Vlaanderen is landbouw & visserij
DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX voorjaar 2022
DEPARTEMENT DEPARTEMENT LANDBOUW LANDBOUW & VISSERIJ & VISSERIJ
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW www.vlaanderen.be/landbouw
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
Rapport
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE VLAAMSE LANDBOUWCONJUNCTUURINDEX VOORJAAR 2022 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
www.vlaanderen.be
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Auteurs Timo Delveaux, Sonia Lenders Verantwoordelijk uitgever Patricia De Clercq, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij Depotnummer D/2022/3241/106 Lay-out Vlaamse overheid Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons emailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. Ons generiek adres is
KENNIS@LV.VLAANDEREN.BE
U vindt onze rapporten terug op:
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Delveaux T. & Lenders S. (2022) De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 2 van 15
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 3 van 15
INHOUD Samenvatting ...................................................................................................................................................................................... 5 1 Landbouwsectoren ............................................................................................................................................................ 6 2 Tuinbouwsectoren ........................................................................................................................................................... 10 3 Belemmeringen ................................................................................................................................................................... 12 4 Investeringen ....................................................................................................................................................................... 14 5 Meer informatie .................................................................................................................................................................. 15
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 4 van 15
SAMENVATTING Uit een zesmaandelijkse bevraging bij Vlaamse land- en tuinbouwers uit diverse specialisaties blijkt dat de conjunctuurindex in het voorjaar van 2022 met 14 punten daalt van 79 naar 65. De conjunctuurindex geeft het gevoel van de landbouwers weer: hoe beschouwen ze de afgelopen periode en wat verwachten ze van de toekomstige periode. Het gemiddelde van die 2 vormt de conjunctuurindex. De index kan gaan van 0 (alle landbouwers zeer negatief) tot 200 (alle landbouwers zeer positief). Bij een waarde van 100 zijn er evenveel negatieve als positieve antwoorden. Onderstaande grafiek geeft duidelijk weer dat de index daalt tot op het één na laagste punt ooit sinds de start van de bevragingen in 2007. De tevredenheid over de afgelopen zes maanden kende een daling met 8 punten tot 70, maar vooral voor de komende 6 maanden werd de economische situatie niet goed beoordeeld. Hier daalde de index tot 60, wat de laagste score is sinds de start van de enquête. Het is hierbij niet onbelangrijk om mee te geven dat de bevragingen een week na de Russische inval in Oekraïne zijn verstuurd. De Russische inval is dan ook een belangrijk element dat het sentiment van de land- en tuinbouwers helpt te verklaren. Het gevoel van de landbouwers kaderen we in het rapport op basis van de marktsituatie. De bevraging vond plaats in maart 2022 bij deelnemers van het Landbouwmonitoringsnetwerk (LMN). De resultaten zijn gebaseerd op een extrapolatie van 514 antwoorden. Figuur 1: Evolutie van de Vlaamse landbouwconjunctuurindex, 2012-2022 130 Landbouwconjunctuurindex
120
Economische situatie afgelopen 6 maanden Economische situatie komende 6 maanden
110 100 90
92
94
96
91 85
80
75
87 78
77
70
67
79
82
82
86
82
80 79 78
71
70 62
65
60 50
70
60 najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Zoals gebruikelijk in de voorjaarsenquête daalt het aantal land- en tuinbouwers die de afgelopen zes maanden belemmeringen hebben ondervonden. De verbetering is voornamelijk te danken aan een gunstigere inschatting van de weersomstandigheden (van 50% naar 19%). De meeste belemmeringen werden gemeld door varkenshouders (90%) en fruittelers (80%). Beperkingen vanuit overheidswege kwamen opvallend vaak terug bij producenten van dierlijke sectoren. Hier speelt waarschijnlijk het stikstofakkoord een belangrijke rol waarbij landbouwbedrijven strengere milieunormen krijgen opgelegd, en waarbij de meest vervuilende bedrijven de deuren moeten sluiten. Ook //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 5 van 15
bij de groentetelers werd deze belemmering vaak aangeduid. De aanscherping van de bemestingsregels in 2022 zorgt in deze sector voor een bezorgde sfeer. Voorts valt op dat 73% van de ondervraagde varkenshouders melding maakte van financiële problemen. Afzetproblemen werden aangeduid door 58% van de fruittelers, 50% van de varkenshouders, en 43% van de telers van groenten in openlucht. Ondanks de daling van de conjunctuurindex bij de meeste sectoren, daalt het aandeel van land- en tuinbouwers die het komende jaar investeringen plannen niet. Wel zijn er bij de subsectoren een aantal verschuivingen die aan de hand van de marktevolutie verklaard kunnen worden. Sectoren waar de prijsvorming goed is gegaan, kennen een stijging in de geplande investeringen. Dat zien we bijvoorbeeld in de akkerbouw en vleesvee. Bij de varkenssector zien we net de omgekeerde beweging: slechts 12% van de ondervraagde varkenshouders plant binnen het jaar een of meerdere investeringen. Dat is het laagste getal sinds het begin van de bevragingen.
