kievitten.
Kleine karekiet -
Statuut Vlaanderen: de Kleine karekiet houdt in Vlaanderen min of meer stand. De Kustpolders zijn het belangrijkste verspreidingsgebied voor deze soort, waar vrij hoge broeddichtheden in rietkragen en rietvegetaties aanwezig zijn.
-
Interpretatie: enkel vanaf begin juni worden éénmalige waarnemingen meegeteld voor de afbakening van een broedterritorium. Gezien de Kleine karekiet nog tot ver in juni broedt, is de telling van 30 juni ook meegenomen voor het bepalen van de broedterritoria.
ESHER
februari 2005
64
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
In de rietkragen langs de verschillende beheerde oeverstroken en blanco’s werden 49 broedterritoria van Kleine karekiet afgebakend. Drie territoria lagen buiten de 50 m zones en in één broedterritoria werden 2 jongen waargenomen. De hoogste dichtheden zijn aanwezig in de rietkragen langs de stroken 5 (vooral zuidelijk deel) en 4, met 1 broedterritoria om de 0,16 km. In de gemaaide of weinig ontwikkelde rietkragen langs onder meer de stroken 1, 3 en 10 is de dichtheid heel wat geringer (1 broedterritoria/ 0,4 km). De Kleine karekiet is veel minder dan de Rietzanger gebonden aan rietkragen met veel overjarig riet en komt evenzeer tot broeden in gesloten rietkragen die jaarlijks (in de winter) gemaaid worden.
Koekoek -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Achteruitgaand. Deze broedparasiet vertoont een duidelijk negatieve trend als broedvogel in Vlaanderen.
-
Interpretatie: enkel vanaf half mei kunnen éénmalige waarnemingen meegeteld worden, er dient wel rekening gehouden te worden dat roepende vogels zich over grote afstanden kunnen verplaatsen.
Er werd slechts één Koekoek met territoriumgedrag waargenomen, dit op 19 mei in strook 9.
Patrijs -
Statuut Vlaanderen:.
Net zoals andere akkervogels heeft deze soort in het intensief gebruikt
cultuurlandschap het bijzonder moeilijk. De aantallen van deze standvogel zijn sinds de helft van vorige eeuw dramatisch teruggelopen en er is nog een verdere afname van de broedpopulatie te verwachten.
broeddichtheid van Patrijs in Vlaanderen (2000-2002)
-
Interpretatie: vooral in maart en april roepende mannetjes tellen.
Tijdens de twee avondtellingen (29 maart en 13 april) werden er weinig roepende Patrijzen gehoord. Slechts op drie plaatsen werden er territoria vastgesteld en die zich dan nog buiten de 50 m zones bevonden. Er waren wel enkele waarnemingen van foeragerende Patrijzen in de oeverstroken, zo foerageerden op 14 april een koppel Patrijzen net op de rand van de ingerichte oeverstrook 3 (in de buurt werd er een broedterritorium bepaald), op 23 april 2 Patrijzen in de ingerichte oeverstrook 5 en op 6 mei foerageerden eveneens een koppel Patrijzen in de ingerichte oeverstrook 6. Op 19 juli werden niet minder dan 12 jongen en een koppel Patrijzen in de oeverstrook 6 waargenomen. Waarschijnlijk was dit het koppel die in het nabijgelegen bio-akkerland tot broeden kwamen. De broeddichtheid van Patrijs in de ruime omgeving van de oeverstroken is vrij laag en de ingerichte oeverstroken werden maar in erg beperkte mate gebruikt door foeragerende Patrijzen.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
65
Module avifauna
Rietgors -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Bedreigd. Opnieuw vormen de Kustpolders, en zeker de Westkust, het belangrijkste broedgebied in Vlaanderen voor deze broedvogel van moerassen en rietvegetaties. Door het verlies van broedbiotoop is de laatste decennia de soort verdwenen uit grote delen van de provincies Antwerpen en Limburg en teruggedrongen tot vooral de Kustpolders.
Broedaantallen van Rietgors in Vlaanderen (2000-2002)
-
Interpretatie: enkel vanaf half mei worden éénmalige waarnemingen meegerekend voor de bepaling van broedterritorium. Gezien het weinig opvallend gedrag tijdens het broedseizoen is het aantal aangetroffen broedterritoria een minimum.
In totaal werden 9 broedterritoria afgebakend in en langs de oeverstroken. Drie ervan zijn grotendeels gelegen buiten de 50 m zones. Rietgorzen hebben een voorkeur voor ruige rietkragen en de broedterritoria werden dan ook in dergelijke ruigere rietkragen als in blanco 2 en strook 5 aangetroffen. De broedterritoria in stroken 9 en 10 zijn in ruige stukken buiten de 50 m zones, het broedterritorium in strook 4 is in een rietkraag op de rand van de landzijde van de oeverzone.
Rietzanger -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Bedreigd. De Rietzanger heeft in Vlaanderen nagenoeg enkel stand gehouden in de Kustpolders en is sinds de jaren ’90 in deze ecoregio opnieuw licht uitgebreid. De Kustpolders en meer bepaald de Westhoek vormt hét bastion van de populatie broedende Rietzangers in Vlaanderen; meer dan 80% van de Vlaamse populatie (2100 à 2600 broedparen) komt hier tot broeden. De aanwezigheid van een omvangrijk netwerk van rietkragen in de polders is een belangrijke reden waarom de populatie zich hier heeft kunnen handhaven.
Broedaantallen van Rietzanger in Vlaanderen (2000-2002)
-
Interpretatie: enkel vanaf half mei worden éénmalige waarnemingen meegerekend voor de bepaling van een broedterritorium.
Langs en rond de oeverstroken werden er 22 waarschijnlijke broedkoppels en 1 zeker broedkoppel Rietzanger vastgesteld, wat ongeveer 1% van de Vlaamse populatie betekent! 16 broedterritoria bevinden zich in de rietkragen tussen de waterlopen en de oeverstrook. Vijf broedterritoria zijn gelegen tussen de
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
66
Module avifauna
10 en 50 meter van de oeverstrook en twee broedterritoria zijn gelegen buiten de 50 m zones. Op één locatie, langs blanco 1, werden jongen van de Rietzanger waargenomen. Alle broedterritoria bevinden zich in de rietkragen langs waterlopen. Het voorkomen van de Rietzanger is sterk gebonden aan de aanwezigheid van een voldoende brede rietkraag. Zo werd in strook 1 en strook 10 geen enkel koppel vastgesteld, hoewel er langs de waterlopen een smalle rietkraag aanwezig is. In stroken 3 en 4 werd telkens maar één broedterritorium vastgesteld, de rietkraag van de waterloop langs deze stroken wordt echter ieder jaar gemaaid. Vooral in de bredere rietkragen met veel overjarig riet (zie kaart 3e) en wat meer ruigte waren er zangposten aanwezig. Dergelijke ruigere rietkragen zijn aanwezig langs de waterloop in blanco 1 en blanco 2 en in strook 5. Het is opvallend dat er in strook 6, waar in het zuidelijk deel een vrij goed ontwikkelde rietkraag aanwezig is, geen zangposten werden vastgesteld. Deze rietkraag is echter vrij gesloten met weinig overjarig riet waardoor ze minder aantrekkelijk is voor Rietzangers. Door het regelmatig maaien van de rietkragen in onder meer de stroken 3, 4 en 10 kunnen Rietzangers zich hier moeilijk blijvend vestigen.
Veldleeuwerik -
Statuut Vlaanderen: Rode lijstsoort: Kwetsbaar. De Veldleeuwerik is één van de kritische soorten in het agrarisch gebied. De soort is al uit heel wat buitengebieden in Vlaanderen als broedvogel verdwenen of is sterk aan het afnemen (afname van 95% in vergelijking met de jaren ’60). De Kustpolders is één van de weinige gebieden met nog een vrij grote concentratie broedende Veldleeuweriken.
broeddichtheid van Veldleeuwerik in Vlaanderen (2000-2002)
-
Interpretatie: éénmalige waarnemingen worden niet meegerekend voor de bepaling van een broedterritorium. Door de moeilijke exacte lokalisatie van zingende mannetjes worden enkel waarnemingen op minimaal twee verschillende data meegerekend.
Langs de geïnventariseerde oeverstroken zijn er 19 waarschijnlijke broedgevallen van Veldleeuwerik vastgesteld. De broedterritoria zijn afgebakend op basis van zingende mannetjes. Doordat ze meestal hoog in de lucht hangen is een exacte bepaling van het territorium niet eenvoudig. Op vier locaties werd hoogstwaarschijnlijk een nestplaats gelokaliseerd. Enkel in strook 1 en 10 is er een vermoeden dat de nestplaats in de oeverstrook zelf aanwezig was, de overige nestlocaties lagen buiten de beheerde oeverstroken en voor heel wat territoria waarschijnlijk zelfs buiten de 50 m zone, voor 4 broedterritoria is dit zeker het geval. In de zone van 50 m aan beide zijden van de waterloop broedden er langs de ingerichte stroken gemiddeld één koppel Veldleeuwerik per 0,7 kilometer, langs de niet-ingerichte stroken is dit maar om 1,0 kilometer. Hoewel de invloed van de ingerichte oeverstroken op de broedpopulatie van
ESHER
februari 2005
67
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
Veldleeuweriken voorlopig waarschijnlijk erg beperkt is, blijkt toch dat in grote aaneengesloten intensief bewerkte akkerlanden –zoals veelal langs de blanco’s- de broeddichtheid geringer is.
Winterkoning -
Statuut Vlaanderen: de Winterkoning is een zeer algemene broedvogel in Vlaanderen.
-
Interpretatie: aanwezigheid van zingende mannetjes gedurende het gehele voorjaar wijzen op broedterritoria.
Er kwam één koppel Winterkoningen tot broeden in strook 6 ter hoogte van de wilg op de oeverrand.
Watervogels De broedterritoria van watervogels in en langs de waterlopen werden niet specifiek geïnventariseerd. Voor de drie soorten broedende watervogels werden enkel zekere broedgevallen met broedcode 3.6 (nest of jongen) weergegeven. -
Waterhoen: langs de verschillende waterlopen werden slechts 6 zekere broedgevallen vastgesteld. Door de meer verborgen levenswijze van de Waterhoen waarbij de jongen veelal tussen het riet blijven is dit een (:sterke) onderschatting van de broedpopulatie. Waterhoenen zijn gebaat bij de aanwezigheid van rietkragen.
-
Wilde eend: 27 zekere broedgevallen van de Wilde eend werden vastgesteld. Dit zijn alle waarnemingen van een vrouwtje Wilde eend met pulli of jongen. Gezien de eenvoudige inventarisatiewijze van deze zekere broedgevallen is de broedpopulatie van Wilde eend langs de verschillende waterlopen ongeveer een 30-tal broedkoppels.
-
Meerkoet: Er werden 10 zekere broedgevallen van Meerkoet vastgesteld. Het betreft hier waarnemingen van nesten en jongen. Meerkoeten komen niet tot broeden in de smallere waterlopen zoals langs de stroken 4, 9 en 10.
Verder nog: -
Kwartel: in strook 5 en blanco 2 werden in juni respectievelijk één en twee zangposten van Kwartel gehoord. Hoogstwaarschijnlijk kwamen de Kwartels buiten de 50 m zones tot broeden.
-
Zwarte roodstaart: in het huis op het zuidelijk uiteinde van strook 5 broedde er net buiten de 50 m zone een koppel Zwarte roodstaarten.
