Issuu

Jaaroverzicht 2003

Vlaamse landmaatschappij de zorg voor de open ruimte in Vlaanderen

jaarverslag vlm kaft 3

27-06-2004, 13:13:26

JAARVERSLAG VLM 25-juni 2

27-06-2004, 09:47:02

inhoud inhoud

De open ruimte op de politieke agenda

De organisatie en het bestuur van de VLM

De VLM in Beter Bestuurlijk Beleid

Een geïntegreerde aanpak van de open ruimte

Een eigentijds plattelandsbeleid

Landbouwers beheren de natuur

Landelijke inrichting, een kwestie van samenwerking en participatie

Naar een duurzaam evenwicht tussen landbouw en leefmilieu: de Mestbank

Digitale geograﬁsche informatie: onmisbare tool voor het beleid

De VLM, een organisatie dicht bij de mensen

104

Financiële resultaten

110

JAARVERSLAG VLM 25-juni 3

27-06-2004, 09:47:25

J a a rv v ers l ag 2003

i t

JAARVERSLAG VLM 25-juni 4

27-06-2004, 09:47:44

op de politieke agenda

Open ruimte

Beste lezer, Voor u ligt het Jaarverslag van de VLM van 2003. Een jaarverslag nieuwe stijl, dat heel anders oogt dan onze vorige rapporten. Bewust zijn we afgestapt van het klassieke format, dat telkens een schat aan informatie bood, maar zich niet altijd even toegankelijk aandiende voor wie erin bladerde. Het opzet van deze publicatie over 2003 is niet sec te rapporteren over de activiteiten en de budgetten van de VLM. We willen een klaar beeld schetsen van het reilen en zeilen binnen de VLM en aan de hand van sprekende projecten de boodschap brengen van een geïntegreerde aanpak van de open ruimte. We richten ons hierbij naar de betrokken overheden, onze professionele partners en de actoren in het buitengebied, maar ook naar een breder publiek. De Vlaamse burger, de landbouwer, de natuurliefhebber, de dorpsbewoner, de recreant: de open ruimte belangt hen allen aan.

Beter Bestuurlijk Beleid erkent VLM als milieuparastatale

van de VLM als milieuparastatale is gelegd.

Het jaar 2003 is van grote betekenis geweest

VLM nieuwe opdrachten toegewezen. Er zul-

voor de werking en de toekomst van de VLM.

len nieuwe afdelingen komen die zich toeleg-

Allereerst is in 2003 de reorganisatie van de

gen op de geïntegreerde inrichting van het

Vlaamse overheidsdiensten in een onomkeer-

platteland en het beheer van de grondenbank.

baar stadium beland. De fundamenten van Be-

We krijgen ook een speciﬁeke opdracht voor

ter Bestuurlijk Beleid zijn decretaal vastgelegd.

de beheerovereenkomsten en een duidelijke

De Vlaamse regering heeft ook principieel haar

taakomschrijving op het vlak van erosiebestrij-

goedkeuring verleend aan de oprichting van de

ding. Door dit uitgebreide takenpakket zijn we

VLM als extern verzelfstandigd agentschap.

steeds beter uitgerust om invulling te geven

De VLM krijgt hiermee een duidelijke plaats

aan onze missie, namelijk zorg te dragen voor

in het beleidsdomein ‘Leefmilieu en Natuur’.

de open ruimte in Vlaanderen.

Naast de bestaande bevoegdheden, krijgt de

De basis voor de erkenning en de doorbraak

JAARVERSLAG VLM 25-juni 5

27-06-2004, 09:48:04

J a a rv ers l ag 2003

Duurzame oplossingen voor de open ruimte

Een concrete illustratie hiervan zijn de

intensieve gebruiker én tegelijkertijd de

lokale grondenbanken die we in 2003

beheerder van de open ruimte. De land-

De geïntegreerde aanpak van de open

hebben opgericht. Voor het Parkbospro-

bouwer vindt bij de VLM een uniek loket,

ruimte loopt als een rode draad doorheen

ject in Gent zochten we - op vraag van

waar hij terecht kan voor alle vormen van

de projecten die we in 2003 hebben gere-

de afdeling Bos en Groen van Aminal

beheerovereenkomsten. We hebben van-

aliseerd. De open ruimte herbergt tal van

- mee naar duurzame oplossingen voor

daag één op zeven landbouwers onder

maatschappelijke functies en waarden,

de plaatselijke landbouwers. Op de Linker

contract. In 2003 werkten we verder aan

waardoor ze nood heeft aan een globale

Scheldeoever hebben we de landbouwers

‘op maat gesneden’ pakketten van maat-

visie met oog voor de eigen potenties van

begeleid die bedreigd werden door ontei-

regelen, die we op bedrijfsniveau kunnen

een gebied. Landinrichting, ruilverkaveling

gening. We hebben de aankoop van het

toepassen. Ook de komende jaren zijn we

en natuurinrichting zijn niet langer een

Domein de Merode voorbereid en geco-

dus van plan de landbouwer nadrukkelijk

doel op zich, maar vormen een toolbox

ordineerd, waardoor de omstandigheden

te ondersteunen bij zijn zorg voor het

van instrumenten, waaruit de VLM kan

zijn gecreëerd om in dit gebied de natuur,

landschap.

putten op maat van het gebied.

het landschap, het culturele erfgoed en de

Zorg dragen voor de open ruimte kunnen

onze partners zien de meerwaarde van

we niet op eigen houtje. We zijn ervan over-

samenwerking in en doen een beroep op

De kruisbestuiving tussen het OC GIS-Vlaanderen en de VLM

tuigd dat duurzame oplossingen enkel tot

onze diensten en ervaring. Zo worden we

Ook onze afdeling OC GIS-Vlaanderen

stand kunnen komen als ze aanvaardbaar

een echte katalysator in projecten in de

stelde in 2003 haar expertise ter beschik-

zijn voor alle betrokkenen. Communicatie,

Vlaamse open ruimte.

king. Naarmate er meer geograﬁsche

recreatie een forse impuls te geven. Ook

datasets gebruiksklaar zijn, krijgt de

dialoog en participatie zijn dan ook enorm

dienstverlening naar de gebruiker bedui-

onze collega-overheidsinstanties, met de

Mee het plattelandsbeleid maken

landbouwers, met de natuursector - zijn

De VLM evolueert mee met het verande-

Geo-Vlaanderen werd in 2003 aanzienlijk

niet meer weg te denken uit onze werking.

rende klimaat in de samenleving, maar

uitgebreid. In 2003 werden ook beteke-

Ons takenpakket overschrijdt - meer en

is niet louter een volger. Onze instantie

nisvolle stappen gezet op weg naar een

meer - de klassieke beleidsgrenzen tussen

weegt ook op het beleid en geeft zelf voor-

decreet Grootschalig Referentiebestand,

ruimtelijke ordening, milieu, landbouw,

zetten. Tekenend is onze inbreng in de

dat duidelijke afspraken vastlegt voor het

natuur en mobiliteit. Ook tussen de ver-

voorbereiding van het plattelandsbeleid

toekomstige beheer van het GRB. Een

schillende bestuursniveaus worden over-

van de Vlaamse regering.

belangrijk deel van het GRB-decreet regelt

belangrijk. Samenwerking en overleg - met

dend meer aandacht. De kruispuntsite

de ﬁnanciering, waarbij de overheid en

leg en samenwerking alsmaar belangrijker. Tegen de achtergrond van het hertekende

In 2003 hebben we de laatste hand gelegd

de nutssector ieder een gelijke bijdrage

milieulandschap in Vlaanderen, proﬁleert

aan de voorbereidende stukken voor een

leveren: een ﬁnancieringsregeling die we-

de VLM zich als partner in projecten. We

beleidsnota ‘geïntegreerd Vlaams plat-

reldwijd zijn gelijke niet kent.

zijn een instantie die toelevert en haar

telandsbeleid’. We hebben ook bijgedra-

expertise ter beschikking stelt van andere

gen aan het bestuursakkoord tussen het

De entiteit OC-GIS Vlaanderen werd in

beleidsdomeinen. Dit aspect van ‘meer-

Vlaamse Gewest, de provincies en de ge-

1996 ondergebracht bij de VLM, wat al

waarde bieden’ krijgt ongetwijfeld in de

meenten, dat het raamwerk vormt voor de

jaren tot een kruisbestuiving leidt. Het

toekomst nog meer betekenis, maar ook

bestuurlijke organisatie van het Vlaamse

OC GIS-Vlaanderen proﬁteert immers ten

vandaag bewijzen we onze partners en

plattelandsbeleid.

volle van de ondersteunende diensten die de VLM haar biedt. Omgekeerd zijn de

klanten mooie diensten. De landbouwer blijft één van onze belang-

GIS-producten krachtige instrumenten die

rijkste partners. Hij is immers de meest

de VLM zeer nuttig kan inzetten bij haar

JAARVERSLAG VLM 25-juni 6

27-06-2004, 09:48:21

zorg voor de open ruimte. Dat het OC GIS-

vereenvoudiging. Het Mest-Transport-In-

zetten met twee aparte kantoren, willen we

Vlaanderen ten gevolge van het Beter Be-

ternet-Loket (MTIL) evolueerde van een

ons nog meer verankeren met onze doel-

stuurlijk Beleid zou worden overgeheveld

business-to-business toepassing naar een

groepen. Vanaf 2004 zal de VLM in elke

naar het beleidsdomein Bestuurszaken,

toegankelijk loket voor een doelgroep van

provincie een zetel hebben. Deze provin-

betreuren we dan ook ten zeerste.

40.000 mensen. Het interactieve Mest-

ciale afdelingen zijn belangrijke loketten,

Internet-Loket (MIL) kreeg daardoor een

waar dagelijks honderden burgers terecht

Vereenvoudiging van het mestbeleid voorbereid

enorme stimulans. De landbouwer, de be-

kunnen voor advies of ondersteuning.

Het beheer van de Mestbank confronteert

exploitant van een verzamelpunt kunnen

Het bestuur van de VLM kreeg er in 2003

ons al enkele jaren met de vraag of een

hierdoor hun gegevens opvragen zoals ze

een heel aantal nieuwe gezichten bij. Van

globale hertekening van het mestbeleid

bij de Mestbank gekend zijn.

de tien afdelingshoofden werden er vier

werker van mest, de mestverwerker en de

niet aangewezen is. De mestmaterie is er

nieuwe aangesteld. De helft van hen zijn

De VLM is klaar voor de toekomst

vrouwen - een primeur binnen de Vlaamse

op geworden. Steeds vaker stellen zich immers problemen met uitvoerbaarheid

2003 bracht voor de VLM ook intern be-

andere administraties binnen de Vlaamse

en controleerbaarheid van de regelgeving.

langrijke veranderingen met zich mee. Zo

overheid, geeft het Beter Bestuurlijk Beleid

In 2003 hebben we veel energie gestoken

werden de voorbereidingen getroffen om

binnen de VLM geen aanleiding tot grote

in het voorbereiden van een nieuw Mest-

zowel in Leuven als in Hasselt een VLM-

personeelsverschuivingen. De VLM blijft

actieplan. 2003 betekende ook een door-

afdeling op te richten. Door de VLM op de

werkgever van 800 mensen die, aange-

braak op het vlak van de administratieve

kaart van Vlaams-Brabant en Limburg te

stuurd door een verjongde top, de uitvoe-

in de loop van de jaren niet eenvoudiger

administratie. Anders dan voor een aantal

ring van het beleid voor de komende jaren zullen uitmaken. Wij kijken met vertrouwen naar de toekomst. De open ruimte werd in 2003 op de politieke agenda gezet, de integratiegedachte heeft ingang gevonden. Het uitgebreide takenpakket geeft de VLM meer kansen om invulling te geven aan haar missie. We rekenen er dan ook ten volle op te kunnen verder gaan op de ingeslagen weg. Want enkel als het verworven ideeĂŤngoed ook werkelijk en zonder al te veel vertraging operationeel wordt, kan de kloof tussen gedroomd beleid en realiteit gedicht worden.

ir. Roland De PAEPE, administrateur-generaal, wnd. ir. Guido CLERX, adjunct administrateur-generaal, wnd.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 7

27-06-2004, 09:48:40

d i

J a a rv ers l ag 2003

De organisatie en het bestuur van de VLM D

e VLM wordt bestuurd door een raad van bestuur en een directieraad. Om haar opdrachten uit te voeren, beschikt zij over een

800-tal medewerkers. De VLM heeft steeds bewust voor een decentrale organisatiestructuur gekozen. Sinds kort beschikt zij over een provinciale afdeling in iedere Vlaamse provincie. De hoofdzetel van de VLM is in hartje Brussel gelegen. De centrale afdelingen zorgen voor de aansturing van de taken en opdrachten, de eigenlijke uitvoering op het terrein wordt verzorgd door de provinciale afdelingen. De afdelingen, zowel de centrale als de decentrale, worden geleid door afdelingshoofden, die deel uitmaken van de directieraad. In 2003 werd er een nieuw afdelingshoofd aangesteld voor de afdeling Algemene Administratie en de afdeling Mestbank. Ook de nieuw opgerichte afdelingen in Leuven en Hasselt kregen een afdelingshoofd toegewezen. Al deze veranderingen maken dat de directieraad er in de loop van 2003 heel wat nieuwe gezichten bij kreeg. De voltallige directieraad van de VLM ziet er als volgt uit: • ir. Roland De PAEPE, administrateur-generaal, wnd. • ir. Guido CLERX, adjunct-administrateur-generaal, wnd. en hoofd van de afdeling informatica en GIS-VLM • Frans GEVAERT, staﬂid • Ann DE BAERDEMAEKER, afdelingshoofd Algemene Administratie • ir. Griet CELEN, afdelingshoofd Landelijke Inrichting • ir. Dirk STRUYF, afdelingshoofd Mestbank • Joris SANDERS, afdelingshoofd Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen • ir. Toon DENYS, afdelingshoofd VLM West-Vlaanderen • ir. Renilde DECKERS, afdelingshoofd VLM Limburg • ir. Nico BOGAERT, afdelingshoofd VLM Vlaams-Brabant • ir. Roland VANCAUWENBERGHE, afdelingshoofd VLM Oost-Vlaanderen • ir. Wilfried DE VOLDERE, afdelingshoofd VLM Antwerpen

In 2003 gingen Marc Heyerick (voormalig afdelingshoofd Algemene Administratie) en ir. François Stuyckens (voormalig afdelingshoofd Mestbank) met pensioen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 8

27-06-2004, 09:49:00

organigram

RAAD VAN BESTUUR Herman Herpelinck LEIDEND AMBTENAREN ir. Roland de Paepe administrateur-generaal ir. Guido Clerx adjunct-administrateur-generaal

EXTERNE COMMUNIC. & RELATIES Jan Mosselmans PLANNINGSVERANTWOORDELIJKE ir. Toon Dobbelaere INTERNE DIENST VEILIGHEID & PREVENTIE Geert Bogaert ALGEMENE ADMINISTRATIE Ann De Baerdemaeker INFORMATICA & GIS-VLM ir. Guido Clerx

STAFLID ir. Frans Gevaert OPDRACHTHOUDER HRMOO Ann Fauconnier

VLM ANTWERPEN ir. Wilfried De Voldere VLM VLAAMS-BRABANT ir. Nico Bogaert

LANDELIJKE INRICHTING ir. Griet Celen

VLM WEST-VLAANDEREN ir. Toon Denys

MESTBANK ir. Dirk Struyf

VLM OOST-VLAANDEREN ir. Roland Vancauwenberghe

OC-GIS VLAANDEREN Joris Sanders

VLM LIMBURG ir. Renilde Deckers

staf leidend ambtenaren ondersteunende afdelingen kernafdelingen provinciale afdelingen

JAARVERSLAG VLM 25-juni 9

27-06-2004, 09:49:17

J a a rv ers l ag 2003

De VLM in Beter Bestuurlijk Beleid

JAARVERSLAG VLM 25-juni 10

27-06-2004, 09:49:32

- een betere samenwerking met gemeenschappelijke doelstellingen; - afslanken van de ministeriële kabinetten. In 2003 werd Beter Bestuurlijk Beleid stap voor stap decretaal verankerd. Op 9 juli 2003 heeft het Vlaams Parlement het kaderdecreet Bestuurlijk Beleid en het kaderdecreet tot regeling van de Strategische Adviesraden goedgekeurd. Het kaderdecreet Bestuurlijk Beleid regelt het organisatorische en administratieve kader voor de Vlaamse overheid ‘nieuwe stijl’. Het kaderdecreet Strategische Adviesraden schept het kader om de strategische adviesraden op te richten. Een nieuw raamstatuut dat de rechten en de plichten van de Vlaamse ambtenaar regelt en het voorontwerp Comptabiliteitsdecreet - ter vervanging van de bestaande wetgeving op de rijkscomptabiliteit - zijn in de loop van 2003 door de Vlaamse regering principieel goedgekeurd. Ook voor wat betreft de veranderingen die de VLM rechtstreeks aanbelangen, is er in de loop van het jaar heel wat gebeurd. Een mijlpaal voor onze organisatie is de datum van 24 oktober 2003, de dag waarop de Vlaamse regering haar principiële goedkeuring heeft gegeven aan de oprichting van de VLM als extern verzelfstandigd agentschap (EVA). Binnen het Beleidsdomein Natuur en Leefmilieu is de VLM de enige entiteit die als Extern Verzelfstandigd Agentschap (EVA) zal opereren. Dat heeft te maken met het takenpakket van de VLM, dat de beleidsdomeinen en bestuursniveaus overschrijdt. Dit takenpakket houdt in dat de VLM uitvoering geeft aan het Vlaamse grondbeleid, dat zij zorgt voor de inrichting van de open ruimte en de Mestbank beheert. Zij voert ook het geïntegreerd plattelandsbeleid in Vlaanderen uit en sluit beheerovereenkomsten met landbouwers voor een agrarisch natuurbeheer. GIS-Vlaanderen neemt een bijzondere positie in en zal daarom ressorteren onder het beleidsdomein Bestuurszaken.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 11

27-06-2004, 09:50:01

J a a rv ers l ag 20003

JAARVERSLAG VLM 25-juni 12

27-06-2004, 09:50:23

aanpak van de open ruimte

Open ruimte

De open ruimte in Vlaanderen herbergt tal van waardevolle elementen: dorpen, bossen, waterlopen, akkerlanden, wegen, historische gebouwen. In de open ruimte wordt gewoond en gewerkt. Het culturele erfgoed, de fraaie stukken groen en de dorpjes trekken toeristen, wandelaars en ﬁetsers aan. Om al deze waarden en functies te ontwikkelen en te behouden, werkt de VLM aan een efﬁciënte inrichting van de open ruimte, één van haar belangrijkste opdrachten. Elk gebied heeft zijn eigenheid. In een bepaalde streek komt de landbouw op de eerste plaats, terwijl een ander gebied heel kostbare natuur bezit die om bescherming vraagt. In dorpskernen zijn leefbaarheid en verkeersveiligheid primordiaal. Verder zijn er ook plekken in Vlaanderen die heel wat te bieden hebben aan de recreant. In elk inrichtingsproject staan één of meer van deze elementen centraal. Door een geïntegreerde aanpak geven we ook de andere functies en waarden volop aandacht: landbouw in combinatie met natuur, cultuurgeschiedenis hand in hand met recreatie, dorpsleefbaarheid met oog voor waterbeheer,… Met een aanpak op maat van elk gebied willen we alle functies binnen de open ruimte nieuwe, geïntegreerde en duurzame ontwikkelingskansen bieden, binnen de globale ontwikkelingsvisie voor het gebied. Via enkele themagerichte projecten die in 2003 van start gingen, werden verder gezet of afgerond, schetsen we in dit hoofdstuk de ‘integrale’ aanpak die als een rode draad door de inrichtingsprojecten loopt.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 13

27-06-2004, 09:50:49

J a a rv ers l ag 2003

Dorpskernen

van Tongerlo in ere

Eerste stap is de dorpskernvernieuwing

plein voor de bewoners te creëren met

Als onderdeel van dit project keurde de

De dorpskernvernieuwing staat voor het

plein krijgt de uitstraling van een herken-

Vlaamse minister van Leefmilieu, Land-

Opitterse inrichtingsplan hoog op de prio-

baar dorpsplein. Er komt een centrale wan-

bouw en Ontwikkelingssamenwerking in

riteitenlijst. Het verhogen van de dorpsleef-

delstartplaats, met een degelijk en herken-

2003 het inrichtingsplan voor Opitter goed.

baarheid is de eerste stap van een integraal

baar informatie- en rustpunt, vanwaar de

De VLM is initiatiefnemer, partners voor de

ontwerp dat ook waterbeheer en natuurbe-

inwoners en toeristen de diverse bestaande

inrichting zijn de steden Bree en Maaseik,

houd wil aanpakken. Het hoofddoel van

en nieuwe wandelen ﬁetsmogelijkheden in

de provincie Limburg en het Regionaal

het plan is de dorpskern van

Landschap Kempen en Maasland.

Opitter toegankelijker en aan-

n Noordoost-Limburg is al enkele jaren een landinrichtingsproject aan de gang.

ruimte voor openbare manifestaties. Het

O R

trekkelijker te maken - aan de

de streek kunnen verkennen.

‘dorpsleefbaarheid, natuur en waterbeheer verzoenen’

Het voormalige kasteelpark

Met een beek dwars doorheen de dorps-

hand van pleintjes en ﬁetspa-

kern, oude watermolens, een voormalig

den - en de cultuurhistorische

kasteelpark en een natuurgebied heeft Opit-

identiteit te herwaarderen. Zo

ter haar bewoners en de toeristen heel wat

is de restauratie van de Kas-

te bieden. Opitter is een deelgemeente van

teelmolen in het park Itterdal

het Limburgse Bree en één van de vele pit-

gepland en ook een verbeter-

toreske Kempense kerkdorpjes. Ondanks

de inrichting van de Pollismolen. Het dorp-

een ruim terras met overzicht over het

de vele troeven, is er in het dorp toch een

je krijgt een nieuwe look, maar we geven

park en in de onmiddellijke omgeving een

reële nood aan vernieuwing. De opvallende

ook volop aandacht aan andere aspecten,

speeltuin. Een aanpalende akker wordt

lintbebouwing, de bruuske overgang tussen

een veiliger verkeerssituatie bijvoorbeeld.

aangekocht en beplant met inheems

huizenrijen en open ruimten en het gebrek

De pleinen en dorpskernen zullen beter

loofhout. Op deze plaats komt er ook een

aan landschappelijke samen-

verbonden worden met de startplaatsen

speelruimte bij de verkaveling.

hang komen het dorp en de

van wandelroutes in de buurt. Er komt een

omgeving niet ten goede. Alle

verbinding tussen het park Itterdal en de

Streekkarakter in de verf

karakteristieke plekjes zijn aan

Pollismolen, een verbinding tussen de Pol-

Ook in de overgangszone tussen open

verfraaiing 1

Itterdal krijgt een volledig

nieuwe inrichting, met aandacht voor natuur, recreatie en educatie. De infrastructuur rond de cafetaria wordt

verder uitgebouwd: er komt

Bovendien

lismolen en het wandelgebied Solterheide,

ruimte en bebouwing en in de open

kunnen de natuur en het wa-

een verbinding tussen het plein De Wissel

ruimte zelf willen we ingrijpen. Door erfbe-

terbeheer in de omgeving best

en de Zuid-Willemsvaart.

planting, bomenrijen en houtkanten langs

toe.

een stimulans gebruiken. Een

wegen, perceelsgrenzen en beekvalleien

Dorpsplein en park moeten trekpleister worden

wordt het streekkarakter benadrukt. Ook

moet al deze elementen met elkaar verzoenen.

Het plein De Wissel ligt op een kruispunt

Via subsidies en andere maatregelen zul-

van twee belangrijke structuren: de gewest-

len de steden Bree en Maaseik, de pro-

weg N721 en de groene vinger van de Itter-

vincie Limburg en de VLM particulieren

beek. De Wissel vormt de kern van Opitter.

aansporen om op hun terreinen aan deze

De bedoeling is een aangenaam, groen

projecten mee te werken.

geïntegreerd

inrichtingsplan

2 1 Het voormalige kasteelpark Itterdal wordt opnieuw ingericht: zowel natuur, recreatie als educatie krijgen een plaats. 2 De dorpsleefbaarheid verhogen, daarop mikt het inrichtingsplan. Verder krijgen natuur en waterbeheer een stimulans.

bosomvorming staat op het programma.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 14

27-06-2004, 09:51:07

Opitter en hersteld

In 2003 keurde de Vlaamse minister van

dit planprogramma worden drie strategi-

Leefmilieu, Landbouw en Ontwikkelings-

sche projecten voor het verdere verloop

samenwerking drie inrichtingsplannen

van het landinrichtingsproject Westhoek

Om de ecologische waarde van de It-

goed; nog eens vier inrichtingsplannen

voorgesteld: de IJzer, De Westkust en de

terbeekvallei op te waarderen, komen er

werden door de Commissie voor Landin-

landelijke woonkernen in de Westhoek.

beplantingen, vistrappen en heringerichte

richting gunstig geadviseerd. Daarnaast

Dit planprogramma is door het Landin-

oevers met geleidelijk oeverproﬁel. De

is bijzondere aandacht besteed aan het

richtingscomité en de Commissie van

Vlasroterbeek ontspringt op de Steenberg

kwalitatief uitvoeren van inrichtings-

Landinrichting geadviseerd.

en daalt meanderend de steilrand af. Over

projecten op het terrein binnen de vier

een korte afstand bevat ze alle typische

bestaande

landinrichtingsprojecten:

Binnen het landinrichtingsproject Leie

elementen van een beekvallei. Aangezien

Noordoost-Limburg, De Westhoek, Leie

en Schelde werden inrichtingsplan-

er een scholengemeenschap vlakbij is, kan

en Schelde en Grote-Netegebied. In

nen goedgekeurd voor de recreatie-as

deze vallei als educatief reservaat dienen

uitvoering van de landinrichting heeft de

Deinze-Gent en de Assels. In 2003 zijn

voor de lessen aardrijkskunde en biologie.

Vlaamse minister van Leefmilieu, Land-

voor verschillende projecten de plan-

bouw en Ontwikkelingssamenwerking

nen verder uitgewerkt en/of zijn werken

Op termijn is het ook de bedoeling de

hiervoor 3.4 miljoen euro aan subsidies

op het terrein gerealiseerd. Bijzondere

naaldhoutbossen rond het Kempisch pla-

toegekend voor een totaal van zeventien

aandacht is hierbij gegaan naar de sa-

teau geleidelijk om te vormen tot inheems

verschillende inrichtingsplannen.

menwerking met partners en de com-

loofbos en de landbouwbedrijven in te kleden met inheems groen.

municatie met belanghebbenden. In het landinrichtingsproject NoordoostLimburg werkten we in 2003 aan een

LANDINRICHTINGSPROJECTEN

LANDINRICHTINGSPROJECTEN IN 2003

In het kader van het landinrichtingspro-

Ook Tongerlo krijgt opfrisbeurt

zevental projecten, in het kader van de

ject Grote Nete werden twee dossiers

inrichtingsplannen Abeek, De Luisen,

gunstig geëvalueerd door de Commissie

Aan het project in Opitter is ook de

Opitter, Langeren-Tösh en de groen-

voor Landinrichting: het inrichtingsplan

herinrichting van de kern van Tongerlo

structuurplannen Wurfeld en Bocholt.

Geel-Bel en het planprogramma Grote

gekoppeld. Het dorpsplein en enkele om-

Netegebied. Fase twee van het inrich-

ringende huizen in het centrum van Ton-

Voor wat betreft het landinrichtings-

tingsplan Geel-Bel en het inrichtings-

gerlo vertonen immers tekenen van verval.

project Westhoek werden drie inrich-

plan ‘Open ruimte tussen Hechtel en

Het historische en landelijke karakter van

tingsplannen positief geadviseerd. Het

Eksel’ verkeren nog in de fase van de

Tongerlo heeft een belangrijke waarde

gaat om de inrichtingsplannen Polder-

planvorming. We werkten in 2003 ook

voor het patrimonium van de streek. Een

waterlopen Deel 2, Nieuwkapelle en

verder aan de uitvoering van andere in-

opwaardering van het Tonger-

Duinenabdij Fase 2. Verder werd er aan

richtingsplannen, zoals Dekshoevevijver,

lose dorpssplein dringt zich

projectuitvoering gedaan binnen de in-

Kempisch Plateau, het Landschapsont-

dan ook op. Het plein wordt

richtingsplannen Zwaantje-Booitshoeke,

wikkelingsplan Gestel, Gerheserheide,

opgevat als een eenheid

Vallei De IJzer, Lo-Vaart, Lampernisse en

Schans van Gerhees, Keiheuvel - De

waarbinnen het tracé van

De Moeren.

Most, Scherpenbergen - De Hutten. Ook

de weg vervat zit. Belangrijk is dat het plein uitnodigt

Op vraag van de Vlaamse minister van

plan ‘Recreatief ﬁetsroutenetwerk’ op

voor

Leefmilieu, Landbouw en Ontwikkelings-

kruissnelheid.

ontmoetingen

rustpauzes.

samenwerking is voor de Westhoek in 2003 een planprogramma opgemaakt. In

JAARVERSLAG VLM 25-juni 15

kwam de realisatie van het inrichtings-

27-06-2004, 09:51:23

R U I L V i

J a a rv ers l ag 2003

e landbouw in de Antwerpse Kempen

moet leefbaar blijven. In en rondom

het gehucht Zondereigen investeert de

VLM daarom in duurzame landbouw:

landbouw die economisch rendabel en sociaal verantwoord is - voor een behoorlijk

inkomen zorgt - en in harmonie met milieu en natuur bedreven wordt. In 2003 werden voor de ruilverkaveling Zondereigen

belangrijke stappen gezet: het ruilverka-

velingscomité en de commissie van advies

Het platteland moet niet enkel leefbaar, maar ook be-leefbaar zijn. De nieuwe wegen in Zondereigen zijn ﬁets- en wandelvriendelijk en kunnen op die manier een bindmiddel zijn tussen landbouwer en recreant.