1 LANDBOUWSECTOREN In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de voornaamste deelsectoren van de landbouw: akkerbouw, melkvee, vleesvee en de varkenssector. Op de varkenssector na, dalen alle cijfers. De vleesveesector tuimelt van een hoog niveau naar beneden, terwijl de varkenssector weliswaar stijgt, maar op een laag niveau blijft acteren. Figuur 2: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier landbouwsectoren, 2012-2022 130 120
Akkerbouw
Deelsectoren Landbouw
Melkvee Vleesvee
110
104
Varkenssector
100 90
84
80
79
70 60 50
68 68 51
40 30
74
40 najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De index voor de akkerbouw daalt van 84 naar 74, maar blijft daarmee op een van de hoogste niveaus van de laatste jaren. De index van de afgelopen 6 maanden bleef nagenoeg gelijk (van 82 naar 84). De daling is dan ook volledig toe te schrijven aan een pessimistischere toekomstverwachting. Die index zakte met 21 punten tot 65.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 6 van 15
•
Een kwart van de ondervraagde akkerbouwers, geeft aan dat ze de productie de komende 6 maanden zien stijgen, een kwart geeft een daling aan. De helft van de ondervraagde akkerbouwers verwacht geen evolutie in de productie.
•
69% verwacht een prijsstijging de komende periode.
•
Bij de verklaring voor deze evolutie van deze index dient voorzichtig omgesprongen te worden, aangezien de deelsectoren van akkerbouw (granen, aardappelen en suiker) verschillende markttendensen hebben doorlopen.
•
De aardappelsector blijft voortdrijven op een stijgende wereldvraag naar verwerkte aardappelproducten.
•
o
Na de covid-periode is er een toenemende wereldwijde vraag naar voornamelijk verwerkte aardappelen. De verwerkende industrie heeft hier door toenemende investeringen goed op kunnen inspelen. De prijs van aardappelen die verhandeld worden op de vrije markt, kent sinds 2021 een stijgend verloop.
o
De NEPG (North-Western European Potato Growers, een groepering van aardappeltelerorganisaties in België, Nederland, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië) heeft berekend dat het areaal in 2021 in de NEPG-regio daalde met 24.000 hectare, van 522.000 naar 498.000 hectare (-4,6%) en dat de opbrengst daalde van 23,4 miljoen ton naar 22,7 miljoen ton (-3,4%). In verhouding tot het vijfjaarlijks gemiddelde gaat het toch om een stijging van 2,7 procent.
o
Er is de vrees dat de hogere prijzen voor graan (zie later) het toekomstige aardappelareaal zal beïnvloeden, waarbij een deel van het areaal dat in eerste instantie bestemd was voor aardappelteelt nu ingezaaid zal worden met voorjaarsgraan of maïs. Bovendien hebben graanteelten lagere inputkosten. Met de stijgende prijzen van onder meer meststoffen hebben deze een comparatief voordeel tegenover aardappelen.
De prijzen voor de granen worden op de internationale markten gevormd. De prijzen zijn na de zomer van 2020 beginnen te stijgen. Door de inval van Rusland in Oekraïne zijn de graanprijzen nog verder doorgestegen. o
De verklaring van de eerste prijsstijging is een combinatie van factoren. Zo werden in februari de verwachtingen van de graanproductie in de VS en Rusland naar beneden bijgesteld. Een andere verklaring is de stijgende vraag vanuit China. China heeft meer dan de helft van zijn varkensstapel vernietigd ten gevolge van een uitbraak van Afrikaanse varkenspest. De heropbouw van die varkensstapel gaat gepaard met een grotere vraag naar voeders.