-
Paapje: Rode lijst: met uitsterven bedreigd. Deze uiterste zeldzame broedvogel (5 à 10 broedkoppels in Vlaanderen) was een mogelijke broedvogel in het bio-akkerland (met bieslook – zie foto) dat grenst aan oeverstrook 6. Het was opvallend hoe aantrekkelijk dit biologisch geteeld akkerland, met veel kruiden!, was voor broedvogels. Zo kwam er onder meer 2 koppels
Veldleeuwerik
en
een
koppel
Patrijzen tot broeden.
bio-akker aantrekkelijk voor akkervogels ESHER
februari 2005
68
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
3.1.2 Belang ingerichte oeverstroken voor broedvogels In Tabel 16 zijn de broedvogels in en langs de oeverstroken (ingerichte en blanco’s) per zone weergegeven. Hieruit blijkt duidelijk dat vooral de rietkragen van belang zijn voor broedvogels. Niet alleen rietvogels – waarvan 2 Rode lijstsoorten- maar ook watervogels als Waterhoen en Meerkoet gebruiken de rietkragen als broedbiotoop. Akkervogels als Veldleeuwerik en Gele kwikstaart komen tot broeden op de randen van akkers en dus ook in geringe mate in en langs de ingerichte oeverstroken. Er zijn hoogstwaarschijnlijk 2 koppels Veldleeuwerik in de oeverstroken zelf tot broeden gekomen, niet toevallig in de stroken met een akkerrand-/wildbeheer. Het huidig belang van de ingerichte oeverstroken voor broedvogels bestaat vooral uit een buffer naar de rietkragen langs de waterlopen en in beperktere mate als foerageergebied voor broedende vogels zowel in de rietkragen als de akkers. Tabel 16: broedvogels in en rond de oeverstroken Soort
aantal (waarschijnlijke) broedkoppels sloot + rietkraag
Statuut
Oeverstrook
10 m zone
10 tot 50 m zone
-
-
-
1
vrij algemeen
Kleine karekiet
45
-
1
-
algemeen
Rietgors
5
1
-
-
RL: Bedreigd
Rietzanger
16
-
-
5
RL: Bedreigd
Soorten typisch voor rietvegetaties Blauwborst
Soorten typisch voor akkers Gele kwikstaart
-
Patrijs
-
RL: achteruitgaand
25 -
-
(1)
RL: Kwetsbaar
Soorten typisch voor grasland Graspieper
-
-
-
1
RL: Bedreigd
Kievit
-
-
-
1à2
algemeen
Veldleeuwerik
-
2
RL: Kwetsbaar
max. 13
Watervogels – enkel zekere broedgevallen (nest of pulli) Meerkoet
10
-
-
-
algemeen
Waterhoen
(6)
-
-
-
algemeen
Wilde eend
27
-
-
-
zeer algemeen
Er komen weinig vogels tot broeden in de oeverstroken zelf zodat een vergelijking tussen het beheer van de oeverstroken onderling en tussen de ingerichte oeverstroken en de blanco’s weinig relevant is. Ook
ESHER
februari 2005
69
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
een gunstige invloed van de ingerichte oeverstroken op de broeddichtheden en -diversiteit is niet uitgesproken. Verdere monitoring moet uitwijzen of de oeverstroken meer ‘ontdekt’ zullen worden door broedvogels als Gele kwikstaart, Veldleeuwerik, Patrijs, … Zeker vermeldenswaardig is de aantrekkingskracht van een bio-akker op broedende akkervogels. Op het zuidelijk uiteinde van strook 6 was een 2 ha grote akker waar op biologische wijze Bieslook werd geteeld. Gezien er geen pesticiden werden gebruikt, waren er heel wat akkeronkruiden in het perceel aanwezig en was er minder verstoring dan op een klassiek geteelde akker. In het perceel kwamen verschillende Rode lijstsoorten tot broeden en was er zelfs een mogelijk broedgeval van Paapje, een in Vlaanderen met uitsterven bedreigde soort. Het is bijgevolg interessant om, afgezien van de ingerichte oeverstroken, de potenties van bio-akkers als broedgebied voor bedreigde akkervogels te onderzoeken.
3.2 Niet-broedvogels 3.2.1 Waarnemingen Aantal waarnemingen In het totaal zijn tijdens de 10 tellingen 791 waarnemingen (waarneming = één of meerdere exemplaren van dezelfde soort) genoteerd. In totaal zijn 45 vogelsoorten in en langs de oeverstroken waargenomen. Van 30
soorten werden slechts enkele waarnemingen (5 waarnemingen of minder) gedaan, dit waren dan meestal ook doortrekkers die maar kortstondig in het studiegebied verbleven. Hierbij waren de waarnemingen van Houtsnip in strook 9 en 2 koppels Grote zaagbek in de waterloop langs strook 1 het opmerkelijkst. Zangvogels als Merel en Roodborst werden waargenomen onder meer in de struiken aan de parking in strook 5. Opvallend is dat er weinig Patrijzen in en langs de oeverstroken zijn waargenomen. Gezien de geringe broeddichtheid van deze soort in de ruime omgeving van het studiegebied is dit niet zo verwonderlijk. Een koppel Torenvalken die broedde in de buurt van strook 3 kwam er regelmatig jagen deze oeverstrook. Soorten met 5 of minder waarnemingen (tussen haakjes staat het aantal waarnemingen vermeld):
ESHER
Bergeend (1)
Merel (2)
Dodaars (2)
Oeverloper (3)
Ekster (1)
Patrijs (5)
Fazant (2)
Roodborst (1)
Goudplevier (1)
Spreeuw (2)
Grote mantelmeeuw (1)
Stormmeeuw (1)
Grote zaagbek (1)
Tjiftjaf (1)
Houtsnip (1)
Torenvalk (3)
Huismus (3)
Tureluur (1)
Kauw (3)
Watersnip (3)
Kokmeeuw (5)
Winterkoninkje (3)
Kneu (3)
Witgatje (1)
Knobbelzwaan (1)
Witte kwikstaart (4)
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
70
Module avifauna
Koperwiek (1)
Wulp (2)
Kramsvogel (1)
Zwarte kraai (2)
Aantal waarnemingen per zone Van alle waarnemingen tijdens de 10 tellingen werd 65% gedaan in de waterlopen en aangrenzende rietkragen. Natuurlijk is het groot aantal waarnemingen van watervogels als Wilde eend, Waterhoen en Meerkoet hiervoor verantwoordelijk. Deze drie soorten samen maken net de helft (397) van alle waarnemingen uit. Aan de overzijde van de waterloop werd 11% van de waarnemingen gedaan. Het betrof hier vooral waarnemingen van zingende en foeragerende Veldleeuweriken, ook Graspiepers, naast pleisterende meeuwen en steltlopers als Goudplevier. In de rietkragen werden nog heel wat zangposten van Kleine karekiet gehoord, deze soort broedt tot ver in juli. In de zone 10 tot 50 m werd 8% van de waarnemingen gedaan Het betrof hier ook vooral Veldleeuwerik, Graspiepers en Gele kwikstaarten. In de zone van 10 m grenzend aan de oeverstrook of waterloop (bij de blanco’s) zijn 7% van de waarnemingen verricht. Het betreft hier ook vooral foeragerende akkervogels, naast enkele foeragerende of rustende eenden en Waterhoenen. In de oeverstrook zelf werd 8% van alle waarnemingen van niet-broedvogels verricht. Er werden 23 verschillende vogelsoorten in de ingerichte oeverstroken waargenomen. Het betreft vooral foeragerende zangvogels als Gele kwikstaart (13x) en Veldleeuwerik (7x), naast watergebonden vogelsoorten als Waterhoen (8x) en Wilde eend (5x). In Tabel 17 zijn het aantal waarnemingen per kilometer per verschillende zone weergegeven. Zoals te verwachten is, werd het hoogste aantal waarnemingen per km gedaan op en direct langs de waterlopen. Zoals ook blijkt uit de soortkaarten van de niet broedende watervogels (zie kaarten 4a tot 4d) herbergen de blanco’s 1 en 2 vrij grote aantallen pleisterende watervogels. De grote breedte van de waterloop en het nagenoeg ontbreken van verstoring
zijn hiervoor belangrijke redenen.
Het gering aantal
waarnemingen/km langs de stroken met akkerrand of wildbeheer is vooral te wijten aan de beperkte breedte van de waterloop langs strook 10. Het aantal waarnemingen per km in de zone tussen 0 à 50 m aan de overzijde van de waterloop ligt voor de drie verschillende beheerstypes in dezelfde grootte-orde. Het is ook te verwachten dat de invloed van een ecologisch ingerichte oeverstrook op deze zone erg beperkt of nihil is. Voor de ingerichte oeverstroken is er een duidelijk verschil in het aantal waarnemingen tussen de twee beheersvormen, namelijk hooibeheer (+ een beperkt deel begrazing) en het akkerrand- en wildbeheer (met frequentere verstoring van de bodem). Hooibeheer lijkt op het eerste zicht aantrekkelijker voor foeragerende of rustende vogels. Belangrijk hierbij is wel te vermelden dat meer dan 1/3 van de waarnemingen in de oeverstroken met hooibeheer afkomstig zijn van strook 3, die minder intens werd gehooid en zeker in het najaar een vrij ruige vegetatie had. Ook het nagenoeg ontbreken van rietkragen en de smallere waterloop (met minder watervogels) langs de oeverstrook met wildbeheer drukt het aantal waarnemingen per km voor deze beheersvorm. In de zone van 0 à 10 m van de ingerichte oeverstrook of van de waterloop (bij de blanco’s) er is weinig verschil tussen beide beheersvormen. Dat het aantal waarnemingen bij de blanco’s hoger ligt, is vooral te
ESHER
februari 2005
71
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
wijten aan de gunstige invloed van de aangrenzende waterloop op deze zone waardoor bijvoorbeeld rustende eenden of foeragerende Waterhoenen hier wel meegerekend worden. Als bij de ingerichte oeverstroken zowel de ingerichte oeverstrook als de zone 0 - 10 m samengerekend wordt, ligt het aantal waarnemingen beduidend hoger dan bij de blanco’s.. In de zone 10 à 50 m van de ingerichte oeverstrook van of waterloop (bij de blanco’s) zijn er duidelijk meer waarnemingen in de buurt van de oeverstroken met een hooibeheer. Het aantal waarnemingen in deze zone is echter vooral afhankelijk van het grondgebruik in deze zone en is de invloed van een ecologisch ingerichte oeverstrook op deze zone hoogstwaarschijnlijk gering. Tabel 17: aantal waarnemingen niet-broedvogels per zone en per km Zone
Blanco’s
Hooibeheer / begrazing
Akkerrand-/wildbeheer
(waarnemingen/km)
(waarnemingen/km)
(waarnemingen/km)
0 - 50 m overzijde waterloop
7,9
6,6
8,4
Waterloop en rietkraag
53,7
41,9
28,3
Ingerichte oeverstrook
-
7,6
4,4
5,8
4,2
3,5
3,1
6,6
2,3
0 - 10 m van oeverstrook/ waterloop 10 - 50 m van oeverstrook/ waterloop
Overwinterende soorten Een beperkt aantal soorten verblijven buiten het broedseizoen min of meer permanent in het studiegebied. Op kaarten 4 zijn alle waarnemingen tijdens de 10 tellingen buiten het broedseizoen van de belangrijkste overwinterende vogelsoorten, namelijk Graspieper, Meerkoet, Veldleeuwerik, Waterhoen, Wilde eend en Wintertaling, weergegeven. -
Aalscholver: in de brede waterlopen werd regelmatig foeragerende Aalscholvers waargenomen. Op de pyloon in het noorden van strook 5 is er een rustplaats van maximum een 5-tal Aalscholvers.
-
Dodaars: slechts twee waarnemingen van deze kleine fuutachtige op de Oude A-vaart ter hoogte van strook 5. Bij strengere vorst is het mogelijk dat er een klein aantal exemplaren overwinteren op de brede waterlopen.
-
Meerkoet: Meerkoeten werden vooral waargenomen op de Kleine beverdijkvaart (strook 1 en blanco’s 1 en 2) en op de Oude A-vaart (stroken 5 en 6). In de wintermaanden is er een groep van maximaal 60-tal Meerkoeten die verblijft in het grasland aan de Hoeve Vogelsteen (!) aan de overzijde van strook 5. De groep foeragerende Meerkoeten op het weiland zijn vrij storingsgevoelig en vluchten bij wandelen langs de oeverstrook het water op. Langs de overige oeverstroken is het aantal waarnemingen nagenoeg te verwaarlozen.
ESHER
februari 2005
72
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
-
Waterhoen: de Waterhoen is min of meer een standvogel langs de waterlopen. Het is buiten het broedseizoen de tweede meest waargenomen vogelsoort (132 waarnemingen) in het studiegebied. In de wintermaanden kunnen er wel concentraties optreden in de buurt van boerderijen. Dit is onder meer het geval in de buurt van de boerderij de Kleine Hemme in strook 1 waar tot 14 Waterhoenen in de omgeving verblijven. Ook langs blanco 1 en strook 6 zijn er kleinere concentraties Waterhoenen aanwezig. In stroken met een ijle rietkraag zijn er duidelijk minder Waterhoenen aanwezig. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat langs waterlopen met dichte rietkragen zoals in strook 5 een deel van de Waterhoenen onopgemerkt kunnen blijven.
-
Wilde eend: de meest waargenomen vogel (183 waarnemingen) in het studiegebied. Het aantal overwinterende Wilde eenden is sterk afhankelijk van de jachtdruk in het gebied, maar op de bredere waterlopen zoals langs de blanco’s 1 en 2 en strook 5 verblijven de hoogste concentraties (maximaal 50 tot 60 ex.) Wilde eenden.
-
Veldleeuwerik: overwintert in klein aantal in het studiegebied. Slechts ¼ van de waarnemingen zijn gebeurd in de wintermaanden (nov-febr). Een groot deel (ongeveer de helft) van de waarnemingen heeft nog betrekking op zingende vogels in de maanden juni en juli. In de oeverstrook zelf werden maar enkele foeragerende Veldleeuweriken waargenomen. Buiten het studiegebied werden wel enkele
grotere
groepen
Veldleeuweriken
(tot
30
ex.)
waargenomen
in
braakliggende
landbouwpercelen. Zo waren er in het zuiden van strook 9 en halverwege strook 6 niet ingeploegde akkers aanwezig waar in de wintermaanden heel wat akkervogels op foerageerden. -
Wintertaling: deze eend overwintert in klein aantal in het studiegebied. In de waterloop langs strook 9 zijn regelmatig kleine groepen Wintertalingen aanwezig. In de bredere waterlopen, waar de meeste andere watervogels vertoeven, is deze soort minder aanwezig.
-
Graspieper: hoewel deze soort tijdens het broedseizoen nagenoeg niet waargenomen werd, zijn er in het najaar en winter toch verschillende foeragerende Graspiepers waargenomen. Ongeveer de helft van de 32 waarnemingen gebeurde tijdens de wintermaanden en betrof vooral individuele of kleine groepjes rondtrekkende Graspiepers. De ingerichte oeverstroken zelf genoten weinig voorkeur.