Door het omhoogkwellen van het grondwater in het kalkrijke beekdal van het Merkske, heeft deze waterloop nog een vrij goede kwaliteit.

werden opgericht.

Het

ruilverkavelingsplan

investeren in de

Duurzame Landbouw stimuleren…

De ruilverkaveling in Zondereigen heeft als

verschillend kunnen zijn, goed in het oog

eerste opzet de landbouw in de regio eco-

houden. Tegen de Belgisch-Nederlandse

nomisch een duwtje in de rug te geven, zo-

grens aan wordt een kleinschalige water-

dat de productiekosten voor de landbouw-

zuivering gebouwd. Verder zijn er belang-

bedrijven dalen. Verspreide kavels worden

rijke maatregelen genomen om de grond-

gegroepeerd en nieuwe of

verbeterde wegen maken de gronden beter bereikbaar. De

waterhuishouding wordt geworden op maat van de regio

én de speciﬁeke bedrijfstakken gemaakt.

Een daling in de productie-

‘Afstand tussen landbouwwereld en rest van de samenleving wordt kleiner.’

kosten voor de landbouw mag echter niet ten koste gaan van de natuur en het landschap. De ruilverkaveling wil het evenwicht tussen de behoeften van landbouw en de behoeften van planten en dieren, die zeker wat water betreft totaal

middel

(zie kaderstukje).

De nieuwe of verbeterde ruilverkavelingswegen

hebben

als doel de afstand te ver-

kleinen tussen de landbouwwereld en de rest van de

samenleving. Ze zijn ﬁets- en d l

d l k

TERBEHEER

optimaliseerd. Alle ingrepen

waterhydrologie te herstellen

JAARVERSLAG VLM 25-juni 16

27-06-2004, 09:51:44

U L E R …met respect voor landschap en natuur

aan Belgische kant - in Nederland is dat

Veilig wandelen en ﬁetsen

grotendeels al gebeurd - een aantal gron-

De nieuwe of vernieuwde wegen en paden

De mogelijkheid om gronden te ruilen,

den in de vallei uit landbouwgebruik te

leiden de ﬁetser en wandelaar naar hoekjes

voor landbouw maar ook voor natuur: dat

nemen en die te ruilen met gronden in de

van het platteland in de regio die tot nog

is de kern van ruilverkaveling. Grondruil

nabije voormalige kolonie van Wortel. Dat

toe onbereikbaar waren. Voor de wande-

maakt het in de ruilverkaveling Zonder-

maakt een einde aan het erg uitgesproken

laars wordt er in het beekdal van Markske

eigen mogelijk om in de vallei van het

beeld dat je langs die grenswaterlopen nu

en Merkske een laarzenpad aangelegd;

Markske en het Merkske, op de grens tus-

kan zien: aan de ene zijde gaat de natuur

ﬁetsers kunnen rekenen op nieuwe ﬁets-

sen België en Nederland, een grensover-

volop haar gang, aan de andere zijde raakt

paden langs de Noordermark en tussen

schrijdend natuurgebied aan te leggen.

de maïs de oever. De grondruil heeft het

de kolonie van Wortel en de gehuchten

De ruilverkaveling Zondereigen, het Ne-

voordeel dat er duidelijkheid komt: land-

Heikant en Staakheuvel. De verkeersveilig-

derlandse Staatsbosbeheer en de Vlaamse

bouw waar landbouw het best past, natuur

heid voor de zwakke weggebruikers komt

afdeling Natuur zijn de drijvende krachten

waar natuur het best past.

daarbij op de eerste plaats. Het nieuwe

achter dit project. Het is de bedoeling om

wegenstelsel werd zo ontworpen dat het landbouwverkeer zoveel mogelijk van het

Zondereigen:

woon- en werkverkeer gescheiden wordt.

leefbaarheid van het platteland natuurwaarden in Zondereigen en om-

inﬁltratie-kwel-systeem.

DOORDACHT WATERBEHEER

geving. Door het omhoogkwellen van

ten behoeve van de natuur moeten het

VERZOENT LANDBOUW EN

het kalkrijke grondwater in het beekdal

grondwaterpeil laten stijgen, waardoor

NATUUR

van het Merkske, heeft deze waterloop

de diepe, kalkrijke kwel niet enkel in de

nog een relatief goede waterkwaliteit.

beek zelf naar bovenkomt, maar ook in

In het landbouwgebied moet het af- en

Er komen onder meer bijzondere plan-

de aanliggende beemden. Daardoor

ontwateringssysteem optimaal func-

tensoorten voor, die uitzonderlijk zijn

zullen op termijn de natuurwaarden in

tioneren. Bij nat weer moet het water

voor de Kempense regio. Voorbeelden

het gebied toenemen.

vlot kunnen wegstromen (zonder hoge

zijn Grote Pimpernel, Knolsteenbreek,

piekafvoeren te veroorzaken), tijdens

Poelruit, Moesdistel. De natuurwaar-

lange droge periodes moet het regen-

den van het gebied gaan weliswaar

water zolang mogelijk vastgehouden

achteruit, toch zijn er nog bijna overal

worden. Een stelsel van hoofdka-

uitgesproken kansen tot herstel aanwe-

velsloten met een natuurtechnisch

zig. Het is dan ook belangrijk de kwel in

verbreed beekproﬁel met bijhorende

het beekdal te behouden.

Maatregelen

knijpstuwtjes kan tegemoetkomen aan deze noden.

Het ontwateringssysteem voor het landbouwgebied wordt daarom met

Maar het grondwater is ook van grote

uiterste zorg ontworpen in functie

betekenis voor een aantal belangrijke

van behoud en versterking van dit

JAARVERSLAG VLM 25-juni 17

27-06-2004, 09:51:58

R U I L V E i

J a a rv ers l ag 2003

RECHT VAN VOORKOOP

VEREENVOUDIGT VERWERVEN VAN GRONDEN

Voor

bepaalde projecten in de open

Ruilverkaveling, MEER

ruimte is het verwerven van gronden

DAN HET RUILEN VAN KAVELS

noodzakelijk. De VLM kan gronden

aankopen of gronden onteigenen.

Ruilverkaveling is al lang geen louter

en Habitatrichtlijn), ook gericht moet

Daarnaast kan ze ook gebruik maken

ruilen van kavels meer. Het instrument

zijn op het realiseren van de instand-

van haar recht van voorkoop. Het ver-

staat vandaag de dag volledig ten dien-

houdingsmaatregelen.

overheid

werven van gronden - bijvoorbeeld met

ste van de duurzame en multifunctio-

moet dus in speciale beschermings-

het oog op de uitbreiding van zones

nele ontwikkeling van de open ruimte.

zones, ongeacht wat de bestemming

voor natuur of de verbetering van de

De oorspronkelijke bedoeling van ruil-

is van het betrokken gebied, maatre-

agrarische structuur - wordt hierdoor

verkaveling was kleine en verspreide

gelen nemen die nodig zijn voor de

vergemakkelijkt.

landbouwpercelen

hergroeperen

instandhouding van de habitats en van

rond de boerderij om de landbouw-

de soorten opgenomen in het decreet

De VLM kan van het recht van voor-

structuur en de productieomstandig-

Natuurbehoud.

koop in het kader van ruilverkave-

heden te optimaliseren. In het verleden

lingsprojecten of het natuurdecreet

werd bij dit ruilen en hergroeperen he-

Anderzijds probeert de ruilverkaveling

gebruik maken in de zones die door de

laas soms weinig rekening gehouden

ook de nieuwe ontwikkelingen binnen

minister van Leefmilieu, Landbouw en

met de belangen van de natuur.

de landbouwsector zelf te valoriseren.

Ontwikkelingssamenwerking uitdruk-

Zo heeft de VLM een studie afgerond

kelijk zijn aangewezen. De lijst van

Tegenwoordig is ruilverkaveling nog

over de potentiële bijdrage van ruil-

gemeenten met vermelding van de

steeds een instrument voor de struc-

verkaveling aan verbrede landbouw-

kadastrale gegevens en secties waar

turele inrichting van gebieden met een

activiteiten zoals hoevetoerisme, bio-

het recht van voorkoop van toepassing

hoofdzakelijk agrarische bestemming.

logische landbouw, thuisverwerking,…

is, wordt regelmatig bijgewerkt. Voor

Maar de zorg voor landschap, natuur,

Meer hierover leest u in ‘Een eigentijds

elke wijziging wordt een ministerieel

milieu, cultuurhistorisch patrimonium

plattelandsbeleid’ op p 41.

besluit genomen dat in het Belgisch

en landelijke recreatie is in de nieuwe

Staatsblad wordt bekendgemaakt.

projecten duidelijk ingebouwd. De

In Vlaanderen zijn eind 2003 138 ruil-

uitvoerder van een project is een ruil-

verkavelingsprojecten afgewerkt. Die

In 2003 paste de VLM in 105 dossiers

verkavelingscomité waarin de ambte-

vertegenwoordigen een oppervlakte

het recht van voorkoop natuur toe.

lijke disciplines ruimtelijke ordening,

van 171.242 ha. Daarnaast zijn er 17

Dit was goed voor een gekochte op-

natuurbehoud,

projecten in onderzoek en 8 projecten

pervlakte van ongeveer 91 ha, voor de

landbouw allemaal vertegenwoordigd

in uitvoering. Ongeveer 235.000 ha is

prijs van 1.447.211 EUR. In 128 dossiers

zijn. Als sinds 1990 moet er een ge-

of was betrokken bij ruilverkaveling, of

maakte de VLM gebruik van de rechten

integreerd ruilverkavelingplan en een

een derde van het totale landbouware-

die de ruilverkavelingswet haar geeft,

milieueffectrapportering op tafel liggen

aal in Vlaanderen.

hetzij via het recht van voorkoop, hetzij

landschapszorg

vóór een project van start kan gaan.

RECHT VAN VOORKOOP

RUIL

VERKAVELING

via rechtstreeks aanbod van gronden. Dit was goed voor een oppervlakte van

Steeds meer komt de klemtoon van

ongeveer 82 ha, voor een bedrag van

ruilverkavelingsprojecten ook te lig-

1.267.813 EUR.

gen op natuur- en milieuaspect Het decreet van 19 juli 2002 legt v

Op de VLM-website (www.vlm.be) kunt

dat een ruilverkavelingsproject waa

u voor elke gemeente opzoeken waar

gebieden gelegen zijn uit de speci

het recht van voorkoop van toepas-

beschermingszones (Europese Vog

sing is.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 18

27-06-2004, 09:52:14

RUILVERKAVELING

3 ruilverkavelingsakten ondertekend in 2003

Op 19 maart 2003 werd ook de akte van

Sint-Gillis-Waas, Stekene, Beveren en de

de ruilverkaveling Reninge ondertekend.

stad Sint-Niklaas.

Daarmee is juridisch vastgelegd wat al en-

In de ruilverkaveling Weelde zijn de werken

kele maanden een feit was: 2.917 percelen

in de loop van 2003 afgerond. In decem-

zijn herleid naar 1.384 percelen zodat de

ber werd de ruilverkavelingsakte onderte-

landbouwers hun gronden beter kunnen

kend, waardoor de nieuwe eigendoms- en

bewerken: ze zijn groter, meer aaneenge-

gebruikstoestand rechtsgeldigheid kreeg.

sloten, regelmatiger van vorm, beter toe-

De ruilverkaveling Weelde is het sluitstuk

gankelijk en liggen dichter bij de boerde-

van een kavelproject waarmee de Vlaamse

rijen. Omdat in het naburige Woesten ook

overheid het Ravelse platteland aanpakte.

een ruilverkavelingsproject aan de gang is,

Tussen het einde van de werken in het eer-

kon de overheid voor een aantal boeren uit

ste project, Kijkverdriet, en het laatste pro-

Reninge en Oostvleteren gronden ruilen

ject, Weelde, is er een tijdsverschil van één

met gronden in Woesten.

generatie. Ook ruilverkaveling kende in die

periode een generatiewissel en verruimde

De ondertekening van de ruilverkavelings-

de blik van verbetering van de landbouw

akte Sint-Gillis-Waas had plaats op 18 de-

naar verbetering van de kwaliteit van het

cember 2003. Het ruilverkavelingsproject

platteland.

heeft daar een oppervlakte van 1.703 ha en

ligt op het grondgebied van de gemeenten

In Sint-Gillis-Waas werd in totaal 10 kilometer nieuwe landbouwwegen aangelegd en 17 kilometer bestaande wegen verbeterd. Er kwamen ook 3,5 km specifieke wandelen fietspaden bij. Tevens zorgde het ruilverkavelingscomité voor de aanleg van een 4 km lange fietsverbinding tussen Kemzeke en de Oude Spoor-wegbedding.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 19

27-06-2004, 09:52:31

OPLOSSINGEN VOOR LANDBOUWERS IN DOEL: LOKALE GRONDENBANK

DE LOKALE GRONDENBANK

In het Linkerscheldeoevergebied te Beve-

werden ook overeenkomsten ondertekend

ruilen met gronden die in de agrarische

ren worden landbouwgoederen onteigend

ten behoeve van de natuur. Met acht land-

structuur liggen.

ten behoeve van de havenuitbreiding en

bouwers - voor een oppervlakte van 21 ha

van natuurcompensaties voor het verlies

- heeft de VLM een overeenkomst weide-

Deze Vlaamse Grondenbank is een be-

van gronden met een Europese natuur-

vogelbeheer gesloten. Voor de verbetering

langrijk instrument om een grondbeleid

beschermingsstatus. De VLM kan via de

van het ecologische beheer van de polder

voor de open ruimte te kunnen voeren.

grondenbank Linkerscheldeoever land-

kwam het met negentien landbouwers tot

Door de grondenbank zal de overheid

bouwgoederen ter beschikking stellen aan

een overeenkomst voor 66 ha akkerland

sneller kunnen inspelen op kansen op de

landbouwers en eigenaars die na uitwin-

en 9 ha grasland.

grondmarkt en op een efﬁciëntere manier

ning of onteigening op een andere plaats

gronden kunnen aankopen en ruilen.

actief willen blijven. Nadien kan de eigen-

In de nabije toekomst zal de VLM niet

Daardoor zal het feitelijke gebruik van

dom worden geruild via ruilverkaveling.

alleen lokale grondenbanken zoals die

gronden beter overeenkomen met de juri-

op de Linkerscheldeoever, maar ook de

dische bestemming op het gewestplan of

In het kader van de lokale grondenbank

Vlaamse Grondenbank beheren. Deze

in een ruimtelijk uitvoeringsplan. De rea-

heeft de VLM in Doel al 108 ha aangekocht.

grondenbank is bedoeld om – binnen

lisatie van het Vlaams Ecologisch Netwerk

In totaal hebben zestien landbouwers

het beleidsdomein leefmilieu en natuur

(VEN) bijvoorbeeld zal via de gronden-

(‘wijkers’) al een beroep gedaan op de

– gronden aan te kopen en grondreserves

bank sneller en soepeler kunnen verlopen,

grondenbank om hun grond te verkopen.

aan te leggen om projecten inzake bosuit-

omdat aan landbouwers binnen

56 landbouwers hebben op in totaal 112 ha

breiding of natuurbehoud te realiseren. De

VEN een alternatief kan worden

een éénjarig pachtcontract ondertekend.

Grondenbank zal ook ingaan op vragen

aangeboden.

Drie landbouwers (‘blijvers’) hebben door

van landbouwers om gronden die bijvoor-

pachtruil voor in totaal 30 ha geruild. Er

beeld in natuurgebieden gelegen zijn, te

het

JAARVERSLAG VLM 25-juni 20

27-06-2004, 09:52:53

De Duinenabdij: cultuurgeschiedenis en natuur hand in hand De Duinenabdij in Koksijde speelde in de Middeleeuwen een belangrijke rol in het Vlaams cultuurleven. De VLM investeert samen met de gemeente Koksijde om de abdij, als getuige van het verleden, op te graven en te behouden. Het inrichtingsplan voor de Duinenabdij maakt deel uit van het landinrichtingsproject de Westhoek. Fase 2 van dit plan werd in 2003 geadviseerd door de Commissie voor Landinrichting en ligt voor goedkeuring voor bij de minister voor Leefmilieu, Landbouw en Ontwikkelingssamenwerking. Over de inrichting van de omgeving van de historische site liep in het voorjaar van 2003 een openbaar onderzoek.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 21

N 27-06-2004, 09:53:20

J a a rv ers l ag 2003

Nieuwe archeologische vondsten

goede komt. De belangrijkste ingreep is

historische informatie vrijkomen. Het

dat de tussenliggende gewestweg buiten

Instituut voor het Archeologisch Patrimonium zal deze resten - het kleine pand en

De herinrichting van het gebied rond de

gebruik gesteld wordt. Verkeer moet voort-

Duinenabdij heeft als voornaamste doel

aan via een parallelle weg

de versnippering van het duinengebied

passeren. Het opbreken van

tegen te gaan. De historische abdijsite zal

de gewestweg heeft nog een

opnieuw, zoals eeuwenlang het geval was,

andere reden. Uit onderzoek

in relatie worden gebracht met de aangren-

blijkt dat een groot deel van

zende Noordduinen. De landschappelijke

de vroegere abdij onder en

en afdeling Wegen West-

eenheid van het gebied wordt met andere

aan de overzijde van de ge-

Vlaanderen van het ministe-

woorden hersteld, wat ook de talloze wan-

westweg ligt. Als het wegdek voorzichtig

delaars en ﬁetsers die de site aandoen, ten

verwijderd wordt, kan dus een schat aan

‘Ingrijpen om natuurwaarden te herstellen’

de kapittelzaal van de abdij - opgraven. Voor het opbreken en de heraanleg van de wegen werkt de VLM samen met de gemeente Koksijde

rie van de Vlaamse Gemeenschap.

Van de abdij naar de duinen De herinrichting van de Duinenabdij sluit ruimtelijk nauw aan bij het natuurinrichtingsproject Noordduinen, dat de natuur in de duinen wil herwaarderen en het duinencomplex rondom de abdij toegankelijk wil maken. Om de natuurwaarden te herstellen, is ingrijpen noodzakelijk. De panne ten noorden van het Militair domein wordt geplagd en opengemaakt, zodat waterminnende fauna en ﬂora meer kansen krijgen. In andere zones zal

De Duinenabdij zal veel meer tot haar recht komen en veel aantrekkelijker zijn voor toeristen en recreanten als ze, zoals vroeger, opnieuw verbonden is met de duinen. Ze zal dan ook het vertrekpunt zijn voor een wandeltocht door de duinen. Op die manier wordt de historische waarde van deze site in ere hersteld en toegankelijk gemaakt voor het publiek.

Het verkeer kan langs de Ter Duinenlaan gaan. Deze laan is breed genoeg om als volwaardige weg ingericht te worden voor autoverkeer, mét ﬁetspad, voetpad en parkeerstroken. De huidige laan is echter niet voldoende uitgerust voor de verkeersstroom. Een herinrichting is dus onontbeerlijk.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 22

27-06-2004, 09:53:43

gegraven worden om op termijn terug een duinenlandschap te krijgen. Er komen twee begrazingsblokken met runderen die de begroeiing kort moeten houden, waardoor meer soorten planten de kans krijgen tot ontwikkeling te komen. Populieren, abelen en esdoorns worden verwijderd en op een aantal plaatsen geleidelijk vervangen door inheemse soorten.

NATUURINRICHTING IN OOSTHOEKDUINEN LEGT ARCHEOLOGISCHE RESTEN BLOOT Bij het uitvoeren van de natuurinrichtingswerken in de Oosthoekduinen werden in de

Door circuits voor wandelaars, mountain-

loop van 2003 archeologische resten aangetroffen. Deze unieke stukken worden per-

bikers en ruiters aan te leggen op de minst

manent tentoongesteld. Het Instituut voor het Archeologisch Patrimonium volgde al

gevoelige plaatsen, worden ďŹ‚ora en fauna

sinds 2002 de werken in de Oosthoekduinen nauwgezet op. EĂŠn en ander leidde tot

beschermd. Tegelijk kan iedereen zijn fa-

de ontdekking van sporen uit de IJzertijd, de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. De

voriete recreatievorm blijven beoefenen.

plek die nu midden in de duinen ligt, kwam vroeger overeen met een kleine zandige

Met clubs en verenigingen is al overlegd

ophoging aan de rand van een geul die in verbinding stond met de zee.

waar de circuits best komen. De Duinencross kan ook in de toekomst doorgaan in

ARCHEOLOGISCHE RESTEN

Zachte recreatie blijft mogelijk

De oudste objecten zijn restanten van de zoutwinning die in de derde en tweede eeuw voor Christus in de streek werd beoefend. Ook resten van een Romeinse begraafplaats uit de derde eeuw na Christus kwamen aan het licht. Verder zijn er ook sporen van wat vermoedelijk een windmolen was in de twaalfde - dertiende eeuw na Christus.

In het natuurcentrum De Nachtegaal werd een lezing georganiseerd en worden de vondsten permanent tentoongesteld, op de plaats van de opgraving komt een bord met informatie.

In de ruilverkaveling SintLievens-Houtem kocht de VLM in 2003 een historische watermolen met bijhorende grond aan. Deze beschermde watermolen met een intact binnenwerk zal in het kader van de ruilverkaveling heringericht worden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 23

27-06-2004, 09:54:03

J a a rv ers l ag 2003

Het krekengebied is een belangrijk gebied voor weidevogels en rietvogels als Slobeend, Grutto, Rietgors, Blauwborst, Bruine kiekendief, Kuifeend en Blauwborst. In de winter overwinteren er duizenden Ganzen. Voor weidevogels speelt een aangepast beheer een grote rol in het broedsucces. Door laantjes terug te ruimen en een aantal plassen te graven wordt het voedselaanbod en de nestgelegenheid vergroot. Voor rietvogels zijn vooral de buffers rond de kreken en waterlopen belangrijk. Deze beschermen de oevers, waardoor er broedplaatsen ontstaan.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 24

27-06-2004, 09:54:19

Het Oostendse Krekengebied, een paradijs voor riet- en weidevogels I

n het kader van het decreet Natuurbe-

reliëf als gevolg van vroegere uitveningen

ondergronds gebracht. Er komen ook

houd doet de VLM ook aan NATUURIN-

en door het uitbrikken van klei. Het land-

nieuwe observatietorens in de Zwaanhoek

RICHTING. De nadruk bij deze projecten

schap van de Grote Keignaart en de Zou-

en aan de Zoutekreek van waaruit men

ligt op het optimaal inrichten van gebie-

tekreek is een afwisseling van weiden met

de natuur en het landschap kan bekijken.

den voor het behoud, herstel en ontwik-

microreliëf en akkers die doorsneden wor-

Groenbuffers zijn voorzien om stallen,

keling van de natuur. In West-Vlaanderen

den door de kreken. De putten van Snaas-

industrie en woonwijken wat meer aan het

is zo’n natuurinrichtingsproject ingesteld

kerke zijn voormalige kleiontginningen.

zicht te onttrekken.

gebied van 630 ha dat zich uitstrekt over

Natuur voorop

de gemeenten Oostende, Gistel en Ou-

Het krekengebied heeft kansen om een

Groen voor plant, dier en mens

denburg en van bijzonder belang is voor

waardevol natuurgebied te worden met

In het bosuitbreidingsgebied is het de

weidevogels en rietvogels. Het gebied reikt

een grote variatie aan planten en dieren.

bedoeling om een zone van 15 ha op

tot aan de stadsrand van Oostende en is

Het natuurinrichtingsproject speelt in op

termijn om te vormen tot bos, met hier

dus een trekpleister voor ieder die op tijd

deze bijzondere waarden en voert diverse

en daar open plekken met riet, water en

en stond het drukke stadsleven even wil

maatregelen uit om de natuur te herstel-

graslandjes. De stad Oostende plant elk

ontvluchten en wil genieten van polders en

len en te stimuleren. Een

weilanden, kreken en natuur. Het project

aanpassing van het waterpeil

werd ingesteld in het voorjaar van 2003,

in de Zwaanhoek moet water-

het openbaar onderzoek werd afgesloten

minnende vogels en planten

op 2 december.

aantrekken.

voor het Oostendse Krekengebied, een

Bufferstroken

van weiland of hooiland Het uit

Oostends

Krekengebied

Oudlandpolders

bestaat

(Zwaanhoek)

en riet rond de kreken zul-

jaar bomen op een aantal

‘Natuurlijk waterpeil geeft geen extra wateroverlast.’

percelen. De Vlaamse overheid helpt bij de aanleg van het stadsrandsbos, vooral door een geluidswal, wandelpaden en een ﬁetsverbinding te voorzien. Er komen paden

len de oevers beschermen

in het bos die onmiddellijk

Nieuwlandpolders (Keignaartkreek, Zoute

tegen meststoffen en zullen

aansluiten op de polder en

kreek). Om strategische redenen werden

op termijn zo aan vogels aantrekkelijke

de ﬁetsverbinding met Zandvoorde wordt

deze polders in de zestiende eeuw over-

broedplaatsen bieden. Oude afwaterings-

hersteld. Aan de rand van Zandvoorde

stroomd, waardoor een krekensysteem

greppels worden hersteld.

komt er een speelbos, waar kinderen volop

ontstond. Het projectgebied heeft vijf deelgebieden: de Zwaanhoek,

kunnen ravotten. De greppels zullen daardoor in

de Grote Keignaart, het gebied

het voorjaar meer water be-

met de Zoutekreek, de Sluiskreek

vatten en meer weidevogels

Ruimte voor landbouw en bewoning

en de Straatkreek, de Kleiputten van

aantrekken. Er worden ook

Op het gewestplan is het krekengebied al

opgehoogde gronden terug

jarenlang als natuurgebied omschreven,

Snaaskerke en het bosuitbreidingsgebied.

afgegraven.

Oude

caravans

maar in de praktijk wordt het nog steeds

en verlaten stallen worden afgebroken,

te intensief gebruikt door landbouwers. Zo

De Zwaanhoek bestaat hoofdzakelijk uit

omdat ze niet thuishoren in het polder-

wordt in de polders traditioneel een om-

graasweiden met een uitgesproken micro-

landschap. Enkele luchtleidingen worden

gekeerd waterpeilregime ingesteld: lagere

JAARVERSLAG VLM 25-juni 25

27-06-2004, 09:54:55

J a a rv ers l ag 2003

peilen in de winter en hogere peilen in de zomer. Dit vermindert de kans op overstromingen en het maakt dat landbouwers vroeger in het voorjaar het land kunnen bewerken. De typische polderplanten en de weidevogels zijn echter gebonden aan een meer natuurlijk waterpeil: hogere peilen in de winter (veel regen) en lagere peilen in de zomer (veel verdamping). Het is daarom beter om in de Zwaanhoek een meer natuurlijk waterpeil in te stellen. Het waterpeil zal zo geregeld worden dat

er voor de inwoners van de Zwaanhoek genoeg garanties zijn tegen wateroverlast. Doordat de polder in het voorjaar natter

O E

zal zijn, zal de groei van de gewassen later op gang komen. De overheid zal het inkomensverlies dat hiermee gepaard gaat, compenseren aan de landbouwers. De overige delen van het natuurinrichtingsgebied, zoals de Keignaart en de Zoutekreek-Sluiskreek, zijn zeer belangrijk voor de waterhuishouding van de polder. Daar komt geen waterpeilaanpassing.

In verschillende regioâ€™s startte de VLM in 2003 projecten op rond kleinschalige en individuele waterzuivering op landbouwbedrijven. Melkveehouders die een bedrijf hebben liggen in een zone waar geen riolering ligt, worden gestimuleerd om zelf hun afvalwater te zuiveren.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 26

27-06-2004, 09:55:21

INRICHTING VRAAGT OOK

waterbeheer

NATUURBEHEER

NA DE WERKEN:

HET ONMISBARE VERVOLG

Bij haar zorg voor de open ruimte krijgt de VLM te maken met verschillende as-

De maatregelen van natuurinrichting

voorwaarde voor een aantal soorten

pecten van het fysisch systeem. Eén van

kaderen in een langetermijnvisie, die

om zich er te kunnen handhaven.

die aspecten is water, een element dat

de natuurwaarde van een gebied wil

Via beheer, zoals begrazing, worden

wereldwijd met problemen kampt. Ook

verhogen. Het beëindigen van de

bepaalde habitats in stand worden

Vlaanderen wordt nog steeds geconfron-

natuurinrichtingswerken is dus niet het

gehouden, die anders zouden verdwij-

teerd met de problemen van een ontoe-

einde van de realisatie van deze visie,

nen. De meeste vormen van recreatie

reikende waterkwaliteit en heeft bijna

maar slechts het begin. Een aangepast

moeten er mogelijk blijven, maar niet

jaarlijks te maken met overstromingen

natuurbeheer van de ingerichte terrei-

meer op alle plaatsen binnen het pro-

en wateroverlast. De laatste jaren duiken

nen is noodzakelijk. We trachten steeds

jectgebied. De recreatie wordt dus met

ook problemen met verontreinigde wa-

de beheerders niet met lege handen

andere woorden gekanaliseerd. Om

terbodems en verdroging op. Hierdoor

achter te laten. Zo veel mogelijk stel-

ervoor te zorgen dat duinen, bossen

komen heel wat maatschappelijke belan-

len we concrete richtlijnen op voor het

en graslanden ongeschonden blijven

gen in gevaar: scheepvaart, visserij, land-

beheer achteraf. Deze groeiende zorg

en de mens de kans te geven van het

bouw, wonen, milieu, recreatie, natuur

voor het beheer na de werken, is ook

gebied te kunnen blijven genieten,

en landschap, drinkwatervoorziening,

bij het inzetten van de instrumenten

zijn er met andere woorden spelregels

industrie en infrastructuur. Het integraal

ruilverkaveling en landinrichting in de

noodzakelijk.

waterbeleid pakt deze problemen aan

projectgebieden aanwezig.

met aandacht voor alle maatschappelijke functies die het water heeft.

