Vlaanderen is natuur
NA TUUR I N R I C H TIN G S KR A N T 1 M E I 201 5
Berlare Broek - Donkmeer VERBORGEN NATUURPAREL AAN DE SCHELDE
21 juni 2015 Eendenkooi Berlare
‘Ontdek de natuur met de hele
familie’
UITNODIGING info op www.vlm.be
Situering
Het projectgebied (400 ha) omvat de omgeving van het Donkmeer en Berlare Broek. Deze oude Scheldemeander ligt ten noorden van de bochtige Schelde in Berlare. Het grootste deel heeft een groene gewestplanbestemming en wordt beheerd als natuur- en bosgebied door vzw Durme en het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Tot het projectgebied behoren enkel hun eigendommen en die van andere deelnemende partners (gemeente Berlare, intercommunale Dender Durme Schelde en polder tussen Schelde en Durme). Deze waardevolle natuur geniet in het kader van de Habitatrichtlijn en de Vogelrichtlijn bescherming op Europees niveau.
Beste lezer, Het waterrijk landschap en de groene omgeving van Overmere Donk bekoort de mens al lang. Turfontginning, de aanleg van visvijvers, weilanden, akkers en populieraanplanten hebben het landschap zijn huidig uitzicht gegeven en de oorspronkelijke natuur teruggedrongen. Toch is dit gevarieerd gebied nog steeds een hotspot voor biodiversiteit. Het natuurinrichtingsproject Berlare Broek - Donkmeer wil de resterende kwetsbare natuur veilig stellen en een duwtje in de rug geven zodat zich opnieuw een uniek en stabiel ecosysteem ontwikkelt. Naast natuurherstel staat binnen natuurinrichting de relatie tussen mens en natuur in de kijker: ontdekken, genieten en beleven in een natuurlijk landschap. Paden, toegangspoorten, infoborden, hengelsteigers, uitkijkpunten, … worden voorzien met oog voor eenheid en duidelijkheid. Natuur moet toegankelijk gemaakt worden voor iedereen, maar zonder de meest kwetsbare zones te verstoren.
Wil je nog meer te weten komen over onze plannen? Ontdek op zondagnamiddag 21 juni 2015 (van 14u tot 17u30) wat de natuur voor Berlare in petto heeft. Via doe-activiteiten kom je er heel wat te weten over de natuur. Laat je wegwijs maken in de plannen en geef je mening bij de infostandjes. Toegang tot de eendenkooi via de Brielstraat, het brugje of laat je gratis overzetten met de boot ‘Blauwe Reiger’.
Wat doet natuurinrichting? Natuurinrichting herstelt, ontwikkelt en behoudt de bij-
Overmere
situering gebied Uitbergen SCHELDE
Vlaamse overheid
BERLARE
zondere natuurwaarden via een projectmatige en gebiedsgerichte aanpak. De Vlaamse minister van Leefmilieu heeft het natuurinrichtingsproject Berlare Broek - Donkmeer ingesteld op 28 mei 2014. Hiermee maakt de Vlaamse overheid financiële middelen vrij om een uitgebreid natuurherstel uit te voeren en zet ze de schouders onder het versterken en herstellen van een uniek ‘laagveenecosysteem’. In Vlaanderen werken twee overheidsdiensten, het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), hiervoor samen. De constructieve samenwerking met de gemeente Berlare, vzw Durme, de polder tussen Schelde en Durme, de intercommunale Dender Durme Schelde, het Regionaal Landschap Schelde Durme, de provincie Oost-Vlaanderen, … resulteert in het huidige plan.
natuurenbos.be vlm.be
Toekomstvisie voor Berlare Broek en omgeving Donkmeer in Europees kader • Herstel specifieke vegetaties o.a. laagveen, natte hooilanden, waterplanten, elzenbroekbossen, … met speciale aandacht voor het herstel van drijftillen • Herstel van verlandingsvegetaties en rietmoeras o.a. via oeverinrichting voor beschermde vogels zoals roerdomp, snor, woudaap, … • Specifieke inrichting (o.a. visvriendelijker maken van oevers, vrije vismigratie, overwinteringsplaatsen) en ecologisch gericht visstandbeheer voor modderkruiper, bittervoorn, paling, …
Legende voorziene werken \ Boswerken \ Grote oppervlaktes zijn ingeplant met onnatuurlijk populierenbos die lokaal gekapt worden. Op zeer natte bodem kunnen wortels verwijderd worden om rietmoeras te ontwikkelen. Soms worden selectief bomen verwijderd om open plekken of bosranden te maken of om spontane bosontwikkeling toe te laten. \ Verwijderen en bestrijden exoten \ Gebiedsvreemde soorten zoals Amerikaanse eik, Amerikaanse vogelkers, bamboe, reuzenbalsemien en Japanse duizendknoop zijn echte woekeraars. Ze worden verwijderd zodat het bos verder kan evolueren naar een meer natuurlijk bos. \ Ruimen slib \ De dikke sliblaag in de plassen verstoort het natuurlijk watersysteem en verhindert de groei van veel waterplantsoorten en organismen. Door deze sliblaag te verwijderen, wordt de kwaliteit