-
Overige zangvogels: andere overwinterende zangvogels dan Veldleeuwerik en Graspieper werden nagenoeg niet waargenomen. Wel werden enkele foeragerende Kneu’s in strook 3 waargenomen.
3.2.2 Belang ingerichte oeverstroken voor niet-broedvogels Zoals bij de broedvogels blijkt het belang van de ingerichte oeverstroken voor doortrekkende en overwinterende vogelsoorten gering. Dit is deels te verklaren door het gevoerde beheer in de meeste oeverstroken, heel wat van de oeverstroken gaan kort grazig de winter in, wat bijzonder onaantrekkelijk is voor bijvoorbeeld foeragerende akkervogels. Een groter aandeel vegetaties met pioniersoorten die in het najaar nog zaad hebben kunnen zetten en ruigere grazige vegetaties, zouden de oeverstroken tijdens de wintermaanden interessanter maken. Zo is het bijvoorbeeld opvallend dat in de enige vrij ruig gebleven oeverstrook, namelijk strook 3, jagende Torenvalken, zangvogels en Hermelijn tijdens de wintermaanden werden waargenomen.
ESHER
februari 2005
73
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Module avifauna
4 Aanvullende faunawaarnemingen Hoewel er niet specifiek andere fauna dan avifauna werd geĂŻnventariseerd, werden ook losse waarnemingen van dagvlinders en zoogdieren genoteerd.
4.1 Dagvlinders Tijdens de inventarisaties zijn er 7 soorten dagvlinders waargenomen Vooral in de oeverstroken 9 en 10 werden dagvlinders waargenomen. Een belangrijke reden hiervoor is dat in de andere oeverstroken het meestal nog te vroeg op de dag was om veel actieve dagvlinders te zien. Ook de aanwezigheid van bloeiende klavers, in bijvoorbeeld strook 10, heeft een positieve invloed op de aanwezigheid van dagvlinders. -
Argusvlinder: 1 ex. op 19 mei in strook 10.
-
Dagpauwoog: enkele exemplaren in de strook 5 en 3 op 23 april.
-
Hooibeestje: enkele exemplaren in de stroken 9 en 10 op 19 juli.
-
Icarusblauwtje: 3 exemplaren in strook 10 op 9 juni.
-
Kleine vos: verschillende exemplaren in strook 3 en 9 in april.
-
Klein koolwitje: regelmatig waargenomen van april tot juli, onder meer in de stroken 5 en 10.
-
Oranje zandoogje: 2 exemplaren in strook 9 op 30 juni.
4.2 Zoogdieren -
Haas: vooral in de wintermaanden en in het voorjaar werden Hazen in en rond de oeverstroken waargenomen, dit soms tot 10 exemplaren. De Hazen werden regelmatig foeragerend in de ingerichte oeverstroken waargenomen.
-
Hermelijn: op 14 december ’04 een bijzonder leuke waarneming van een volledig witte (uitgezonderd het zwarte staartpuntje) Hermelijn die aan het jagen was in strook 3.
-
Veldmuis: in het braakliggend stukje halverwege strook 1 waren tientallen gangen van Veldmuis aanwezig.
ESHER
februari 2005
74
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Beheersadvies
GEINTEGREERD BEHEERSADVIES 1 Inleiding In dit deel wordt een geĂŻntegreerd beheersadvies gegeven voor de verschillende oeverstroken. Hierbij wordt rekening gehouden met de resultaten van de floristische, vegetatiekundige en ornithologische inventarisaties. Indien van toepassing wordt ook het recreatieve nevengebruik van de oeverstroken in rekening gebracht bij het formuleren van dit beheersadvies.
2 Algemeen 2.1 Rietkragen Bij maaien van rietkragen strooisel consequent afvoeren en niet laten liggen in oeverstrook. Zoals uit de broedvogelinventarisatie gebleken is, zijn de rietkragen belangrijk voor verschillende vogelsoorten. De Rode lijst soorten Rietzanger en Rietgors hebben behoefte aan ruigere rietkragen met veel overjarig riet. Om de broedpopulatie van deze Rode lijstsoorten en andere rietvogels te behouden en uit te breiden wordt per oeverstrook volgend rietbeheer voorgesteld: -
Strook 1: momenteel vrij ijle rietkraag met aanzienlijk deel overjarig riet. Beheer: om de drie jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Kleine Beverdijkvaart) wintermaaien.
-
Stroken 3 en 4: momenteel nagenoeg geen rietkraag. Beheer: om de drie jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Kleine Beverdijkvaart) wintermaaien. In strook 3 kan de rietkraag ontwikkelen tot tegen de afsluiting.
-
Strook 5: momenteel vrij brede rietkraag met heel wat overjarig riet. Beheer: om de drie jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Oude A-vaart) wintermaaien. De rietkraag kan minimum 1 meter van de oeverstrook innemen.
-
Stroken 6 en 7: momenteel vrij brede rietkraag met weinig overjarig riet. Beheer: om de drie jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Oude A-vaart) wintermaaien. In strook 6 kan de rietkraag uitbreiden tot 2 meter van de oeverstrook.
-
Strook 9: momenteel rietkraag op steile oever. Beheer: om de drie jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Oude A-vaart) wintermaaien.
-
Strook 10: momenteel nagenoeg geen rietkraag aanwezig. Beheer: om de twee jaar alternerend de rietkraag aan beide zijden van de waterloop (Bovenvliet) wintermaaien.
Door het wintermaaien en minder intensief maaien zullen er zich langs de waterlopen iets ruigere rietkragen met overjarig riet ontwikkelen. Langs enkele oeverstroken (5 en 6) is het aangewezen om de rietkraag breder te laten worden. Er moet alvast vermeden worden dat er nog verder tijdens de zomer of vroege najaar gemaaid wordt.
ESHER
februari 2005
75
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Beheersadvies
2.2 Oeverstroken Algemeen lijkt het aangewezen het beheer van de oeverstroken af te stemmen op het aangrenzende landgebruik. Concreet vertaalt zich dit in het uitvoeren van een akkerrandbeheer in oeverstroken die grenzen aan akkerland en een extensief begrazingsbeheer in oeverstroken die grenzen aan weiland. Gezien de grote potenties van het studiegebied voor zeldzame akkeronkruidgemeenschappen en het belang van overjarige akkeronkruiden voor akkervogels is het aangewezen een groter aandeel van de oeverstroken te onderwerpen aan een akkerrandbeheer, dat bestaat uit één grondbewerking per jaar in het voorjaar. Concreet dient een omschakeling naar een dergelijk beheer overwogen te worden in de oeverstroken die momenteel gehooid worden, maar die op kortere tot middenlange termijn relatief geringe potenties dragen voor de ontwikkeling van waardevol hooiland. Bij het uitvoeren van een akkerrandbeheer is het aangewezen niet langer in te ploegen in het voorjaar én het najaar, maar enkel in het vroege voorjaar (maart). Op deze manier komt in de winter een ruimer voedselaanbod (zaden van Varkensgras, Zwaluwtong, …) beschikbaar voor akkervogels. Vanuit het oogpunt van de vegetatie is het weglaten van een grondbewerking in het najaar niet schadelijk. Bijzondere winterannuellen werden immers niet aangetroffen ter hoogte van de momenteel als akkerrand beheerde oeverstrook 1. In de gehooide vegetaties is mechanische of chemische bestrijding van ruigtekruiden niet vereist. Wegens het relatief intense maaischema kunnen ruigtekruiden zoals distels en Zwarte mosterd hier immers niet tot zaadzetting komen. Gebruik van herbiciden is niet wenselijk in oeverstroken met een beheer gericht op ontwikkeling van natuurwaarden die bovendien een bufferende functie (o.m.
inzake
chemische
bestrijdingsmiddelen)
vervullen tussen de waterloop en de aangrenzende waterloop. Op het vlak van recreatie kunnen de oeverstroken toegankelijk blijven voor wandelaars en vissers, maar niet voor gemotoriseerd verkeer of mountainbikers. Om ongewenste recreanten buiten de oeverstroken te houden, is het aangewezen aan de ingangen houten
Zicht vanop parking naar strook 5
barelen te plaatsen. Frequentere controle op het gevoerde beheer. Aandachtspunten hierbij zijn: -
Naleven van de frequentie en data van diverse beheersingrepen (maaien, grondbewerking, inscharen van vee).
-
Behoud voorgeschreven breedte oeverstroken.
-
…
ESHER
februari 2005
76
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Beheersadvies
3 Beheer per oeverstrook 3.1 Oeverstrook 1 Behoud van beheer als akerrand, waarbij evenwel niet langer gefreesd of geploegd wordt in het najaar maar enkel in het vroege voorjaar (voor een motivering: zie § 2.2).
3.2 Oeverstrook 3 Belangrijk in deze oeverstrook is het verwijderen van het opgehoopte strooisel. Hierna lijkt gedurende enkele jaren een verschralingssbeheer (twee tot driejaarlijks maaien, of maaien met nabegrazing) aangewezen, waarna de begrazing zoals voorgeschreven in het beheersplan kan starten. Het is aangewezen om –eens de extensieve begrazing is geïnstalleerd- deze oeverstrook regelmatig te ‘bloten’. Dit ‘bloten’ omvat het selectief, pleksgewijs maaien van ruigere plekken met een hoger opgaande begroeiing. Het voorkomt opslag van ruigtekruiden en distels, en gebeurt bij voorkeur halverwege juni. Een alternatief voor dit selectief maaien kan gevormd worden door het lokaal uitsteken van ruigtekruiden (o.m. Zwarte mosterd, Grote brandnetel, distels). Deze lokale, mechanische bestrijding van ruigtekruiden valt in sterke mate te verkiezen boven het gebruik van herbiciden. Wel dienen er nog voldoende ruige plekken over te blijven om nestgelegenheid te bieden aan onder andere Patrijs.
3.3 Oeverstrook 4 Ook hier is het verwijderen van opgehoopte strooisel nodig. Omschakeling naar akkerrandbeheer is niet gewenst gezien de aanwezigheid van een (niet waterhoudende) greppel die akker en oeverstrook scheidt. In eerste instantie kan het hooibeheer hier behouden blijven, op termijn is het eventueel interessant om over te schakelen naar extensieve begrazing zoals voorgeschreven voor oeverstrook 3. Bij dergelijke extensieve begrazing na een overgangsbeheer zal een gevarieerdere vegetatiestructuur ontstaan, wat zowel naar vegetatie als naar fauna wenselijk is. Afsluiten van de toegang naar de oeverstrook is wenselijk.
3.4 Oeverstrook 5 Gezien er langs deze oeverstrook heel wat rietvogels en watervogels tot broeden komen en er groepen Wilde eenden en Meerkoeten overwinteren, is het aangewezen om de recreatie er langs te beperken. Er moet vermeden worden dat er gemotoriseerd verkeer op de oeverstrook kan rijden. De oeverstrook mag enkel toegankelijk zijn voor wandelaars. Het is aangewezen om in de aanplant aan de parking de exoten te verwijderen. Dit geldt zeker voor de Rosa multiflora die daar is aangeplant en een soort is die vrij gemakkelijk verwilderd. Omschakeling naar akkerrandbeheer is hier niet gewenst wegens het recreatieve nevengebruik van deze strook.
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004)
77
Beheersadvies
Afsluiten van toegangen aan beide zijden van de oeverstrook is wenselijk.
3.5 Oeverstrook 6 Omschakeling naar akkerrandbeheer lijkt hier gewenst. Wel dient er meer ruimte gegeven te worden ten einde de ontwikkeling van een bredere rietkraag mogelijk te maken. Het afsluiten van beide toegangen naar de oeverstrook en het afpalen van de rand van de oeverstrook is wenselijk.
3.6 Oeverstrook 7 Het is aangewezen om deze extensief begraasde oeverstrook regelmatig te ‘bloten’. Dit ‘bloten’ omvat het selectief, pleksgewijs maaien van ruigere plekken met een hoger opgaande begroeiing. Het voorkomt opslag van ruigtekruiden en distels, en gebeurt bij voorkeur halverwege juni. Een alternatief voor dit selectief maaien kan gevormd worden door het lokaal uitsteken van ruigtekruiden (o.m. Zwarte mosterd, brandnetels, distels). Deze lokale, mechanische bestrijding van ruigtekruiden valt in sterke mate te verkiezen boven het gebruik van herbiciden.
3.7 Oeverstrook 9 Meest NO deel strook grenst aan weiland. Hier valt een begrazingsbeheer (eventueel met regelmatig ‘bloten’) te verkiezen boven een hooibeheer, gezien zich hier een relatief goed ontwikkelde Kamgrasweide (instandhouding vereist begrazingsbeheer) ontwikkeld heeft. Voor het overige deel kan een overschakeling naar een akkerrandbeheer in overweging genomen worden. Afsluiten van de toegang naar de oeverstrook is wenselijk.
3.8 Oeverstrook 10 Oveschakelen naar akkerrandbeheer zoals voorgeschreven in oeverstrook 1. Niet inzaaien van wildmengsel, niet frezen/ploegen in het najaar (voedselaanbod + dekking avifauna, geen bijzondere winterannuellen aangetroffen), wel in het voorjaar. Op deze manier wordt een maximaal voedselaanbod voor de avifauna verzekerd, zonder dat hiertoe aan floravervalsing (via inzaai wildmengsel) wordt gedaan.