In de Oosthoekduinen werd een bosbeheerplan opgesteld dat het toekom-

Een zeer nauwe samenwerking tus-

stige beheer formuleert in dit gebied

sen alle sectoren die raken aan het

waar de actieve werken zijn beëindigd.

waterbeleid, is van groot belang. In ver-

De Oosthoekduinen bestaan uit dui-

schillende inrichtingsprojecten neemt

nen, bos en de duinzoom en vormen

de VLM maatregelen op het vlak van

één van de laatste plaatsen aan de

waterbeheer:

waterpeilaanpassingen

kust waar de duin-polderovergang niet

ten behoeve van natuur of landbouw,

onderbroken wordt door een verharde

kleinschalige en individuele waterzui-

weg. Deze overgangszone tussen dui-

veringsinstallaties om de kwaliteit van

nen en polders werd erkend als Vlaams

oppervlaktewater te verbeteren, maatre-

Natuurreservaat. In de Oosthoekdui-

gelen voor natuurvriendelijk beheer van

nen willen we een halfnatuurlijk land-

kwelgebieden, aanleg van natuurvriende-

schap tot stand brengen. Een actief

lijke oevers,…

natuurbeheer is een noodzakelijke

Mountainbiken in natuurgebied mag niet. Nochtans zijn er genoeg liefhebbers. De gemeente De Panne heeft daarom langs het ruiterpad een mountainbikecircuit aangelegd. Wandelaars kunnen hun steentje bijdragen aan de natuurbescherming door op de paden te blijven.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 27

27-06-2004, 09:55:46

J a a rv ers l ag 2003

ATUURINRICHTING IN

2003

Natuurinrichting

Als natuurinrichting haalbaar blijkt, leidt het

ren. Op deze manier zijn er eind 2003 in totaal

onderzoek tot een voorstel voor de afbakening

al 20 projecten ingesteld.

van het projectgebied en duidt het de overhe-

begint met een onderzoek

den aan die verder bij het project betrokken

De instelling van de projecten Osbroek - Gerst-

naar de haalbaarheid, dat door de afdeling Na-

zullen worden. Het is de Vlaamse minister

jens (provincie Oost-Vlaanderen), Malesbroek

tuur van Aminal en de VLM uitgevoerd wordt.

bevoegd voor Leefmilieu, die op grond van een

en Broekgebieden Willebroek - Mechelen (pro-

Dit onderzoek geeft aan of natuurinrichting in

onderbouwd dossier beslist over de instelling

vincie Antwerpen) en De Blankaart (provincie

een bepaald gebied al dan niet mogelijk is. Voor

van een project. Op basis van het onderzoek

West-Vlaanderen) wordt voorzien in 2004.

twee projecten werd in 2003 het onderzoek

naar de haalbaarheid werd in 2003 een nieuw

naar de haalbaarheid afgerond: Broekgebieden

natuurinrichtingsproject Oostends Krekenge-

Voor

Willebroek - Mechelen en De Blankaart.

bied ingesteld in de provincie West-Vlaande-

ingesteld, richt de bevoegde minister een

elk

natuurinrichtingsproject

dat

JAARVERSLAG VLM 25-juni 28

27-06-2004, 09:56:10

gebied (West-Vlaanderen) werd in de loop van

projecten (of delen ervan) is gestart in de loop

2003 een projectrapport opgesteld waarover

van 2003 of zal worden aangevat in 2004.

een openbaar onderzoek is gehouden.

NATUURINRICHTING: KNELNa het openbaar onderzoek worden de maat-

PUNTEN EN SUCCESFACTOREN UIT

regelen en modaliteiten door de minister

DE PRAKTIJK GEBUNDELD

vastgesteld en volgt de uitdieping ervan in een projectuitvoeringsplan.

In mei 2003 heeft het Instituut voor Natuurbehoud de opdracht rond het opstellen van

Voor de projecten Dijlevallei (provincie Vlaams

een toetsingkader voor natuurontwikkeling

Brabant),

afgerond.

West-Vlaamse

Scheldemeersen,

Molse Nete (provincie Antwerpen), Zwarte Beek (provincie Limburg) en Stropers (provin-

In natuurterreinen werden in het recente

cie Oost-Vlaanderen) wordt de vaststelling van

verleden uiteenlopende natuurontwikkelings-

de maatregelen en modaliteiten in de loop van

maatregelen getroffen, gaande van herstel van

2004 verwacht.

vroegere biotopen (bijvoorbeeld heideherstel door ontbossen) tot het creëren van biotopen

Voor Merelbeekse Scheldemeersen (provincie

(door bijvoorbeeld afgravingen in akkerge-

Oost-Vlaanderen) en Meetkerkse Moeren (pro-

bieden). Slechts in weinig projecten werd de

vincie West-Vlaanderen) zijn de maatregelen

ingreep geëvalueerd. Er is met andere woorden

en modaliteiten vastgesteld door de minister

weinig inzicht in de aard van de uitgangssitu-

en wordt een projectuitvoeringsplan opgesteld.

atie, de uitgevoerde maatregelen en de resul-

In de loop van 2004 wordt hierover een open-

taten. Het toetsingskader bundelt knelpunten

baar onderzoek verwacht. Ook voor Bergerven

en succesfactoren uit de praktijk aan de hand

(provincie Limburg) wordt in de loop van 2004

van voorbeelden in Vlaanderen, aangevuld

een openbaar onderzoek verwacht.

met literatuurgegevens. Deze kennis biedt een

projectcomité en een projectcommissie op.

ondersteuning bij het uitwerken van doelstel-

Het projectcomité adviseert de minister over

Voor Uitkerkse Polder (provincie West Vlaan-

lingen en maatregelen in nieuwe natuurinrich-

de maatregelen die getroffen moeten wor-

deren) en Buitengoor-Meergoor (provincie

tingsprojecten en moet verhinderen dat in de

den. Daarnaast is het comité ook belast met

Antwerpen) werd het projectuitvoeringsplan

toekomst fouten worden herhaald.

de uitvoering van het project. Zes maanden

afgerond. Hierover werd een openbaar on-

na instelling van het project maken afdeling

derzoek gehouden waarna het projectuitvoe-

Samen met de monitoring in uitgevoerde

Natuur en de VLM in overleg met projectcomité

ringsplan door het comité werd vastgesteld.

natuurinrichtingsprojecten, moeten de resul-

en projectcommissie een projectrapport op.

Ook voor Bourgoyen - Ossemeersen (provincie

taten van deze studie toelaten om realistische

Hierin komen de nodig geachte maatregelen

Oost-Vlaanderen) en Het Vinne (provincie

streefdoelen voorop te stellen en de passende

voor de natuurinrichting aan bod. Voor de

Vlaams-Brabant) werd het projectuitvoerings-

inrichtings- en beheersmaatregelen te voorzien

projecten Noordduinen en Oostends Kreken-

plan vastgesteld. De uitvoering van deze vier

in nieuw in te richten natuurgebieden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 29

27-06-2004, 09:56:38

J a a rv ers l a ag 2003

Fietsroutenetwerk in de maak

inrichting van de open ruimte trachten we, waar mogelijk, ruimte te maken voor recreatie. In 2003

JAARVERSLAG VLM 25-juni 30

Het ďŹ etsroutenetwerk in het Grote-Netegebied zal aansluiten op de bestaande provinciale netwerken in Limburg en Antwerpen.

27-06-2004, 09:57:02

in het Grote-Netegebied Het landinrichtingsproject Grote-Nete-

geleider aangelegd. Er gaat extra aandacht

gebied voorziet in de uitbouw van een aan-

naar nieuwe of verbeterde aansluitingen

tal veilige, comfortabele en aantrekkelijke

en verbindingen met het jaagpad langs het

ﬁetsroutes. Een eerste deel van de werken

kanaal Kwaadmechelen - Dessel. Langs dit

is afgerond. Voor een tweede deel werd de

kanaal, ter hoogte van de Olmensebaan,

stedenbouwkundige vergunning verkregen

wordt een rustplaats voor ﬁetsers aange-

en een aanbesteding uitgevoerd. Ook voor

legd. Naar verwachting zal in de loop van

een derde deel werd een stedenbouwkun-

2005 het hele ﬁetsroutenetwerk klaar zijn.

dige vergunning verkregen en werden de Europese subsidies goedgekeurd. Andere

De Keiheuvel

partners voor het project zijn de gemeen-

De aanleg van het ﬁetsroutenetwerk kadert

ten en de provincie Antwerpen. Samen in-

in het landinrichtingsproject dat de VLM

vesteren zij bijna 1 miljoen euro. De VLM

uitvoert in het Grote-Netegebied. In het

coördineert de uitvoering.

kader van dit project nemen we ook andere maatregelen ten behoeve van recreatie en

Verkeersveiligheid als rode draad

verkeersveiligheid. In de gemeente Balen

De verkeersveiligheid van de ﬁetser als

natuurpark Keiheuvel. De bedoeling is

zwakke weggebruiker vormt de rode draad

het verkeer naar en rondom de Keiheuvel

ontsluiten ﬁetspaden het recreatie- en

bij de aanleg van het ﬁetsroutenetwerk.

veiliger te laten verlopen. Ook worden

Nieuwe ﬁetspaden worden aangelegd en

de parkeerterreinen opnieuw aangelegd,

bestaande tracés verbeterd. Op sommige

onder meer om het wildparkeren in de

locaties wordt tegelijkertijd de rijbaan versmald om overdreven snelheid te ontmoedigen. Liefst tweeëndertig kruispunten worden aangepast om ze verkeersveiliger te maken, zowel voor ﬁetsers als voor het

‘Kruispunten worden heraangelegd.’

ecologisch waardevolle stuifduinen tegen te gaan. Na de

infrastructuurwerken wordt, in een volgende fase van de

uitvoering, vooral aandacht besteed aan het herstel van

de natuur en het landschap

autoverkeer. Voor zeventien van die kruis-

in de omgeving van De Keiheuvel. De VLM

punten blijft de aanpassing beperkt tot

liet ook een technisch ontwerp opmaken

een betere signalisatie voor overstekende

voor een restruimte op de Keiheuvel met

ﬁetsers. Elf kruispunten worden heraan-

als doel het stuifduinlandschap te herstel-

gelegd met een verkeersplateau. Voor vier

len en de recreatie beter te geleiden. In De

kruispunten in Balen gaat de ingreep nog

Most, eigendom van de Stichting Kempens

een stap verder: daar wordt de as van het

Landschap, voerde de afdeling Natuur van

kruispunt verplaatst of wordt een midden-

AMINAL natuurherstelmaatregelen uit.

Ook in het kader van het landinrichtingsproject Grote-Netegebied (inrichtingsplan ‘Gerheserheide’) werd in 2003 een overeenkomst gesloten rond de aankoop van de grote schansvijver die een essentieel onderdeel vormt van het erfgoedproject ‘Schans van Gerhees’. Dankzij deze overeenkomst kan in 2004 gestart worden met de opmaak van een technisch ontwerp voor het gehele erfgoedproject. In het gebied Gerheserheide werd tevens een fit-o-meter aangelegd en werd een ruiter- en fietspad definitief opgeleverd.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 31

27-06-2004, 09:57:18

M i

J a a rv ers rs l ag 2003

DE MERODE

LICHT OP

E R

groen

VOOR AANKOOP DOMEIN DE

MERODE

Al sinds 2000 voert het Vlaams Gewest gesprekken met de prins de Merode

over de aankoop van het domein de

Merode, een schitterend Kempens groengebied van ongeveer 1.500 ha

dat al jaren met versnippering wordt bedreigd. Versnippering zou het land-

schap, de leefgebieden van planten en dieren en het aanbod voor wandelaars en ďŹ etsers, helemaal uiteenrafelen. In 2003 raakten de onderhandelingen over het domein de Merode in een stroomversnelling, met als resultaat de aankoop van het domein door de VLM begin 2004. Ondertussen ondertekenden alle partners een charter, waarin zij zich engageren om het domein als een geheel voor het nageslacht te bewaren en toegankelijk te maken voor het publiek. De VLM zal maar tijdelijk het domein in eigendom hebben. Op korte termijn worden afspraken gemaakt over welke partner welk deelgebied overkoopt en wie het beheer voor zijn rekening neemt. Wanneer dat is uitgeklaard, werken de partners samen een plan van aanpak uit om het domein in te richten en te beheren.

Alle partners zijn het erover eens dat het domein toegankelijk moet worden voor het publiek, met respect voor de meest waardevolle natuur. Dat betekent dat er niet van vandaag op morgen, kriskras door het gebied, nieuwe paden zullen komen met wegwijzers op elke hoek. De toegankelijkheid zal op maat worden uitgetekend.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 32

27-06-2004, 09:57:41

JAARVERSLAG VLM 25-juni 33

27-06-2004, 09:58:21

J a a rv ers l ag 20003

tijd

JAARVERSLAG VLM 25-juni 34

27-06-2004, 09:58:54

plattelandsbeleid landbouwgebied naar een gebied waar meerdere functies zoals wonen, werken, recreatie, natuur, bos steeds belangrijker worden. Maar ons platteland dreigt zijn identiteit te verliezen door de verstedelijkingsdruk, de vervlakking en de aantasting van het landschap. Daarom stippelt Vlaanderen een plattelandsbeleid uit dat de ontwikkeling van de landelijke gebieden ondersteunt. Het platteland moet terug een omgeving worden waar het goed is om te werken, te wonen en tot rust te komen. Het platteland kan leefbaarder worden gemaakt door de dorpskernen te verfraaien en beter openbaar vervoer te voorzien van en naar de dorpen. Landbouwers en andere plattelandsondernemers kunnen de economische betekenis van het platteland bevorderen. Ook recreatieve ﬁetsroutes, wandelpaden en andere toeristische faciliteiten kunnen de troeven van het landelijke gebied versterken en een lokale economische meerwaarde creëren. De overheid wil dit alles stimuleren en voert een geïntegreerd plattelandsbeleid: een plattelandsbeleid met oog voor de landbouweconomie, het milieu, het landschap en de sociale dimensie. In 2003 werd het geïntegreerd plattelandsbeleid daadwerkelijk in de steigers gezet, zo blijkt uit dit hoofdstuk. Een beleidsnota geïntegreerd Vlaams plattelandsbeleid is in de maak en het Vlaamse Gewest sloot een bestuursakkoord met de provincies en de gemeenten. De uitvoering op het terrein gaat uit van een doorgedreven overleg tussen de betrokken partijen. De plattelandsfora moeten een intensieve dialoog over het platteland teweeg brengen tussen de verschillende niveaus van het beleid. Maar ook de plattelandsbewoners zelf hebben het recht mee te bepalen hoe hun leef- en werkomgeving er in de toekomst zal uitzien. Het geïntegreerd plattelandsbeleid maakt daarom ook ruimte voor participatie en inbreng van de bewoners zelf. De VLM is als instelling voor de ontwikkeling van de open ruimte in Vlaanderen nauw betrokken bij al deze ontwikkelingen.

plattelandsbeleid

Het Vlaamse platteland is in verandering. Van een in hoofdzaak

JAARVERSLAG VLM 25-juni 35

27-06-2004, 09:59:19

P i

J a a rv ers l ag 2003

Organisatie van het plattelandsbeleid in Vlaanderen I n 2003 werd de laatste hand gelegd aan

een ontwerp van beleidsnota over het

geïntegreerd Vlaams plattelandsbeleid. De opmaak van deze beleidsnota kadert in het Strategisch project ‘geïntegreerd plattelandsbeleid’. De ontwerpdocumenten werden met het kabinet van de Vlaamse minister van Leefmilieu, Landbouw en Ontwikkelingssamenwerking besproken. Het bestuurlijke luik uit deze beleidsnota diende als basis voor het bestuursakkoord over plattelandsbeleid dat tot stand is gekomen tussen het Vlaamse Gewest, de provincies en de gemeenten. Dit bestuursakkoord biedt houvast voor de bestuurlijke organisatie van het Vlaamse plattelandsbeleid.

De uitbouw van toeristische ﬁetsroutes en wandelpaden, de verbetering van het openbaar vervoer, de uitbouw van buitenschoolse kinderopvang, de bescherming van het cultuurpatrimonium, de verfraaiing van dorpskernen en landschappen: het zijn allemaal elementen die het platteland kunnen versterken.

E In het najaar heeft de VLM, op verzoek van

het kabinet, gesprekken aangeknoopt met de provincies en de gemeenten om het

bereikte bestuursakkoord naar de praktijk

om te zetten. Het resultaat van deze besprekingen is dat er een ‘interbestuurlijk overleg platteland’ en een ‘denkcel platte-

land’ wordt opgericht. Deze zogenaamde ‘plattelandsfora’ werden begin 2004 ge-

installeerd. Zij zullen concrete afspraken maken over criteria voor de selectie van

projecten en werken aan de afstemming tussen de verschillende bestuursniveaus. De denkcel zal aan de Vlaamse minister beleidsvoorstellen en prioriteiten formuleren, een aantal korte termijn acties voorstellen en op basis van een programma initiatieven uitwerken voor het beleid.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 36

27-06-2004, 09:59:43

L A T Het Programma Plattelandsontwikkeling 2000-2006

In het kader van het Europese plattelands-

Ook Vlaamse en provinciale middelen zor-

Netwerk Platteland vzw - als Tijdelijke

beleid maakte Vlaanderen het Programma-

gen voor medeﬁnanciering. De VLM stond

Vereniging kandidaat gesteld voor de

document voor Plattelandsontwikkeling

in voor de aanvraag van de Europese en de

oprichting en uitwerking van een active-

in Vlaanderen (2000-2006) op. Europa

Vlaamse coﬁnanciering en controleerde ook

ringscel en een website in het kader van de

keurde dit document goed in 2000. Sinds-

de ﬁnanciële stand van zaken van de pro-

netwerkvorming van het communautaire

jecten. Zij voerde ook enkele

initiatief voor plattelandsontwikkeling Lea-

controles uit op het terrein.

der+ (zie kaderstukje op volgende blad-

In het najaar werden ook de

zijde). De opdracht die aan de tijdelijke

projecten voor het program-

vereniging begin 2004 werd toegekend,

majaar 2004 geëvalueerd en

voorziet dat een activeringscel onder

voor goedkeuring voorgelegd

meer de vijf lokale Leader+-gebieden in

aan de Vlaamse minister.

Vlaanderen ondersteunt, allerlei activi-

dien werd er nog heel wat

gesleuteld aan het Program-

madocument. In 2003 keur-

de de Europese Commissie

een cruciale wijziging goed, die de VLM samen met de

provincies en de partners van het ministerie van de

Vlaamse Gemeenschap had voorbereid. Met deze wijziging krijgen de provincies een belangrijke nieuwe rol in het Vlaamse plattelandsbeleid. Verder gaat er voluit aandacht naar de nieuwe

‘Wijziging aan Programmadocument voor Plattelandsontwikkeling geeft provincies sleutelrol in plattelandsbeleid’

teiten organiseert met deze en andere

Het Programma voor Platte-

plattelandsgebieden, het netwerk van plat-

landsontwikkeling loopt nog

telandsgebieden ‘activeert’ en instaat voor

tot 2006, maar toch wordt

informatieverstrekking.

nu al energie gestoken in het uitwerken van een nieuw pro-

In Vlaanderen zijn vijf Leader+-gebieden

grammavoorstel. In novem-

goedgekeurd: Pajottenland in Vlaams-

ber 2003 nam ook de VLM

Brabant, Brugs Ommeland in West-Vlaan-

deel aan een Conferentie in

deren, Meetjesland in Oost-Vlaanderen,

wonen en werken, beleving, identiteit,

Salzburg die de Europese Commissie or-

Midden-Maasland in Limburg en Kempen

leefbaarheid en gebiedskwaliteiten. Het

ganiseerde in de aanloop naar de volgende

in Antwerpen.

Programmadocument sluit nu beter aan

programmaperiode 2007-2013.

uitdagingen op het vlak van

bij het nieuwe, geïntegreerde plattelandsbeleid dat de Vlaamse regering uitstippelt.

De VLM heeft zich in 2003 samen met de Stichting Plattelandsbeleid vzw - nu

In 2003 werden 78 plattelandsprojecten goedgekeurd; 74 werden er al uitgevoerd. In 2003 kon dan ook het voorziene Europese budget voor ongeveer 90% worden benut. Voor het programmajaar 2004 lanceerden we eind 2003 ook een tweede oproep, bestemd voor die provincies die nog ﬁnanciële ruimte hadden.

In het kader van de wijziging konden via de provincies plattelandsprojecten worden ingediend. Deze projecten werden voor een kwart geﬁnancierd met Europese middelen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 37

27-06-2004, 10:00:07

LEADER +, COMMUNAUTAIR INITIATIEF VOOR PLATTELANDSONTWIKKELING

Leader+ is een van de initiatieven die door de Europese fondsen worden gefinancierd en moet plattelandsactoren helpen het potentieel van hun plaatselijke regio op langere termijn te ontwikkelen. Het initiatief heeft concreet tot doel om alle lokale actoren op het platteland aan te zetten zelf na te denken over specifieke ontwikkelingsprogramma’s voor de eigen regio. Leader+ helpt hen financieel bij het experimenteren met de nieuwe benadering voor een geïntegreerde en duurzame plattelandsontwikkeling. Het Leader+-initiatief kan dus geïnterpreteerd worden

LEADER +

als een labo- of experimenteerruimte in aanvulling op de bestaande programma’s inzake plattelandsontwikkeling. Bovendien legt het initiatief de nadruk op uitwisseling van de ervaringen tussen

plattelandsgebieden

onderling.

Europa zou immers Europa niet zijn indien het dergelijke netwerkvorming tussen gebieden over de landsgrenzen heen niet zou stimuleren. In Vlaanderen kwamen alle plattelandsgebieden voor projecten in aanmerking. Het project of ontwikkelingsplan moet zijn opgebouwd rond een sterk thema dat speciﬁek is voor het gebied. Deze thema’s moeten draaien rond vier belangrijke prioriteiten: - het gebruik van nieuwe ‘know-how’ en van nieuwe technologieën om de producten en diensten van de plattelandsgebieden

competitiever

maken; - de verbetering van de leefkwaliteit in plattelandsgebieden; - de valorisatie van plaatselijke producten; - de valorisatie van de natuurlijke en culturele hulpbronnen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 38

27-06-2004, 10:00:26

Wisselwerking in Europese projecten U

itwisselen van kennis en ervaring

bij ruimtelijke planning, te ontwikkelen

krijgt veel aandacht in het Europese

en te verspreiden. Universiteiten, andere

beleid. De VLM wil hierop inspelen door

wetenschappelijke instellingen en enkele

op het Europese terrein ervaring op te

overheidsdiensten uit België, Nederland,

doen en internationale samenwerkingsver-

Polen, Spanje en Portugal werken samen

banden aan te gaan. Aansluitend willen we

in dit project. In Vlaanderen is de VLM de

mee innoverende projecten opzetten die

trekker. Het proefgebied voor de Vlaamse

met Europese middelen kunnen worden

casestudie is het ruilverkavelingsgebied

meegeﬁnancierd.

Zondereigen, waar een aantal concrete

In mei 2003 keurden de Europese instanties het Interreg III B project ‘Sustainable Open Space – Celebrate Open

Space’

(Duurzame

Open Ruimten) goed. Dit vervolgtraject op het Interreg II C project dat in 2000 succesvol werd afgerond, is een

‘Innoverende projecten die met Europese middelen worden meegefinancierd’

samenwerkingsverband tus-

inrichtingsvoorstellen in een participatief proces aan de burgers worden voorgelegd. In 2003 hebben we ook de Vlaamse deelname aan drie andere Europese projectvoorstellen in het kader van Interreg voorbereid: de projecten ‘Lifescape’, ‘PULSE’ (‘periurban landscape scenes in

sen zeven Noordwest-Europese regio’s.

Europe’) en ‘Farmers for Nature’. Deze

De provincie Vlaams-Brabant, de VLM en

voorstellen zullen we in 2004 indienen.

een aantal andere partners werken mee rond projecten in de groene gordel rond Brussel. Het project loopt tot eind 2005 en wordt voor 50% door Europa geﬁnancierd. De klemtoon in dit Europese project (26 projecten in de 7 regio’s) ligt op aandacht en oplossingen voor de open ruimten onder verstedelijkingsdruk.

Het 5B Phasing-Out programma is een belangrijke ﬁnancieringsbron voor projecten in het kader van plattelandsbeleid. In de Westhoek is het beleidsplan ‘Oorlog en Vrede in de Westhoek’ met succes in uitvoering. De meeste realisaties situeren zich op het raakvlak tussen zorg en ontsluiting van het erfgoed enerzijds en cultuurhistorische valorisatie anderzijds. Eén van de blikvangers is de Duitse oorlogssite Bayernwald.

In december 2003 werd ook het Interreg III C project ‘Participatory Spatial Planning in Europe’ in het kader van het Interreg III C programma Westzone goedgekeurd. Dit project heeft als doel de kennis over nieuwe methoden om burgers te betrekken

JAARVERSLAG VLM 25-juni 39

27-06-2004, 10:00:43

P i

J a a rv ers l ag 2003

n 2003 hebben we verder overlegd met de provincies, die in het kader van hun

provinciaal plattelandsbeleid aanspreek-

PLATTELANDS-

penheuvel-Zichem) wordt hierin ge-

PROJECTEN IN VLAAMS-BRABANT

dit project gekoppeld aan een sociaal

punten voor het plattelandsbeleid hebben

het Vlaamse Gewest te bevorderen, het plattelandsbeleid in de provincie voor te bereiden en projecten te stimuleren, begeleiden en evalueren. Jaarlijks kunnen bij de provinciale plattelandsloketten projecten

tewerkstellingsinitiatief en wil men tegelijk het toeristische aanbod verrui-

aangeduid. De provinciale coördinatoren hebben als taak de samenwerking met

investeerd. In Scherpenheuvel wordt

De provincie Vlaams-Brabant diende in

men in de omgeving van het bekende

2003 een aantal projecten in, waarvan

bedevaartsoord, de Basiliek van Scher-

er begin 2004 elf werden goedgekeurd.

penheuvel.

Het merendeel van deze projecten wil het wonen en samenleven op het platteland in Vlaams-Brabant versterken.

In de gemeente Holsbeek wordt verder nog geïnvesteerd in de herwaardering van de dorpskern van Sint-Pieters-

In het Pajottenland en de regio rond

Rode, waarbij vooral de zwakke weg-

gediend. In de diverse regio’s werken deze

Tienen lopen projecten die de kwali-

gebruiker

projecten als hefboom voor een leefbaar

teit van de woningen in de landelijke

centraal staan, en in de herstelling en

en kwaliteitsvol platteland. De provincies

kernen wil opkrikken. In deze streek

inpassing van de historische kerkhof-

zijn zo onmisbare schakels geworden in

zijn er dorpskernen met relatief gezien

muur rond het bijna duizend jaar oude

het beleid. Het Vlaamse Gewest zette haar

verouderde en weinig kwaliteitsvolle

kerkje van Kortrijk-Dutsel.

steun aan deze provinciale plattelandslo-

woningen én kernen waar de plaat-

ketten verder in 2003.

selijke bewoners door de stijgende

PLATTELANDSPROJECTEN

voor plattelandsontwikkeling worden in-

ontmoetingsruimten

woningprijzen nog moeilijk aan een

woning geraken. Deze projecten willen de leef- en woonkwaliteit van de

inwoners verhogen, de kwaliteit van

het woningbestand verbeteren en een actief woonbeleid voeren.

In het Leuvense en Tiense starten projecten die de natuur en het landschap op het platteland versterken. In de regio Leuven worden bewoners via een haagplantactie aangespoord om hagen, houtkanten, boomgaarden en bomenrijen aan te planten. De breuklijnen tussen open ruimte en bebouwde

Een gemeenschapslokaal waar lokale

kernen worden zo minder scherp en

verenigingen terechtkunnen en sociaal-

het landschap loopt via een netwerk

culturele activiteiten kunnen plaatsvin-

van ‘groene vingers’ verder tussen de

den is een belangrijke stimulans voor

gebouwen van de kernen. In de buurt

het gemeenschapsleven in een kleine

van Tienen worden schaduwbomen

landelijke kern. Zo’n centrum versterkt

aangeplant in de weilanden. In Landen

de identiteit van het dorp en de sociale

en in Holsbeek ten slotte wordt de re-

bindingen binnen de lokale gemeen-

creatieve ontsluiting van de gemeente

eters-Rode (gemeente

aangepakt door onder meer de her-

ffen (gemeente Diest)

waardering van het voetwegennet.

vel (gemeente Scher-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 40

27-06-2004, 10:01:03

L A T Ruimte voor verbrede landbouw

erbrede landbouw biedt voor een

De nieuwe methodiek hebben we in 2003

met kansen en interesse voor thuisver-

aantal landbouwbedrijven de meest

toegepast in een deel van het landinrich-

werking of hoevetoerisme legt de studie

duurzame oplossing. De Vlaamse over-

tingsproject Brugse Veldzone, op het

andere accenten: een betere aansluiting

heid heeft een uitgebreide reeks instru-

grondgebied van de gemeente Beernem.

op nutsvoorzieningen, erfbeplanting om

Voor elk project wordt er een

de bedrijven aantrekkelijker te maken,

landbouwstudie uitgevoerd,

goede toegangswegen.

menten ontwikkeld om op

deze trend in te spelen en zo de economische leefbaarheid van de landen tuinbouw te

verhogen. Als inrichtingsexpert stimuleert de VLM landbouwers met plannen

in de richting van verbrede

‘Landbouwstudie uitgebreid met luik verbrede landbouw’

die we hebben uitgebreid met een luik verbrede landbouw. Uit de vergelijking

van potenties en interesses bleek bijvoorbeeld dat er veel

kansen zijn voor biologische

landbouw. De maatregelen

landbouw: de interesse van

die we inzetten om verbrede

de plaatselijke landbouwers

landbouw te stimuleren, zijn bruikbaar

is groot én er zijn in het gebied voldoende

voor zes types landbouw: biolandbouw,

grote aaneengesloten landbouwpercelen.

landschaps- en natuurbeheer, hoevetoeris-

De studie stelt dan ook voor om grotere

me, onthaalboerderijen, thuisverwerking

huiskavels te voorzien en percelen te groe-

en verkoop en energieproductie op een

peren, groenzones aan te leggen en de

landbouwbedrijf.

landbouwers te informeren. In gebieden

Nieuwe types bedrijven hebben nieuwe noden. In ruilverkavelingen blijkt het bijvoorbeeld moeilijk om kavels te ruilen met biologische bedrijven: zij hebben biologische percelen nodig. Bedrijven die aan hoevetoerisme doen, hebben dan weer behoefte aan een groter, mooi ingekleed erf.