o
De tweede prijsstijging heeft te maken met de oorlog in Oekraïne. De tarwenotering op de Chicago Board of Trade (CBOT) is dit jaar met meer dan 70% gestegen, waarbij de prijzen op het hoogste niveau sinds 2008 noteerden.
o
Daarbovenop speelt de dollar/euro-wisselkoers een rol. Tijdens de vorige grote grondstofstijging in 2008 was 1 euro bijna 1,6 dollar waard. Sindsdien is die verhouding gedaald, tot een wisselkoers van 1,1 dollar voor 1 euro. Aangezien granen (en andere grondstoffen) vaak in dollar worden verhandeld, ligt de Europese prijs heel wat hoger dan in 2008.
o
Oekraïne is een belangrijke graanproducent. In 2021/22 zou Oekraïne volgens het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) naar schatting 42 miljoen ton maïs produceren, en de verwachting was dat de export 33,5 miljoen ton zou bedragen. Daarmee zou Oekraïne goed zijn voor ongeveer 17% van het mondiale exportaanbod en de vierde grootste maïsexporteur ter wereld worden.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 7 van 15
•
o
Ook wat tarwe betreft is Oekraïne een grote producent. De USDA schatte dat het in 2021/22 33 miljoen ton zou produceren, terwijl de export naar verwachting 24 miljoen ton zou bedragen. Daarmee zou Oekraïne de op twee na grootste exporteur zijn geworden, met een aandeel van bijna 12% in de wereldwijde exportmarkt.
o
In 2021/22 zou Rusland naar schatting 75,5 miljoen ton tarwe hebben geproduceerd, hoewel het de afgelopen jaren meer dan 85 miljoen ton heeft geproduceerd. Voor dit seizoen wordt de uitvoer op ongeveer 35 miljoen ton geraamd, waardoor Rusland het grootste exportland zou worden met bijna 17% van het mondiale exportaanbod. Wat maïs betreft, is Rusland een minder dominante leverancier.
De Europese en Belgische suikerprijzen volgen de wereldwijde stijgende trend. Er is een stijgende vraag en een dalend aanbod. o
Vanwege hogere productiekosten wordt er afgewogen welke gewassen het meest renderen. Ook hier dreigt de concurrentie met de graangewassen te zorgen voor een dalend areaal.
o
Sinds november is er een stijgende tendens van de olieprijzen, met een exponentiële stijging sinds de inval van Rusland in Oekraïne. Hierdoor is ook de prijs voor bio-ethanol hoog. Grote producenten van suiker, zoals Brazilië en India, gaan daardoor meer suikerriet omzetten naar ethanol, in plaats van suiker te produceren.
o
ISO – de internationale suikerorganisatie – heeft meegedeeld dat de wereldwijde suikervoorraad voor het seizoen 21/22 is gedaald van 96,7 miljoen ton naar 93.3 miljoen ton. Het is al het tweede jaar op rij dat de wereldproductie lager ligt dan het verbruik. Ook in de EU is deze evolutie zichtbaar: de verwachting is dat in het seizoen 21/22 de voorraad daalt naar 1,1 miljoen ton. Twee seizoenen geleden lag deze nog op 2,2 miljoen ton.
De index van melkvee daalt naar 68. Deze daling komt er voornamelijk omdat de melkveehouders hun economische situatie voor de komende periode minder rooskleurig inzien met een daling van 80 naar 56. De afgelopen 6 maanden bleef de index hangen op 80. Op basis van de marktsituatie hadden we hier wel een hoger cijfer verwacht. •
60% van de melkveehouders verwacht dat de productie de komende 6 maanden gelijk zal blijven.
•
54% denkt dat de prijs zal stijgen, terwijl 16% een prijsdaling verwacht.
•
De melkprijzen kennen een stijgende tendens sinds de zomer van vorig jaar. Ook de zuivelproducten zoals boter, melkpoeder en kazen noteren op een van de hoogste niveaus van de afgelopen 10 jaar.
•
Een drijvende factor hierbij is het wereldwijde dalende aanbod van de belangrijkste exporterende regio’s. Oorzaken hiervan zijn in het bijzonder het aanhoudend slechte weer op het zuidelijk halfrond, hoge productiekosten en verstoringen als gevolg van de coronapandemie.