ESHER
februari 2005
78
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Beheersadvies
4 Suggesties verdere monitoring 4.1 Vegetatie Algemeen kan gesteld dat de gebruikte methodiek voor de monitoring van de vegetatie bevredigende resultaten opleverde. Vermeld dient evenwel dat het aangewezen is de hoekpunten van de PQ’s nauwkeurig op te meten met behulp van theodoliet. Het is immers moeilijk om een blijvende markering van deze PQ’s aan te brengen in een oeverstrook die regelmatig een grondbewerking ondergaat, wat geïllustreerd wordt door de fenopaaltjes van strook 1, die naar aanleiding van de structuuropnames in het najaar niet terug gevonden werden.
4.2 Avifauna Broedvogels Het is aangewezen om de methodiek voor het inventariseren van broedvogels zoals ze is toegepast ook bij de verdere monitoring te gebruiken. De gebruikte inventarisatiemethode, met name de uitgebreide territoriumkartering, heeft een goed beeld van het soortenspectrum en de broeddichtheid in en rond de oeverstroken. Niet-broedvogels Het is aangewezen om de frequentie van 1 telling per maand van niet-broedvogels langs de oeverstroken te behouden maar minder rekening te houden met watervogels. De watervogels die aanwezig zijn op de waterlopen maken momenteel de helft van de waarnemingen uit en hebben maar een beperkt belang naar evaluatie van de waarde van de oeverstroken, gezien hun aanwezigheid sterk afhankelijk is van externe factoren als verstoring en jachtdruk.
4.3 Dagvlinders Om het beheer en evolutie van de oeverstroken op te volgen, zou het waardevol zijn om de dagvlinders in de oeverstroken te monitoren. De polders zijn een arm gebied voor dagvlinders en natuurgerichte beheerde oeverstroken kunnen belangrijke refugia zijn voor dagvlinders. Daarbij zijn dagvlinders goed bruikbare indicatoren om een maai- of graasbeheer te evalueren of op af te stemmen. Probleem is wel dat om een goed beeld te krijgen van de aanwezige dagvlinderpopulatie er bijzonder intensief moet geïnventariseerd worden en dat de resultaten ook sterk afhankelijk zijn van de weersomstandigheden.
ESHER
februari 2005
79
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Referenties
Referentielijst Biesbrouck, B.; Es, K.; Van Landuyt, W.; Vanhecke, L.; Hermy, M. & Van den Bremt, P. (2001). Een ecologisch register voor hogere planten als instrument voor het natuurbehoud in Vlaanderen. Brussel, Rapport Vlina 00/001. Flo.Wer vzw., het Instituut voor Natuurbehoud, de Nationale Plantentuin van België en de KULeuven in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap. Claus, K. & Janssens, L. (red, 1994). Vademecum Natuurtechniek. Inrichting en beheer van waterlopen. Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Departement LIN. AMINAL. Demeulenaere, E; Schollen, K; Vandomme, V; T’Jollyn, F; Hendrickx, F; Maelfait, J.P & Hoffmann, M. (2002). Een hiërarchisch monitoringssysteem voor beheersevaluatie van natuurreservaten in Vlaanderen Rapport Instituut voor Natuurbehoud 2002.09. Brussel. Hennekens, S.M.; Schaminée, J.H.J & Stortelder, A.H.F. (2001). SynBioSys, een biologisch kennissysteem ten behoeve van natuurbeheer, natuurbeleid en natuurontwikkeling. Alterra, Wageningen. Hustings M.F.H., Kwak R.G.M., Opdam P.F.M. & Reijnen M.J.S.M. (1989), Vogelinventarisatie, Natuurbeheer in Nederland, Pudoc, Wageningen. Laquière, J. & Van De Steene, S. (2000). Beheersplan Ruilverkaveling Stuivekenskerke. Vlaamse Landmaatschappij. Provinciale Afdeling Brugge. pp 37 + bijl. Schaminée, J.H.J.; Stortelder, A.H.F. & Westhoff, V. (1995). De vegetatie van Nederland. Deel 1: Inleiding tot de plantensociologie: grondslagen, methoden en toepassingen. Opulus Press. Uppsala. Leiden. pp. 296 Schaminée, J.H.J & al. (1995-1999). De vegetatie van Nederland. Deel 2 t.e.m. 5. Opulus Press. Uppsala. Leiden. 1438 pp. Van der Welle, J & Decleer, K (2001). Bufferzones : Natuurlijke oeverzones en bufferstroken voor herstel van onbevaarbare waterlopen in Vlaanderen. Rapport Instituut voor Natuurbehoud 2001.07, Brussel. Vermeersch G., Anselin A., Devos K., Herremans M., Stevens J., Gabriëls J. & Van Der Krieken B. (2004), Atlas van de Vlaamse broedvogels 2000-2002, Mededelingen van het Instituut voor Natuurbehoud, Brussel. Westhoff, V.; Schaminée, J.H.J. & Stortelder, A.H.F. De analytische fase van het vegetatieonderzoek. In: Schaminée, J.H.J.; Stortelder, A.H.F & Westhoff, V. (1995)
ESHER
februari 2005
80
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlagen Bijlage 1: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op wetenschappelijke naam Bijlage 2: In de onderzochte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op nederlandse naam Bijlage 3: Aangetroffen plantensoorten per oeverstrook Bijlage 4: Overzichtstabel structuur- en vegetatieopnames Bijlage 5: Structuur- en vegetatieopnames Bijlage 6: Veldformulier vegetatieopnames Bijlage 7: Handleiding CD-rom
ESHER
februari 2005
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 1: In de onderzochtte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op wetenschappelijke naam
ESHER
februari 2005
Wetenschappelijke naam
Nederlandse naam
Indeginiteit
KFK
RL categorie
trend
Cirsium arvense (L.) Scop. Achillea millefolium L. Aethusa cynapium L. Agrostis gigantea Roth Agrostis stolonifera L. Alopecurus geniculatus L. Alopecurus myosuroides Huds. Alopecurus pratensis L. Anisantha sterilis (L.) Nevski Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. Arctium minus (Hill) Bernh.
Akkerdistel Gewoon duizendblad Hondspeterselie Reuzenzwenkgras Fioringras Geknikte vossenstaart Duist Grote vossenstaart IJle dravik Fluitenkruid Kleine klit
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeo- of neofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 8 7 10 9 8 9 9 10 8
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging
Preferentialiteit voor de polder niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd negatief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant
Arrhenatherum elatius (L.) J.& C.Presl
Gewone glanshaver
oorspronkelijk inheems
10
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Artemisia vulgaris L. Atriplex patula L. Atriplex prostrata DC. Avena fatua L. Bellis perennis L. Beta vulgaris ssp. vulgaris Brassica napus L. Brassica nigra (L.) Koch Bromus hordeaceus L. Calystegia sepium (L.) R.Br. Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. Cardamine hirsuta L. Carduus crispus L. Carex hirta L. Carex otrubae Podp. Carex riparia Curtis Cerastium fontanum Baumg. Cerastium glomeratum Thuill. Chenopodium album L. Chenopodium ficifolium Sm. Cirsium vulgare (Savi) Ten.
Bijvoet Uitstaande melde Spiesmelde Oot Madeliefje Biet Koolzaad Zwarte mosterd Zachte dravik Haagwinde Gewoon herderstasje Kleine veldkers Kruldistel Ruige zegge Valse voszegge Oeverzegge Gewone hoornbloem Kluwenhoornbloem Melganzenvoet Stippelganzenvoet Speerdistel
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems adventief adventief archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 9 8 6 10 5 10 10 10 9 8 9 7 7 10 9 10 6 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging
positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Convolvulus arvensis L. Conyza canadensis (L.) Cronquist Coronopus didymus (L.) Sm.
Akkerwinde Canadese fijnstraal Kleine varkenskers
oorspronkelijk inheems neofyt neofyt
9 10 8
momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing
significante stijging significante stijging significante stijging
positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd
Coronopus squamatus (Forssk.) Asch.
Grove varkenskers
oorspronkelijk inheems
6
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Crataegus monogyna Jacq. Crepis capillaris (L.) Wallr. Cynosurus cristatus L. Cytisus scoparius (L.) Link Dactylis glomerata L. Daucus carota L. Elymus athericus (Link) Kerguélen Elymus repens (L.) Gould Epilobium hirsutum L. Equisetum arvense L. Erodium cicutarium (L.) L"Hér. Euphorbia exigua L. Euphorbia helioscopia L. Euphorbia platyphyllos L. Fallopia convolvulus (L.) A.Löve Festuca pratensis Huds. Festuca rubra L.
Eénstijlige meidoorn Klein streepzaad Beemdkamgras Gewone brem Gewone kropaar Peen Strandkweek Kweek Harig wilgenroosje Heermoes Gewone reigersbek Kleine wolfsmelk Kroontjeskruid Brede wolfsmelk Zwaluwtong Beemdlangbloem Rood zwenkgras
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 7 9 10 10 4 10 10 10 8 3 9 1 10 7 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd achteruitgaand momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd kwetsbaar momenteel niet bedreigd zeer zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging significante daling significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante daling geen significante trend geen significante trend geen significante trend geen significante trend geen significante trend
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd negatief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Festulolium loliaceum (Huds.) P.Fourn
Trosraaigras
-
-
-
-
-
Fumaria officinalis L. Galium aparine L.
Gewone duivenkervel Kleefkruid
oorspronkelijk inheems archeofyt
7 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging
positief gecorreleerd niet significant
Geranium dissectum L.
Slipbladige ooievaarsbek
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Geranium molle L. Geranium pusillum L. Heracleum sphondylium L. Holcus lanatus L. Hordeum murinum L. Hordeum secalinum Schreb. Iris pseudacorus L. Juncus compressus Jacq.
Zachte ooievaarsbek Kleine ooievaarsbek Gewone berenklauw Gestreepte witbol Kruipertje Veldgerst Gele lis Platte rus
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 9 10 10 9 4 10 5
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging
positief gecorreleerd positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd
Juncus conglomeratus L. Juncus inflexus L. Lactuca serriola L. Lamium album L. Lamium amplexicaule L. Lamium hybridum Vill. Lamium purpureum L. Lapsana communis L. Lolium multiflorum Lam. Lolium perenne L. Lycopus europaeus L. Malva sylvestris L. Matricaria discoidea DC. Matricaria maritima L. Matricaria recutita L. Medicago lupulina L. Medicago sativa L. Mercurialis annua L.
Biezenknoppen Zeegroene rus Kompassla Witte dovenetel Hoenderbeet Ingesneden dovenetel Paarse dovenetel Akkerkool Italiaans raaigras Engels raaigras Wolfspoot Groot kaasjeskruid Schijfkamille Reukloze kamille Echte kamille Hopklaver Luzerne Tuinbingelkruid
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems
8 8 9 10 8 6 10 10 9 10 10 8 10 10 10 10 6 9
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd
geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging
negatief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant negatief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Myosotis arvensis (L.) Hill
Akkervergeet-mij-nietje
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Nasturtium officinale R. Brown Nymphaea alba L. Papaver dubium L. Papaver rhoeas L. Papaver somniferum L. Petroselinum segetum (L.) Koch Phacelia tanacetifolia Benth. Phalaris arundinacea L. Phleum pratense L. Phragmites australis (Cav.) Steud. Picris echioides L. Plantago lanceolata L. Plantago major L. Poa annua L. Poa pratensis L. Poa trivialis L.
Witte waterkers Witte waterlelie Bleke klaproos Grote klaproos Slaapbol Vlaamse peterselie Phacelia Rietgras Gewoon timoteegras Riet Dubbelkelk Smalle weegbree Grote weegbree Straatgras Veldbeemdgras Ruw beemdgras
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt archeofyt adventief oorspronkelijk inheems adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
5 5 8 9 2 10 9 10 4 10 10 10 9 10
Achteruitgaand momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing zeer zeldzaam criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd onvoldoende gekend momenteel niet bedreigd
significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging
niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd
Polygonum amphibium L. Polygonum aviculare L.
Veenwortel Varkensgras
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging geen significante trend
positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Polygonum lapathifolium L.