In veel gevallen is een combinatie van verbrede activiteiten voor een landbouwbedrijf de meest duurzame oplossing. Het gaat dan bijvoorbeeld om een bedrijf met hoevetoerisme waar ook aan erfbeplanting gedaan wordt of om een biobedrijf met thuisverkoop dat een beheerovereenkomst voor agrarisch natuurbeheer heeft afgesloten.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 41

27-06-2004, 10:01:25

J a a rv ers l ag 2003

Landbouwers

JAARVERSLAG VLM 25-juni 42

27-06-2004, 10:01:52

beheren de natuur

LANDBOUWERS

Sinds 2000 kunnen landbouwers in Vlaanderen beheerovereenkomsten sluiten die kaderen in het Europese landbouw- en milieubeleid. In ruil voor het uitvoeren van een aantal maatregelen en het naleven van bepaalde voorwaarden krijgen de beheerders jaarlijks een vergoeding. Zo kunnen de landbouwers zelf voor een beter milieu zorgen en bijdragen tot een fraaier platteland in Vlaanderen. Dit hoofdstuk schetst de ontwikkelingen op het vlak van beheerovereenkomsten in 2003. Landbouwers kunnen voor het eerst een beheerovereenkomst sluiten voor het behoud en het instandhouden van waardevolle graslanden. Het afgelopen jaar hebben we onze werking op het vlak van beheerovereenkomsten geanalyseerd en zijn ook de werkzaamheden aan een e-loket voortgezet. We hebben voorts een protocol gesloten met het nieuwe Vlaamse betaalorgaan, dat een aantal taken naar de VLM delegeert. Een aantal bijkomende gemeenten geeft bovenop de beheervergoeding nog een supplement. Met hen sloten we in 2003 een protocol.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 43

27-06-2004, 10:02:13

L N B i

J a a rv ers l ag 2003

Beheerovereenkomsten als

agrarisch natuurbeheer B

eheerovereenkomsten hebben een plaats

6 P’S MOETEN GUNSTIG KLIMAAT CREËREN VOOR BEHEEROVEREENKOMSTEN

binnen het natuur-, milieu- en landschaps-

beleid. Ze vullen het aankoopbeleid in Vlaanderen aan. Waar in gebieden met hoogwaardige natuur terreinen worden aangekocht om door gepast beheer een betere natuurkwaliteit te verkrijgen, zijn beheerovereenkomsten eerder een instrument om overal in Vlaanderen de basiskwaliteit van natuur en landschap te behouden of te verhogen. Beheerovereenkomsten situeren zich in hoofdzaak buiten de gebieden waar Vlaanderen een verwervingsbeleid voert. Op die manier verbetert de kwaliteit van het buitengebied ook buiten de verwervingsge-

‘Beheerovereenkomsten waarderen de open ruimte op buiten de gebieden met waardevolle natuur’.

bieden. Zo is bijvoorbeeld het bufferen van beken en rivieren tegen bestrijdingsmiddelen door het aanleggen van perceelsranden altijd goed voor het milieu. Door beheerovereenkomsten komen landbouwers eveneens met een zachte vorm

van

natuur-

landschapsbeheer in aan-

goedgekeurd.

landschap en leveren zo voor de maatschappij een onmisbaar product, de

raking: zo wordt duidelijk dat bepaalde vormen van

De promotie dient bedrijfsgericht en dui-

open ruimte.

natuur- en landschapszorg

delijk te zijn en de beheerovereenkomst

perfect inpasbaar zijn in een hedendaags,

moet op de juiste plaats op het bedrijf

Met al deze factoren moeten we te-

rendabel landbouwbedrijf.

kunnen ingezet worden. De VLM werkt

gelijkertijd rekening houden om een

aan een e-loket om de veelheid aan be-

optimaal klimaat te creëren voor het

enkomsten die de diverse

sluiten van beheerovereenkomsten en te

n aanbieden te integreren,

zorgen voor een goede natuurkwaliteit,

e relevante informatie vlot en

een gezond milieu en een aantrekkelijk

elijk terug te vinden is. Het

landschap.

al zowel algemene informatie

JAARVERSLAG VLM 25-juni 44

27-06-2004, 10:02:37

instrument voor

WAT ZIJN BEHEEROVEREENKOMSTEN?

BEHEEROVEREENKOMSTEN

Een beheerovereenkomst is een contract voor vijf jaar waarbij de landbou-

wer - in ruil voor het vrijwillig uitvoeren van een aantal maatregelen en het naleven van enkele voorwaarden - jaarlijks een vergoeding krijgt. De beheermaatregelen staan opgesomd in een

beheerpakket. De landbouwers kunnen kiezen uit een aantal pakketten voor:

- het zorgen voor kleine landschapselementen door heggen, houtkanten en poelen aan te leggen of te onderhou-

den (6 pakketten kleine landschapselementen);

- het verbeteren van de milieu- en

natuurkwaliteit van waterlopen, wegbermen, KLEâ€™s en holle wegen door

het aanleggen van perceelsranden (6 pakketten perceelsrandenbeheer); - het beschermen van weidevogels door uitstel van maai- of weidedatum of door het plaatsen van nestbeschermers (3 pakketten weidevogelbeheer); - het behouden van de natuurwaarde op graslandpercelen (1 pakket naLandbouwers hebben planologische zekerheid nodig om te kunnen kiezen voor een beheerovereenkomst. Deze zekerheid is niet beperkt tot de bestemming van de grond, maar heeft ook te maken met bemesting. Sommige landbouwers vrezen immers dat hun inspanningen voor de natuur zullen resulteren in een strengere bemestingsnorm, wat uiteraard niet de bedoeling is.

tuur); - het verbeteren van de waterkwaliteit door het verminderen van de bemesting (1 pakket water). Op 10 oktober 2003 keurde de Vlaamse Regering een nieuw besluit voor het sluiten

Welke pakketten de beste zijn voor een bedrijf, hangt af van het landschap, van de aanwezigheid van waterlopen, van de soortensamenstelling en de vochtigheidsgraad van de graslanden, van de bedrijfsvoering, enzovoort. De VLM adviseert landbouwers en maakt samen met de landbouwer een bedrijfsplan op maat van het bedrijf.

van

beheerovereenkomsten

goed. Met dit besluit zullen landbouwers de mogelijkheid krijgen om voor het eerst beheerpakketten te sluiten voor het behoud en het instandhouden van waardevolle graslanden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 45

27-06-2004, 10:02:51

L N B i

J a a rv ers l ag 2003

inds 2000 stapten ongeveer 4.000

Cumulatieve areaal voor de verschillende beheerdoelstellingen

landbouwers in het systeem van be-

heerovereenkomsten. Ongeveer een kwart daarvan sloot een overeenkomst voor meer dan één beheerpakket, bijvoorbeeld een pakket voor het onderhoud van een heg en één voor de aanleg van een perceelsrand langs een waterloop. Vooral de beheerpakketten voor kleine landschapselementen en perceelsranden kennen een duidelijk

2000

2001

2002

2003

aanleg en onderhoud van poelen (m2)

2011

11.93

30.356

62.613

aanleg en onderhoud van heggen (m)

13.917

48.999

119.219

160.538

(are)

1.463

3.251

5.039

7.066

perceelsranden (ha)

193

293

weidevogelbeheer (ha)

167

236

425

499

binnen kwetsbaar gebied water (ha)

13.702

22.014

24.247

25.324

binnen kwetsbaar gebied natuur (ha)

1.237

1.448

1.557

1.724

aanleg en onderhoud van houtkanten

toenemend succes, zoals bijgaande tabel aantoont. Ook de beheerovereenkomsten

Na vier jaar beheerovereenkomsten on-

water zijn zeer succesvol, waardoor de

derhouden landbouwers 160 km heg, 70

kwetsbare gebieden voor water in Vlaan-

ha houtkant en 6,2 ha poel in Vlaanderen.

deren beter beschermd worden. Dit komt

Naast het registreren van deze aantallen,

de waterkwaliteit ten goede.

willen we ook de kwaliteit van de resulta-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 46

27-06-2004, 10:03:12

ten meten. Daarom schreven we in 2003

VVV nesten

een TWOL-studie uit om een methodiek

VVV maaien

te ontwikkelen voor de monitoring van

VVV beweiden

de beheerovereenkomsten. Deze studie

PR waterloop - hooiweide/-land

zal in 2004 uitgevoerd worden en zal

PR waterloop - graasweide

leiden tot een gedegen instrument om de

PR waterloop - akker (s.e.)

kwalitatieve resultaten van de beheerover-

PR waterloop - akker (gras)

eenkomsten te meten.

PR houtige l.e./wegberm PR holle weg

De relatieve evolutie per beheerpakket is

KLE onderhoud poel

weergegeven in bijgaande Figuur. Uit deze

KLE onderhoud houtkant/-wal

graﬁek is af te leiden dat vooral de beheer-

KLE onderhoud heg

pakketten voor poelen en houtige kleine

KLE aanplant houtkant/-wal

toenemend

KLE aanplant heg

succes kennen. Ook de pakketten voor

KLE (her)aanleg poel

landschapselementen

een

water

2003 2002 2001 2000

perceelsranden op akkers langs waterlo-

pen waarbij gras ingezaaid wordt, ken-

natuur 0

nen een groeiend succes. Door het grote

500

1000

1500

2000

2500

3000

3500

startsucces van de beheerovereenkomsten

Overzicht van het totale aantal aangevraagde en goedgekeurde details

water, kennen zij een relatief kleine groei.

(= heg, houtkant, poel, perceel weidevogelbeheer, gebied waarop stalen worden genomen,…)

Ze blijven wel veruit het grootste deel van

jaar

Aantal aangevraagde

Gesloten contracten

percentage

4000

details

de vergoedingen uitmaken. 2000

17978

13675

Niet elke aanvraag leidt automatisch tot

2001

13014

9041

een deﬁnitief contract. De VLM trekt, voor

2002

4491

3181

de beheerovereenkomsten water, natuur

2003

2797

2072

en weidevogelbeheer, steeds na of de percelen van de landbouwer wel in de juiste bestemming of beheergebied liggen. Voor de beheerovereenkomsten weidevogelbeheer, perceelsrandenbeheer en zorg voor kleine landschapselementen trekt AMINAL steeds na of het nuttig is om op die plaats dat type beheerovereenkomst te sluiten. Zo zal bijvoorbeeld het aanplanten van een houtkant in een open kouter een ongunstig advies krijgen. Bijgaande tabel geeft weer wat de verhouding tussen de aangevraagde overeenkomsten en het deﬁnitieve aantal gesloten overeenkomsten is.

De Vlaamse landbouwers onderhouden anno 2003 via een beheerovereenkomst 160 km heg, 70 ha houtkant en 6,2 ha poel.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 47

27-06-2004, 10:03:29

L N B i

J a a rv ers l ag 2003

Afspraken met betrokken overheden

Op 19 mei 2003 sloot de VLM een proto-

Het nieuwe Vlaams betaalorgaan zorgde

col met het nieuwe Vlaams betaalorgaan,

ervoor dat alle beheerdiensten met de-

een afdeling van de administratie land-

zelfde sleutels werken voor de identiďŹ catie

bouwproductiebeheer

voorheen

van landbouwers. Dit zorgt ervoor dat

gekend als het ministerie van landbouw).

kruiscontroles veel vlotter kunnen gebeu-

Dit protocol regelt de delegatie van een

ren. Alle beheerdiensten, waaronder de

aantal taken aan de VLM. Deze taken zijn

VLM, koppelen nu aan elke beheerder het

het beheer van dossiers, het uitvoeren van

juiste producentennummer of niet-produ-

controles en het voorbereiden en autori-

centennummer.

(ALP,

seren van betalingen. Het protocol bevat een volledig overzicht van alle Europese

Daarnaast hebben we eind 2003 met 24

reglementering waaraan moet voldaan

gemeenten een protocol gesloten voor

worden. We hebben de vertaling van deze

het toekennen van supplementen. Die

reglementering neergeschreven in een

gemeenten kennen een supplement toe bovenop de vergoeding toe-

uitgebreid vademecum. Dit vademecum is een bunde-

â€˜In 2003

ling van alle afspraken, pro-

gekend door het Vlaamse Gewest.

Het

supplement

cedures en richtsnoeren die

gelden binnen de cel beheerovereenkomsten. Het betreft

onder meer afspraken over de verwerking van aanvragen

voor beheerovereenkomsten, het sluiten van contracten, het vragen van adviezen en

de controle op de beheer-

overeenkomsten. Ook zijn er heel wat gestandaardiseerde procedures voor bijvoorbeeld het verrichten van de betalingen, steeds volgens door de betrokken besturen gevalideerde notaâ€™s. Ten slotte werkt de cel beheerovereenkomsten ook met richtsnoeren voor onder andere de I.T.-beveiliging. Het vademecum is bedoeld zowel voor intern gebruik binnen de VLM, als voor extern gebruik door het Vlaams betaalo gaan, auditoren enzovoort.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 48

27-06-2004, 10:03:52

Nieuwe

beheerpaketten in 2003

In het Programmeringsdocument voor

nemen tegen erosiebestrijding snel kun-

Plattelandsontwikkeling schrijft het Vlaams

nen ondersteund worden.

Gewest alles wat ze doet in Vlaanderen voor plattelandsontwikkeling neer. In 2003

De VLM vroeg in 2003 ook de toestem-

bereidde de VLM twee nieuwe besluiten

ming aan de Europese Commissie om

voor die de bestaande regelgeving voor

een beheerovereenkomst voor hamster-

de beheerovereenkomsten weidevogelbe-

bescherming voor te bereiden. De cel be-

heer, perceelsrandenbeheer en zorg voor

heerovereenkomsten werkte hiervoor een

kleine landschapselementen verbeteren.

voorstel uit samen met afdeling Natuur en

Er komen ook nog zes nieuwe pakketten

Natuurpunt. Of deze pakketten verder in

botanisch beheer en twee nieuwe pakket-

regelgeving mogen omgezet worden, zal

ten weidevogelbeheer bij. Samen met de

in de loop van 2004 duidelijk worden.

15 bestaande pakketten zullen de landbouwers in de loop van 2004 de keuze krijgen

Om tot een gestandaardiseerde en geza-

uit 25 beheerspakketten.

menlijke communicatie te komen werkten we in 2003 verder aan de bouw van een e-

De Europese Commissie gaf de toestem-

loket. De haalbaarheidsstudie is afgerond;

ming om zes beheerpakketten rond

in 2004 zal de bouw van het loket starten.

erosiebestrijding uit te werken. De cel beheerovereenkomsten zorgt er samen met afdeling Land van AMINAL voor dat deze pakketten zo spoedig mogelijk in Vlaamse De aanleg van grasbufferstroken maakt deel uit van de reeks beheerpakketten rond erosiebestrijding waarvan de verankering in Vlaamse wetgeving in de loop van 2004 verwacht wordt. Andere pakketten zijn aanleg van grasgangen, aanleg en onderhoud van een dam met erosiepoel, niet-kerende bodembewerking, directe inzaai (niet-ploegen) en het behoud van strategisch gelegen grasland.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 49

wetgeving worden opgenomen, zodat maatregelen die landbouwers

27-06-2004, 10:04:09

J a a rv ers l ag 2003

B O M

Door de bomen het bos z Momenteel

hebben

landbouwers

keuze uit een hele reeks pakketten in het

kader van de natuur- en mestwetgeving.

Bovendien bieden ook andere overheden beheerpakketten aan. Een duidelijke com-

municatie over deze veelheid aan producten is dan ook onmisbaar. Het afgelopen jaar bereidde de VLM een e-loket voor beheerovereenkomsten voor. De bedoe-

ling van dit loket is alle informatie over beheerovereenkomsten te bundelen en toegankelijk te maken voor de gebruiker.

De bouw van het loket zal in de loop van 2004 starten.

Samen met de provincie West-Vlaanderen

verspreidden we in 2003 de infokrant Horizon, een initiatief dat ondertussen werd

brengt getuigenissen over landschap, milieu en natuur op het landbouwbedrijf.

overgenomen door de provincie Oost-

Vlaanderen. In deze publicaties verschijnen per regio concrete en heldere artikels over landschap, milieu en natuur op het landbouwbedrijf.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 50

27-06-2004, 10:04:34

zien: een toegankelijk e-loket

JAARVERSLAG VLM 25-juni 51

27-06-2004, 10:05:01

L i

J a a rv ers l ag 2003

Landelijke inrichting, een

JAARVERSLAG VLM 25-juni 52

27-06-2004, 10:05:29

n kwestie van samenwerking en participatie

participatie

Samenwerking en betrokkenheid zijn cruciaal bij elk ruimtelijk inrichtingsproces. Zowel bij de voorbereiding als bij de uitvoering van een inrichtingsproject zijn heel wat personen, besturen, diensten, commissies en comités betrokken, elk met eigen bevoegdheden, rechten en plichten. Steeds gaat het er immers om belangrijke keuzes te maken in verband met de open ruimte, keuzes die een afweging vragen van uiteenlopende belangen en aanspraken. De VLM kan en wil deze keuzes niet alleen maken. Maximaal overleg met haar overheidspartners, met de plaatselijke landbouw, de natuursector, verenigingen en de burger is noodzakelijk om te komen tot onderbouwde en realistische scenario’s. Daarom investeert de VLM in een ‘open overleg cultuur’, onderlinge samenwerking - tussen de verschillende niveaus van het beleid - en betrokkenheid - van de gebruikers van de open ruimte. Bij het opmaken van inrichtingsplannen, pleiten we voor een participatieve aanpak: geen eenzijdige voorlichting, maar betrokkenheid van de gebruikers bij open ruimte en bewustwording. Planprocessen en projectvoering komen op een interactieve manier tot stand, waarbij het beleid randvoorwaarden kan stellen en haar kennis en ervaring kan overdragen. Burgers en betrokken actoren kunnen kennis opdoen én ideeën en inzichten inbrengen. Dit hoofdstuk beschrijft aan de hand van enkele voorbeelden hoe we deze dialoog in de praktijk tot stand brachten in 2003.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 53

27-06-2004, 10:05:50

J a a rv ers l ag 2003

S A E

Samen-werken aan natuurinrichting

In de zomer van 2003 gaven medewerkers

Elzenbos

van de Vlaamse regering. De basisgedachte

van de VLM in het gemeentehuis van

De eerste reeks van werken werd uitge-

is dat de natuur in Vlaanderen niet verder

Sint-Martens-Latem toelichting bij de

voerd op gronden die in eigendom zijn

mag verdwijnen. Bij natuurinrichting wer-

werken die van start gingen in het na-

van de gemeente Sint-Martens-Latem, Na-

ken verschillende instanties samen. De

tuurinrichtingsproject Latemse Meersen.

tuurpunt, de Vlaamse Milieumaatschappij

afdeling Natuur van AMINAL en de VLM

Dit

het

of van eigenaars die al toelating gaven

leveren het voorbereidende werk. Sinds de

eerste in de provincie Oost-Vlaanderen

voor de uitvoering van bepaalde werken

instelling van het natuurinrichtingsproject

dat in uitvoering ging. Alle inwoners van

op hun eigendom.

Latemse Meersen werden een project-

natuurinrichtingsproject

was

comité en een projectcommissie opgericht,

Sint-Martens-Latem en Drongen (Baarle) kregen een informatiekrant in de bus die

De terreinen in de Brakelmeersen krijgen

die de uitvoering van het natuurinrich-

hen op de hoogte brengt van wat er in hun

hun halfopen en vochtig karakter terug.

tingsproject begeleiden. Ook de gemeente

omgeving stond en staat te gebeuren.

Groepjes van bomen en struiken werden

Sint-Martens-Latem en de steden Deinze

hiervoor gerooid. Tussen de uitgegra-

en Gent zijn belangrijke partners waarmee

Wie doet wat?

ven visvijver en het rietmoeras werd de

regelmatig wordt overlegd en die eveneens

Op 28 juni 1999 stelde de bevoegde Vlaam-

opgehoogde grond afgegraven om een

in het projectcomité zijn vertegenwoordigd.

se minister het natuurinrichtingsproject

meer natuurlijke en geleidelijke overgang

In de commissie zetelen ook vertegenwoor-

Latemse Meersen ofﬁcieel in. Vervolgens

te creëren.

werd een projectrapport opgemaakt - met hierin de grote lijnen van het project - dat

Naast stromend water is ook stilstaand

in het voorjaar van 2000 in openbaar

water belangrijk voor het gebied. Een

onderzoek ging. In februari

aantal

2001 legde toenmalig minis-

wordt dan ook geruimd,

ter Vera Dua de ‘maatregelen en modaliteiten’ - wie doet wat - vast. Hierna werd een eerste

projectuitvoerings-

plan opgemaakt met de

‘Overleg met natuursector, eigenaars en gebruikers’

technische uitwerking van de diverse maatregelen.

bestaande

poelen

bijkomende poelen worden gegraven. Er kwamen ook heel wat nieuwe aanplantingen: haag met meidoorn en haagbeuk

digers van de belangrijkste milieuverenigin-

en streekeigen houtkant met

gen en afgevaardigden van de eigenaars en

zwarte els. Een populierenbos ruimt plaats

de gebruikers.

Op 15 april 2003 werd de bouwvergunning

voor een elzenbos. Het bestaande wandel-

hiervoor verkregen. Het was enkel wach-

pad wordt verbeterd, maar de toegang tot

Informatie in de werfkeet

ten op een drogere ondergrond en het

het gebied blijft beperkt.

Een eerste informatiekrant werd verdeeld bij de start van het natuurinrichtingspro-

einde van het broedseizoen om te starten met de uitvoering. De aannemer voerde de

Samen inrichten

ject in 2000. Een nieuwe informatiekrant

werken uit in de nazomer van 2003.

Het instrument ‘natuurinrichting’ maakt

geeft ook een antwoord op een aantal

deel uit van het vernieuwde natuurbeleid

vragen die in de loop van de voorbije

JAARVERSLAG VLM 25-juni 54

27-06-2004, 10:06:08

g in de

Latemse Meersen

openbare onderzoeken meerdere keren werden gesteld (zie kaderstukje op de volgende bladzijde). Ook de andere overheidsinitiatieven in de gemeente worden kort overlopen en dat zijn er heel wat. De

Het natuurinrichtingsproject Latemse Meersen is gesitueerd binnen het grotere landinrichtingsproject Leie en Schelde. Voor het volledige landinrichtingsgebied (ca. 23.000 ha) werd een richtplan opgemaakt dat door de Vlaamse regering in 1998 werd goedgekeurd. Dit plan bevat algemene opties voor de inrichting van het gebied, ook voor de Latemse Meersen. Dit gebeurt nu hier met het instrument â€˜natuurinrichtingâ€™.

krant werd gedrukt op 6.500 exemplaren en verspreid onder alle inwoners van SintMartens-Latem en Drongen. Zolang de werken duurden, kon iedereen ook elke vrijdagvoormiddag terecht in de werfkeet.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 55

27-06-2004, 10:06:24

J a a rv ers l ag 2003

VRAAG EN ANTWOORD De informatiekrant van het natuurinrichtingsproject Latemse Meersen gaf antwoord op veel gestelde vragen tijdens de openbare onderzoeken. Enkele voorbeelden. Zal het natuurinrichtingsproject het ‘zoneeigen’ maken van de zonevreemde woningen niet bemoeilijken? Het natuurinrichtingsproject neemt geen initiatief omtrent de zonevreemde woningen, omdat dit niet tot haar bevoegdheden behoort. Het project zal dus in de bewoonde zones geen invloed uitoefenen op ruimtelijke ordeningsinstrumenten zoals het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan. Op het visieplan van het natuurinrichtingsproject werden alle percelen met

in een soort van ‘coulissen’ uit te werken.

vergunde gebouwen en goedgekeurde ver-

Er gaat dus bijna niets van open zichten

kavelingen grijs ingekleurd, wat betekent

verloren voor de bewoners.

‘geen projectvisie’.

Komen er in het openbaar onderzoek geen bezwaren, dan voert de VLM haar voornemens uit zoals gepland. Zijn er bezwaren, dan worden die ernstig onderzocht. Als de adviesorganen oordelen dat een bezwaar gegrond is, dan zal de aanpassing die een inwoner, bedrijf of vereniging vraagt, deel gaan uitmaken van de uiteindelijke plannen.

WOORD

Waarom worden nog extra poelen en moeZullen de aanplantingen in het kader van

rassen aangelegd? Is dat niet gevaarlijk

nog redelijke overlevingskansen hebben.

landschappelijke integratie onze open

(toename van insecten, spelende kinde-

De poelen en moerassen uit het natuur-

zichten wegnemen?

ren, ...)?

inrichtingsproject zijn steeds verder van de bewoning verwijderd dan reeds bestaande

De voorgestelde aanplantingen zijn erop

Open water met voldoende lichtinval en

waters, zodat een toename van insecten

gericht de visuele verstoring door bebou-

een ecologisch interessante structuur is

in de woonomgeving niet voelbaar wordt.

wing vanuit het binnengebied te beperken.

momenteel sterk teruggedrongen in de

Bovendien worden insecten opgegeten

Zo wordt de wandelaar die zich midden in

Latemse meersen. Deze biotopen zijn van

door andere dieren die in een gezond wa-

het natuurgebied bevindt, minder gecon-

groot belang voor een gezond vallei-eco-

terecosysteem leven. Doordat de nieuwe

fronteerd met de bebouwing aan de rand.

systeem. Heel veel watergebonden planten

poelen en moerassen aangelegd worden

Het is niet de bedoeling om bewoonde

en dieren zijn in Vlaanderen bedreigd en

op plaatsen die ontoegankelijk zijn voor

percelen te gaan ommuren met groen-

de Latemse meersen is één van de wei-

het publiek, vormen ze ook geen gevaar

schermen, maar wel om het landschap

nige gebieden waar dergelijke organismen

voor de kinderen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 56

27-06-2004, 11:23:00

De actualistie van het instrument landinrichting werd in 2003 grondig voorbereid.

LANDINRICHTING NIEUWE STIJL: SNEL EN FLEXIBEL In 2003 werd veel energie gestoken in het

De minister bevoegd voor het leefmilieu

groep, die het inrichtingsplan al dan niet

voorbereiden van een nieuw besluit land-

duidt een gebied aan dat in aanmerking

aanpast. Daarnaast kan de gemeente het

inrichting. Vereenvoudiging, participatie

komt en geeft aan de VLM de opdracht

inrichtingsplan ter inzage leggen op het

en ﬂexibiliteit zijn de sleutelwoorden van

voor dit gebied een planprogramma op

gemeentehuis. Iedereen kan dan opmer-

de nieuwe aanpak die het ontwerpbesluit

te maken. Het planprogramma bestaat uit

kingen en

vastlegt. Aan het ontwerpbesluit, zoals het

één of meerdere inrichtingsprojecten land-

gemeente; deze worden dan opgenomen

vandaag voorligt, ging een hele voorberei-

inrichting. Het planprogramma wordt na

in het advies van de gemeenteraad. Na

ding vooraf. Een voorstel voor landinrich-

advies van de Commissie voor Landinrich-

advies van de Commissie voor Landin-

ting vernieuwde stijl ligt op de tafel van de

ting goedgekeurd door de Vlaamse regering.

richting wordt het inrichtingsplan aan de

leefmilieuminister. Wanneer dit ontwerp-

Voor elke inrichtingsproject landinrichting

minister overgemaakt, die het al dan niet

besluit erdoor komt, zal de procedure

wordt een planbegeleidingsgroep opge-

goedkeurt.

voor landinrichting er veel eenvoudiger

richt. Elk project wordt uitgewerkt in één of

uitzien. Als we een nieuw project op de

meerdere inrichtingsplannen die worden

De nieuwe methodiek werd al getoetst aan

rails zetten, is het voortaan de bedoeling

opgemaakt onder begeleiding van deze

de hand van een drietal projecten, waarvan

de bestaande visies te bundelen en hierop

planbegeleidingsgroep. De gemeente(n)

het Brabants Plateau er één is.

verder te bouwen. De nieuwe procedure

en provincie(s) geven hun advies bij het

zal er als volgt uitzien.

inrichtingsplan aan de planbegeleidings-

bezwaren meedelen aan de

JAARVERSLAG VLM 25-juni 57

27-06-2004, 11:23:25

B B

Infomarkt over

A 58

JAARVERSLAG VLM 25-juni 58

27-06-2004, 11:23:51

B R B A r

Brabants Plateau Voor het landinrichtingsproject Brabants

Plateau is het jaar 2003 gestart met een uitgebreid

communicatiemoment.

februari hebben we in Duisburg een druk bijgewoonde ‘infomarkt’ georganiseerd.