•
In de EU bleef de melkproductie in 2021 haast gelijk aan het jaar 2020 (-0,3%). Toch zien we een daling van de productie in het laatste kwartaal van 2021 met 1,3%. Dat was vooral zichtbaar in Duitsland (-3%), Frankrijk (-2,5%) en Nederland (-3,9%). België kende een daling van 2,1%.
•
Er is ook een toenemende vraag naar zuivelproducten sinds de uitbraak van de coronapandemie. Vooral China is in 2021 erg actief geweest en heeft meer boter en mager melkpoeder ingevoerd.
•
Toch verwachten de melkveehouders een mindere periode de komende 6 maanden. Ook deze sector wordt geconfronteerd met stijgende kosten van voornamelijk voeder, meststoffen en energie. Bovendien wordt ook steeds meer duidelijk welke impact het stikstofakkoord zal hebben.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 8 van 15
De index voor vleesvee daalt sterk van 104 naar 68. Deze daling kan verklaard worden door een terugval van hoe de rundveehouders de voorbije 6 maanden hebben ingeschat (daling van 107 naar 81, waardoor de index nog steeds op een hoog niveau blijft). Maar de grootste daling wordt genoteerd bij hoe de rundveehouders de toekomst inschatten. Deze index daalt van 101 naar 56, het laagste niveau sinds het begin van de enquête in 2007. Ook bij deze sector is deze daling moeilijk te verklaren aan de hand van de marktsituatie. •
81% van de vleesveehouders denkt dat het productievolume niet zal veranderen de komende 6 maanden.
•
64% verwacht een prijsstijging, terwijl 26% aangeeft dat de prijs niet zal wijzigen de komende periode.
•
De marktsituatie verschilt afhankelijk van welke specialisatie binnen vleesvee wordt uitgeoefend.
•
Voor de kalversector is er al een tijdje een positieve marktevolutie aan de gang. De horeca is een belangrijke afzetmarkt voor deze sector. Vandaar dat de kalversector ten volle profiteert van de wegvallende coronamaatregelen. Bovendien wordt de vraag opgedreven met Pasen in aantocht. De gemiddelde Belgische prijs van vleeskalveren lag in februari 2022 6% hoger dan in februari 2021, of zelfs 16% hoger dan het vijfjarige gemiddelde rond die periode.
•
Wat de runderkarkassen betreft kenden eerst de hoogbevleesde karkassen een grote prijsstijging, maar nu zien we deze evolutie ook bij de lager bevleesde karkassen (zoals karkassen van reforme melkkoeien). Dat komt door een gestage daling van het aantal vleesveehouders, maar ook door een verstoring van de internationale handel na covid. Zuid-Amerikaanse landen exporteren hun grote volumes vlees met lage prijzen eerder naar China dan naar Europa. Ook is de sector laatste jaren beter georganiseerd in producentenorganisaties.
•
Net zoals bij melkvee, stijgen ook voor deze sector de algemene kosten en zal de impact van het stikstofakkoord naar grote waarschijnlijkheid meegespeeld hebben in de beoordeling.
De index voor de varkenssector zakte tijdens de vorige bevraging in het najaar 2021 tot een dieptepunt. Deze keer stijgt de index naar 51, wat de op een na laagste score is. De bevraagde varkenshouders gaven duidelijk aan dat de voorbije periode helemaal niet goed was (index daalt tot 14!). Voor de toekomstige periode zijn ze wel voorzichtig optimistisch. Daar stijgt de index van 52 naar 88. •
65% van de ondervraagde varkenshouders verwacht dat de productie de komende periode gelijk zal blijven. 30% verwacht een productiedaling, waarvan 12% zelfs een sterke daling de komende 6 maanden.
•
75% van de varkenshouders verwacht een prijsstijging, waarvan 29% een sterke prijsstijging.
•
Na 2020 is ook 2021 geen goed jaar gebleken voor de varkenssector. Een zwakke prijsvorming, in combinatie met een verhoogde kostprijs door de voeders, drukte op de marges van de varkenshouders.
•
In 2021 waren er in de EU 1,8% meer slachtingen dan in 2020. In België werden er bijna 4% meer varkens geslacht. Bovendien liep de uitvoer niet zoals verwacht, dit door een dalende Chinese vraag op de wereldmarkt en de exportbelemmeringen die voortvloeien door uitbraken van de Afrikaanse varkenspest in België, maar ook in bv. Duitsland en Polen.