Beklierde duizendknoop
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
niet significant
Potentilla reptans L. Pulicaria dysenterica (L.) Bernh. Ranunculus acris L. Ranunculus repens L. Ranunculus sardous Crantz
Vijfvingerkruid Heelblaadjes Scherpe boterbloem Kruipende boterbloem Behaarde boterbloem Blaartrekkende boterbloem Knopherik Dauwbraam Gewone braam Kluwenzuring Krulzuring Waterzuring Ridderzuring Moeraszuring Gewone vlier Blauw glidkruid Viltig kruiskruid Jacobskruiskruid Klein kruiskruid
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
9 8 10 10 8
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging
positief gecorreleerd positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
9 8 9 9 10 8 10 6 10 7 4 9 8
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging
negatief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd negatief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Avondkoekoeksbloem
oorspronkelijk inheems
10
momenteel niet bedreigd
geen significante trend
positief gecorreleerd
Herik Echte raket Akkermelkdistel Gekroesde melkdistel Gewone melkdistel Grote egelskop Moerasandoorn Vogelmuur Gewone smeerwortel Paardebloem
archeofyt archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
9 10 9 10 10 7 9 10 10 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging geen significante trend significante stijging geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging onvoldoende gekend
positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant negatief gecorreleerd niet significant onvoldoende gekend
Ranunculus sceleratus L. Raphanus raphanistrum L. Rubus caesius L. Rubus fruticosus agg. Rumex conglomeratus Murray Rumex crispus L. Rumex hydrolapathum Huds. Rumex obtusifolius L. Rumex palustris Sm. Sambucus nigra L. Scutellaria galericulata L. Senecio erucifolius L. Senecio jacobaea L. Senecio vulgaris L. Silene latifolia ssp. alba (Mill.) Greuter & Burdet Sinapis arvensis L. Sisymbrium officinale (L.) Scop. Sonchus arvensis L. Sonchus asper (L.) Hill Sonchus oleraceus L. Sparganium erectum L. Stachys palustris L. Stellaria media L. Symphytum officinale L. Taraxacum sectie Ruderalia
Thlaspi arvense L. Torilis nodosa (L.) Gaertn. Trifolium arvense L. Trifolium dubium Sibth. Trifolium hybridum L. Trifolium incarnatum L. Trifolium pratense L. Trifolium repens L. Trifolium resupinatum L. Triticum aestivum L. Tussilago farfara L. Typha latifolia L. Urtica dioica L. Veronica arvensis L. Veronica hederifolia L. Veronica persica Poir. Vicia faba L. Vicia sativa L.
Witte krodde Knopig doornzaad Hazenpootje Kleine klaver Basterdklaver Inkarnaatklaver Rode klaver Witte klaver Perzische klaver Tarwe Klein hoefblad Grote lisdodde Grote brandnetel Veldereprijs Klimopereprijs Grote ereprijs Tuinboon Vergeten wikke
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems adventief adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt adventief oorspronkelijk inheems
7 2 7 10 8 10 10 10 Âľ9 10 9 8 9 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd
significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging
niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd niet significant
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 2: In de onderzochtte oeverstroken aangetroffen plantensoorten op nederlandse naam
ESHER
februari 2005
Nederlandse naam
Wetenschappelijke naam
Indeginiteit
KFK
RL categorie
trend
Akkerdistel Akkerkool Akkermelkdistel
Cirsium arvense (L.) Scop. Lapsana communis L. Sonchus arvensis L.
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 9
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend significante stijging significante stijging
Preferentialiteit voor de polder niet significant negatief gecorreleerd positief gecorreleerd
Akkervergeet-mij-nietje
Myosotis arvensis (L.) Hill
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Akkerwinde
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
oorspronkelijk inheems
10
momenteel niet bedreigd
geen significante trend
positief gecorreleerd
Basterdklaver Beemdkamgras Beemdlangbloem Behaarde boterbloem
Convolvulus arvensis L. Silene latifolia ssp. alba (Mill.) Greuter & Burdet Trifolium hybridum L. Cynosurus cristatus L. Festuca pratensis Huds. Ranunculus sardous Crantz
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
8 7 7 8
momenteel niet bedreigd achteruitgaand momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante daling geen significante trend significante stijging
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd
Beklierde duizendknoop
Polygonum lapathifolium L.
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
niet significant
Biet Biezenknoppen Bijvoet Blaartrekkende boterbloem Blauw glidkruid Bleke klaproos Brede wolfsmelk Canadese fijnstraal Dauwbraam Dubbelkelk Duist Echte kamille Echte raket EĂŠnstijlige meidoorn Engels raaigras Fioringras Fluitenkruid Geknikte vossenstaart Gekroesde melkdistel Gele lis
Beta vulgaris ssp. vulgaris Juncus conglomeratus L. Artemisia vulgaris L.
adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
8 10
criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging geen significante trend geen significante trend
negatief gecorreleerd positief gecorreleerd
Ranunculus sceleratus L.
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Scutellaria galericulata L. Papaver dubium L. Euphorbia platyphyllos L. Conyza canadensis (L.) Cronquist Rubus caesius L. Picris echioides L. Alopecurus myosuroides Huds. Matricaria recutita L. Sisymbrium officinale (L.) Scop. Crataegus monogyna Jacq. Lolium perenne L. Agrostis stolonifera L. Anthriscus sylvestris (L.) Hoffm. Alopecurus geniculatus L. Sonchus asper (L.) Hill Iris pseudacorus L.
oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeo- of neofyt neofyt archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
7 8 1 10 8 4 8 10 10 10 10 10 10 9 10 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd zeer zeldzaam criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd niet significant
Avondkoekoeksbloem
Gestreepte witbol Gewone berenklauw Gewone braam Gewone brem Gewone duivenkervel
Holcus lanatus L. Heracleum sphondylium L. Rubus fruticosus agg. Cytisus scoparius (L.) Link Fumaria officinalis L.
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 9 9 7
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging
niet significant negatief gecorreleerd niet significant negatief gecorreleerd positief gecorreleerd
Gewone glanshaver
Arrhenatherum elatius (L.) J.& C.Presl
oorspronkelijk inheems
10
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Gewone hoornbloem Gewone kropaar Gewone melkdistel Gewone reigersbek Gewone smeerwortel Gewone vlier Gewoon duizendblad Gewoon herderstasje Gewoon timoteegras Groot kaasjeskruid Grote brandnetel Grote egelskop Grote ereprijs Grote klaproos Grote lisdodde Grote vossenstaart Grote weegbree
Cerastium fontanum Baumg. Dactylis glomerata L. Sonchus oleraceus L. Erodium cicutarium (L.) L"HĂŠr. Symphytum officinale L. Sambucus nigra L. Achillea millefolium L. Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. Phleum pratense L. Malva sylvestris L. Urtica dioica L. Sparganium erectum L. Veronica persica Poir. Papaver rhoeas L. Typha latifolia L. Alopecurus pratensis L. Plantago major L.
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 10 8 10 10 10 10 9 8 10 7 9 9 Âľ9 9 10
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant negatief gecorreleerd niet significant
Grove varkenskers
Coronopus squamatus (Forssk.) Asch.
oorspronkelijk inheems
6
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Haagwinde Harig wilgenroosje Hazenpootje Heelblaadjes Heermoes Herik Hoenderbeet Hondspeterselie Hopklaver IJle dravik
Calystegia sepium (L.) R.Br. Epilobium hirsutum L. Trifolium arvense L. Pulicaria dysenterica (L.) Bernh. Equisetum arvense L. Sinapis arvensis L. Lamium amplexicaule L. Aethusa cynapium L. Medicago lupulina L. Anisantha sterilis (L.) Nevski
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
10 10 7 8 10 9 8 8 10 9
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging
niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd
Ingesneden dovenetel Inkarnaatklaver Italiaans raaigras Jacobskruiskruid Kleefkruid Klein hoefblad Klein kruiskruid Klein streepzaad Kleine klaver Kleine klit Kleine ooievaarsbek Kleine varkenskers Kleine veldkers Kleine wolfsmelk Klimopereprijs Kluwenhoornbloem Kluwenzuring Knopherik Knopig doornzaad Kompassla Koolzaad Kroontjeskruid Kruipende boterbloem Kruipertje Kruldistel Krulzuring Kweek Luzerne Madeliefje Melganzenvoet Moerasandoorn Moeraszuring Oeverzegge Oot Paardebloem Paarse dovenetel
Lamium hybridum Vill. Trifolium incarnatum L. Lolium multiflorum Lam. Senecio jacobaea L. Galium aparine L. Tussilago farfara L. Senecio vulgaris L. Crepis capillaris (L.) Wallr. Trifolium dubium Sibth. Arctium minus (Hill) Bernh. Geranium pusillum L. Coronopus didymus (L.) Sm. Cardamine hirsuta L. Euphorbia exigua L. Veronica hederifolia L. Cerastium glomeratum Thuill. Rumex conglomeratus Murray Raphanus raphanistrum L. Torilis nodosa (L.) Gaertn. Lactuca serriola L. Brassica napus L. Euphorbia helioscopia L. Ranunculus repens L. Hordeum murinum L. Carduus crispus L. Rumex crispus L. Elymus repens (L.) Gould Medicago sativa L. Bellis perennis L. Chenopodium album L. Stachys palustris L. Rumex palustris Sm. Carex riparia Curtis Avena fatua L. Taraxacum sectie Ruderalia Lamium purpureum L.
oorspronkelijk inheems adventief neofyt oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
6 9 9 10 10 8 10 10 8 9 8 9 3 8 9 9 9 2 9 9 10 9 8 10 10 6 10 10 9 6 7 6 10 10
momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd kwetsbaar momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante daling significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging onvoldoende gekend significante stijging
positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd onvoldoende gekend niet significant
Peen Perzische klaver Phacelia Platte rus Reukloze kamille Reuzenzwenkgras Ridderzuring Riet Rietgras Rode klaver Rood zwenkgras Ruige zegge Ruw beemdgras Scherpe boterbloem Schijfkamille Slaapbol
Daucus carota L. Trifolium resupinatum L. Phacelia tanacetifolia Benth. Juncus compressus Jacq. Matricaria maritima L. Agrostis gigantea Roth Rumex obtusifolius L. Phragmites australis (Cav.) Steud. Phalaris arundinacea L. Trifolium pratense L. Festuca rubra L. Carex hirta L. Poa trivialis L. Ranunculus acris L. Matricaria discoidea DC. Papaver somniferum L.
oorspronkelijk inheems adventief adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems neofyt adventief
10 5 10 7 10 10 10 10 10 9 10 10 10 -
momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing criteria niet van toepassing
significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging
positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant negatief gecorreleerd positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd negatief gecorreleerd niet significant -
Slipbladige ooievaarsbek
Geranium dissectum L.
oorspronkelijk inheems
9
momenteel niet bedreigd
significante stijging
positief gecorreleerd
Smalle weegbree Speerdistel Spiesmelde Stippelganzenvoet Straatgras Strandkweek Tarwe
Plantago lanceolata L. Cirsium vulgare (Savi) Ten. Atriplex prostrata DC. Chenopodium ficifolium Sm. Poa annua L. Elymus athericus (Link) KerguĂŠlen Triticum aestivum L.
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems adventief
10 10 8 6 10 4 -
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam criteria niet van toepassing
significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd -
Trosraaigras
Festulolium loliaceum (Huds.) P.Fourn
-
-
-
-
-
Tuinbingelkruid Tuinboon Uitstaande melde Valse voszegge Varkensgras Veenwortel Veldbeemdgras Veldereprijs Veldgerst
Mercurialis annua L. Vicia faba L. Atriplex patula L. Carex otrubae Podp. Polygonum aviculare L. Polygonum amphibium L. Poa pratensis L. Veronica arvensis L. Hordeum secalinum Schreb.
oorspronkelijk inheems adventief oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems
9 9 7 10 10 9 9 4
momenteel niet bedreigd criteria niet van toepassing momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd onvoldoende gekend momenteel niet bedreigd vrij zeldzaam
significante stijging significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging significante stijging geen significante trend
positief gecorreleerd niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant positief gecorreleerd
Vergeten wikke Vijfvingerkruid Viltig kruiskruid Vlaamse peterselie Vogelmuur Waterzuring Witte dovenetel Witte klaver Witte krodde Witte waterkers Witte waterlelie Wolfspoot Zachte dravik Zachte ooievaarsbek Zeegroene rus Zwaluwtong Zwarte mosterd
Vicia sativa L. Potentilla reptans L. Senecio erucifolius L. Petroselinum segetum (L.) Koch Stellaria media L. Rumex hydrolapathum Huds. Lamium album L. Trifolium repens L. Thlaspi arvense L. Nasturtium officinale R. Brown Nymphaea alba L. Lycopus europaeus L. Bromus hordeaceus L. Geranium molle L. Juncus inflexus L. Fallopia convolvulus (L.) A.Lรถve Brassica nigra (L.) Koch
oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems oorspronkelijk inheems archeofyt
10 9 4 2 10 8 10 10 7 5 5 10 10 10 8 10 5
momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd zeer zeldzaam momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd Achteruitgaand momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd momenteel niet bedreigd
significante stijging significante stijging geen significante trend geen significante trend geen significante trend significante stijging geen significante trend geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging geen significante trend significante stijging significante stijging geen significante trend significante stijging
niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant negatief gecorreleerd positief gecorreleerd niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant niet significant positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd positief gecorreleerd
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 3: Aangetroffen plantensoorten per oeverstrook
ESHER
februari 2005
Toelichting bij streeplijsten o o o
In deze bijlage worden per oeverstrook alle aangetroffen plantensoorten (wetenschappelijke naam) weergegeven. De Nederlandse namen van deze soorten zijn opgenomen in Bijlage 1. De 1 na elke soort duidt op haar aanwezigheid in de betreffende oeverstrook Een ‘X’ in de hierop volgende kolom duidt op de aanwezigheid van de betreffende soort in de eigenlijke oeverstrook. Een ‘X’ in de hierop volgende kolom op azanwezigheid van de betreffende soort in de rietkraag.