Hier werden de resultaten van de verschillende afgeronde thematische studies voor-

gesteld aan de verschillende partners: administraties, gemeenten, verenigingen,…

Het projectgebied heeft een oppervlakte van 23.000 ha en telt ongeveer 130.000

bewoners. Het gebied ligt ten oosten van het Brussels Gewest, tussen de N2 (Brus-

sel-Leuven) en de Dijlevallei, ten zuiden van Leuven.

Studieresultaten voorgesteld uitgevoerd over het Brabants Plateau.

Het Brabants plateau is een zacht golvend gebied, dat door talrijke rivieren wordt ingesneden. Er komen ten oosten van de Dijle ook twee grote boscomplexen (Heverleebos en Meerdaalwoud) en voorts grote akkerlanden.

Deze voorbereidende onderzoeken gingen

Na deze terugkoppeling en na overleg met

over verschillende thema’s die een rol

de verschillende administraties hebben

spelen in de open ruimte van het gebied:

we, op vraag van de Vlaamse minister

landbouw, hydrologie, ecologie, bosbouw,

van Leefmilieu, Landbouw en Ontwikke-

leefbaarheid en mobiliteit. Speciﬁek voor

lingssamenwerking, een planprogramma

de druivenstreek Overijse-Hoeilaart was er

opgesteld. Hierin worden een aantal stra-

De afgelopen jaren werden tal van studies

een studie over de serreproblematiek. Het informatiemoment in Duisburg had als doel de resultaten van al deze studies voor te stellen aan de betrokkenen ter plaatse. Deze resultaten zullen immers de bouwstenen

vormen

‘Planprogramma met strategische projecten’

voor

tegische projecten voorge-

steld die beantwoorden aan de visie voor het gebied en die tegemoetkomen aan de prioriteiten en wensen van de

vem

verschillende administraties.

met a

De bedoeling is uiteraard om

De deeln

een aantal belangrijke knel-

van een an

een maatregelenpakket in een volgende

punten in het projectgebied op te lossen.

de aanleg va

fase, wanneer het landinrichtingsproject

Het planprogramma is voorgesteld aan de

voerslijn (‘Light

wordt goedgekeurd.

administraties en aan de Commissie voor Landinrichting.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 59

27-06-2004, 11:24:26

S A E

J a a rv er rs l ag 200 2003

INTERACTIEVE PLANPROCESSEN IN INRICHTINGSPROJECT

LEIE EN SCHELDE

In het kader van het inrichtingsproject Leie en Schelde zijn in 2003 voor verschillende

projecten de plannen verder uitgewerkt en/of zijn werken op het terrein gereali-

seerd. Hierbij ging bijzondere aandacht uit naar de samenwerking met partners en de communicatie met belanghebbenden.

Bij de opmaak van een geactualiseerd

inrichtingsplan voor Heurne werden zowel de bewoners als de belangengroepen

intens bij het overleg betrokken. Vooruitlopend op de geplande grondverwervingen

getoetst b aanleiding va formatiepanele van het inrichtin informatiefolder uit

van het ontwerp van het eerste deel van

het inrichtingsplan Gaverse Scheldemeersen werd op de voet gevolgd door een gemeentelijke

begeleidingscommissie

met onder meer vertegenwoordigers van de landbouw, de natuur en culturele organisaties. De maatregelen van het inrich-

Belangrijk bij de realisatie van een project is niet alleen de goede samenwerking tussen administraties en besturen maar ook het draagvlak voor een project bij de lokale bevolking. Van bij de start van het inrichtingsproject Meilegem-Zingem werd de bevolking via een informatiekrant op de hoogte gebracht. Bij de afronding van het project werden alle bewoners uitgenodigd op een slotmanifestatie om hun eigen streek te herontdekken en er in de toekomst blijvend van te genieten. Voor geĂŻnteresseerden werd er ook een naslagwerkje opgemaakt waarin de diverse realisaties worden toegelicht.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 60

27-06-2004, 11:25:03

VLM ‘partner’ voor

het Parkbos Gent De VLM brengt haar expertise in op vraag

snel bereid om als partner in het project te

Scheldeveld maakte de VLM een ontwerp

van haar partners en op maat van de

stappen. De ervaring van de provincie met

inrichtingsplan, in nauwe samenwerking

noden van een gebied of project. In het

gebiedsgerichte processen en haar kennis

met de afdeling Bos en Groen en de afde-

Gentse werken we bijvoorbeeld mee aan de

van het terrein bieden een duidelijke meer-

ling Monumenten en Landschappen. Dit

inrichting van het Parkbos, een project dat

waarde. Bos en Groen sloeg vervolgens de

inrichtingsplan omvat concrete maatre-

onder impuls van de afdeling Bos en Groen

handen in elkaar met de Vereniging voor

gelen voor de realisatie van bos en voor

van Aminal van start ging. Op vraag van

Bos in Vlaanderen. Door hun jarenlange

landschapsherstel. Het plan voorziet ook

deze administratie gaat de VLM mee op

strijd voor bosbehoud, bosuitbreiding

een uitbreiding van de recreatieve infra-

zoek naar duurzame oplossingen voor de

en multifunctioneel bosgebruik was deze

structuur in het gebied.

gebruikers van de open ruimte.

partner uitstekend geplaatst om draag-

Landbouw verdwijnt niet

vlakken te ontwikkelen.

Groen in Gent? Gent stad,

een

maar

bruisende recreatief

(wandel)groen is er moeilijk

te vinden. Om de leefbaarheid en de woonkwaliteit op termijn te garanderen,

‘Afdeling Bos en Groen trok lokale partners aan’

In een volgende fase bleek algauw de gebieds-

nood aan duurzame oplossingen voor de

studies maakten de initia-

gebruikers van de gronden in de streek.

tiefnemers al snel duidelijk

De VLM bleek hierbij een geschikte part-

dat ze geen aaneensluitend

ner: ze beschikt immers over de nodige in-

stadsbos konden inplanten.

strumenten, zoals ruilverkaveling en gron-

Het Gentse Parkbos moet

denbank, om de landbouwers die grond

een

Geïntegreerde

landschap

afstaan voor bos, te compenseren. In

worden, waar zachte recre-

2003 werd de overeenkomst grondenbank

Het Parkbos ten zuiden van Gent, tussen

atie hand in hand gaat met aandacht voor

geﬁnaliseerd op initiatief van de afdeling

Zwijnaarde, Sint-Denijs-Westrem en De

het landschap en natuurwaarden. Verder

Bos en Groen. De overeenkomst wordt

Pinte, wordt een groene oase van rust aan

moet er ook ruimte blijven voor duurzame

begin 2004 ter ondertekening voorgelegd

de rand van de stad voor iedereen: wande-

landbouw, cultuur, wonen en werken.

aan minister Sannen. Een belangrijke taak

komen er recreatieve groengebieden rond de stadskern.

gemengd

laars, ﬁetsers, natuurliefhebbers, spelende

voor de VLM was de landbouwers te infor-

kinderen,… Het wordt een afwisselend

VLM brengt kennis in

meren en hen ervan te overtuigen dat het

groen landschap van 1.200 hectare, met

De VLM ondersteunde AROHM bij de op-

geenszins de bedoeling was dat zij uit het

minstens 300 hectare nieuw toegankelijk

maak van het ontwerp Ruimtelijk Uitvoe-

landschap zouden verdwijnen.

bos.

ringsplan (RUP) van de groenpool Parkbos en bij het uitschrijven van de voorschriften

Lokaal draagvlak

voor de bestemming agrarisch gebied. W

Bij de start van het Parkbos-project ging

maakten ook een gedetailleerde

de afdeling Bos en Groen in eerste instan-

van de glastuinbouwbed

tie op zoek naar lokale partners. Dit was

tigd in het gebied. O

nodig om ter plaatse voldoende draagvlak

ﬁnancieel niet ha

voor de onderneming te creëren. Het

deze bedrijv

provinciebestuur Oost-Vlaanderen bleek

voorzien in het

Het Parkbosforum spraak te stimuleren, de

projectgroep

forum op. Hier ingen en suge inrichting ossanova , zoals

JAARVERSLAG VLM 25-juni 61

27-06-2004, 11:25:25

JAARVERSLAG VLM 25-juni 62

27-06-2004, 11:25:51

R de landbouwers, ook zelf. B k

LM EN OJECTGROEP OSSANOVA KOMEN YNERGIE is een groep van overheidsn andere organisaties die voor de realisatie van het e huidige partners zijn de af-

groenprojecten.

g Bos en Groen is de trekker voor de realisatie van het Parkbos. De VLM brengt haar expertise in als partner in het project.

In Scheldevelde komt een wel heel bijzondere drevenstructuur voor: zeven dreven komen er samen in een stervormig kruispunt. Deze dreven zijn vroeger aangelegd om het bos – dat hier toen nog aanwezig was – te ontsluiten. De nieuwe groenpool komt niet helemaal vol met bomen te staan. Het opzet is het open landschap met z’n kastelen en kasteelparken, bewoning en landbouw te verrijken met bossen en mooie ﬁets- en wandelpaden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 63

27-06-2004, 11:26:42

J a a rv ers l ag 2003

Naar een bedrijvenzon voor glastuinbouw w in Mechelen De glastuinbouwbedrijven worden de

Begin 2003 bracht toenmalig minister voor

ALT heeft aan de VLM gevraagd om hierin

laatste jaren sterk bedreigd door knelpun-

Leefmilieu en Landbouw, Vera Dua, het ac-

initiatief te nemen, vanuit haar ervaring

ten op het vlak van ruimtelijke ordening.

tieplan glastuinbouw op de agenda van de

met het inrichten van (landbouw)gebieden.

De overheid probeert de schaarse open

Vlaamse regering. Daarmee werd meteen

In de loop van 2003 startte de VLM de eer-

ruimtes in Vlaanderen te handhaven. Op

het startschot gegeven voor

andere plaatsen is de open ruimte aange-

een aantal acties. Het plan

tast, en zijn de eigendommen vaak zo ver-

handelt niet alleen over het

snipperd dat er nauwelijks voldoende grote

economische belang van de

percelen te vinden zijn. Als die percelen er

sector. Er zijn ook heel wat ele-

al zijn, dan stuiten tuinders vaak op de om-

menten van milieutechnische

wonenden, die een grote glazen constructie

aard. De sector heeft de laat-

in hun achtertuin meestal niet zien zitten.

ste jaren immers belangrijke

De administratie Land- en Tuinbouw (ALT)

inspanningen gedaan om de milieudruk te

bouworganisaties ruim geconsulteerd. In

heeft, in overleg met de sector, een actie-

verlagen. Dat gebeurde onder meer door een

het najaar van 2003 wordt een overleg-

plan voor de glastuinbouw opgemaakt. Ze

daling van het gebruik van gewasbescher-

groep van tuinders opgericht. Op die

heeft aan de VLM gevraagd het initiatief te

mingsmiddelen. Maar de Vlaamse tuinbouw

manier werden zij van bij het begin nauw

nemen voor een bedrijvenzone in de regio

heeft ook milieukundige troeven. Ons kli-

betrokken bij het initiatief.

Mechelen.

maat is bijvoorbeeld goed geschikt om aan

‘Bedreigde glastuinbouw uit het slop’

ste verkennende gesprekken. Op basis van het Provinciaal Structuurplan van Antwerpen werd een zoekzone afgebakend. Hiervoor werden de gemeenten in deze zone, de diensten voor ruimtelijke planning, de veiling, de land-

biologische bestrijding te doen, Vlaanderen

Snelle actie

is een dichtbevolkt gebied met veel consu-

Om zo vlug mogelijk over te gaan tot actie,

menten op korte afstand, enzovoort.

maakt de VLM zoveel mogelijk gebruik van bestaande plannen en gegevens. Het ver-

Overleggroep tuinders

werven van gronden voor de realisatie van

Eén van de concrete acties is het oprichten

het project is één van de volgende stap-

van een bedrijvenzone voor glastuinbouw.

pen. Het is nog niet uitgemaakt op welke

De bedoeling is een terrein in te richten

manier dit zal gebeuren. Er moet ook werk

voor maximum vijf tot tien bedrijven. De

gemaakt worden van de inrichtingsprin-

percelen moeten bouwrijp aangeboden

cipes waaraan het gebied moet voldoen

worden aan een beperkt aantal tuinders.

en de criteria om eventuele kandidaat-

Hiervoor moeten een aantal gemeen-

tuinders in aanmerking te nemen. Al deze

schappelijke voorzieningen, bijvoorbeeld

acties zijn gepland voor 2004.

aardgas, aangelegd worden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 64

Een actieplan van de administratie Land- en Tuinbouw moet de glastuinbouw uit het slop halen. Het inrichten van een bedrijvenzone is één van de pijlers van het plan.

27-06-2004, 11:27:13

JAARVERSLAG VLM 25-juni 65

27-06-2004, 11:27:59

J a a rv ers l ag 2003

LANDBOUWSTUDIE IN GENTSE KANAALZONE Het ROM-project ‘Gentse Kanaalzone’ werd in 1993 opgestart op initiatief van de provincie Oost-Vlaanderen, met als doelstelling het beleid in dit maritiemindustrieel belangrijk gebied beter af te stemmen. Via een planningsproces - met een aantal onderzoeken - is men gekomen tot een voorstel van strategisch plan, dat momenteel voor discussie en advies wordt voorgelegd aan de verschillende politieke fora: gemeente- en provincieraden, de Vlaamse regering, maar ook aan de lokale bevolking. De bijdrage van de VLM aan het project ROM Gentse Kanaalzone concentreerde zich in 2003 hoofdzakelijk op de landbouwstudie in opdracht van het provinciebestuur Oost-Vlaanderen. De bedoeling van de studie is de perspectieven voor landbouwbedrijven in de Gentse Kanaalzone te onderzoeken. In de maanden mei tot augustus organiseerde de VLM een uitgebreide enquêtering van alle betrokken landbouwers en tuinders. Er was een grote respons: 148 van de 172 landen tuinders die uitgenodigd werden, werkten mee. Op basis van deze gegevens en mestbankgegevens hebben we een rapportage opgemaakt. In de begeleidingsgroep van het ROMproject werkten we ook mee aan het uittekenen van de visie voor de koppelingsgebieden Desteldonk-Noord en DesteldonkZuid. Op basis van deze visie werden in teamverband concepten en maatregelen voor de inrichting uitgewerkt.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 66

27-06-2004, 11:28:32

Koppelingsgebieden zoals Desteldonk-Noord en DesteldonkZuid dienen als overgang tussen haven- en woongebied.

In de zeehaven of in de onmiddellijke rand ervan liggen enkele landbouwbedrijven en woninggroepen die als onleefbaar worden beschouwd en zullen onteigend worden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 67

27-06-2004, 11:28:54

J a a rv ers l ag 2003

Naar een duurzaam evenwicht de Mestbank

JAARVERSLAG VLM 25-juni 68

27-06-2004, 11:29:19

tussen milieu en landbouw:

De mestbank

JAARVERSLAG VLM 25-juni 69

e Mestbank werd opgericht om het probleem van de mestoverschotten in Vlaanderen op te lossen. Deze organisatie moet uitvoering geven aan het mestbeleid, de aanpak van de mestproblematiek coĂśrdineren, de controle en het toezicht op de mestwetgeving organiseren, de nitraaten de fosfaatproductie in Vlaanderen onder controle houden en het verantwoorde gebruik van mest stimuleren. Het uiteindelijke doel van de Mestbank is het leefmilieu te beschermen tegen de verontreiniging door nutriĂŤnten. Om tot een duurzaam evenwicht tussen landbouw en milieu te komen, is het logisch dat de Mestbank is ondergebracht bij de VLM, die als beleidsinstantie zorg draagt voor de open ruimte. De Mestbank meet en registreert, controleert en houdt toezicht. Zij int ook de hefďŹ ngen en heeft taken in het kader van de mestverwerkingsplicht. Ten slotte besteedt de Mestbank veel aandacht aan wetenschappelijk onderzoek en investeert ze in een positieve dialoog met de sector. Dit hoofdstuk geeft een verslag van de activiteiten van de Mestbank in 2003.

27-06-2004, 11:29:51

E Meten is ...

et belangrijkste doel van het Mestdecreet is de mestoverschotten

waarmee Vlaanderen kampt, terug te drin-

Niet-productieve gedeelten worden op

gen. Meten en registreren zijn uitermate

gepaste wijze verrekend. Samen met het

belangrijk om hierbij tot een succesvolle

registreren van najaars- en winterteelten

aanpak te komen. De Mestbank registreert

moet dit leiden tot een optimalere bepa-

de gegevens die de landbouwers aangeven

ling van individuele bemestingsnormen.

om de mestoverschotten en de nutriëntenhalte te bepalen, maar ook om de

In het najaar van 2003 werden per per-

hefﬁngen te berekenen die de landbouwers

ceel de bemestingsnormen geldig voor

moeten betalen. Zij registreert ook hoeveel

productiejaar 2004 meegedeeld aan de

mest er vervoerd wordt. Alle gegevens wor-

landbouwers. Daarbij werd ook een regis-

den opgeslagen in een databank.

tratieformulier meegestuurd dat door landbouwers, die na de hoofdteelt een najaars- of wintergewas hebben ingezaaid,

De perceelsregistratie hervormd

kan worden ingevuld en teruggestuurd.

In het Mestdecreet is de aangifteplicht

zijn voor de aanvragen van verhoogde

opgenomen. Met uitzondering van de

bemesting en aanvragen voor derogatie

kleinste, moet ieder land- of tuinbouwbe-

voor 2004.

Dit bijkomende formulier zal belangrijk

Omdat uit de aangifte van het teeltplan rechten voortvloeien - mestafzet, mogelijkheid tot beheerovereenkomsten en zo verder - is het belangrijk dat de landbouwers de nodige aandacht besteden aan de aangifte. Het niet naleven van de aangifteplicht kan aanleiding geven tot een administratieve geldboete.

drijf in Vlaanderen jaarlijks een aangifte te doen. De jaarlijkse aangifte bestaat uit twee delen: - de registratie van de cultuurgronden met het teeltplan tijdens het productiejaar; - de aangifte van de gemiddelde veebezetting, het gebruik van chemische meststoffen en de mestopslag tegen 15 maart van het aanslagjaar (het jaar volgend op het productiejaar). Om de jaarlijkse aangifte van het teeltplan uit te voeren, heeft de Mestbank de perceelsregistratie opgezet. De perceelsregistratie 2003 startte einde mei en verliep voor het eerst volgens een nieuwe procedure (zie kaderstukje). Voortaan kan de landbouwer voor de perceelsregistratie vertrekken vanuit de praktijk. Zo zal de gemeentegrens een gebruiksperceel niet meer administratief in twee splitsen.

Elk aangifteplichtig bedrijf moet alle percelen en bedrijfsgebouwen aanduiden op cartograﬁsch materiaal. De uitwerking ervan is opgestart in 1996 en sinds 1998 beheert de Mestbank een gebiedsdekkende laag voor Vlaanderen van gebruikspercelen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 70

27-06-2004, 11:30:10

weten NIEUWE REGISTRATIEPROCEDURE De perceelsregistratie verliep in 2003 voor het eerst via een nieuw stramien. Algemeen komt het erop neer dat per perceel alle gewassen, dus zowel hoofdgewassen als najaars- of wintergewassen, kunnen aangegeven worden. Op die manier wordt de perceelsregistratie continu in de tijd opgevolgd en is ze dus niet langer enkel toegespitst op de hoofdteelt. Voor de meeste percelen zal het er in de praktijk op neerkomen dat maximaal twee gewassen per kalenderjaar moeten gemeld worden. We voerden in 2003 ook de nieuwe deﬁni-

Van de ‘grensboerenregeling’ met Nederland die veehouders toelaat hun bedrijfseigen gronden gelegen in het andere land te bemesten met bedrijfseigen mest, maakten 340 Vlaamse veehouders en 185 Nederlandse veehouders gebruik.

Mestverhandelingen: belang van grensoverschrijdende transporten

werkt bij Indaver NV voor een hoeveelheid

De Mestbank registreerde in 2003 16.000

Vervoer binnen Vlaanderen

burenregelingen, 161.500 mestafzetdocu-

Binnen Vlaanderen werd 32 miljoen kg

menten en 16.000 overbrengingen in het

P2O5 naar derden afgezet. Van deze hoe-

kader van de EVOA-reglementering (Euro-

veelheid werd ongeveer 16 % via de bu-

pese Verordening voor de Overbrenging van

renregeling afgezet. De meeste gemelde

Afvalstoffen). Het aantal burenregelingen

transporten gaan rechtstreeks van de

steeg ten opzichte van 2002 met ongeveer

producent naar de gebruiker. Het betreft

2.500. Het aantal mestafzetdocumenten is

hier 76 % van de binnen Vlaanderen ver-

echter licht gedaald ten opzichte van 2002

voerde P2O5. De andere 24 % gaan naar

met 3.500. Het aantal EVOA-documenten

exploitanten van een verzamelpunt of een

is nagenoeg constant gebleven.

be/verwerkingseenheid.

de Mestbank eenvoudiger om de afge-

Beperkingen ten gevolge van vogelpest

Mestexport en -import

leide rechten en plichten te bepalen,

Met het uitbreken van de vogelpest in

De Mestbank noteerde een landsgrens-

zoals beheerovereenkomsten, verhoogde

2003 werd het transport van dierlijke mest

overschrijdende

bemesting, derogatie,… De vernieuwde

en andere meststoffen in de maanden

schrijdende export van 7,1 miljoen kg

perceelsregistratie is als dusdanig ook

april, mei en juni aan sterk beperkende

P2O5. De invoer bedroeg ongeveer 1,2

gebruiksvriendelijker voor andere admi-

maatregelen onderworpen. Zo werd bij

miljoen kg P2O5. Er was dus een grens-

nistraties.

acht producenten het bedrijf geruimd en

overschrijdende uitvoer van netto 5,9

werd de pluimveemest opgehaald en ver-

miljoen kg P2O5.

tie ‘gebruiksperceel’ in: een stuk cultuurgrond dat als één geheel wordt uitgebaat door de landbouwer, waarbij naast de teelt eveneens rekening gehouden is met nietproductieve gedeelten zoals houtkanten, poelen, schuilhokken, … én met fysische begrenzingen, zoals waterlopen en wegen. De landbouwer moet bij de perceelsregistratie geen rekening meer houden met grenzen van landbouwstreek, gemeente of kwetsbaar gebied. Deze nieuwe deﬁnitie brengt een belangrijke vereenvoudiging van de perceelsregistratie met zich mee.

van 17.500 kg P2O5.

De nieuwe procedure maakt het voor

gewestgrensover-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 71

27-06-2004, 11:40:29

M i

J a a rv ers rs l ag 2003

De afzetmogelijkheden in Vlaanderen voor dierlijke mest worden kleiner en bovendien verplicht de verwerkingsplicht bepaalde

MESTGEGEVENS OPVRAGEN VIA INTERNET: MIL EN MTIL

bedrijven om hun mest te verwerken. De grensoverschrijdende transporten worden

MIL is de internettoepassing van de Mestbank die landen tuinbouwers toelaat

dus steeds belangrijker. Deze geven im-

een aantal Mestbankgegevens over hun bedrijf via het internet te raadplegen. Sinds

mers de mate weer waarin door de sector

oktober 2003 kunnen de gegevens van verschillende inrichtingen, zoals de dierlijke

inspanningen worden geleverd om de

mestproductie en de verschillende mesttransporten on-line geraadpleegd worden.

dierlijke mest en de eindproducten van

Ook de toegekende nutriëntenhalte wordt getoond.

de mestverwerking effectief af te zetten buiten het Vlaamse Gewest.

In het najaar van 2003 werd MIL aan de vakpers en aan het grote publiek voorgesteld. Dit had tot gevolg dat 1.430 nieuwe gebruikers een toegangscode aanvroegen. Het

De export naar Frankrijk bestaat enerzijds

totale aantal gebruikers van MIL kwam hierbij eind 2003 op 1.992 te liggen.

uit zuivere dierlijke mest en anderzijds uit

Het succes van MIL sluit aan bij het veelvuldige gebruik van de toepassing MTIL,

bewerkte dierlijke mest met een product-

het Mest Transport Internet Loket, voor de automatische melding van de mesttrans-

erkenning afgeleverd door de Franse au-

porten door de erkende mestvoerders. Deze toepassing werd ook in 2003 verder

toriteiten. Frankrijk blijft de belangrijkste

gebruikt: het aantal gebruikers is opgelopen tot 587 erkende mestvoerders. Meer

bestemming bij de export, namelijk 5,19

en meer stellen we vast dat de mestvoerders voor het melden van de transporten

miljoen kg of 73 % van de geëxporteerde

volledig overschakelden op het internetsysteem en de klassieke papieren methode

P2O5 gaat naar Frankrijk. De export naar

links laten liggen. 85 % van alle meldingen - in totaal zijn er dit ongeveer 135.000

Nederland komt op de tweede plaats na

- gebeurde via het internetloket. Het programma blijkt gedurende het ganse jaar zeer

Frankrijk met 1,53 miljoen kg of 22% van

stabiel en doorstond de piekbelasting in het voorjaar van 2003 zonder probleem. In

de geëxporteerde P2O5.

2003 werd het programma verder aangepast en verﬁjnd.

Daarnaast zijn er een aantal nieuwe afzetmarkten met een voorlopig beperkte hoeveelheid afzet. De afzet naar Duitsland verviervoudigde wel t.o.v. 2002 naar een hoeveelheid van 237.000 kg P2O5. Er was ook nog afzet naar Ivoorkust, Cyprus, Denemarken, Ghana, Ierland, Marokko en Taiwan voor een totale hoeveelheid van 82.000 kg P2O5.

Producenten krijgen via MIL een duidelijk overzicht van de verschillende mesttransportdocumenten, zodat ze steeds kunnen opvolgen welk volume mest ze al ontvangen en aangeboden hebben. Daarnaast zijn ook de gegevens over de dieren en de daaruit voortvloeiende dierlijke mestproductie te raadplegen, niet enkel voor het lopende productiejaar, maar ook over het voorbije jaar. Bovendien wordt voor het lopende productiejaar een prognose gemaakt. Onderaan elk scherm wordt ook de toegekende nutriëntenhalte weergegeven. Op die manier kan de landbouwer de productie van het lopende jaar toetsen aan de toegekende nutriëntenhalte en zijn bedrijfsvoering bijsturen indien nodig.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 72

27-06-2004, 11:41:01

S DE HEFFINGEN IN 2003 - Het aantal heffingsplichtigen daalde van 22.816 in 2002 tot 21.842 (waarvan 121 ggob’s - dit zijn bedrijven met zetel buiten het Vlaamse Gewest, maar met gronden in Vlaanderen) in 2003. Het totaalbedrag van de gevorderde basisheffing bedroeg 3.580.243,52 EUR (waarvan 9.375,28 EUR lastens de ggob’s), tegenover 3.690.794,42 EUR in 2002. - De invoerheffing voor aanslagjaar 2001 werd opgelegd voor een bedrag van 397.228,83 EUR aan 23 invoerders na afloop van een onderzoek door de Europese Commissie wegens vermeende onverenigbaarheid met de Europese regelgeving inzake het vrije verkeer van goederen. - Deze superheffing - opgelegd aan bedrijven die hun verplichting om mest te verwerken (of te exporteren buiten het Vlaams Gewest) niet hebben nageleefd - werd in 2003 opgelegd voor aanslagjaar 2002 (verwerking in 2001). In totaal werd aan 478 bedrijven een heffing opgelegd voor een totaalbedrag van 2.307.022,55 EUR. Van dit bedrag stond per 31/12/2003 nog 1.996.813,45 EUR open, omdat vele bedrijven uitstel van betaling kregen totdat hun bezwaarschrift was behandeld. 361 bedrijven dienden een bezwaarschrift in. Aan elk bedrijf dat meer produceert dan zijn nutriëntenhalte (‘mestquotum’) wordt nog een andere superheffing opgelegd. Deze superheffing zal voor het eerst in 2004 worden opgelegd.

De reële dierlijke productie in 2002

den geboekt in de nutriëntenuitstoot. De

In 2003 werden ook de gegevens over

telijk forfaitaire uitscheidingscijfers met

De afbouw van de veestapel vanaf 1999

de dieren en de dierlijke mestproductie

12,6 miljoen kg P2O5 (16 %) en 7 miljoen

en het gebruik van nutriëntarme voeders

in 2002 verwerkt (aanslagjaar 2003). De

kg N (4 %).

hebben geleid tot een aanzienlijke ‘aanpak

tussen de productiejaren 2001 en 2002.

productie daalde ten opzichte van de wet-

reële dierlijke productie 2002 bedraagt 66

aan de bron’ van het mestprobleem. De

miljoen kg P2O5 en 173 miljoen kg N. Reke-

Het aantal varkens en pluimvee daalde

ning houdende met de wettelijk toegelaten

met ongeveer 2,5 %. Het aantal runderen

kg P2O5 tot 66 miljoen kg P2O5 of een da-

emissies van 15% voor N wordt een mest-

daalde met bijna 4 %. Vooral mestvee

ling van 22 %. De N uitscheiding daalde

aanbod bekomen van 147 miljoen kg N in

jonger dan twee jaar daalde, met onge-

van 205 miljoen kg N naar 173 miljoen kg

Vlaanderen. Door een verlaging van het

veer één zevende ten opzichte van 2001.