•
Op het moment van de bevraging was de varkensprijs in stijgende lijn. Tussen week 7 en week 11 van 2022, werd een Belgisch varkenskarkas bijna de helft zoveel waard. Een verklaring hiervoor is dat de exportbelemmeringen ten gevolge van de Afrikaanse varkenspest stilaan opgelost raken, en dat het aantal varkens in Europa daalt.
•
Negatief blijft de hoge prijsvorming van de mengvoeders (zie akkerbouw), die voor de varkenssector het belangrijkste kostenelement vormen. De mengvoeders staan momenteel op het
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 9 van 15
hoogste peil van de afgelopen 15 jaar. De voederkosten vormen meer dan 60% van de totale kosten voor een varkenshouder.
2 TUINBOUWSECTOREN Alle tuinbouwsectoren kennen een daling van de index. Voor groenten in openlucht en groenten onder glas daalt de index zelfs tot het laagste getal sinds het begin van de bevraging in 2007. Figuur 3: Evolutie van de Vlaamse conjunctuurindex voor de vier tuinbouwsectoren, 2012-2022 130
Deelsectoren Tuinbouw
120
Groenten in openlucht Groenten onder glas Sierteelt onder glas Fruitteelt
110
112 98
100 90
79
80
75
70 60
65 61 61 54
50 40
najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De conjunctuurindex van groenten in openlucht (met als voornaamste bestemming de versmarkt) daalde tot een dieptepunt van 79 naar 54. Deze daling is vooral te verklaren doordat de economische situatie van de voorbije 6 maanden niet goed werd ingeschat: hier werd een daling genoteerd van 80 naar 41. Dit is opvallend omdat in de bevraging van het najaar 2021 deze groentetelers nog een score hebben gegeven van 78 wat de toekomst betreft. Ook de inschatting voor het komende half jaar daalt van 78 naar 66. •
49% van de ondervraagde telers verwacht geen productiestijging de komende 6 maanden. 40% verwacht wel een productiedaling, waarvan 28% een sterke productiedaling.
•
Wat de verwachting van de prijs voor de komende 6 maanden betreft, is de situatie niet zo duidelijk: 39% verwacht weinig prijsevolutie, 37% een prijsdaling en 25% een prijsstijging.
•
De belangrijkste verklarende factoren voor deze resultaten zijn enerzijds de sterk stijgende inputkosten zoals meststoffen, brandstof, maar ook zaaizaden en gewasbeschermingsmiddelen. Anderzijds is er geen perspectief dat de prijs dit zal compenseren. De prijsvorming deze winter van prei - de belangrijkste groente in openlucht voor de versmarkt - is al het volledig seizoen ondermaats. Dit in tegenstelling tot vorig jaar toen de preiprijzen net heel goed waren. Ook andere teelten (knolselder, bepaalde kolen, enz.) kennen een flauwe prijsvorming.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 10 van 15
•
Daarnaast blijft bemesting een heikel punt voor deze sector. Ook de dalende beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen (erkenningen die wegvallen, weinig nieuwe middelen, enz.) baart de telers zorgen.
De index van groenten onder glas bereikt een laagterecord sinds het begin van de bevragingen en zakt van 75 naar 61. De tevredenheid over de voorbije 6 maanden daalde van 86 naar 68. De verwachtingen voor de toekomst daalde tot een dieptepunt van 64 naar 53. •
43% van de ondervraagde groentetelers verwacht de komende 6 maanden geen verandering inzake de productie. 28% verwacht wel een productiedaling, terwijl 29% dan weer een productiestijging verwacht.
•
42% verwacht een lichte daling in de prijs die ze ontvangen voor hun product, 18% verwacht zelfs een sterke prijsdaling. 27% van de ondervraagde groentetelers denkt dan weer dat de prijs de komende periode licht zal stijgen.
•
In de beoordeling van de groentetelers speelden zonder twijfel de stijgende energieprijzen een grote rol. Tot een derde van de totale kosten in serreteelt is toe te schrijven aan energiekosten. De Europese gasprijs zit al lange tijd in een stijgende lijn, en ligt momenteel zo’n 5 keer hoger dan in het begin van 2021. Aangezien sommige telers hun energiecontracten hebben vastgeklikt en anderen niet, is de impact van deze stijgende energiekosten niet voor alle telers dezelfde.