Streeplijst strook 1 Datum (jaar/maand/dag)
: 2004/07/09
Agrostis stolonifera-kl Alopecurus myosuroides-kl Anisantha sterilis-kl Arctium minus (excl. A. pubens)-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex patula-kl Atriplex prostrata-kl Avena fatua-kl Brassica nigra-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Coronopus squamatus-kl Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Fallopia convolvulus-kl Fumaria officinalis-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Holcus lanatus-kl Lactuca serriola-kl Lamium album-kl Lamium hybridum-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Lycopus europaeus-kl Matricaria discoidea-kl Matricaria recutita-kl Mercurialis annua-kl Papaver dubium-kl Papaver rhoeas-kl Persicaria amphibia-kl Persicaria lapathifolia-kl Phacelia tanacetifolia-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x
Poa angustifolia-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus sardous-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex hydrolapathum-kl Rumex obtusifolius-kl Rumex palustris-kl Scutellaria galericulata-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium arvense-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
x x x x x x x x x
x
x x
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Urtica dioica-kl Veronica hederifolia-kl Veronica persica-kl Vicia faba-kl
1 1 1 1
x x x
x
Streeplijst strook 3 Datum (jaar/maand/dag) Agrostis stolonifera-kl Alopecurus geniculatus-kl Alopecurus myosuroides-kl Anthriscus sylvestris-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex prostrata-kl Brassica nigra-kl Bromus hordeaceus-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Cardamine hirsuta-kl Carex hirta-kl Carex otrubae-kl Carex riparia-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Dactylis glomerata-kl Daucus carota-kl Elytrigia atherica-kl Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Geranium dissectum-kl Holcus lanatus-kl Iris pseudacorus-kl Juncus compressus-kl Lactuca serriola-kl Lamium purpureum-kl Lolium multiflorum-kl Lolium perenne-kl Malva sylvestris-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Myosotis arvensis-kl Papaver dubium-kl Persicaria amphibia-kl Persicaria lapathifolia-kl Phalaris arundinacea-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus acris-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Ranunculus sceleratus-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Senecio erucifolius-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Symphytum officinale-kl
: 2004/06/08 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
x x
x
x
x x
x x x x x x x x x x x x x x
Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium dubium-kl Trifolium pratense-kl Triticum aestivum-kl Tussilago farfara-kl Urtica dioica-kl Veronica hederifolia-kl Veronica persica-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x
Streeplijst strook 4 Datum (jaar/maand/dag) Achillea millefolium-kl Alopecurus myosuroides-kl Anthriscus sylvestris-kl Arrhenatherum elatius-kl Avena fatua-kl Brassica nigra-kl Bromus hordeaceus-kl Calystegia sepium-kl Carex otrubae-kl Carex riparia-kl Cerastium fontanum-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Conyza canadensis-kl Coronopus didymus Crataegus monogyna Crepis capillaris-kl Dactylis glomerata-kl Elytrigia atherica-kl Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Festuca pratensis-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Iris pseudacorus-kl Juncus conglomeratus-kl Lamium amplexicaule-s2 Lamium purpureum-kl Lapsana communis-kl Lolium multiflorum-kl Lolium perenne-kl Lycopus europaeus-kl Malva sylvestris-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Myosotis arvensis-kl Persicaria amphibia-kl Phleum pratense-kl Phragmites australis-kl Picris echioides-kl Poa trivialis-kl Pulicaria dysenterica-kl Ranunculus acris-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sceleratus-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex obtusifolius-kl
: 2004/06/08 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Scutellaria galericulata-kl Senecio jacobaea-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus oleraceus-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium dubium-kl Trifolium hybridum-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Tussilago farfara-kl Urtica dioica-kl Veronica hederifolia-kl Vicia sativa-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x
x x
x
x
Streeplijst strook 5 Datum (jaar/maand/dag) Achillea millefolium-kl Alopecurus myosuroides-kl Alopecurus pratensis-kl Arrhenatherum elatius-kl Artemisia vulgaris-kl Bellis perennis-kl Beta vulgaris s. vulgaris-kl Brassica nigra-kl Bromus hordeaceus-kl Capsella bursa-pastoris-kl Carduus crispus-kl Carex otrubae-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Conyza canadensis-kl Crepis capillaris-kl Dactylis glomerata-kl Elytrigia atherica-kl Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Equisetum arvense-kl Erodium cicutarium-kl Geranium dissectum-kl Iris pseudacorus-kl Juncus compressus-kl Juncus inflexus-kl Lactuca serriola-kl Lamium album-kl Lamium purpureum-kl Lolium multiflorum-kl Lycopus europaeus-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Nymphaea alba-kl Papaver rhoeas-kl Persicaria amphibia-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Ranunculus sceleratus-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl
: 2004/06/08 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Rumex hydrolapathum-kl Senecio jacobaea-kl Senecio vulgaris-kl Silene latifolia-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus asper-kl Sparganium erectum-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium incarnatum-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Triticum aestivum-kl Tussilago farfara-kl Vicia sativa-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x
x
x
x x x x x x x x x x
Streeplijst strook 6 Datum (jaar/maand/dag)
: 2004/06/08
Agrostis stolonifera-kl Alopecurus geniculatus-kl Alopecurus myosuroides-kl Anisantha sterilis-kl Anthriscus sylvestris-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex prostrata-kl Brassica nigra-kl Bromus hordeaceus s. thominei-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Cardamine hirsuta-kl Carex otrubae-kl Carex riparia-kl Chenopodium album-kl Chenopodium ficifolium-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Coronopus squamatus-kl Crepis capillaris-kl Dactylis glomerata-kl Elytrigia atherica-kl Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Equisetum arvense-kl Festuca rubra-kl Fumaria officinalis-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Heracleum sphondylium-kl Holcus lanatus-kl Hordeum murinum-kl Juncus inflexus-kl Lactuca serriola-kl Lamium album-kl Lamium purpureum-kl Lolium multiflorum-kl Lolium perenne-kl Lycopus europaeus-kl Malva sylvestris-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Papaver dubium-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x r x x x x x x x x x x x x x x x x x x
x x
x x x
x
x
x x x x x x
Papaver rhoeas-kl Papaver somniferum-kl Persicaria amphibia-kl Persicaria lapathifolia-kl Petroselinum segetum-kl Phragmites australis-kl Plantago lanceolata-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus acris-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Ranunculus sceleratus-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex hydrolapathum-kl Rumex obtusifolius-kl Senecio jacobaea-kl Senecio vulgaris-kl Silene latifolia-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium hybridum-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Triticum aestivum-kl Tussilago farfara-kl Urtica dioica-kl Veronica arvensis Veronica persica-kl Vicia sativa-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Streeplijst strook 7 Datum (jaar/maand/dag)
: 2004/06/08
Achillea millefolium-kl Agrostis stolonifera-kl Alopecurus myosuroides-kl Anisantha sterilis-kl Anthriscus sylvestris-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex prostrata-kl Bellis perennis-kl Brassica nigra-kl Bromus hordeaceus-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x
Capsella bursa-pastoris-kl Cardamine hirsuta-kl Carex otrubae-kl Carex riparia-kl Cerastium fontanum-kl Cerastium glomeratum-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Coronopus squamatus-kl Dactylis glomerata-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x
x x x
x x x x x x x x
Elytrigia repens-kl Epilobium hirsutum-kl Equisetum arvense-kl Festuca rubra-kl Fumaria officinalis-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Geranium molle-kl Hordeum secalinum-kl Iris pseudacorus-kl Lamium album-kl Lamium purpureum-kl Lolium multiflorum-kl Lolium perenne-kl Malva sylvestris-kl Matricaria discoidea-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Papaver dubium-kl Papaver rhoeas-kl Petroselinum segetum-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa annua-kl Poa pratensis-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Potentilla reptans-kl Ranunculus acris-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Ranunculus sceleratus-kl Raphanus raphanistrum-kl Rorippa nasturtium-aquaticum-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex hydrolapathum-kl Sambucus nigra-kl Scutellaria galericulata-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sisymbrium officinale-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stachys palustris-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Torilis nodosa-kl Trifolium repens Triticum aestivum-kl Typha latifolia-kl Urtica dioica-kl Veronica persica-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x
x x x x x
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Streeplijst strook 9 Datum (jaar/maand/dag) Aethusa cynapium-kl Agrostis gigantea-kl Agrostis stolonifera-kl Alopecurus myosuroides-kl Anthriscus sylvestris-kl
: 2004/07/09 1 1 1 1 1
x x x x x
Arrhenatherum elatius-kl Bellis perennis-kl Brassica nigra-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Cardamine hirsuta-kl Carex riparia-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Crataegus monogyna-kl Crepis capillaris-kl Cynosurus cristatus-kl Dactylis glomerata-kl Daucus carota-kl Elytrigia atherica-kl Equisetum arvense-kl Euphorbia helioscopia-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Hordeum secalinum-kl Juncus inflexus-kl Lamium album-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Matricaria discoidea-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Papaver dubium-kl Papaver rhoeas-kl Persicaria amphibia-kl Petroselinum segetum-kl Phleum pratense-kl Phragmites australis-kl Picris echioides-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Ranunculus sceleratus-kl Rubus caesius-kl Rubus fruticosus ag.-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex hydrolapathum-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Torilis nodosa-kl Trifolium repens-kl Tripleurospermum maritimum-kl Tussilago farfara-kl Urtica dioica-kl Veronica hederifolia-kl Veronica persica-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Streeplijst stroken 10&11
Datum (jaar/maand/dag)
: 2004/07/09
Alopecurus myosuroides-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex prostrata-kl Avena fatua-kl Brassica napus-kl Brassica nigra-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Cardamine hirsuta-kl Carex otrubae-kl Chenopodium album-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Coronopus squamatus-kl Cytisus scoparius-kl Dactylis glomerata-kl Elytrigia repens-kl Equisetum arvense-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
Euphorbia exigua-kl Euphorbia helioscopia-kl Euphorbia platyphyllos-kl Fallopia convolvulus-kl Festuca pratensis-kl Festulolium (x-)-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Geranium pusillum-kl Heracleum sphondylium-kl Lactuca serriola-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Malva sylvestris-kl Matricaria discoidea-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Myosotis arvensis-kl Papaver dubium-kl Papaver rhoeas-kl Persicaria amphibia-kl Persicaria lapathifolia-kl Phragmites australis-kl Picris echioides-kl Plantago major-kl Poa annua-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Rumex conglomeratus-kl Rumex crispus-kl Rumex hydrolapathum-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sisymbrium officinale-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
x
x
x
x
x x x x x x x x x x
Thlaspi arvense-kl Torilis nodosa-kl Trifolium hybridum-kl Trifolium incarnatum-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Trifolium resupinatum-kl Triticum aestivum-kl Tussilago farfara-kl Urtica dioica-kl Veronica arvensis-kl Veronica hederifolia-kl Veronica persica-kl
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
x x x x x x x x x x x x x x
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 4: Overzichtstabel structuur- en vegetatieopnames
ESHER
februari 2005
Locatie Dimensies PQ fenot (L x B, m) paal
Coรถrdinaten fenot paal (Lambert) Omschrijving locatie fenot paal X
Y
Z
1a
12,5 x 4
NO hoek
41273,32
200362,95
3,02
Ten westen van monding zijgracht
1b
12,5 x 4
NO hoek
40966,19
200163,91
2,67
Ten westen van monding zijgracht
1c
25 x 2
NO hoek
40319,12
199858,04
2,86
Ten westen van monding zijgracht.
3a
10 x 5
ZO hoek
41596,03
198405,90
2,66
Ter hoogte van einde afsluiting ten behoeve van randbeplanting oeverstrook na kruising eerste zijgracht.
3b
10 x 5
ZO hoek
41700,70
198581,14
2,60
Ter hoogte van einde afsluiting ten behoeve van randbeplanting na kruising van telefoonkabel.
4a
25 x 2
ZO hoek
41188,17
197892,83
2,86
Ter hoogte van monding afwateringsgracht aan overkant waterloop (paal met geel-rood lint).
5a
10 x 5
ZO hoek
38011,65
197764,10
2,85
Ter hoogte van eerste RVK paal na monding zijgracht.
5b
10 x 5
ZO hoek
37696,01
198345,69
2,96
Ter hoogte van monding zijgracht aan hoogspanning.
6a
12,5 x 4
ZW hoek
38318,96
196549,39
3,05
Ter hoogte van betonnen pijp aan overkant waterloop.
6b
12,5 x 4
ZW hoek
38056,96
196796,32
2,61
In het verlengde van ruimte tussen twee gebouwen van hoeve in oosten.
Opname
Opnamenummer
Datum
Verticale structuur
1a1 1a2 1a3 1b1 1b2 1b3 1c1 1c2 1c3 3a1 3a2 3a3 3b1 3b2 3b3 4a1 4a2 4a3 5a1 5a2 5a3 5b1 5b2 5b3 6a1 6a2 6a3 6b1 6b2 6b3
1 16 31 2 17 32 3 18 33 4 19 34 5 20 35 6 21 36 7 22 37 8 23 38 9 24 39 10 25 40
17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004
X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X
Abundantie, bedekking, fenologie, horizontale structuur X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
7a
10 x 5
ZW hoek
38177,00
196126,68
3,02
Ten noorden van solitaire vlier, t.h.v. 4 paaltjes langs oever.
9a
12,5 x 4
ZO hoek
38918,27
194063,73
3,05
Ter hoogte van wilg aan overkant waterloop.
9b
12,5 x 4
ZO hoek
38787,81
194226,94
3,24
Ter hoogte van zesde paal ten noorden telefoonkabel.