N of een daling van 16 %.

gehalte aan nutriënten in het veevoeder,

Bijgaande tabel geeft de vergelijking van

kon er opnieuw een ﬂinke verlaging wor-

de dieraantallen en de dierlijke productie

dierlijke productie daalde van 85 miljoen

Vergelijking dierlijke productie 2001 en 2002 in Vlaanderen Diergroep

rundvee varkens pluimvee overige totaal

2001 aantal dieren 1.465.227 6.304.095 32.020.537 171.966

kg N

kg P2O5

88.996.639 67.187.958 19.979.091 2.824.959 178.988.647

28.903.830 29.243.703 9.356.660 1.240.728 68.744.921

2002 aantal dieren 1.411.802 6.157.201 31.285.394 168.988

kg N

kg P2O5

86.308.741 64.067.729 19.535.477 2.809.485 172.721.432

28.067.575 27.648.913 8.993.929 1.227.353 65.937.770

evolutie 2002 t.o.v. 2001 aantal kg N kg P2O5 dieren -3,6% -2,3% -2,3%

-3,0% -4,6% -2,2% -0,5% -3,5%

-2,9% -5,5% -3,9% -1,1% -4,1%

JAARVERSLAG VLM 25-juni 73

27-06-2004, 11:41:22

J a a rv ers l ag 2003

Controleren en toezicht houden D

Meer controleacties in 2003

evenwicht zijn. Naast deze basiscontroles,

In totaal voerden we in 2003 2.811 con-

de niet-bewezen mestafzet vormen deze

het behandelen van klachten en het uit-

troleacties uit. Naar aanleiding van deze

inbreuken 70 % van de overtredingen.

voeren van parketopdrachten (kantschrif-

acties werden er 801 processen-verbaal

Tegenover 2001 stellen we een toename

ten) hebben we in 2003 het accent gelegd

(PV) en 2.357 inspectieverslagen (IV) op-

vast van 3 % van overtredingen op niet

op het toezicht op de cultuurgronden, de

gesteld. In vergelijking met 2002 zijn er

bewezen mestafzet en een stijging van

beheerovereenkomsten water en natuur en

de helft meer controleacties uitgevoerd. Er

6 % op het vlak van overbemesting. De

de burenregelingen. Daarnaast heeft de cel

werden ook meer PV’s en IV’s opgesteld.

verplichtingen in verband met de verschil-

controle nog vaststellingen op het terrein

De bovenste tabel geeft de uitgevoerde

lende registers werden beter nageleefd

gedaan, waarbij vooral de mesttranspor-

controles voor 2003 weer.

(daling met 5%).

e Mestbank staat in voor de con-

met de inbreuken tegen de vervoersreglementeringen, de overbemestingen en

trole van de mestbalansen die niet in

ten geviseerd werden en ook een aantal

M Totaa

ties IV’s

CD-Brussel (W-BRA)

135

Diest (LIMB/O-BRA)

456

Herentals (Antw)

402

Gent (O-VL)

289

167

276

126

E 73

199

116

248

741

623

118

511

Brugge (W-VL)

1.077

730

347

111

271

448

Totaal

2.811

2.357

801

201

198

136

193

1.302

706

Overzicht van de administratieve geldboetes in 2003 oorsprong administratieve geldboete

aantal

aanvankelijk uitgeschreven geldboete

bezwaar procedure lopende

Geldboete na bezwaar

reeds betaald

nog te innen

Mestafzet

638.245

453.103

137.349

11490

578.985

Overbemesting

292.127

176.195

99.270

16.537

258.928

Lozingen

25.000

6.850

2.750

4.100

Totaal

955.372

629.298

243.469

30.777

842.013

JAARVERSLAG VLM 25-juni 74

27-06-2004, 11:41:48

Zelfde aantal dossiers voor administratieve boetes in 2003 Voor wat betreft de administratieve boetes is het aantal behandelde dossiers gelijk gebleven. De na de bezwaarprocedure effectief te innen bedragen, zijn gedaald in vergelijking met 2002. De onderste tabel geeft een overzicht van het totale aantal opgelegde administratieve geldboetes. Bijzondere aandacht ging het afgelopen jaar uit naar de emissiearme aanwending van meststof-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 75

27-06-2004, 11:42:11

J a a rv ers l ag 2003

De MESTBANK adviseert vergunningen

De milieuvergunningen

Hoewel de feitelijke aanvragen voor ver-

Door de wijziging van het Mestdecreet van

plaatsingen en samenvoegingen traag op

Adviesvragen in 1ste aanleg en in beroep: stijging ten opzichte van 2002

28 maart 2003 werd het mogelijk om een

gang kwamen, waren er vooraf heel wat

De tabel rechts bovenaan geeft een over-

inrichting uit te breiden in combinatie met

vragen van landbouwers die dossiers aan

zicht van het totaal aantal adviesvragen in

de volledige stopzetting van een andere in-

het voorbereiden waren.

2003, opgesplitst in klasse 1 en 2 vergunningsaanvragen, mededeling van kleine ver-

richting. Ook kunnen landbouwers inrichtingen verplaatsen als ze niet in agrarisch

Een andere belangrijke wijziging met in-

anderingen en meldingen van overnames,

gebied gelegen zijn. Op Vlaams niveau

vloed op de advisering door de Mestbank

en ook de adviesvragen in beroepdossiers.

blijft het principe van â€˜algemene stopâ€™ op

is de Vlarem-wijziging van 19 september

de uitbreiding van de vergunde productie

2003. Deze wijziging heft onder meer de

Ten opzichte van het jaar 2002 was er een

van toepassing.

strenge afstandsregels voor bestaande

stijging met 30 % van het aantal verleende

varkenshouderijen op en voert een nieuwe

adviezen. In 2002 was er een daling met

Bij elke adviesvraag wordt nagegaan of

bepaling in waarbij nieuw te bouwen stal-

10 % ten opzichte van 2001.

de inrichting beschouwd kan worden als

len ammoniakemissiearm moeten worden

bestaande veeteeltinrichting, wat de ver-

gebouwd.

De hernieuwingsaanvragen van de var-

gunde productie is, of de aanvraag een

kenshouderijen waarvoor de vergunning

stijging van de vergunde mestproductie

verviel in december 2003, werden veelal

inhoudt en of de mestwetgeving werd

tot eind december 2002 ingehouden.

gerespecteerd door de aanvrager.

Hierdoor moest de Mestbank advies ver-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 76

27-06-2004, 11:42:47

Aantal adviesvragen in 2003 Antwerpen

Vlaams Bra-

West-Vlaan-

Oost-Vlaan-

bant (PAD)

bant (CDB)

deren

Limburg

Totaal

319

166

655

Klasse II aanvraag adviezen eerste aanleg

adviezen in beroep

adviezen eerste aanleg

301

114

538

adviezen in beroep

verleende adviezen

247

154

552

ontvangen beslissingen

Klasse I aanvraag

Melding verandering 21

Melding overname verleende adviezen

218

S 502

288

136 2

167

1404

796

277

3143

243

Limburg

Totaal

ontvangen beslissingen

163

totaal verleende adviezen

472

119

totaal ontvangen beslissingen

239

Antwerpen

Vlaams Bra-

West-Vlaan-

Oost-Vlaan-

bant (PAD)

bant (CDB)

deren

Aantal beroepen in 2003

Klasse-indeling Klasse I

Klasse II

Totaal

1239

Soort aanvraag hernieuwing nieuwe inrichting (*)

overname

verandering

totaal

lenen in 2003. Vele exploitanten hadden

gen van vergunningen noodzakelijk dat de

tegenover 103 beroepen in 2002). Ook

immers een aanpassing van de Vlarem

exploitant van de uit te breiden inrichting

verhoudingsgewijs ten opzichte van het

II-afstandsregels verwacht.

ook de vergunning van de stop te zetten

aantal te adviseren dossiers in eerste aan-

inrichting op zijn naam heeft.

leg is er een opvallende daling van het aan-

Een andere verklaring voor de forse stij-

tal beroependossiers (5 % van de dossiers

ging van het aantal dossiers is de toename

De MESTBANK tekent beroep aan

tegenover 7 % van de dossiers in 2002).

van het aantal overnamedossiers. Na de

De onderste tabel bevat een overzicht van

Dit wijst erop dat het vergunningenbeleid

initiĂŤle toekenning van de nutriĂŤntenhalte

het aantal beroepen dat door de Mestbank

in 2003 behoorlijk werd opgevolgd door

kan deze immers slechts worden overge-

in 2003 werd aangetekend. In 2003 zijn er

de bevoegde overheden.

dragen aan een andere producent indien

een kwart minder beslissingen waartegen

deze laatste de vergunning op zijn naam

door de Mestbank beroep werd ingesteld

Het aantal beroepen dat wordt ingesteld

heeft. Bovendien is het bij samenvoegin-

ten opzichte van 2002 (79 beroepen

tegen beslissingen van het College van

JAARVERSLAG VLM 25-juni 77

27-06-2004, 11:43:04

J a a rv ers l ag 2003

Burgemeester en Schepenen (7 % van de

Hierbij moeten we wel opmerken dat de

dossiers) is verhoudingsgewijs iets hoger

berekeningswijze van de ‘geactualiseerde

dan het aantal dat wordt ingesteld tegen

vergunde productie’ die gedeﬁnieerd is in

van de Mestbank verstuurd. Het betreft

besluiten van de Bestendige Deputaties

artikel 33 van het mestdecreet niet de wer-

inrichtingen waarvan door de Mestbank

(5 %).

kelijke vergunde productie weergeeft.

vastgesteld was dat de oorspronkelijk toe-

Daarnaast werden nog 1.496 herzieningen van de nutriëntenhalte op initiatief

gekende nutriëntenhalte hoger was dan

Opvolging gemeentelijke productiedruk De vergunde productiedruk werd zoals in

Toekenning van de nutriëntenhalte

waarvoor er een milieuvergunning was

Behandelde dossiers in 2003

halte om een of andere reden foutief was

In 2003 werden in totaal 7.444 dossiers

toegekend (45). In het kader van de be-

afgehandeld en verstuurd door de Mest-

roepsprocedure tegen deze beslissingen,

bank.

werden 41 beslissingen van de minister

(509) en inrichtingen waarbij de nutriënt-

behandeld en verstuurd. In het kader van de bezwaarprocedure van de toekenning van de nutriëntenhalte wer-

In 901 gevallen verminderde de Mestbank

den nog 18 initiële bekendmakingen (op

de nutriëntenhalte, omdat er op de inrich-

vraag van de producent), 2 verzoekschrif-

ting een stopzettingsvergoeding voor een

ten en bezwaren die door de Mestbank

bepaalde bedrijfstak was aangevraagd en

behandeld konden worden, 68 beslissin-

toegekend.

gen van de minister en 74 herverdelingen treft onder andere enkele ARAB-dossiers,

van de nutriëntenhalte behandeld en

Er werden 57 dossiers behandeld waarbij

verplaatsingen van bestaande veeteeltin-

verstuurd.

de producent op basis van de wetgeving

richtingen naar een nieuwe veeteeltinrichting en de regularisatie van niet-vergunde of onvoldoende vergunde inrichtingen. Daartegenover was er in 2002 een vermindering van de vergunde productie met meer dan 2 miljoen kg P2O5. Dit is vooral het gevolg van de uitbetaling van een invoering van een stopzettingsvergoeding voor varkensbedrijven. Netto is de vergunde productie gedaald met meer dan 1,9 miljoen kg P2O5. De ‘geactualiseerde vergunde productie’ bedroeg eind 2002 77.956.423 kg P2O5.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 78

27-06-2004, 11:43:24

OPKOOPREGELING STOPZETTING: SINDS 2003 OOK VOOR PLUIMVEE EN RUNDEREN

een nutriëntenhalte van 85 % van de milieuvergunning aangevraagd had. Het

In 2003 werd de opkoopregeling in het

betreft hier vooral aanvragen van maneges

kader van de vrijwillige, volledige en

en paardenhouders.

deﬁnitieve stopzetting van de productie van dierlijke mest afkomstig van

In de loop van 2003 werd aan 298 produ-

varkens uitgebreid naar de diersoorten

cent-gebruikers een correctie overgemaakt

pluimvee en runderen.

van de nutriëntenhalte. Deze correctie was het gevolg van de aanpassing van de

De administratie Land- en Tuinbouw

uitscheidingscijfers voor zeugen exclusief

(ALT) van het ministerie van de Vlaam-

biggen en voor opfokpoeljen.

se gemeenschap staat in voor de behandeling van de aanvragen. De bere-

Als gevolg van de decreetswijziging van

kening van de stopzettingsvergoeding

28 maart 2003 kregen 1.678 inrichtingen

gebeurt op basis van de meest recente

op initiatief van de Mestbank een hogere

Mestbankaangifte, de toegekende nu-

nutriëntenhalte, wanneer de toegekende

triëntenhalte en de milieuvergunning.

nutriëntenhalte lager was dan 85 % van

De ALT vraagt deze gegevens op bij de

de dierlijke mestproductie van aanslagjaar

Mestbank om de door de landbouwer

2001 (productiejaar 2000). De herbere-

ingediende aanvraag tot stopzetting te

kende nutriëntenhalte bedroeg 75 % van

controleren.

De toegekende nutriëntenhalte op 31 december 2003

In 2003 werden volgende aantallen

gens de aangifte hoger

Op 31 december 2003 bedroeg de totale

dossiers geadviseerd:

was. In dat geval werd

toegekende nutriëntenhalte 87,0 miljoen

1ste opkoopperiode

deze laatste als basis

kg P2O5 en 212,7 miljoen kg N. De tabel

voor rundveeafbouw

voor de herberekening

bevat een overzicht van de toegekende

1ste opkoopperiode

genomen.

nutriëntenhalte per provincie.

voor pluimvee

de vergunde productie, tenzij de dierlijke mestproductie van aanslagjaar 2001 vol-

739 87

3de opkoopperiode Ten slotte werd in 1.873

Toegekende nutriëntenhalte per provincie

gevallen de nutriënten-

(situatie op 31 december 2003)

halte overgedragen van een gestopte exploitant naar één of meerdere nieuwe exploitanten.

Provincie

kg P2O5

voor varkensafbouw

346

In 2003 werden 901 ambtshalve her-

kg N

zieningen in het kader van de stop-

Antwerpen

16.309.794

39.441.633

zetting (vanaf de 1ste opkoopperiode

Limburg

8.920.170

21.778.309

voor varkensafbouw) doorgevoerd. Dit

Oost-Vlaanderen

19.505.080

49.238.219

kwam neer op een vermindering van

Vlaams-Brabant

4.964.448

13.489.325

de nutriëntenhalte met bijna 2.283.000

West-Vlaanderen

37.340.078

88.749.748

kg P2O5 en bijna 4.907.000 kg N.

Totaal Vlaanderen

87.039.570

212.697.233

JAARVERSLAG VLM 25-juni 79

27-06-2004, 11:43:38

D De

J a a rv ers l ag 2003

mesttverwerking

Mestverwerking is de derde pijler van het

Percentage van het bedrijfsmatige mestover-

Onderstaande tabellen geven een over-

mestdecreet. De taak van de Mestbank

schot dat moet worden verwerkt in 2003

zicht van de hoeveelheid te verwerken

bestaat erin te participeren aan initiatieven voor mestverwerking. Ze kan ook zelf het initiatief nemen om centrale mestverwerkingseenheden uit te bouwen. Verder geeft de Mestbank voorlichting over mestverwerking en neemt ze het initiatief tot wetenschappelijk onderzoek rond mest-

Mestproductie

mest per provincie, uitgedrukt in res-

2003

pectievelijk kg P2O5 en kg N per bedrijf.

(kg P2O5)

Het aantal verwerkingsplichtige bedrijven

7.500-10.000

10.000-12.500

12.500-15.000

meer dan 15.000

in 2003 bedraagt ruim 1.600 bedrijven, waarvan ongeveer de helft gelegen zijn in West-Vlaanderen. Een kwart van de verwerkingsplichtige bedrijven is gelegen in de provincie Antwerpen en ongeveer

verwerking. Ze neemt het voorzitterschap waar van het Vlaams Coรถrdinatiecentrum Mestverwerking, die een bemiddelende rol

De hoeveelheid verplicht te verwerken mest, uitgedrukt in kg P2O5 per type bedrijf en per provincie

speelt tussen de sector en de overheid. Zij

P2O5kg

Provincie

levert ook inspanningen om de afzet van

type bedrijf

Antwerpen

de eindproducten van de mestverwerking

1. Rundvee 2. Varkens

Limburg

Ovlaand.

Vlbrabant

Wvlaand.

38.699

135

25.715

13.070

47.703

865.283

200.054

659.133

21.358

1.853.296

3. Pluimvee

1.239.977

395.852

497.764

46.960

1.488.517

4. Rundvee-varkens

34.586

7.093

73.086

3.002

229.420

347.187

5. Rundvee-pluimvee

31.538

1.632

3.417

16.453

53.040

6. Varkens-pluimvee

91.174

9.918

58.185

Om de doelstellingen van het mestdecreet

7. Rundvee-varkens-

2.227

11.071

te realiseren, is er in het mestdecreet

pluimvee

een mestverwerkingsplicht ingebouwd.

8. Andere

2.644

In december 2003 werden een aantal

Eindtotaal

2.306.128

te verbeteren.

De mestverwerkingsplicht aangepast

625.755

Vlaanderen 125.322 3.643.300

4.900

3.673.970

306.737

518.486

18.081

40.746

72.125

1.858

831

5.333

3.983.703

8.438.763

1.337.239

52.472

Rest

136.862

wijzigingen in het mestdecreet met betrekking tot de mestverwerkingsplicht door

De hoeveelheid verplicht te verwerken mest, uitgedrukt in kg N per type bedrijf en per provincie

het Vlaams Parlement goedgekeurd. De

N kg

Provincie

100 % verwerkingsplicht voor bedrijven

type bedrijf

Antwerpen

Limburg

Ovlaand.

Vlbrabant

Wvlaand.

met een productie van meer dan 10.000

1. Rundvee

110.488

734

71.584

36.271

125.368

kg P2O5 werd hierbij met terugwerkende

2. Varkens

1.622.288

378.665

1.267.412

34.346

3.794.311

85.395

kracht vanaf 1/1/2003 afgeschaft. Het per-

3. Pluimvee

1.887.590

556.142

735.748

97.557

2.210.576

7.563

centage van het overschot dat per bedrijfs-

4. Rundvee-varkens

74.371

14.871

167.671

9.615

520.865

787.393

productieklasse moet worden verwerkt

5. Rundvee-pluimvee

59.255

5.127

8.374

32.493

105.249

6. Varkens-pluimvee

212.380

21.392

122.126

554.931

1.017.376

7. Rundvee-varkens-

5.284

27.290

37.492

92.091

162.157

werd eveneens aangepast. Een overzicht is weergegeven in de bovenste tabel.

106.547

Rest

Vlaanderen 344.445 7.182.417 5.495.176

pluimvee 8. Andere

3.816

Eindtotaal

3.975.472

3.573 1.004.221

2.413.980

1.844 284.336

7.332.479

9.233 92.958

15.103.446

JAARVERSLAG VLM 25-juni 80

27-06-2004, 11:43:56

MESTVERWERKING: WELKE CAPACITEIT WAS ANNO 2003 OPERATIONEEL?

één vijfde is gelegen in Oost-Vlaanderen. 8 % van de verwerkingsplichtige bedrijven

Het

is gelegen in de provincies Limburg en

Mestverwerking (VCM), waarvan de

Vlaams-Brabant.

Mestbank het voorzitterschap draagt,

Vlaams

Coördinatiecentrum

gunningen werden geweigerd of geschorst

heeft in de zomer van 2003 een enquête

Initiatieven voor mestverwerking

en 48 zijn in behandeling.

gehouden onder de vergunninghouders

In 2003 steeg het aantal vergunningsaan-

Op basis van de verleende milieuvergun-

bedoeling van deze rondvraag was te

vragen voor mestverwerkingsinitiatieven

ningen was er eind 2003 een vergunde ca-

peilen naar de operationele capaciteit

verder en dit voornamelijk in West-

paciteit van in totaal ruim 4,3 miljoen ton

voor mestverwerking in Vlaanderen.

Vlaanderen. De bovenste tabel geeft een

mest, waarvan ruim 2,6 miljoen ton ruwe

overzicht van het aantal milieuvergun-

varkensmest, 320.000 ton dikke fractie

In totaal werden 180 bedrijven aange-

ningendossiers met betrekking tot mest-

varkensmest, 730.000 ton pluimveemest

schreven. Hiervan hebben 55 bedrijven

verwerking einde 2003. In totaal werden

en ruim 130.000 ton kalvergier. De exacte

(30,5 %) schriftelijk gereageerd. Van de

al 253 dossiers ingediend waarvan 197 een

gegevens zijn weergegeven in de onderste

125 bedrijven die niet hebben gerea-

vergunning hebben bekomen, 8 milieuver-

tabel.

geerd, werden 62 bedrijven telefonisch

van mestverwerkingsinstallaties. De

gecontacteerd en waren er 22 onbereikOverzicht milieuvergunningen mestverwerkingsinstallaties (stand van zaken 31/12/2003*)

baar. De resterende bedrijven (41 in aantal) zijn bedrijven die vergund zijn,

Limburg

Vl-Brabant

West-Vl

Oost-Vl

Antwerpen

TOTAAL

doch waarvan geweten is dat de mest-

aantal vergunningdossiers

164

253

verwerking niet operationeel is, gezien

vergunning verleend

123

197

vergunning geweigerd

vergunning in behandeling

het gaat over niet-werkende systemen. De tabel op de volgende bladzijde geeft een samenvatting van de resul-

*vergunningen voor mestscheiders zijn niet meegeteld

taten van de enquête. Voor wat betreft pluimveemest verwachten we dat de

Vergunde capaciteit per provincie op 31/12/2003 Vergund (in ton/jr)

Hoe-

varkens

pluim-

Rund-

kalver-

Ge-

(dik)

vee

gier

mengd*

veelheid

doelstelling zal worden bereikt. De capaciteit voor varkensmest ligt echter ver onder de benodigde capaciteit om

(ton/jr) West-Vlaanderen

2.842.219

1.949.340

168.000

365.550

356.319

Oost-Vlaanderen

488.942

157.381

52.000

245.110

15.000

1.745

17.706

Limburg

188.150

17.650

70.000

50.500

Vlaams-Brabant

30.000

28.000

2.000

11.000

Antwerpen

792.550

525.250

35.000

70.000

130.300

32.000

TOTAAL

4.341.861

2.677.621

325.000

733.160

15.000

132.045

417.025

aan de nodige verwerkingsplicht te kunnen voldoen. Voor een gedetailleerd overzicht van de resultaten verwijzen we naar de publicaties van het VCM.

*verwerking verschillende mestsoorten zonder vermelding capaciteit per mestsoort

JAARVERSLAG VLM 25-juni 81

27-06-2004, 11:44:14

J a a rv ers l ag 2003

MESTVERWERKING

BOTST NOG STEEDS OP HINDERPALEN

Vlaanderen - uitgedrukt in ton mest,/jaar en nutriënten N en P2O5 (*) Mestsoort Varkensmest

Pluimveemest Kalvergier Rundveemest Alle diersoorten

Verwerking van dunne en dikke fractie Gedeeltelijke verwerking van de dunne fractie Verwerking van de dikke fractie Totaal nutriënten

Ton /jaar

N (kg)

P2O5 (kg)

136.470

1.105.400

614.100

132.953

753.843

179.500

152.000

369.360 2.228.603 11.759.170 120.450 52.800 14.161.023

478.800 1.272.400 8.060.700 52.190 15.400 9.400.690

474.160 40.150 11.000 Totaal nutriënten

MESTVERWERKING

Resultaten van de enquête - operationele mestverwerkingscapaciteit in

De mestverwerking kampt in Vlaanderen met een aantal problemen, die het behalen van de nodige capaciteit in de weg staan: - Mestverwerkingsinstallaties krijgen vaak moeilijk een bouwvergunning. Bovendien zijn de aanvraagtermijnen voor het bekomen van vergunning lang; de te halen milieunormen worden als te streng beschouwd. - De technologie is nieuw en kampt met vele kinderziekten, waardoor vele veelbelovende technieken nog niet volledig praktijkrijp zijn. Er is op dit gebied in 2003 al heel wat vooruitgang geboekt en verwacht wordt dat in 2004 opnieuw enkele technieken praktijkrijp zullen zijn. H ent i

* De cijfers voor N en P2O5zijn benaderend op basis van gemiddelde mestsamenstellingen (Bron: VCM)

Beleidsondersteuning mestverwerking

eenduidige procedure te komen voor de export van eindproducten.

De capaciteit voor mestverwerking in

• Onder impuls van de Mestbank werd

Vlaanderen is nog ontoereikend (zie ka-

een voorstel uitgewerkt om de BTW voor

derstukje). De Mestbank probeert via tal

mestverwerking te verlagen. Het voorstel

van initiatieven de voornaamste proble-

werd in 2003 overgemaakt aan de be-

men mee uit de weg te ruimen:

voegde federale minister, die het verder

• We hebben initiatieven genomen om de

onderzoekt.

procedure voor kleinschalige verwerking

• We hebben een voorstel uitgewerkt om

op inrichtingsniveau sterk te vereenvou-

Vlif-steun voor kleinschalige mestverwer-

digen. Dit heeft - in samenspraak met

kingsinstallaties mogelijk te maken. Het

andere administraties - geleid tot een

voorstel werd meegenomen als subsidie-

wijziging van Vlarem. Deze wijziging

maatregel in de grote wijziging van het

voorziet dat kleinschalige verwerkings-

Plattelandsontwikkelingsplan voor 2004.

installaties voortaan kunnen worden

Momenteel is het wachten op de beoor-

vergund bij rubriek 9, de rubriek van de

deling van Europa.

stallen, waarbij de eenvoudige procedure

• De Mestbank heeft intensief meegewerkt

‘mededeling kleine verandering’ kan ge-

aan de decreetswijzigingen die eind

bruikt worden om dergelijke installaties

2003 werden goedgekeurd. Een aantal

te vergunnen. De wijziging voorziet ook

vereenvoudigingen werd doorgevoerd,

in enkele vereenvoudigingen met betrek-

zoals onder meer de afschafﬁng van de

king tot de vergunningsvoorwaarden

LAT-plicht (Lange Afstands Transport),

waaraan een installatie moet voldoen.

de mogelijkheid gebruik te make

• We overleggen met het ministerie van

substitutieregeling en een vereen

Landbouw en de OVAM om tot een

ging van de mestverwerkingsplicht

e zi tionele installaties z fracti

ekke ver het ﬁ van mestverwerking. De t heeft zich nog niet echt bewezen en de rendabiliteit van mestverwerking wordt in vraag gesteld. - De bevoegdheden voor wat betreft de bekomen eindproducten zijn versnipperd over verschillende administraties (diverse gewestelijke en federale instanties en diensten); de te doorlopen procedures zijn vaak ingewikkeld en omslachtig. - De geblokkeerde afzet van mest naar Wallonië beknot fors de afzetmogelijkheden van de dikke fractie van mest. - Door de toenemende afzet van de

JAARVERSLAG VLM 25-juni 82

27-06-2004, 11:44:33

Acties op het terrein

speelt tussen de sector en de overheid.

De mensen van de Mestbank staan met

In concrete dossiers konden we op die

beide voeten in de praktijk en hechten

manier al heel wat resultaten boeken.

veel aandacht aan communicatie met de

- We participeren in alle overlegvergade-

sector, voorlichting en overleg. Via deze

ringen en werkgroepen over speciﬁeke

weg willen we knelpunten detecteren en

problemen, samen met initiatiefnemers.

oplossingen voorstellen:

Deze vergaderingen hebben meestal

- We communiceren met de sector door

plaats op het VCM, welke hierbij een

het verspreiden van MestbankInfo’s en

bemiddelende rol vervult.

persberichten. Verder zijn er dagelijks

- Door regelmatig te spreken op voorlich-

telefonische ad hoc contacten en ontvan-

tingsdagen, behouden we het contact

gen we heel regelmatig bezoekers.

binnen de sector en krijgen we de gele-

- We volgende alle technologische ontwik-

genheid speciﬁeke bepalingen in de wet-

kelingen op de voet en bezoek en regel-

geving toe te lichten en de mestverwer-

matig verwerkingsinstallaties.

king binnen het mestbeleid te kaderen.

- Een onderzoeksproject opgestart over de

- Voor wat betreft eindproducten hebben

valorisatie van efﬂuenten in de landbouw

we al heel wat inspanningen geleverd

moet leiden tot een code goede land-

in concrete dossiers. Dit gaat van het

bouwpraktijk voor het gebruik van deze

evalueren van analyseresultaten tot het

restefﬂuenten.

nemen van contact met ambassades en

- We nemen het voorzitterschap van het

consulaten van potentiële landen van be-

VCM waar, die een bemiddelende rol

stemming om tot een akkoord te komen

De technologie voor mestverwerking is nieuw en kampt met vele kinderziekten, waardoor vele veelbelovende technieken nog niet volledig praktijkrijp zijn. Op dit vlak is er in 2003 heel wat vooruitgang geboekt. We verwachten dan ook dat in 2004 opnieuw enkele technieken operationeel zullen zijn.

De medewerkers van de Mestbank spreken op voorlichtingsavonden over speciﬁeke bepalingen in de wetgeving en de rol van mestverwerking in het mestbeleid

JAARVERSLAG VLM 25-juni 83

27-06-2004, 11:44:49

M i

J a a rv ers l ag 2003

voor wat betreft de voorwaarden voor

enten gescreend. De eerste praktijkproe-

eindproducten.

ven werden opgestart op grasland, maïs,

Reductie van ammoniakemissie

- Er is een nauwe samenwerking met het

bloemkolen en aardappelen. Uit de eerste

In het kader van het reductieplan voor am-

BBT-kenniscentrum van Vito voor wat

resultaten blijken er duidelijke verschillen

moniak (zie kaderstukje op p. 86), zijn er

betreft BBT-technieken inzake mestver-

te bestaan bij toediening van restefﬂuen-

onderzoeken lopende: het project emissie-

werking.

ten met verschillende samenstelling op

arme aanwending en het stallenproject.

zowel de opbrengst, de samenstelling van

Wetenschappelijk onderzoek

het gewas en de bodemsamenstelling.