•
Voor tomaten zien we een beperktere aanvoer, die deels te verklaren is omdat de telers wachten met het opplanten door de hoge energieprijzen. Hierdoor staat de tomatenprijs al een paar maanden hoog. Ondanks de goede prijzen staat het rendement onder druk door de aanhoudende hoge productiekosten.
•
In de marktsituatie van de andere belangrijke glasgroenten, komkommer, paprika en sla, zijn er momenteel geen uitschieters qua prijs of volume.
De index voor sierteelt onder glas daalt naar de op een na laagste score tot 65. De inschatting van de economische situatie van de afgelopen 6 maanden zakte van een hoog cijfer 123 naar 81. Ook hier is de sterke daling voornamelijk te verklaren doordat siertelers de komende 6 maanden niet positief inschatten: de index daalt van 100 naar 48, een nieuw dieptepunt. •
65% van de ondervraagde siertelers denkt dat de productie ongewijzigd zal blijven het komende half jaar. 35% verwacht een productiestijging.
•
45% van de ondervraagden verwacht een prijsstijging. 34% verwacht een prijsdaling, waarvan 29% zelfs een sterke prijsdaling.
•
Ten gevolge van de coronapandemie werd er weinig gereisd, met als gevolg dat er meer vraag was in de lente en de zomer naar sierteeltproducten. Nu consumenten deze investeringen hebben gedaan, is er de vrees dat er in de komende periode een terugval zal zijn van de vraag naar sierteeltproducten. Bovendien is er de toenemende inflatie en verlies van koopkracht bij de consument.
•
Sommige sierteeltproducten worden rechtstreeks geraakt door de oorlog in Oekraïne. Niet alleen de afzet naar Rusland en Oekraïne komt in het gedrang, ook de doorvoerhandel wordt geblokkeerd, waardoor landen zoals Kazachstan en Oezbekistan nog moeilijk te bereiken zijn.
•
Gezien de langere teeltcyclus in de boomkwekerij zal het een uitdaging worden om een voldoende groot aanbod te hebben de komende periode. Bovendien ziet deze subsector de vraag stijgen door openbare investeringen van onder meer steden en gemeentes.
•
Ook bij vele siertelers onder glas is er de vrees van toenemende energiekosten door de oorlog in Oekraïne. De mate waarin deze energiekosten doorwegen in de totale kosten, hangt echter af van teler tot teler.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 11 van 15
De conjunctuurindex voor fruitteelt daalt sterk, van 98 naar 61. Voor de voorbije 6 maanden daalde de index met 18 punten tot 77, maar opnieuw is het de toekomstige verwachting die een felle daling optekent: van 102 naar 45. Enkel in 2014 was deze score lager (36), dit ten gevolge van de Russische boycot op onder meer Europees fruit. •
52% van de fruittelers verwacht voor de komende 6 maanden geen productiewijzigingen. 35% denkt dat de productie zal dalen, waarvan 22% een sterke daling verwacht.
•
43% verwacht de komende 6 maanden een sterke prijsdaling en 18% een lichte prijsdaling. 29% denkt dan weer dat de prijs niet zal wijzigen het komende halve jaar.
•
De perenmarkt kent een gunstige evolutie sinds de oogst van 2021. Door tegenvallende oogsten in andere Europese landen ten gevolge de weersomstandigheden is de prijsvorming beter dan gemiddeld. In februari ligt de prijs van een conférencepeer zo’n 20% hoger dan het gemiddelde op de lange termijn. Toch is er ongerustheid bij de telers door de Oekraïnecrisis. Zo verloopt de uitvoer van klasse II-peren moeilijk en komt fruit uit het zuidelijk halfrond dat normaal naar Rusland of Oekraïne gaat, deels op de Europese markt terecht.
•
Voor de appelen zorgt een hogere Europese oogst voor druk op de prijzen. Ook hier speelt de Oekraïnecrisis een belangrijke rol. Door het wegvallen van export van voornamelijk Poolse appelen richting Oekraïne, dreigt er op het Europese continent een overaanbod te komen, wat een verdere druk op de appelprijzen kan betekenen de komende periode.
•
Ook in deze tuinbouwsector spelen de toenemende energiekosten een belangrijke rol in de bewaring van het hardfruit.