10a
12,5 x 4
ZO hoek
37570,30
194133,98
2,82
Ter hoogte van plaats waar betonnen oeververdediging aan overkant waterloop stopt.
10b
12,5 x 4
ZO hoek
37673,12
194329,44
2,95
Ter hoogte van betonnen lozingspunt aan overkant waterloop.
7a1 7a2 7a3 9a1 9a2 9a3 9b1 9b2 9b3 10a 10a2 10a3 11a1 11a2 11a3
11 26 41 12 27 42 13 28 43 14 29 44 15 30 45
17/02/2004 8/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004 17/02/2004 9/07/2004 23/11/2004
X X X X X X X X X X X X X X X
X
X
X
X
X
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 5: Structuur- en vegetatieopnames
ESHER
februari 2005
Toelichting bij zomeropnames (8/07/2004 en 9/07/2004) o
o o o o
De eerste kolom in de tabel van de zomeropnames geeft de wetenschappelijke naam van alle in de betreffende PQ aangetroffen soorten weer. De vermelding –kl na de soortsnaam duidt op aanwezigheid van de betreffende soort in de kruidlaag. De Nederlandse naam van elk van deze soorten is opgenomen in Bijlage 2. De tweede kolom van de tabel van de zomeropnames geeft de abundantie/bedekking van de betreffende soort weer. De derde kolom van deze tabel geeft de fenologie van de betreffende soort weer. De vierde kolom geeft de sociabiliteit van de betreffende soort weer. Voor een toelichting bij de hierboven gehanteerde begrippen wordt hier verwezen naar Module Vegetatie, paragraaf 2.3
PQ 1a Opnamenummer 1 opname 1a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 85 5 80 5 10 J akkerrandbeheer 1a1 Opnamenummer 16 opname 1a2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Lengte proefvlak (m) : 12.50 Breedte proefvlak (m) : 4.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 70 Bedekking kruidlaag (%) : 70 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 80 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 120 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : akkerrandbeheer Opname : 1a2 Alopecurus myosuroides-kl Arrhenatherum elatius-kl Atriplex patula-kl Avena fatua-kl Brassica nigra-kl Cirsium arvense-kl Elytrigia repens-kl Galium aparine-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Persicaria lapathifolia-kl Phragmites australis-kl Poa annua-kl Polygonum aviculare-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus oleraceus-kl Stellaria media-kl Veronica persica-kl
r f o r c a o o r f r s c s a c c r f o
fl dis v fl fl fl fr fr fl fr fl fl v fl fl fr kn v fr fr
1 2_ 1 1 5_ 3_ 3_ 1 1 5_ 1 1 4_ 1 1 5_ 5_ 1 1 1
Opnamenummer 31 opname 1a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 40 20 10 10 10 20 J akkerrandbeheer 1a3
PQ 1b Opnamenummer 2 opname 1b1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 80 30 50 5 10 J akkerrandbeheer 1b1 Opnamenummer 17 opname 1b2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Lengte proefvlak (m) : 12.50 Breedte proefvlak (m) : 4.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 95 Bedekking kruidlaag (%) : 95 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 100 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 150 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : akkerrandbeheer Opname : 1b2 Arrhenatherum elatius-kl Atriplex patula-kl Brassica nigra-kl Chenopodium album-kl Cirsium arvense-kl Lamium hybridum-kl Lamium purpureum-kl Matricaria recutita-kl Persicaria lapathifolia-kl Polygonum aviculare-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus asper-kl Veronica persica-kl
lo r c r r r r r r d c s r
dis v fl fl v fl fl fl fl fl fr v fr
3_ 1 5_ 1 1 1 1 1 1 5_ 1 1 1
Opnamenummer 32 opname 1b3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 55 40 10 5 10 30 J akkerrandbeheer 1b3
PQ 1C Opnamenummer 3 opname 1c1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 25.00 2.00 50.00 50 10 30 10 5 15 J akkerrandbeheer 1c1 Opnamenummer 18 opname 1c2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Lengte proefvlak (m) : 25.00 Breedte proefvlak (m) : 2.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 30 Bedekking kruidlaag (%) : 30 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 100 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 150 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : akkerrandbeheer Opname : 1c2 Alopecurus myosuroides-kl Anisantha sterilis-kl Avena fatua-kl Beta vulgaris s. vulgaris-kl Chenopodium album-kl Cirsium arvense-kl Elytrigia repens-kl Galium aparine-kl Lolium multiflorum-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Phragmites australis-kl Poa annua-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Rumex obtusifolius-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Urtica dioica-kl
f s s s r f r r s o o lo a r o s r d r r
fr dis fr v v fl fr fr fr fr fl v fr dis fl fr fr kn v v
2_ 1 1 1 1 3 1 1 2_ 2_ 2 1 2 2_ 1 1 1 4_ 1 1
Opnamenummer 33 opname 1c3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 25.00 2.00 50.00 15 10 5 5 20 J akkerrandbeheer 1c3
PQ 3a Opnamenummer 4 opname 3a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 10.00 5.00 50.00 90 25 5 60 10 30 J schapenbegrazing 3a1 Opnamenummer 19 opname 3a2
Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname : Agrostis stolonifera-kl Arrhenatherum elatius-kl Avena fatua-kl Calystegia sepium-kl Carex otrubae-kl Cirsium vulgare-kl Elytrigia repens-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Phragmites australis Plantago major-kl Poa trivialis-kl Rumex conglomeratus-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl Tanacetum vulgare-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/07/08 10.00 5.00 50.00 100 70 30 40 100 J begrazing 3a2 a f o o r o a a f f o o a o o o o f o f a
dis dis dis fl fr fl dis dis fl fl v fr dis fr fl fl fl v fl fl fl
2_ 1 1 1 2 1 5_ 5_ 1 3_ 1 1 5_ 1 1 1 1 3_ 1 3_ 3_
Opnamenummer 34 opname 3a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 10.00 5.00 50.00 75 70 15 20 10 40 J begrazing 3a3
PQ 3b Opnamenummer 5 opname 3b1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 10.00 5.00 50.00 90 45 5 40 10 40 J schapenbegrazing 3b1 Opnamenummer 20 opname 3b2
Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname : Agrostis stolonifera Capsella bursa-pastoris-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Elytrigia repens-kl Juncus articulatus-kl Juncus inflexus-kl Lolium perenne-kl Lycopus europaeus-kl Matricaria recutita-kl Medicago sativa-kl Mercurialis annua-kl Plantago major-kl Poa pratensis-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Rumex conglomeratus-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus arvensis-kl Sonchus asper-kl
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/07/08 10.00 5.00 50.00 100 60 40 20 150 J begrazing 3b2 a r o o a r r a o o f r r o f o f o r o o o
dis fr fl fl dis fr fr dis v fl fl fl fr fr dis v fl fr fl fl fl fl
5 1 1 1 5 2 2 5_ 1 1 3 1 1 1 5_ 3 1 1 1 1 1 1
Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Urtica dioica-kl
o f a o
fl fl fl fr
1 3_ 4_ 1
Opnamenummer 35 opname 3b3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 10.00 5.00 50.00 85 80 5 30 10 60 J begrazing 3b3
PQ 4a Opnamenummer 6 opname 4a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 25.00 2.00 50.00 95 30 5 60 5 10 J hooi & rietbeheer 4a1 Opnamenummer 21 opname 4a2
Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname : Agrostis stolonifera-kl Avena fatua-kl Cirsium arvense-kl Convolvulus arvensis-kl Elytrigia repens-kl Holcus lanatus-kl Lolium multiflorum-kl Lycopus europaeus-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Rumex conglomeratus-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Urtica dioica-kl
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/07/08 25.00 2.00 50.00 100 7 30 10 20 J hooibeheer 4a2 c r o f c o r o a r a a o a o
dis dis fl fl dis dis dis 1 v fr dis fr 1 v v
5_ 1 1 1 5_ 2 1 v 5_ 1 5_ 3_ v 4_ 1
Opnamenummer 36 opname 4a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 25.00 2.00 50.00 90 70 20 10 25 J hooibeheer 4a3
PQ 5a Opnamenummer 7 opname 5a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 10.00 5.00 50.00 95 80 5 10 10 20 J hooi- & rietbeheer 5a1 Opnamenummer 22 opname 5a2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/08 Lengte proefvlak (m) : 10.00 Breedte proefvlak (m) : 5.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 90 Bedekking kruidlaag (%) : 90 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 40 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 80 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooibeheer Opname : 5a2 Agrostis stolonifera-kl Arrhenatherum elatius-kl Carex otrubae-kl Cirsium arvense-kl Cirsium vulgare-kl Convolvulus arvensis-kl Elytrigia repens-kl Lolium perenne-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Rumex conglomeratus-kl Scutellaria galericulata-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium repens-kl Urtica dioica-kl
c lf o f o o c c c o a f o lo o a o
fr dis fl fl fl fl fr dis v fr dis fr fr fl v fl v
2_ 1 1 1 1 1 5_ 5_ 4_ 1 5_ 3_ 1 1 1 4_ 1
Opnamenummer 37 opname 5a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 10.00 5.00 50.00 95 80 10 5 10 20 J hooibeheer 5a3
PQ 5b Opnamenummer 8 opname 5b1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 10.00 5.00 50.00 80 70 5 5 10 20 J hooi- & rietbeheer 5b1 Opnamenummer 23 opname 5b2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/08 Lengte proefvlak (m) : 10.00 Breedte proefvlak (m) : 5.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 100 Bedekking kruidlaag (%) : 95 Bedekking moslaag (%) : 5 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 10 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 50 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooibeheer Opname : 5b2 Agrostis stolonifera-kl Arrhenatherum elatius-kl Brachythecium rutabulum-ml Carex otrubae-kl Carex riparia-kl Cirsium arvense-kl Crepis capillaris-kl Elytrigia repens-kl Geranium dissectum-kl Lolium perenne-kl Lycopus europaeus-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Phragmites australis-kl Rumex conglomeratus-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium repens-kl
d lf f r r f o f o d o o s o ld o o f
fr dis v v v fl fl fr fl dis v fl v fl v fr v fl
5_ 3_ 2_ 2 2 1 1 5_ 1 5_ 1 1 2_ 1 3_ 1 1 3_
Opnamenummer 38 opname 5b3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 10.00 5.00 50.00 85 75 10 10 20 J hooibeheer 5b3
PQ 6a Opnamenummer 9 opname 6a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 70 60 10 10 15 J hooi- & rietbeheer 6a1 Opnamenummer 24 opname 6a2
Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname : Arrhenatherum elatius-kl Capsella bursa-pastoris-kl Elytrigia repens-kl Galium aparine-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Papaver dubium-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Sinapis arvensis-kl Solanum nigrum-kl Sonchus asper-kl Stellaria media-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Trifolium repens-kl Veronica persica-kl
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/07/08 12.50 4.00 50.00 95 85 5 5 5 40 J hooibeheer 6a2 lf o c o o d o o ld s a a o o o o o a o
dis fr fr fr fl fr fl fl v fr dis fr fr fr fl fr fl fl fr
2 1 5_ 1 1 5_ 1 1 4 1 5_ 3 1 1 1 1 1 4_ 1
Opnamenummer 39 opname 6a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 90 85 5 10 20 J hooibeheer 6a3
PQ 6b Opnamenummer 10 opname 6b1 Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/02/17 Lengte proefvlak (m) : 12.50 Breedte proefvlak (m) : 4.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 70 Bedekking kruidlaag (%) : 65 Bedekking moslaag (%) : 5 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 10 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 15 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooi- & rietbeheer Opname : 6b1 Opnamenummer 25 opname 6b2 Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/08 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 100 Bedekking kruidlaag (%) : 100 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 30 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 70 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooibeheer Opname : 6b2 Alopecurus myosuroides-kl Anisantha sterilis-kl Chenopodium album-kl Coronopus squamatus-kl Elytrigia repens-kl Lolium perenne-kl Medicago lupulina-kl Persicaria lapathifolia-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus repens-kl Rumex conglomeratus-kl Senecio vulgaris-kl Sinapis arvensis-kl Sisymbrium officinale-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium repens-kl Urtica dioica-kl Veronica persica-kl
f o s o d f r o ld o a o f o s o r s a o o
fr fr fl fr fr fr fl fl v fr dis fl fr fl fl fr fr dis fl v fr
5_ 1 1 1 5_ 5_ 1 1 4 1 5_ 1 41 1 1 1 1 4_ 1 1