Het eerste project moet mee helpen het

Valorisatie van restefﬂuenten

Voor deﬁnitieve conclusies is het nog te

beeld te vervolledigen van de doeltref-

In januari 2003 hebben we het project

vroeg.

fendheid en efﬁciëntie van verschillende

‘valorisatie van restefﬂuenten afkomstig

emissiearme technieken. Er wordt speciﬁek aandacht geschonken aan het effect

uitvoerende partners voor dit project zijn

Certiﬁcatie kleinschalige mestverwerkingsinstallaties

de Bodemkundige Dienst van België, de

Als gevolg van de mestverwerkingsplicht,

van de machines op de ammoniakemissie.

vzw Proeftuin voor Industriële Groenten

kiezen veel landbouwbedrijven voor klein-

In het kader van dit project zal eveneens

en de vzw Interprovinciaal Proefcentrum

schalige installaties op bedrijfsniveau. Op

een beoordelingsrichtlijn voor (nieuwe)

voor de Aardappelteelt. Het project loopt

de markt is er een relatief groot aantal

emissiearme aanwendingsapparatuur op-

over twee jaren.

producenten die dergelijke kleinschalige

gesteld worden.

van de mestverwerking’ opgestart. De

van de afstelling en het verdeelpatroon

installaties aanbieden. Voor de landbouwDe doelstelling van het project is de

bedrijven in kwestie is het vaak onduidelijk

Het tweede project focust op de validatie

landbouwkundige, milieukundige en bo-

of de aangeboden installaties voldoen

van de meetprocedure voor de bepaling

demkundige effecten na te gaan van het

aan de wettelijke vereiste criteria en of

van geur- en ammoniakemissies van

gebruik van restefﬂuenten afkomstig van

gebruik wordt gemaakt van rendabele en

referentieveestallen.

mestbewerking. Dit gebeurt aan de hand

duurzame technieken tegen een redelijke

moet toelaten om op een eenduidige

van literatuurgegevens en vergelijkende

investeringsprijs.

wijze de ammoniak uit stallen te meten,

veldproeven. Testen worden uitgevoerd

Dit

meetprotocol

te evalueren en emissiefactoren voor de

met verschillende veel voorkomende land-

Om hierop een duidelijk antwoord te

Vlaamse stallen af te leiden. Uit de tus-

en (glas)tuinbouwgewassen. Op basis van

geven, wenst de overheid een degelijke

sentijdse resultaten blijkt dat de verkorte

de resultaten van dit onderzoek wordt een

certiﬁcatie van kleinschalige mestverwer-

meetprocedure inderdaad de mogelijkheid

code goede landbouwpraktijk voor het ge-

kingsinstallatie te ondersteunen en pro-

biedt om op basis van minder meetdagen

bruik van deze restefﬂuenten opgemaakt.

moten. In dit kader heeft de Mestbank aan

en van eenvoudig meetbare variabelen

de erkende certiﬁcatie instelling Certipro

de NH3 emissiefactor op jaarbasis te

In de loop van het jaar werd de literatuur-

- een onderdeel van Vito - de opdracht ge-

bepalen. Dit kan het kostenplaatje voor

studie grotendeels uitgevoerd. In voorbe-

geven een procedure voor het certiﬁceren

het uitmeten van bestaande en nieuwe

reiding op de praktijkproeven hebben we

van dergelijke installaties uit te werken. De

stalconcepten aanzienlijk drukken, maar

de chemische samenstelling van de mo-

studie zou afgerond moeten zijn in het

het blijft een dure aangelegenheid.

menteel in Vlaanderen gebruikte restefﬂu-

najaar 2004.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 84

27-06-2004, 11:45:14

S In samenwerking met het Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek (CLO) hebben we in 2003 de emissiearme aanwendingstechnieken verder onderzocht. In eerste instantie werd meetapparatuur ontwikkeld om ammoniak emissiemetingen onder veldomstandigheden uit te voeren (micrometereologische massabalansmethode). Deze meetapparatuur wordt nu gebruikt om de emissies van verschillende spreidingstechnieken onder veldomstandigheden in te schatten.

Het bepalen van deze emissiefactoren in stallen is, door de lange meetduur, een bijzonder dure aangelegenheid. Een onderzoeksproject zoekt uit of een verkorte meetprocedure mogelijkheden biedt.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 85

27-06-2004, 11:45:38

J a a rv ers l ag 2003

EMMISSIE DAALT

EMISSIE VAN AMMONIAK DAALT VAN JAAR TOT JAAR In 2003 werden de actieprogramma’s die deel uitmaken van het ammoniakreductieplan verder uitgevoerd. Het gaat om acties als emissiearme aanwending, mestverwerking, afbouw van de veestapel, voedertechnieken en het bouwen van emissiearme stallen. De emissie van ammoniak uit de landbouw daalde in 2002 verder naar 50,2 kton NH3. Dit is een daling van 1,2 kton ten opzichte van 2001. Onderstaande tabel geeft een opsplitsing van de ammoniakemissie per diersoort. Het emissiearm aanwenden van meststoffen, samen met een vermindering van de dierlijke productie, vertegenwoordigen het belangrijkste aandeel in de daling. Voor nieuwbouw en ingrijpende verbouwingen is men nu ook verplicht de veestallen ammoniak emissiearm te bouwen. Deze verplichting geldt voor varkens- en pluimveestallen. Voor melk- en zoogkoeien bestaan er ook emissiearme stalsystemen, maar het is niet verplicht om deze te bouwen bij nieuwbouw. De lijst met stalsystemen die in aanmerking komen als ‘emissiearm’, hebben we verder verﬁjnd, maar werd in 2003 nog niet goedgekeurd door de Vlaamse minister bevoegd voor leefmilieu. Er is een Vlif steun voorzien van 40 % op de totale kostprijs van de stallen, beperkt tot de meerkost van de ammoniakreductie. We hebben verder een beoordelingrichtlijn opgesteld om een dynamische stallenlijst tot stand te brengen. Zo kunnen er stalsystemen bijkomen, wijzigen of wegvallen. Op het vlak van de emissiearme aanwending werd het mestdecreet aangepast zodat de emissies van ammoniak nog verder dalen. Het is verplicht voor de meeste mestsoorten om de mest emissiearm aan te wenden via injectie of sleepslangtechniek. Op niet beteelde cultuurgrond bestaat de mogelijkheid om de mest binnen de twee uur na spreiden onder te werken.

Ammoniakemissie door de landbouw in Vlaanderen in 2002 opgesplitst naar diercategorie en emissiestadium (en procentuele verdeling naar diercategorie en emissiestadium) Rundvee

Varkens

Pluimvee

Overig vee

TOTAAL (emissiestadium)

ton NH3

Stal/interne opslag

8.655

Externe opslag

4,2

0,02

Toediening

5.453

Weide

4.166

Totaal (diercategorie)

18.277

ton NH3

17.383

62 43

5,7

10.570

27.959

783

3.621

142

152

360

16.872 34

42 7

29.017

0,02 0

18 0

ton NH3

0 5

0 56

ton NH3

22 0

0 36

2.837

0 63

38 96

0 32

ton NH3

4.318 9

50.217

JAARVERSLAG VLM 25-juni 86

27-06-2004, 11:46:01

ONDERZOEK NUTRIËNTENBALANSEN IN DE VEEHOUDERIJ IN DE STARTBLOKKEN In 2003 werd de procedure opgestart voor een wetenschappelijk onderzoek rond nutriëntenbalansen in de pluimveehouderij. Het is een praktijkonderzoek waarbij nutriëntenbalansen worden opgesteld voor 84 pluimveebedrijven. Met dit onderzoek willen we mestuitscheidingscijfers en mestsamenstellingscijfers evalueren en een relatie leggen met de gangbare voedertechnieken en bedrijfssystemen. Ook het opstellen van een mestuitscheidingsbalans op dierniveau en een nutriëntenbalans op bedrijfsniveau maken deel uit van het onderzoek. Deze studie zal in 2004 uitgevoerd worden en zal drie jaar duren.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 87

27-06-2004, 11:46:26

J a a rv vers l ag 2003 003

JAARVERSLAG VLM 25-juni 88

27-06-2004, 11:46:52

Informatie: onmisbare tool voor het beleid D

Geografie

igitale geografische informatie is niet meer weg te denken uit het beleid van vandaag. Satellietfoto’s, luchtfoto’s, topografische kaarten, wegenkaarten, thematische kaarten: al deze ‘geo-data’ worden ingezet ten dienste van ruimtelijke ordening, waterbeleid, mobiliteit, natuur, infrastructuur,… Het samenwerkingsverband GIS-Vlaanderen ziet hier een belangrijke rol voor zichzelf weggelegd. Het heeft tot doel het gebruik van geo-informatie in Vlaanderen te stimuleren en te coördineren door samenwerking. Het samenwerkingsverband GIS-Vlaanderen biedt professionele gebruikers (overheden en privé-partners) een totaalconcept: we geven aandacht aan het beleid, het overleg- en afsprakenkader, de technologie, de gegevensbestanden, de procedures en werkmethoden, communicatie, de faciliteiten rond netwerking, standaarden en kennis. Het OC GIS-Vlaanderen is belast met de coördinatie, de organisatie en de dienstverlening van GIS-Vlaanderen. De activiteiten en projecten van de vorige jaren werden grotendeels verder gezet in 2003. Daarnaast werden nieuwe producten in de steigers gezet, zoals de zeer hoge resolutie satellietbeelden van Vlaanderen. De laatste jaren komen er meer en meer geografische datasets ter beschikking. Bij al onze activiteiten verschuift de klemtoon naar de dienstverlening naar de gebruiker. Aan de internetapplicatie GIRAF - een soort productencatalogus op het internet werden het afgelopen jaar een twintigtal nieuwe datasets toegevoegd. Maar GIS is niet langer een exclusieve zaak voor professionele gebruikers. GIS-Vlaanderen richt zich ook tot het grote publiek, via de portaalsite Geo-Vlaanderen. Deze kruispuntsite - een toegankelijk platform waar een indrukwekkende reeks geografische bestanden te bekijken is - werd in 2003 aanzienlijk uitgebreid. Dit hoofdstuk wil een overzicht geven van de belangrijkste realisaties en projecten van het OC GIS-Vlaanderen in 2003.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 89

27-06-2004, 11:47:17

J a a rv ers l ag 2003

Het GIS-Vlaanderen uitvoeringsplan WAT IS GIS?

traject van een rivier vastleggen in x- en y-coördinaten. Hieraan verbindt het systeem dan informatie over de rivier:

n het verleden werd digitale informatie

over de kwaliteit van de waterbodem,

over ons grondgebied enkel opgesla-

de industrie langsheen de waterloop, de

gen in databanken of tabellen. Zelden

diversiteit van vissen die erin terug te vin-

werd hierbij een kaart gebruikt. Met het

den zijn. Tussen deze gegevens kunnen

verschijnen van krachtige pc’s en graﬁ-

dan relaties gelegd worden, bijvoorbeeld

sche besturingssystemen, konden ook

tussen industrie en waterbodemkwaliteit,

kaarten in de computer ingebracht wor-

tussen locatie en industriële vestiging en

den. Zo konden aan de hand van geogra-

zo verder. Eigen aan een GIS is dat de in-

ﬁsche informatiesystemen (GIS) relaties

formatie wordt voorgesteld als kaartlagen

gelegd worden tussen de geo-informatie

die over elkaar gelegd kunnen worden.

en de digitale kaarten. Om een GIS te doen werken is er softGIS combineert gegevens over de lig-

ware nodig, hardware en gegevens om

ging van iets - een huis, een perceel,…

het systeem te voeden. Daarnaast staat

- met gegevens over wat zich op die

of valt een GIS bij de gebruiker. Deze

locatie bevindt. Een GIS dat waterlopen

dient de nodige opleiding te krijgen om

in kaart brengt, zal bijvoorbeeld het

efﬁciënt te werken met het systeem.

Hoe gebruiken we gegevens over vervuiling om het milieubeleid te evalueren of voorspellingen te doen? Hoe houden we informatie over onze wegen up-to-date? Waar kunnen bedrijven hun nieuwe vestigingen best plaatsen om het beoogde doelpubliek te bereiken? Wat kan er gedaan worden aan de ﬁles richting kust in de zomer? Met GIS kunnen de beleidsmakers kwesties met een ruimtelijke dimensie efﬁciënter aanpakken.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 90

27-06-2004, 11:47:33

2003-2004: meer projecten dan de vorige jaren

IS-Vlaanderen heeft als taak het ge-

bruik van geograﬁsche informatie in

Vlaanderen te bestendigen, te coördineren

n het Europese GIS-beleid.

van GIS-Vlaanderen is vastgelegd in een plandocument, het Strategisch GIS-Vlaan-

weg INSPIRE, is het Euro-

derenplan 2001-2005. Om dit plandocu-

dit initiatief leiden tot een

ment om te zetten naar de praktijk, maakt

ropese geograﬁsche infra-

de Stuurgroep GIS-Vlaanderen elk jaar een

an GIS verbeteren op basis

uitvoeringsplan op. Een uitvoeringsplan

INSPIR

INSPIRE, EUROPEES GIS-INITIAT

en in goede banen te leiden. De strategie

is de uitwerking en de verﬁjning van het strategisch plan voor één jaar: concrete projecten dus op het vlak van coördinatie, datavoorziening en dienstverlening.

‘dienstverlening centraal’ Het GIS-Vlaanderen uitvoeringsplan 20032004 telde aanzienlijk meer projecten dan de uitvoeringsplannen van de vorige jaren. Voor een groot deel werden de activiteiten en projecten van de vorige jaren verder n aantal ambitieuze projec-

gezet. Daarnaast zijn er ook nieuwe initiatieven. De klemtoon ligt meer en meer op

ten op het vlak van GIS te lanceren.

de dienstverlening aan de gebruiker.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 91

27-06-2004, 11:51:29

G i

J a a rv ers l ag 2003

Het OC GIS-Vlaanderen besteedt veel aandacht aan technieken voor aardobservatie vanuit de ruimte. Dit zijn technieken waarbij geograﬁsche informatie wordt afgeleid

Aardobservatie vanuit VOORDELEN VAN AARDOBSERVATIE

uit digitale satellietbeelden. Toepassingen zijn bijvoorbeeld het in kaart brengen van overstromingsgebieden, bodemgebruik en

erosiegevoeligheid van gronden. Gezien de brede toepassingen van zeer nauwkeurige satellietbeelden, gaf Vlaams minister

van Financiën en Begroting, Ruimtelijke Ordening, Wetenschappen en Technologische innovatie Van Mechelen in 2003 de opdracht om een volledige bedekking van zeer hoge resolutie satellietbeelden over Vlaanderen te realiseren. Deze beelden zijn zeer nauwkeurig: ze zullen een ruim-

Digitale informatie: snel, objectief en herhaalbaar. Aardobservatie vanuit de ruimte zorgt voor digitale satellietbeelden, die per computer eenvoudig kunnen worden verwerkt. Dit gebeurt snel, objectief en is herhaalbaar. Beelden zijn gebiedsdekkend. De satellieten die opnames maken van objecten en processen op aarde, bevinden zich op grote hoogte in de ruimte. Hierdoor zijn ze in staat op korte tijd grote gebieden te dekken. Frequente actualisatie. Satellieten bevinden zich in een baan rond de aarde en komen regelmatig over eenzelfde plaats. Dit houdt in dat er frequent een gebiedsdekkende opname van Vlaanderen beschikbaar is, zodat bestaande geograﬁsche gegevens veelvuldig kunnen worden geactualiseerd. Meer dan alleen informatie uit het visuele spectrum. De meeste satellieten zijn uitgerust met sensoren die niet enkel gevoelig zijn voor het visuele spectrum van het licht - rood, groen en blauw, zoals met onze ogen waargenomen - maar ook voor andere delen van het spectrum die niet met het menselijke oog waarneembaar zijn. Al deze informatie is belangrijk bij het in kaart brengen van objecten en processen op aarde.

telijk detail van één meter hebben.

De zeer hoge resolutie satellietbeelden worden opgenomen door de IKONOSsatelliet en hebben een ruimtelijk detail van één meter. Deze Amerikaanse satelliet werd gelanceerd in september 1999 en was de allereerste satelliet die met deze resolutie beschikbaar kwam voor burgerlijke toepassingen. De IKONOSsatelliet observeert in de natuurlijke kleuren, maar ook in het infrarood, een ‘kleur’ die niet zichtbaar is voor het menselijke oog, maar die wel uitstekend geschikt is om vegetatie te bestuderen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 92

27-06-2004, 11:51:50

de ruimte FLOODMAP, EEN OPVOLGINGSSYSTEEM IN HET KADER VAN OVERSTROMINGSBEHEER

In het kader van het STEREO-programma (Support to the Exploitation and Research of Earth Observation data), heeft

overstroming onder water komen te staan, correct worden

het OC GIS-Vlaanderen het project Floodmap opgestart. Over-

afgebakend. De beschikbaarheid van verschillende soorten

heidspartners zijn de afdeling Water van AMINAL en de admi-

beeldmateriaal, waaronder zeer hoge resolutie beelden, zal

nistratie Waterwegen en Zeewezen. Als waterloopbeheerders

de waterloopbeheerders ondersteunen om deze contouren

trachten deze instanties het fenomeen van overstromingen na

nauwkeuriger af te lijnen. Deze informatie is ook van groot

te bootsen om zo te voorspellen waar overstromingen zullen

belang voor het beleid ruimtelijke ordening: woongebieden

plaatshebben. Om te komen tot een betrouwbare voorspel-

worden immers beter niet ingeplant in gebieden die regelma-

lingstool, is het essentieel dat de gebieden die bij een

tig overstromen.

Het implementeren van onder meer zeer hoge resolutie beeldmateriaal in het geoloket â€˜Afbakening overstromingsgebiedenâ€™ zal de waterloopbeheerders ondersteunen om de contouren van een overstroming nauwkeurig af te lijnen.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 93

27-06-2004, 11:52:18

J a a rv ers l ag 2003

De orthofotobedekking werd einde 2003 afgerond voor de provincies Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant. Voor Antwerpen en Limburg werden de luchtopnamen uitgevoerd in het voorjaar van 2003. De orthofotobedekking voor beide provincies zal voltooid zijn in de eerste helft van 2004. Voor West-Vlaanderen werden de luchtopnamen voorbereid. De vluchten zullen worden gerealiseerd tijdens het voorjaar van 2004. Elke drie à vijf jaar zullen de luchtfoto’s geactualiseerd worden. De afbeelding toont een kleurenorthofoto van de Luchthaven van Zaventem (luchtfotoschaal 1/12.000).

Luchtfotoproducten in de maak n samenwerking met de provincies

bruikt als basisgegeven voor verschillende

startte het OC GIS-Vlaanderen in 2002

beleidsdomeinen. Het productieproces

een reeks projecten op om de aanmaak

verloopt in drie stappen: de fotograﬁsche

van orthofoto’s in kleur aan te maken voor heel Vlaanderen tegen 2005. Orthofoto’s zijn luchtfoto’s die vanuit een vliegtuig zijn genomen op een hoogte van 1.800 m en geometrisch ge-

luchtopname,

‘Luchtfoto’s van op 1.800 m hoogte’

scanning

van de originele ﬁlmrollen en ten slotte de eigenlijke orthofotoproductie.

corrigeerd worden voor gebruik in een geograﬁsch informatiesysteem. Op de foto’s zijn bebouwing, weginfrastructuur, waterwegen en groenelementen te herkennen. Dit soort foto’s kan worden ge-

JAARVERSLAG VLM 25-juni 94

27-06-2004, 11:52:52

Kadastrale informatie: van KADSCAN naar KADVEC O

p basis van de bestaande KADSCAN-bestanden

werkt

het

GIS-Vlaanderen met het KADVEC-project aan een plangetrouwe vectorisering van de kadastrale perceelsplans - zo’n 13.500 - van het Vlaamse Gewest. De

bestaande

KADSCAN-bestanden

geven de kadastrale plannen weer als een rasterbeeld met een labelpunt. Met KADVEC worden de percelen als een veelhoek voorgesteld, waardoor de mogelijkheden voor GIS-verwerking toenemen. Verschillende

datalagen

kunnen

met

elkaar gecombineerd worden, er kan een gegevenshistoriek worden opgebouwd,… Via het perceelsnummer kan de koppeling gemaakt worden naar andere administratieve databanken, bijvoorbeeld naar inventarissen van onbebouwde percelen, industrieterreinen, vervuilde gronden,…. . Op deze manier krijgen deze thematische gegevens een ruimtelijke component: zo zijn ze eenvoudig te lokaliseren en kunnen ze op kaart worden voorgesteld. Begin 2004 zullen de eerste KADVEC-producten

DIGITALE KADASTERS

In 2003 werd ook gewerkt aan de actuali-

Kadastergegevens zijn, onder andere voor het milieu- en natuurbeleid en voor

satie van het KADSCAN-product.

het beleid ruimtelijke ordening, van groot nut. KADSCAN en KADVEC zijn twee projecten om de kadastergegevens in kaart te brengen. KADSCAN is een gescande en geograﬁsch gecorrigeerde kaart van de kadasters, terwijl KADVEC een vectoriële digitalisatie is van deze kadasterpercelen. Door KADVEC is het mogelijk om alle beschikbare informatie van een kadasterperceel via een kaart beschikbaar te stellen en op te zoeken. Om die reden wordt KADVEC een referentiedatabank genoemd.

KADASTER

verdeeld worden.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 95

27-06-2004, 11:53:25

CRAB: 2,5 miljoen huisnummers in kaart I

n 2003 werkten we ook verder aan de

Intussen wordt het fundament van het

den door verschillende softwareontwikke-

opbouw van een referentiebestand

CRAB, namelijk de uitwisselingsstan-

laars gemeentelijke adresbeheersystemen

met adrespunten. Ondertussen is ook de

daard voor adresgegevens, steeds meer

software op punt gesteld om de databank

aanvaard. In 2002 kwam er al erkenning

up-to-date te houden. Op termijn is het

door de Vlaamse regering in verband met

de bedoeling hierbij ook de gemeenten

het e-government. In 2003 kwam daar nog

nauwer te betrekken. Dit spoor werd in 2003 verder uitgewerkt aan de hand van proefprojecten met Kortrijk en Brasschaat.

de acceptatie van de CRAB-

‘Op termijn input van gemeenten’

In 2003 werd een eerste product uit het CRAB afgeleid en verdeeld.

adresdeﬁnitie door het GIK (Generiek Informatie Kader) van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Verder stemden verschillende instanties en initiatieven hun

adressendatabank af op het CRAB. Zo wer-

gegevens ruimtelijk worden gelokaliseerd, maar ook gekoppeld worden aan andere gegevens. In het verleden was het knelpunt vaak de ondubbelzinnige identiﬁcatie van het adres. Het CRAB neemt deze onvolkomenheid weg.

Het betrof hier een stratenlijst van de 140.000 in gebruik zijnde straatnamen in België. Deze cd-rom werd gratis ter beschikking gesteld van de deelnemers aan GIS-Vlaanderen, waaronder de 308 Vlaamse gemeenten. In het kader daarvan waren er per provincie infosessies voor de gemeenten.

CRAB

CRAB is het adressenproject van GIS-Vlaanderen. Het acroniem staat voor Centraal Referentie Adressen Bestand. Het gaat inderdaad over een bestand met huisnummers en straatnamen, maar wat het CRAB werkelijk bijzonder maakt is dat het ook de positie van deze objecten bevat. Meer bepaald wordt van elk van de 2,5 miljoen huisnummers in Vlaanderen een x-y-coördinaat opgeslagen. Het project houdt zich echter met nog andere dingen bezig. Meer bepaald met een standaard die uitwisseling van adresgebonden gegevens moet vereenvoudigen en met het opdrijven van de kwaliteit van de adresgegevens in Vlaanderen. Met het oog daarop werkt het OC GIS-Vlaanderen een scenario uit waarbij het CRAB onrechtstreeks door de gemeenten wordt bijgewerkt.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 96

27-06-2004, 11:54:17

Grootschalig detailplan van Vlaanderen: het GRB

eheerders lijks

interventies

die het

dageterrein

uitvoeren

‘Landmeters voeren onderling compatibele metingen uit’

- technische diensten van

Maasmechelen, Zemst, Jabbeke, Kapellen, Kapelle-opden-Bos, Mechelen, Zele en Gent III (Scharnier)).

de verschillende overheden, wegbeheerders en nutsbedrijven - hebben nauwkeurige topograﬁsche kaarten nodig. Daarom heeft de Vlaamse regering in 2001 de opdracht gegeven om een grootschalig detailplan van Vlaanderen op te maken. Gedurende twaalf jaar wordt er gewerkt aan dergelijke basisplannen van alle Vlaamse gemeenten.

In het najaar van 2003 werd de skeletvariant ‘detail’ samen met landmeters en ontwerpers van de administratie Wegen en Verkeer uitgetest op een aantal wegtracés in Gent. Dit moet in het begin van 2004 leiden tot deﬁnitieve en uitgeteste speciﬁcaties. Intussen groeit het aantal kilometer wegbaan aan dat wordt opgemeten in overeenstemming met één van de skeletbestekken aan. Zo werd eind 2003 reeds meer dan 3.000 km wegbaan gekarteerd.

In het kader van het GRB lopen er verschillende initiatieven die de toepassing van het grootschalige referentiekader onder-

matische gegevens. In 2003 zijn we ook

steunen. Zo werd er in 2003 hard gewerkt

gestart met een geoloket voor landmeters.

aan de uitwerking van skeletbestekken.

De bedoeling is de meetresultaten van

Dit zijn typebestekken met technische

opdrachten en GPS-metingen via die weg

bepalingen die als leidraad moet dienen

te verspreiden.

bij het opmeten. Op die manier willen we erover waken dat de landmeters in

Gezien het GRB tot stand komt in een

In 2003 werd het grootschalig referentie-

Vlaanderen steeds onderling compatibele

ruim samenwerkingsverband tussen de

bestand (GRB) van Gent-Zuid I, Sint-Trui-

metingen uitvoeren. Gevels, stoepranden,

openbare en de private sector, heeft de

den, Londerzeel, Meulebeke en Opwijk

riooldeksels, kortom de zogenaamde ‘ske-

Vlaamse regering beslist om de ﬁnancie-

volledig opgeleverd door de aannemer.

lettopograﬁe”, worden op een universele

ring en het beheer van het GRB in een

In totaal zijn er nu zeven projectzones

en dwingende manier bij iedere opdracht

decreet te gieten, het decreet Grootschalig

gekarteerd. In 2003 werd gestart met ze-

opgenomen. Via werkgroepen worden de

Referentie Bestand. De ontwerptekst van

ventien projecten (Gent-Zuid II, Bornem,

verschillende sectoren actief betrokken

dit decreet werd in 2003 voorbereid. Naar

Geetbets, Harelbeke, Heusden Zolder,

bij het ontwikkelen van een kader voor

verwachting wordt het decreet in het voor-

Kruibeke, Dendermonde, Ieper, Lummen,

de opname en kwaliteitscontrole van the-

jaar van 2004 goedgekeurd.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 97

27-06-2004, 11:55:04

J a a rv ers l ag 2003

VOORDELEN

GRB: VOORDELEN LIGGEN VOOR DE HAND De GRB-databank is opgebouwd rond de filosofie dat alleen stabiele referentiegegevens worden opgenomen: gebouwen, adressen, percelen, wegen, waterlopen, kadastrale gegevens,… Iedere openbare gebruiker blijft daarnaast verantwoordelijk voor zijn eigen specifieke gegevens en kan eigen bestanden enten bovenop het GRB: bevolkingsregisters en vergunningsregisters voor de overheid, leidingen voor de nutsbedrijven, wegmarkeringen voor de wegbeheerders. Het grote pluspunt is dat alle gebruikers op een gemeenschappelijke basis werken, waarvan de actualiteit gewaarborgd is. Andere meerwaarden van GRB zijn ook duidelijk: - Door de samenwerking worden tal van karteringen en vooral dubbele metingen overbodig. Wat één partij laat opmeten, is bruikbaar voor iedere andere partij. - Procedures van gegevensuitwisseling kunnen verregaand worden vereenvoudigd en geautomatiseerd. - De uniforme basis maakt gecoördineerde ondersteuning en het kostendelend ontwikkelen van toepassingen mogelijk. Al deze elementen samen houden een aanzienlijke kostenbesparing voor iedere betrokken partij in.

DOORGEDREVEN TECHNISCH OVERLEG EN COMMUNICATIE ZORGEN VOOR DRAAGVLAK BIJ GEBRUIKERS

uitwerken. Op die manier bereiken de ervaring en inzichten een brede groep professionele gebruikers. Ontwerpen van bestek die partners aan de OCmedewerkers voorleggen worden nagekeken en eventueel bijgestuurd. OC-medewerkers werken ook mee aan

Bij alle initiatieven die we in het ka-

talloze studiedagen en verzorgen infor-

der van het GRB ontwikkelen, staat

matiesessies voor beroepsorganisaties

een vlotte uitwisseling van gegevens

en bestuurlijke instanties. De voorlich-

centraal. Data-uitwisseling tussen de

ting kan alle mogelijke aspecten van de

databank en de gebruikers, maar ook

GRB-activiteiten bestrijken, van strate-

tussen de gebruikers onderling. Om

gische beschouwingen tot toepassin-

een zo breed mogelijk draagvlak te

gen van een technische aanbeveling.

ontwikkelen bij de gebruikers, betrekt

Via de website en de nieuwsbrieven

het OC GIS-Vlaanderen hen zoveel

GIS-Vlaanderen wordt de gebruikersge-

mogelijk bij het technische overleg. Zo

meenschap voortdurend geïnformeerd

zijn er werkgroepen die technische pro-

over de ontwikkelingen op het gebied

blemen onderzoeken en oplossingen

van de grootschalige informatie.