3 BELEMMERINGEN De ondervraagde land- en tuinbouwers hebben de afgelopen zes maanden minder belemmeringen ondervonden: 73% van hen ondervond belemmeringen tegenover 81% in het najaar van 2021. Zoals gebruikelijk in de voorjaarsenquête dalen de belemmeringen veroorzaakt door weersomstandigheden sterk (van 50% naar 19%). Als we verder kijken welke belemmeringen de land- en tuinbouwers nog hebben aangeduid, valt op dat beperkingen vanuit overheidswege sterk stijgt (van 30% naar 41%), gevolgd door financiële problemen (26%) en afzetproblemen (18%). 6% van de ondervraagden meldt problemen met dier- of plantenziektes.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 12 van 15
Figuur 4: Aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die in afgelopen zes maanden belemmeringen ondervonden, 2012-2022 100% 90% 80%
Belemmeringen totaal Financiële problemen Beperkingen van overheidswege
Weersomstandigheden Afzetproblemen Dier- of plantenziektes
81%
70%
73%
60% 50%
50%
41%
40% 30%
30%
24% 19% 13%18%
20% 10% 0%
26%
10%
6%
najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar najaar voorjaar 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Bron: Departement Landbouw en Visserij
De meeste belemmeringen werden gemeld door de varkenshouders (90%), en fruittelers (80%). Opvallend is dat ook de andere deelsectoren veel belemmeringen hebben ondervonden. Siertelers noteren het laagste getal: daar heeft 55% van de telers de afgelopen 6 maanden minstens 1 belemmering gehad. Als we in detail gaan kijken naar welke belemmeringen zijn aangeduid, zien we dat de beperkingen van overheidswege vooral door groentetelers in openlucht (67%) werden aangeduid. Bemesting blijft een heikel punt in Vlaanderen en de verdere aanscherping van de bemestingsregels zorgt voor een bezorgde sfeer. Ook de achteruitgaande beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen (erkenningen die wegvallen, weinig nieuwe middelen, enz. ) zorgen ervoor dat het in bepaalde teelten moeilijk wordt om de teelt tot een goed einde te brengen. Dat baart de telers duidelijk zorgen. Ook bij producenten van dierlijke sectoren kwam dit antwoord meer terug dan gewoonlijk: vleesveehouders en melkveehouders (allebei 48%) en 34% van de varkenshouders. Ongetwijfeld heeft hier de beslissing van de Vlaamse Regering eind februari om de stikstofproblematiek aan te pakken een rol gespeeld. In dit akkoord moeten veehouders een reductie van de uitstoot verwezenlijken de komende jaren, en wordt er een uitkoopregeling opgemaakt voor de zogenaamde rode en oranje bedrijven. 73% van de varkenshouders hebben melding gemaakt van financiële problemen, ver gevolgd door siertelers (34%), vleesvee, melkvee en groenten in openlucht (allemaal 25%). Afzetproblemen werden aangeduid door 58% van de fruittelers, 50% van de varkenshouders, en 43% van de telers van groenten in openlucht. Slechts 2% van de veetelers en 5% van de melkveehouders heeft afzetproblemen ondervonden de afgelopen 6 maanden. De problemen met dier- of plantenziektes bleven eerder beperkt en werden gemeld bij groenten onder glas (20%), vleesvee (11%) en fruit (9%). De belemmeringen als gevolg van het weer werden het hoogst ingeschat door de akkerbouw (31%) en groenten in openlucht (28%).