Opnamenummer 40 opname 6b3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 95 85 10 10 20 J hooibeheer 6b3
PQ 7a Opnamenummer 11 opname 7a1 Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/02/17 Lengte proefvlak (m) : 10.00 Breedte proefvlak (m) : 5.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 95 Bedekking kruidlaag (%) : 95 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 10 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 15 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : extensieve begrazing Opname : 7a1 Opnamenummer 26 opname 7a2 Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/08 Lengte proefvlak (m) : 10.00 Breedte proefvlak (m) : 5.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 100 Bedekking kruidlaag (%) : 100 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 10 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 20 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : extensieve begrazing Opname : 7a2 Achillea millefolium-kl Agrostis stolonifera-kl Brassica nigra-kl Convolvulus arvensis-kl Elytrigia repens-kl Galium aparine-kl Geranium dissectum-kl Lolium perenne-kl Phleum pratense-kl Phragmites australis-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Rumex conglomeratus-kl Trifolium repens-kl Urtica dioica-kl
o a o o f s r d c o c f o a o
fl fr fr fl fr fr fl fr fr v dis fr v fl v
1 5_ 1 1 2_ 1 1 5_ 5_ 2_ 5_ 1 1 4_ 2_
Opnamenummer 41 opname 7a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 10.00 5.00 50.00 95 90 5 10 20 J extensieve begrazing 7a3
PQ 9a Opnamenummer 12 opname 9a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 80 45 5 30 10 20 J hooibeheer 9a1 Opnamenummer 27 opname 9a2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Lengte proefvlak (m) : 12.50 Breedte proefvlak (m) : 4.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 70 Bedekking kruidlaag (%) : 70 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 20 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 50 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooibeheer Opname : 9a2 Arenaria leptoclados-kl Cirsium arvense-kl Convolvulus arvensis-kl Galium aparine-kl Lactuca serriola-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Phragmites australis-kl Picris echioides-kl Poa annua-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus asper-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Thlaspi arvense-kl Urtica dioica-kl Veronica persica-kl
o o r f o cd o a s o o o r o s o
dis v fl fr fl fr fl v kn fl fl fl v fr v fr
5_ 1 1 5_ 1 5_ 1 5_ 1 1 1 1 1 1 1 1
Opnamenummer 42 opname 9a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 95 75 15 5 10 25 J hooibeheer 9a3
PQ 9b Opnamenummer 13 opname 9b1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 75 65 10 30 10 15 J hooibeheer 9b1 Opnamenummer 28 opname 9b2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 70 Bedekking kruidlaag (%) : 70 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 10 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 20 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : hooibeheer Opname : 9b2 Agrostis stolonifera-kl Arrhenatherum elatius-kl Cirsium arvense-kl Convolvulus arvensis-kl Equisetum arvense-kl Galium aparine-kl Lolium perenne-kl Phragmites australis-kl Poa trivialis-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Urtica dioica-kl
ld f o o f r c o c r o
v v v fl v v v v v v v
5_ 5_ 1 1 1 1 5_ 1 5_ 1 1
Opnamenummer 43 opname 9b3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 100 85 10 5 10 20 J hooibeheer 9b3
PQ 10a Opnamenummer 14 opname 10a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking moslaag (%) : Bedekking algenlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 12.50 4.00 50.00 70 60 10 10 30 5 10 J wildbeheer 10a1 Opnamenummer 29 opname 10a2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Lengte proefvlak (m) : 12.50 Breedte proefvlak (m) : 4.00 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 100 Bedekking kruidlaag (%) : 70 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 30 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 50 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : wildbeheer Opname : 10a2 Alopecurus myosuroides-kl Arrhenatherum elatius-kl Avena fatua-kl Convolvulus arvensis-kl Elytrigia repens-kl Galium aparine-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Medicago lupulina-kl Medicago sativa-kl Papaver rhoeas-kl Phleum pratense-kl Phragmites australis-kl Plantago major-kl Poa trivialis-kl Ranunculus repens-kl Ranunculus sardous-kl Rumex conglomeratus-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus asper-kl Taraxacum sectie Ruderalia-kl Torilis nodosa-kl
s o r s o s d o o f o f o s f s s o s s s s
fr dis fr v fr fr fr fl fl fr fl fr v fr dis v fr fr fr fl v fr
1 2_ 1 1 1 1 5_ 1 1 1 1 2_ 1 1 5_ 1 1 1 1 1 1 1
Trifolium hybridum-kl Trifolium pratense-kl Trifolium repens-kl Veronica persica-kl
a f a s
fl fl fl fr
3_ 3_ a 1
Opnamenummer 44 opname 10a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 80 75 5 10 25 J wildbeheer 10a3
PQ 11a Opnamenummer 15 opname 11a1 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Bedekking strooisellaag (%) : Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/02/17 1550.00 50 30 20 5 10 J wildbeheer 11a1 Opnamenummer 30 opname 11a2
Bedekkingsschaal : Tansley Project (code) : VLM ruilverkaveling Auteur (code) : Joachim Calcoen Datum (jaar/maand/dag) : 2004/07/09 Opp. proefvlak (m²) : 50.00 Bedekking totaal (%) : 50 Bedekking kruidlaag (%) : 50 Gem. hoogte (hoge) kruidl (cm): 20 Maximale hoogte kruidlaag (cm): 60 Permanent Quadraat (J/N) : J Beheer : wildbeheer Opname : 11a2 Alopecurus myosuroides-kl Calystegia sepium-kl Capsella bursa-pastoris-kl Chenopodium album-kl Cirsium arvense-kl Elytrigia repens-kl Equisetum arvense-kl Euphorbia helioscopia-kl Galium aparine-kl Lactuca serriola-kl Lamium purpureum-kl Lolium perenne-kl Matricaria recutita-kl Papaver rhoeas-kl Persicaria amphibia-kl Persicaria lapathifolia-kl Phragmites australis-kl Poa annua-kl Poa trivialis-kl Polygonum aviculare-kl Ranunculus sardous-kl Sinapis arvensis-kl Sonchus asper-kl Sonchus oleraceus-kl Thlaspi arvense-kl Trifolium hybridum-kl Trifolium incarnatum-kl Trifolium repens-kl
c o r o o o c s r o o a o r r r f r c s r c r o s s o c
fr fl fr v v fr v fr fr v fl fl fl v v fl v fl di fl fl fr fl v fr fl fl v
5_ 1 1 1 1 5_ 5_ 1 1 1 1 5_ 1 1 1 1 1 1 5_ 1 1 5_ 1 1 1 1 1 5_
Veronica persica-kl
r
fr
1
Opnamenummer 45 opname 11a3 Bedekkingsschaal : Project (code) : Auteur (code) : Datum (jaar/maand/dag) : Lengte proefvlak (m) : Breedte proefvlak (m) : Opp. proefvlak (m²) : Bedekking totaal (%) : Bedekking kruidlaag (%) : Gem. hoogte lage kruidl. (cm) : Maximale hoogte kruidlaag (cm): Permanent Quadraat (J/N) : Beheer : Opname :
Tansley VLM ruilverkaveling Joachim Calcoen 2004/11/23 12.50 4.00 50.00 80 80 15 20 J wildbeheer 11a3
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 6: Veldformulier vegetatieopnames
ESHER
februari 2005
Opnamedatum
Project Opnamecode
opmerkingen
karteerder
expositie
N NNO NO ONO O OZO ZO ZZO Z ZZW ZW WZW W WNW NW NNW
inclinatie (2)
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
laag
bedekkings-
presentie/absentie
Braun-Blanquet
boom
0 5 10 15 20 >20
schaal
Barkman, D.&S.
Tansley
struik
0
transect
nee
ja
kruid
0 5 10 …
homogeen
niet-homogeen
mos
geïdentificeerd
nee
ja
algen
fl(bloeiend), fr(vruchten), dis(uitgezaaid; oude bloeistengels
lengte:
breedte:
totaal
aanwezig), +(bovengronds afgestorven), sp(sporenvormend)
PQ
naam
legende:
% bed.(1) gem. hoogte (m) (2)
laag(3) bed.(4) fen.(5)
1
2
3
Sociabiliteit
4
>4
(1): % bedekking met interval van 5 % (2): interval aanduiden
max. hoogte (2)
> 100 0 5 10 …
> 100
nee onvoll. volledig
naam
(3): b (boom), s (struik), k(kruid), m(mos) (4): bedekkingscode volgens gebruikte schaal (5): fenologie: k (kiemplant), v(vegetatief), kn(bloemknop),
laag(3) bed.(4) fen.(5) Sociabiliteit
RVKP ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke - Monitoring vegetatie en avifauna jaar +1 (2004) Bijlagen
Bijlage 7: Handleiding CD-rom
ESHER
februari 2005
Ruilverkavelingsprojecten ’s Heerwillemskapelle en Stuivekenskerke Uitvoering monitoringsprogramma Vegetatie en Avifauna jaar +1 (2004) Handleiding CD-rom In de CD-rom zijn 4 mappen aangemaakt: 1) Kaartmateriaal 2) Rapport en bijlagen 3) Turboveg 4) Foto’s In onderstaande tekst wordt de inhoud van elk van deze mappen toegelicht.
1 Kaartmateriaal Deze map bevat de kaarten, die werden opgemaakt in ArcView 3.2. Ze is op haar beurt onderverdeeld in 3 submappen: 1) JPEG’s 2) Projecten 3) Layers
1.1
JPEG’s
Hierin zijn de kaarten in afdrukformaat opgenomen.
1.2
Projecten
Hierin zijn de diverse projecten (apr-bestanden) opgenomen. Deze kunnen vanuit Arc-View 3.2 rechtstreeks vanop de CD-ROM geopend worden.
1.3
Layers
Hierin zijn de gebruikte lagen (shp-bestanden) en legendes (avl-bestanden) opgenomen, met uitzondering van de als achtergrond gebruikte topografische kaarten. In wat volgt onder deze paragraaf worden de diverse layers opgenomen in elk project toegelicht.
1.3.1 vegetatie.apr In dit project worden de volgende shp. bestanden (met bijhorend avl-file) weergegeven: o
PQ: geeft de localisatie van de PQ’s weer
o
Feno: geeft de localisatie van de feno palen weer
o
Aandachtssp 1: geeft (Lay_aandachtssp1.avl)
o
Aandachtssp: geeft (Lay_aandachtssp.avl)
de
de
lijnvormige puntvormige
populaties
van
aandachtssoorten
weer
populaties
van
aandachtsoorten
weer
o Oeverstroken: geeft de localisatie van de opgevolgde oeverstroken weer.
1.3.2 broedvogels.apr In dit project zijn volgende shp. bestanden weergegeven: Gele_kwik_cirkel .shp
= broedterritoria met broedzekerheidscode (zie tabel 14 van rapport)
Gelekwik_broedterritoria.shp
= alle waarnemingen van de soort tijdens de zes tellingen
Ook voor de soorten Patrijs, Kleine karekiet, Rietgors, Rietzanger, Veldleeuwerik en Graspieper is telkens een shp.bestand met …_cirkel.shp en ..._broedterritoria.shp aangemaakt. Voor de soorten Blauwborst en Kievit is enkel het bestand …_broedterritoria.shp aangemaakt. Van de watervogels werden watervogels_broedkoppels.shp.
enkel
de
zekere
broedgevallen
weergegeven
in
bestand
In het bestand broedvogels_alles.shp zijn alle gegevens van de 6 tellingen voor broedvogels en de avondtellingen van Patrijs weergegeven. In het bestand overjarig riet.shp zijn de stroken weergegeven waar veel overjarig riet in de rietkragen voorkomt.
1.3.3 niet-broedvogels.apr In dit project zijn volgende shp. bestanden weergegeven: Meerkoet_niet-broed.shp = alle waarnemingen van Meerkoet tijdens de 10 tellingen buiten het broedseizoen Ook voor de soorten Veldleeuwerik, Waterhoen, Wilde eend en Wintertaling is een …niet-broed.shp bestand aangemaakt. In het bestand niet-broed_alles.shp zijn alle waarnemingen van alle soorten tijdens de 10 tellingen buiten het broedseizoen weergegeven.
1.3.4 Afkortingen De afkortingen in de bestanden m.b.t. vegetatie spreken voor zich. In de verschillende bestanden m.b.t. avifauna worden volgende codes en afkortingen gebruikt: Gedrag f: foeragerend j: jagend r: rustend t: territoriumgedrag z: zingend/zangpost juv: juveniel pull: pulli Zone -1 : 0 à 50 m van overzijde waterloop sl : waterloop en rietkragen erlangs 0 : ingerichte oeverstrook 1: 0 à 10 m van ingerichte oeverstrook of waterloop (bij de blanco’s) 2: 10 à 50 m van ingerichte oeverstrook of waterloop (bij de blanco’s)
Afkortingen vogelsoorten: ab as be bl canada dd ek fa gl gm gp gy hd hh hm hs ka ki kk km kn kr ks kw kz mk ml
blauwe reiger aalscholver bergeend blauwborst canadese gans Dodaars ekster fazant goudplevier grote mantelmeeuw graspieper gele kwikstaart houtduif holenduif huismus houtsnip kauw kievit koekoek kokmeeuw kneu zwarte kraai kramsvogel koperwiek knobbelzwaan meerkoet merel
ol pt rb rg rw rz sc sm sp ta tj tl tv vw we wg wh wk ws wt wu wy yz zm zt zw rood
oeverloper patrijs roodborst rietgors regenwulp rietzanger scholekster stormmeeuw spreeuw tapuit tjiftjaf tureluur torenvalk veldleeuwerik wilde eend witgatje waterhoen winterkoning watersnip wintertaling wulp witte kwikstaart grote zaagbek zilvermeeuw zomertaling zwarte roodstaart
2 Rapport en bijlagen In deze map zijn het rapport en de bijlagen in pdf formaat opgenomen.
3 Turboveg In deze map zijn de vegetatieopnames opgenomen in een formaat dat inleesbaar is in Turboveg. Ze kunnen in Turboveg geïmporteerd worden met behulp van de functie “Copy from any directory” onder het “Database” menu.
4 Foto’s Deze map bevat alle digitale foto’s die naar aanleiding van de monitoring werden gemaakt.