JAARVERSLAG VLM 25-juni 98

27-06-2004, 11:55:51

S Het DHM: overstromingen voorspellen binnen handbereik O

C GIS-Vlaanderen heeft, samen met AWZ en AMINAL (afdeling Water),

enkele jaren geleden de aanmaak van een digitaal hoogtemodel (DHM) voor Vlaanderen opgestart. Nauwkeurige hoogtegegevens zijn immers heel belangrijk in het kader van integraal waterbeheer. Een DHM bestaat uit een zeer nauwkeurig en Een DHM geeft ons een zeer goed zicht op de topograﬁe van een gebied, te vergelijken met een maquette. Zo’n model is een zeer belangrijke tool voor de waterbeheerders in het kader van de aanpak van overstromingen en wateroverlast. Een DHM laat toe te berekenen tot waar het water zal reiken, dat over de dijken of oevers stroomt. Bij een vlak terrein zal het water ver uitlopen, weliswaar met een geringe diepte, maar misschien toch tot aan naburige huizen. Bij een steile vallei zal de valleirand het water snel tegenhouden, maar het zal op die plaats vrij diep staan.

dicht net van punten, waarvan zowel de ligging als de hoogte eenduidig werden vastgesteld. Een driedimensionele, digitale beschrijving van het aardoppervlak dus, te vergelijken met een maquette. Men gebruikt hierbij twee technieken: de laserscanning, die gebruikt wordt in landelijk gebied (95 %) en de fotogrammetrie, die gebruikt wordt in stedelijk gebied (5 %).

‘De aarde driedimensioneel en digitaal’

Het digitaal hoogtemodel voor

Vlaanderen

wordt

projectmatig

aangemaakt, waarbij de verschillende stroombekkens achtereenvolgens worden gescand. Halfweg 2004 zal naar verwachting het hoogtemodel voor heel Vlaanderen klaar zijn. De toepassingsmogelijkheden van een nauwkeurig DHM zijn uitgebreid. Denken we maar aan integraal waterbeheer, infrastructuurwerken, planning en beheer van wegen, 3D-stadsmodelleringen, bosbeheer, …

JAARVERSLAG VLM 25-juni 99

27-06-2004, 11:56:36

J a a rv ers l ag 2003

GRATIS NAUWKEURIGE

Geodata, het gebruiken

PLAATSBEPALING VERLAAGT DE DREMPEL VOOR GPS-TECHNOLOGIE

Begin

waard

2003 werd FLEPOS (Flemish

Positioning

Service)

operationeel.

Dit systeem laat overal in Vlaanderen een nauwkeurige en eenduidige

atasets ontwikkelen is een eerste stap, ze ter beschikking stellen van de gebruikers

plaatsbepaling toe. Via gsm kan de

is minstens even belangrijk. Geograﬁsche informatie die noodzakelijk is voor een

gebruiker eenvoudig inbellen op het

degelijk beleid op de verschillende bestuursniveaus, moet immers vlot en ruim toegan-

FLEPOS-systeem. Hij ontvangt de

kelijk zijn.

nodige correctieboodschappen vanuit het FLEPOS-controlecentrum. Deze

De gebruiker wenst bovendien een overzicht over wat beschikbaar is en een vlotte ver-

boodschappen worden bepaald op

strekking van de gevraagde informatie.

basis van GPS-signalen ontvangen door de 38 vaste referentiestations en leiden tot centimeternauwkeurige

GIRAF: PRODUCTENCATALOGUS OP HET INTERNET

plaatsbepalingen. De gratis service is een weloverwogen

GIRAF

engagement van de Vlaamse overheid Sinds 1996 stelt het OC GIS-Vlaanderen

het internet te halen. GIRAF heeft een

om geen drempel voor het gebruik te

een hele reeks datasets ter beschikking

luik voor geregistreerde en niet-geregi-

creëren. Bovendien komen de meeste

van haar partners. Momenteel beschik-

streerde gebruikers.

meetresultaten uiteindelijk op één of andere manier ten goede van het

ken we over een honderdtal databestanden, meestal gebiedsdekkend voor

In 2003 werden een twintigtal datasets

beleid en de beleidsuitvoering van de

Vlaanderen. Om het overzicht te blijven

toegevoegd aan deze internetappli-

Vlaamse overheid. Belangrijk hierbij is

behouden, heeft het OC GIS-Vlaande-

catie.

dat door de uniforme wijze van meten,

ren GIRAF (Geographical Information

de integratie van alle meetgegevens

Retrieval Application for Flanders)

wordt vereenvoudigd.

ontwikkeld. Deze toepassing laat de gebruiker toe om een volledig overzicht te

Vroeger moest de landmeter immers

krijgen van wat beschikbaar is, om de

zelf een GPS-referentiestation oprich-

gebruiksvoorwaarden van elke dataset

ten en verankeren in het nationale

voor zijn organisatie op te vragen, om

coördinatenstelsel, wat geen uniform

één of meerdere datasets te bestellen

resultaat opleverde. Andere meer-

en om na registratie de datasets van

waarden zijn de tijdswinst, de lagere investeringskost voor de gebruikers en

Gemeenten, provincies en andere gebruikers van geograﬁsche datasets vinden het essentieel te weten welke producten OC GIS-Vlaanderen ter beschikking stelt. Onze producten worden bekend gemaakt via GIRAF, de metadatabank SPIDI, de nieuwsbrief GIS-Vlaanderen, de website, een maandelijkse mailing, persconferenties, folders,... De foto toont de stand van het OC GIS-Vlaanderen op een persconferentie in Brasschaat op 10 maart 2003.

de verhoogde betrouwbaarheid. Privé landmeterbureaus maken nu al sneller de overstap van klassieke meetmethoden naar de GPS-technologie en kunnen daardoor nog efﬁciënter werken.

100

JAARVERSLAG VLM 25-juni 100

27-06-2004, 11:57:07

Een topograaf geeft uitleg buiten op het Sint-Pietersplein. FLEPOS-conferentie te Gent op 7 februari 2003.

Nieuwe voor kruispuntsite Geo-Vlaanderen

eograﬁsche informatie systemen zijn

de Vogelatlas en de Gemeenteﬁnanciën

telijke uitvoeringsplannen. Het geoloket

al lang geen zaak meer van specialis-

2000. Verder kunnen ook digitale kopieën

Biologische waarderingskaart werd samen

ten. Meer nog, heel wat mensen gebruiken

van de originele kadastrale perceelsplans

met het Instituut voor Natuurbehoud in

GIS zonder het te beseffen: navigatiesyste-

(KADSCAN) via het geoloket KADSCAN

de loop van 2003 geactualiseerd, kreeg

men in de wagen, interactieve kaartjes op

toegankelijk worden gemaakt voor ge-

een vernieuwde lay-out en werd voorzien

het internet, ... Iedereen wordt regelmatig

rechtigde gebruikers. In het voorjaar van

van een uitgebreidere functionaliteit. Tot

geconfronteerd met vragen die met behulp

2003 hebben we de eerste stappen gezet

slot werd ook het geoloket Bodemkaart

van GIS sneller en efﬁciënter beantwoord

om het geoloket te ontsluiten naar het

vernieuwd en uitgebreid in samenwerking

kunnen worden. GIS-Vlaanderen richt zich tot het brede publiek via de portaalsite Geo-Vlaanderen. Deze druk bezochte kruispuntsite is sinds vorig jaar weer

enkele

geoloketten

rijker. Het gaat om het

ministerie van de Vlaamse

‘Geoloket Biologische Waarderingskaart vernieuwd’

Vlaams Ecologisch Netwerk

AMINAL, afdeling Land.

Gemeenschap. In een latere fase zullen andere, nog af te lijnen gebruikersgroepen het geoloket kunnen bevragen. We hebben ook verschillende geoloketten uitgebreid. Het geoloket Waterkwaliteitsindicatoren werd uitgebreid met

(VEN), de Biologische Waarderingskaart

de waterbodems. Het geoloket Gewest-

(BWK), de Vlaamse Hydrologische Atlas

plan werd samen met AROHM, afdeling

(VHA), de Databank Ondergrond Vlaan-

Ruimtelijke Planning uitgebreid met de

deren (DOV), de Recente en Natuurlijke

door de Vlaamse regering in 2002 en 2003

Overstromingsgebieden in Vlaanderen,

deﬁnitief goedgekeurde gewestelijke ruim-

De geoloketten worden voortdurend geactualiseerd en waar nodig bijgeschaafd. De al bestaande geoloketten over bossen in Vlaanderen, Boskartering en Speelzones in bossen, werden in de loop van 2003 geïntegreerd in één geoloket.

101

JAARVERSLAG VLM 25-juni 101

27-06-2004, 11:57:46

J a a rv ers l ag 2003

GEO-VLAANDEREN:

OVERHEIDSINFORMATIE MET EEN GEOGRAFISCHE COMPONENT

Snel

en correct antwoord bieden op vragen van de burger

maakt deel uit van de dienstverlening van overheid naar burger. Het verstrekken van informatie via de overheid en het verbeteren van de dienstverlening maken deel uit van de basisprincipes die de Vlaamse regering heeft vastgelegd in het regeerakkoord, onder meer onder de noemer van e-government en de uitbouw van geïntegreerde overheidsloketten. Veel van de vragen die de burger zich stelt, hebben te maken met ‘Wat mag en kan ik op die plaats’? Het zijn vragen die betrekking hebben op een bepaald (kadastraal) perceel of stukje grond in Vlaanderen. Het eenvoudig en snel bevraagbaar stellen van ‘grondgebonden beleidsinformatie’ op het vlak van milieu, landbouw ruimtelijke ordening of beschermd erfgoed, … vormt een belangrijke aanvulling op alle overige informatie die al op het web te consulteren is. Via de geo-overheidsloketten ‘Geo-Vlaanderen’ kan overheidsinformatie met een geograﬁsche component geraadpleegd worden. Alle loketten hebben een gelijkaardige structuur en een duidelijk herkenbare, eenvoudige interface.

Geo-Vlaanderen biedt overheidsinformatie met een geograﬁsche component aan een breed publiek.

102

JAARVERSLAG VLM 25-juni 102

27-06-2004, 11:58:11

103

JAARVERSLAG VLM 25-juni 103

27-06-2004, 11:58:46

J a a rv vers l ag 2003 003

104

JAARVERSLAG VLM 25-juni 104

27-06-2004, 11:59:20

dicht bij de mensen De kernopdrachten van de VLM hebben een weerslag op de open

MENSEN

ruimte. Omdat iedere burger in het Vlaamse Gewest met beide voeten in deze open ruimte staat, willen we de afstand met onze â€˜klantenâ€™ zo klein mogelijk maken. We willen eenvoudig te bereiken zijn en toegankelijk voor wie een beroep op ons wil doen. Door aanwezig te zijn in elke provincie, zijn we ervan overtuigd onze dienstverlening nog te kunnen verbeteren. Omdat we tot vorig jaar geen afzonderlijke vestiging hadden in de provincies Limburg en Vlaams-Brabant, zijn we - na een langdurige voorbereiding - in 2003 gestart met de werkelijke oprichting van twee nieuwe provinciale afdelingen. Ook de voorbereiding van de verhuis van twee andere afdelingen - West-Vlaanderen en OC GIS-Vlaanderen - gebeurde grotendeels in 2003. Bij dit veranderingsproces, van grote betekenis voor onze organisatie, kreeg ook de mens in deze organisatie volop aandacht. Binnen de VLM dragen we verder het welzijn van onze werknemers hoog in het vaandel. In dit kader sprak de Raad van Bestuur zich uit over een zero-tolerantie beleid op het vlak van discriminatie en ongewenst gedrag. Over dit onderwerp werd er in 2003 uitgebreid gecommuniceerd.

105

JAARVERSLAG VLM 25-juni 105

27-06-2004, 11:59:47

VOORDELEN

M N N

In iedere provincie een kantoor in Leuven en Hasselt en het ontmantelen

enkel met functionele aspecten rekening

VLM Diest splitst

van de provinciale zetel in Diest. Ook

gehouden, maar ook gepeild naar per-

De VLM is zo georganiseerd dat de aan-

werd een verhuis gepland van de VLM

soonlijke verwachtingen. Voor iedereen

sturing van haar takenpakket gebeurt van-

West-Vlaanderen in Brugge. De behuizing

werd bekeken hoe en in welke mate we aan

uit een centrale directie in Brussel. De con-

werd daar immers te klein om het groei-

de wensen konden tegemoetkomen.

crete uitvoering van de projecten gebeurt

ende aantal West-Vlaamse klanten op een

in provinciale afdelingen die dichter gele-

gepaste manier te kunnen ontvangen. We

Het hele veranderingsproces werd getrok-

gen zijn bij het werkterrein. De VLM had

gingen daarom op zoek naar een nieuwe

ken door een werkgroep. In deze werk-

echter ‘maar’ vier provinciale afdelingen,

locatie die de nodige faciliteiten biedt voor

groep zaten naast vertegenwoordigers van

waarvan de provinciale afdeling in Diest

voorlichting en informatievoorziening. Ten

de directie, ook personeelsleden die aan-

actief was in zowel de provincie Vlaams-

slotte werd in 2003 ook de verhuis van OC

dacht hebben voor het menselijke aspect:

Brabant als in de provincie Limburg.

GIS-Vlaanderen van Brussel naar Gent

vertegenwoordigers van de cel personeel,

voorbereid.

de sociaal assistente, vertegenwoordigers

Om onze dienstverlening nog te verbete-

van de werknemers,…

hebben we in elke provincie een afdeling

Aandacht voor persoonlijke verwachtingen

Informeren en betrekken

geopend. De meest concrete verandering

De oprichting van nieuwe afdelingen

Veel aandacht ging bij de start en doorheen

is dat de zetel in Diest hierdoor ophoudt

gaat gepaard met een ingrijpend veran-

het hele veranderingsproces uit naar com-

te bestaan en werd opgesplitst in een af-

deringsproces. Van bij het begin hebben

municatie, informatie en sensibilisatie.

deling in Hasselt (VLM Limburg) en een

we gestreefd naar een maxi-

afdeling in Leuven (VLM Vlaams-Brabant).

maal evenwicht tussen de

In 2004 zal de VLM daardoor in elke

belangen van de organisatie

provincie fysiek aanwezig zijn, waardoor

en de belangen van de perso-

we ook beter met de eigenheid van de

neelsleden. De werknemers

verschillende regio’s rekening kunnen

- vooral deze uit Diest die

houden.

hun oude werkplek zouden

ren en nog dichter bij de mensen te staan,

‘werkgroep om veranderingsproces te trekken’

verliezen, maar ook deze uit In 2003 zijn we, na een lange periode van

andere afdelingen die eventueel interesse

voorbereiden, gestart met het oprichten

hadden voor een overplaatsing - werden

van de twee nieuwe provinciale afdelingen

maximaal betrokken. We hebben dus niet

Tijdens ofﬁciële infosessies werd het hoe en waarom van de verandering toegelicht. Op het intranet werd een permanente rubriek voorzien met alle actuele informatie over de oprichting van de twee nieuwe afdelingen en de

gevolgen ervan. Daarnaast zorgden we voor een speciaal

106

JAARVERSLAG VLM 25-juni 106

27-06-2004, 12:00:10

e-mail adres, waarnaar de werknemers vragen in het kader van de verandering konden sturen. Alle vragen werden binnen een zeer strikte deadline beantwoord. Alle vragen werden ook verwerkt in een FAQlijst die continu via intranet kon geraadpleegd worden. Ten slotte waren er twee ombudsteams. Zij bleven doorheen het hele proces beschikbaar wanneer iemand met vragen zat.

Ruim tijdpad De werkgroep maakte een algemeen overzicht van de persoonlijke wensen van alle personeelsleden. Deze werden afgewogen tegenover de functionele noden van de twee nieuwe afdelingen. Ondanks het feit dat de oprichting van twee nieuwe afdelingen

geen

aanlei-

ding mocht geven tot een meerkost op het vlak van

â€˜Geen afdankingen door reorganisatieâ€™

personeelsuitgaven - door

In oktober werden - na de geijkte procedure - de twee nieuwe

afdelingshoofden

aangesteld. Deze mensen konden zich

te voorzien - bleek uiteindelijk dat quasi

in het najaar al inwerken in hun nieuwe

iedereen aan de slag kon in de nieuwe af-

job en de start van hun afdeling voorbe-

deling van zijn of haar voorkeur. Niemand

reiden.

TERUGBLIK

bijvoorbeeld massaal extra aanwervingen

Elk personeelslid kreeg de kans aan te geven naar welke nieuwe afdeling hij/zij bij wenste te verhuizen en welke functie hij/zij daar graag zou uitoefenen. De personeelsleden werden ook betrokken bij de inrichting van de nieuwe kantoren. De eigenlijke verhuis naar de nieuwe provinciale afdelingen gebeurde eind december.

moest naar aanleiding van de splitsing worden afgedankt. Dit, samen met de goede voorbereiding en de ruime aandacht voor de mens in de organisatie, leidde tot

TERUGBLIK

een hoge tevredenheid bij de betrokken personeelsleden. Hoewel een reorganisatie als deze een Door de verandering zal een aantal perso-

serieuze impact heeft op een instelling,

neelsleden in de nieuwe afdeling wel een

kunnen we achterom kijkend zeggen

ken werknemers zijn tevreden, wat de

andere taak of functie moeten uitoefenen.

dat het hele proces een succes is ge-

werking van de organisatie ten goede

Ook hiervoor trokken we voldoende tijd

weest. Belangrijke aandachtspunten

komt. Deze optimalisatie laat ons toe

uit; tijdens de tweede helft van het jaar

waren het maximaal betrekken van de

onze dienstverlening nog te verbete-

werden de betrokken personeelsleden op

personeelsleden, de aandacht voor

ren, wat van bij het begin het opzet van

hun nieuwe taak voorbereid.

het menselijke aspect en het voorzien

de operatie was.

van een ruime timing voor de voorbe-

107

JAARVERSLAG VLM 25-juni 107

27-06-2004, 12:00:27

J a a rv ers l ag 2003

M N N

Welzijn H

et welzijn van onze werknemers vin-

afdelingen. Leidinggevenden werden ver-

den we bij de VLM zeer belangrijk.

plicht deze infosessie bij te wonen omdat

Pesten en andere vormen van ongewenst

zij een belangrijke taak hebben in de pre-

gedrag kunnen afbreuk doen aan dit wel-

ventie van ongewenst gedrag. Personeels-

zijn. De Raad van Bestuur van de VLM

leden konden de infosessie vrijblijvend

sprak zich dan ook uit over een zero-tole-

bijwonen. Door de uitgebreide communi-

rantie beleid binnen de VLM op het vlak

catie was er een hoge opkomst.

van discriminatie en ongewenst gedrag. Deze initiatieven kaderen perfect in het ge-

Werkgevers moeten een preventiebeleid

integreerde welzijnsbeleid dat de VLM al

opzetten sinds de inwerkingtreding van

enkele jaren voert. Tijdens de infosessies

de Belgische wet ter zake (de ‘wet betref-

werd nog eens vermeld dat personeelsle-

fende de preventie en bescherming tegen

den met psychosociale problemen terecht

geweld, pesten en ongewenst seksueel ge-

kunnen bij de sociale dienst. De hulpverle-

drag op het werk’). De VLM werkte hierop

ning kan gaan over advisering, ondersteu-

een

eigen

preventiebeleid

uit onder vorm van voorlopige procedures. Het was immers nog wachten op de uitvoeringsbesluiten van de wet. Na het in voege treden van de uitvoeringsbesluiten, werkten we deﬁnitieve regels

ning, bemiddeling, doorver-

‘Positief arbeidsklimaat verhoogt algemeen welzijn.’

wijzing, het toekennen van een lening of een bijdrage voor bepaalde kosten. Deze manier van werken geeft de personeelsleden de kans om allerlei problemen bespreekbaar te maken. We proberen

uit en werden de interne en

steeds een oplossing te vin-

externe vertrouwenspersonen

den, in een vroeg stadium en

aangeduid. De werknemers

op een discrete manier.

werden ingelicht over de gang van zaken in een personeelsbericht en via intranet.

Door het organiseren van de infosessies en door volop te communiceren, willen

Om het personeel bijkomend te informe-

we de drempel verlagen om problemen

ren, werden er in het najaar infosessies

te bespreken en tijdig aan te pakken. Het

georganiseerd over de nieuwe wetgeving.

algemeen welzijn van de personeelsleden

De sociaal assistente (opgeleid als ver-

verhoogt, wat uitmondt in een positief

trouwenspersoon), de interne en externe

arbeidsklimaat.

preventieadviseur waren hier de trekkende krachten. De infosessies vonden plaats in de centrale directie én in de provinciale

Tijdens de infosessie werden de wetgeving betreffende geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag voorgesteld, met aandacht voor de informele en formele procedures. De nadruk werd gelegd op preventie van ongewenst gedrag. De interne en externe vertrouwenspersoon werden voorgesteld aan het personeel en gaven een toelichting over hun rol. Het hulpverleningskader binnen de VLM werd extra in de verf gezet.

108

JAARVERSLAG VLM 25-juni 108

27-06-2004, 12:00:45

109

JAARVERSLAG VLM 25-juni 109

27-06-2004, 12:01:18

J a a rv ers l ag 2003

110

JAARVERSLAG VLM 25-juni 110

27-06-2004, 12:01:51

Financiële resultaten

resultaten

financiële

111

JAARVERSLAG VLM 25-juni 111

27-06-2004, 12:02:16

J a a rv ers l ag 2003

1. Balans na winstverdeling ( bedragen in duizend euro) ACTIVA

codes

VASTE ACTIVA

20/28

II.

Immateriële vaste activa

III.

Materiële vaste activa

22/27

Boekjaar 2003

Vorig boekjaar

25.917

27.167

1.308

1.292

24.591

25.857

A. Terreinen en gebouwen

16.142

16.366

B. Installaties,machines en uitrusting

858

881

C. Meubilair en rollend materieel

3.770

4.268

E. Overige materiële vaste activa

3.821

4.342

IV.

Financiële vaste activa C. Andere ﬁnanciële vaste activa

28 284/8

1. Aandelen

284

2. Vorderingen en borgtochten in contanten

285/8

VLOTTENDE ACTIVA

29/58

114.677

107.501

23.028

18.807

Vorderingen op meer dan één jaar B. Overige vorderingen

VI. A.

VII.

291

23.028

18.807

Voorraden en bestellingen in uitvoering

Voorraden

30/36

25.207

15.414

5. Onroerende goederen bestemd voor verkoop

25.207

15.414

Vorderingen op ten hoogste één jaar

25.207

40/41

15.414

66.189

73.038

A. Handelsvorderingen

394

461

B. Overige vorderingen

65.795

72.577

IX.

Liquide middelen

54/58

Overlopende rekeningen

490/1

241

230

20/58

140.594

134.668

TOTAAL DER ACTIVA

112

JAARVERSLAG VLM 25-juni 112

27-06-2004, 12:02:38

1. Balans na winstverdeling ( bedragen in duizend euro) PASSIVA

codes

EIGEN VERMOGEN

10/15

Kapitaal A. Geplaatst kapitaal

100

Boekjaar 2003

Vorig boekjaar

31.141

32.272

III.

Herwaarderingsmeerwaarden

12.267

12.883

IV.

Reserves

10.341

10.228

A. Wettelijke reserve

130

B. 2. Andere onbeschikbare reserves

1311

1.533

1.420

C. Belastingvrije reserves

132

3.467

D. Beschikbare reserves

133

5.334

VI.

8.461

9.089

5.376

5.597

Voorzieningen voor risico’s en kosten

160/5

5.376

5.597

3. Grote herstellings- en onderhoudswerken

162

4. Overige risico’s en kosten

163/5

Kapitaalsubsidies

VOORZIENINGEN EN UITGESTELDE BELASTINGEN VII.A.

SCHULDEN

17/49

VIII.

Schulden op meer dan één jaar

D. Overige schulden IX.

Schulden op ten hoogste één jaar C. Handelsschulden 1. Leveranciers E. Schulden m.b.t. belastingen. bezoldigingen en sociale lasten

1.586

4.262

4.011 104.077

96.799

51.291

33.776

51.291

42/48

33.776 50.839

60.080

2.500

2.433

440/4

2.500

2.433

4.145

3.865

1. Belastingen

450/3

504

476

2. Bezoldigingen en sociale lasten

454/9

3.641

3.389

47/48

44.194

53.782

F. Overige schulden X.

178/9

1.114

Overlopende rekeningen

TOTAAL DER PASSIVA

492/3

1.947

2.943

10/49

140.594

134.668

113

JAARVERSLAG VLM 25-juni 113

27-06-2004, 12:02:52

J a a rv ers l ag 2003

2. Resultatenrekening ( bedragen in duizend euro) KOSTEN

codes

II.

60/64

Bedrijfskosten A. Handelsgoederen,gronden hulpstoffen

1. Inkopen

600/8

2. Wijziging in de voorraad (toename -, afname +)

609

Boekjaar 2003

Vorig boekjaar

51.032 309

49.279 2.664

10.120

5.001

-9.811

-2.337

10.667

8.569

C. Bezoldigingen,sociale lasten en pensioenen

34.072

32.325

D. Afschrijvingen en waardeverminderingen op oprichtings-

630

4.274

3.857

635/7

-220

371

640/8

1.930

B. Diensten en diverse goederen

kosten, op immateriële en materiële vaste activa F. Voorziening voor risico’s en kosten G. Andere bedrijfskosten

1.493

Financiële kosten

A. Kosten van schulden

650

C. Andere ﬁnanciële kosten

652/9

VIII.

Uitzonderlijke kosten

A. Uitzonderlijke afschrijvingen op materiële vaste activa

660

E. Andere uitzonderlijke kosten

664/8

IX.

Winst van het boekjaar voor belastingen

70/66

Verlies van het boekjaar voor belastingen

66/70

Belastingen op het resultaat

67/77

B. Regularisering van belastingen en terugneming

51 114 -445 0

34 34

Voorzieningen voor belastingen XI.

Winst van het boekjaar

70/67

Verlies van het boekjaar

67/70

114 -411

TOTAAL DER KOSTEN XII.

Overboeking naar de belastingvrije reserves

689

XIII.

Te bestemmen winst v/h boekjaar

70/68

Te verwerken verlies v/h boekjaar

68/70

51.167

48.929

114 -411

RESULTAATVERWERKING A. Te bestemmen winstsaldo

70/69

Te verwerken verliessaldo

69/70

114 -411

1. Te bestemmen winst van het boekjaar

70/68

2. Te verwerken verlies van het boekjaar

68/70

-411

791/2

411

B. Onttrekking aan het eigen vermogen 2. Aan de reserves C. Toevoeging aan het eigen vermogen

114

792

411

691/2

-114

2. aan de wettelijke reserve

6920

3. aan de overige reserves

6921

114

JAARVERSLAG VLM 25-juni 114

27-06-2004, 12:03:09

2. Resultatenrekening ( bedragen in duizend euro) OPBRENGSTEN

codes

70/74

Bedrijfsopbrengsten

Boekjaar 2003

Vorig boekjaar

45.657

45.181

A. Omzet

1.816

4.628

D. Andere bedrijfsopbrengsten

43.841

40.553

IV.

Financiële opbrengsten

B. Opbrengsten uit vlottende activa

751

C. Andere ﬁnanciële opbrengsten

752/9

VII.

Uitzonderlijke opbrengsten

A. Terugneming van afschrijvingen en van waardeverminde-

3.400

3.349

247

3.334

3.102

2.110

365

760

D. Meerwaarde bij de realisatie van vaste activa

763

2.030

E. Andere uitzonderlijke opbrengsten

764/9

344

ringen op immateriële en materiële vaste activa

X.B.

Regularisering van belastingen en terugneming van voor-

51.167

48.929

zieningen voor belastingen TOTAAL DER OPBRENGSTEN

115

JAARVERSLAG VLM 25-juni 115

27-06-2004, 12:03:20

Jaarverslag 2003

COLOFON Copywriting: Katelijne Norga (Pantarein) Vormgeving: Danni Elskens (Koloriet) Fotograﬁe:

Creative Collection: p. 36, 38, 97. Istock: p. 7, 10, 12, 15, 27, 30, 38, 42, 48, 49, 52, 53, 58, 68, 70, 71, 76, 83, 85, 86, 88, 98, 104, 105, 106, 107, 109. Danni Elskens: p. 1, 2, 3, 4, 9, 12, 20, 21, 26, 41, 45, 46, 51, 56, 58, 59, 62, 64, 65, 66, 68, 70, 73, 78, 81, 85, 87, 88, 90, 95, 96, 99, 104, 110, 111. Natuurfotograﬁe Yves Adams: p. 24, 28, 33, 34, 52, 55, 75, 79, 103, 109. VLM fotoarchief: p. 5, 14, 16, 17, 19, 19, 22, 23, 31, 32, 36, 37, 39, 41, 43, 47, 48, 49, 54, 55, 57, 60, 63, 67, 72, 83, 84, 89, 91, 92, 93, 94, 100, 101, 108.

Druk: Drukkerij Surplus, Holsbeek Verantwoordelijke uitgever: ir. Roland de Paepe, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel Depotnummer: D/2004/6375/01

116

JAARVERSLAG VLM 25-juni 116

27-06-2004, 13:01:28