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 13 van 15
4 INVESTERINGEN In de voorjaarsenquête vragen we de land- en tuinbouwers ook of ze investeringen plannen voor het komende jaar. 35% van de ondervraagde land- en tuinbouwers plant het komende jaar investeringen op het bedrijf. Hiermee wordt bijna eenzelfde niveau gehaald als bij de vorige bevraging. Ondanks de pessimistischere toekomstkijk (zie hoofdstuk 2 en 3) van vele sectoren, is er toch geen terugval te zien in de geplande investeringen. Land- en tuinbouwers hebben voornamelijk aangeduid te zullen investeren in gebouwen en installaties (22%), gevolgd door investeringen in werktuigen en/of machines, die tot 13% zakken tot een van de laagste niveaus sinds de bevragingen. Geplande investeringen in grond blijven nagenoeg gelijk op 9%, terwijl 1% van onze land- en tuinbouwers aangeeft nog te zullen investeren in productie- en/of leveringsrechten. Figuur 5: Aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die het komende jaar investeringen plannen, 2012-2022 45% 40% 35% 30% 25% 20%
34% Totaal binnen het jaar Gebouwen en/of installaties Werktuigen en/of machines Grond Productie en/of leveringsrechten
21% 16%
15% 10%
9%
5%
4%
0%
2012 2013 2014 Bron: Departement Landbouw en Visserij
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
35%
22%
13% 9% 1% 2022
In totaal plant de deelsector fruit met 50% de meeste investeringen. Dit was ook zo het geval in de vorige bevraging in 2021. Opvallende stijgers zijn akkerbouw (van 19% naar 39%) en vleesvee (van 21% naar 42%). Melkvee (36%), groenten in openlucht (28%) en sierteelt onder glas (36%) blijven nagenoeg gelijk tegenover de bevraging in het voorjaar van 2021. Opvallende daler is de varkenssector: hier is slechts 12% van de ondervraagden van plan om te investeren, tegenover 25% het jaar ervoor. Dit cijfer is het laagste getal sinds het begin van de enquêtes. Ook bij de telers van groenten onder glas is een daling merkbaar: van 38% naar 22%. Onderstaande tabel maakt duidelijk dat land- en tuinbouwers vooral investeren in gebouwen, gevolgd door investeringen in werktuigen/machines. We hebben eveneens gepeild naar de geplande investeringen voor over twee à drie jaar. De aandelen zijn meestal enkele procenten lager dan die van de investeringsplannen binnen het jaar. Ten opzichte van de voorgaande bevraging in 2021 valt wel op dat de investeringen in gebouwen om te voldoen aan wettelijke voorschriften stijgt van 4,7% naar 9,7%.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 14 van 15
Tabel 1: Aandeel Vlaamse land- en tuinbouwers die de komende drie jaar investeringen plannen, voorjaar 2022 Binnen het jaar
Investeringen Gebouwen en/of installaties: ter vervanging ter uitbreiding om te voldoen aan wettelijke voorschriften (milieu, dierenwelzijn, enz.) ter verbreding en diversificatie (thuisverwerking, thuisverkoop, hoevetoerisme, enz.) Werktuigen en/of machines Grond Productie- en/of leveringsrechten Andere Totaal
Over 2 à 3 jaar
22,5% 14,4%
20,9% 11,1%
4,5% 9,8%
5,4% 9,7%
3,2% 13,2%
3,3% 12,0%
8,9% 1,4%
12,4% 0,4%
2,3% 34,8%
1,4% 32,3%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
5 MEER INFORMATIE Dit is het rapport van de 31ste enquêteronde, afgenomen in maart 2022 bij Vlaamse land- en tuinbouwbedrijven die deel uitmaken van het Vlaamse Landbouwmonitoringsnetwerk (LMN). Voor de berekening van de landbouwconjunctuurindex bevraagt het Departement Landbouw en Visserij sinds 2007 circa 600 land- en tuinbouwers over hun bedrijfssituatie (productie, verkoopprijzen, belemmeringen en investeringen). De antwoorden van deze steekproef worden geëxtrapoleerd naar de totale Vlaamse landbouwpopulatie. De index kan gaan van 0 (alle landbouwers zeer negatief) tot 200 (alle landbouwers zeer positief). Bij een index van 100 zijn er evenveel negatieve als positieve antwoorden. De uitgebreide methodologische beschrijving en de voorgaande zesmaandelijkse rapporten staan op de website van Landbouw en Visserij: landbouwcijfers vlaanderen. De landbouwconjunctuurindex is berekend op een 0-200-schaal als het gemiddelde van volgende twee vragen: • Hoe beschouwt u de economische situatie van uw bedrijf gedurende de afgelopen zes maanden? Met als index = (% veel beter dan normaal + 0,5 * % beter dan normaal) - (0,5 * % slechter dan normaal + % veel slechter dan normaal)+100 De antwoorden “normaal” worden niet meegenomen in de berekening van de index. • Hoe verwacht u dat de economische situatie van uw bedrijf de komende zes maanden zal evolueren? Met als index = (% sterk stijgen + 0,5 * % licht stijgen) - (0,5 * % licht dalen + % sterk dalen)+100 De antwoorden “gelijk blijven” worden niet meegenomen in de berekening van de index.
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// De Vlaamse landbouwconjunctuurindex voorjaar 2022
pagina 15 van 15