van de onderwaterbodem verbeterd en kan zich een goed ecosysteem ontwikkelen. \ Herstellen vispopulatie \ Het creëren van een natuurlijker en evenwichtig visbestand zal bijdragen tot de betere ontwikkeling van waterplanten. We verwijderen zo veel mogelijk bodemwoelende vissen door een groot, fijnmazig net over de bodem te slepen en dit te combineren met het elektrisch afvissen aan de oevers. Op verschillende plaatsen zullen sloten met elkaar verbonden worden zodat vismigratie tussen verschillende deelzones opnieuw mogelijk is. \ Waterhuishoudingswerken \ Specifieke waterlopen en plassen worden afgesloten van andere en krijgen (o.a. door middel van regelbare stuwen) een natuurlijker peilregime. Een aantal waterlopen met water van mindere kwaliteit monden momenteel uit in waterplassen waar natuurontwikkeling voorzien is. Kan de waterkwaliteit niet ‘aan de bron’ worden verbeterd, dan worden enkele waterlopen omgeleid om aanrijking met voedingsstoffen van bepaalde zones tegen te gaan. \ Inrichten oevers \ Grachten, waterlopen en plassen worden her en der heringericht zodat riet en ruigtekruiden zich beter kunnen ontwikkelen en een ideale leefomgeving voor vissen, vogels en andere dieren kunnen vormen. Minder diep maken, verbreden en afschuinen van oevers zal de overgang van land naar water landschappelijk accentueren en de structuur interessanter maken. \ Plaggen \ Op beperkte schaal willen we de bodem afgraven (‘plaggen’) voor het herstel en de ontwikkeling van zeer waardevolle laagveenvegetaties en hooilanden. Bij plaggen wordt de bovenste, voedselrijke laag van de bodem afgevoerd. Op die manier kunnen andere plantensoorten, die houden van een ‘armere’ bodem, zich beter ontwikkelen. \ Uitbouwen recreatieve voorzieningen \ Een belangrijk aandachtspunt is de verbetering van de mogelijkheden voor zachte recreatie (wandelen, natuurbeleving, fietsen en vissen). We maken maximaal gebruik van de bestaande paden die we, indien nodig, verbeteren met een nieuwe halfverharding. Op verschillende plaatsen komen er infoborden, wegwijzers, kijkwanden, vlonders en voor de hengelaars komen er extra steigers.
Turfput
Broekmeers Reservaatzone vzw Durme De bloemrijke veenhooilanden, grachtjes met waterplanten en brede rietoeverzones langs helder water van Broekmeers worden optimaal ingericht. Bijzondere moerasvogels en plantensoorten, zoals grote boterbloem en wateraardbei, zullen het er zo opnieuw naar hun zin krijgen. De grote geruimde waterplassen en de vele slootjes zullen veel libellen aantrekken, waaronder de zeldzame glassnijder.
In de Turfput staat het herstellen van kraakhelder water met ondergedoken en drijvende waterplanten en zeldzame vissen voorop. De zuidelijke oeverrand verandert van een populierenaanplant naar een natte rietoeverzone voor moerasvogels. Specifieke aandacht gaat uit naar de ontwikkeling van een drijftil. Dit is een drijvende mat van plantenresten met riet en zeldzame moerasplanten, waaronder moerasvaren en kamvaren.
Het voornaamste doel voor de reservaatzone van vzw Durme is het ontwikkelen van brede rietoevers en zeer natte rietzones (waterriet). Hier kunnen zeldzame rietvogels zoals de roerdomp zelfs tot broeden komen. Deze reigerachtige voelt zich thuis in uitgestrekte, goed ontwikkelde en structuurTurfput rijke rietvelden.
Berlare Broek
Heykens Polsmeersen
Donkmeer
Reservaatzone vzw Durme Aangrenzend aan de plas Heykens willen we riet ontwikkelen en ruimte geven aan moeraskruiskruid, grote boterbloem, wateraardbei, … Hiervoor zullen we populieren kappen en grond afgraven of plaggen. Op de bestaande drijftil worden de wilgen verwijderd en het riet gemaaid. In het structuurrijke natte rietland dat zich ontwikkelt, zullen bijzondere moerasvogels de nodige rust vinden om te broeden.
Eendenkooi Berlare Broek
Broekmeers Heykens - Polsmeersen
Maeydonkbossen Spletters
De zuidelijk gelegen waardevolle Maeydonckbossen en Spletters zullen via bosbeheer verder ontwikkelen. Met gerichte dunningen, kapwerken en aanplanten wordt gestreefd naar structuur- en lichtrijke bossen met open plekken, bloemrijke bosranden, dood hout in het bos en houtkanten als verbinding tussen de bossen. Deze hoekjes en kantjes bieden allerlei leefmogelijkheden voor planten en dieren en zullen kleurrijke vlinders zoals de zeldzame grote weerschijnvlinder overhalen om hier regelmatig een bezoekje te brengen.
In het Berlare Broek, ter hoogte van enkele waterplassen in de buurt van het oude pompgemaal ‘t Schuitje en het nog werkende pompgemaal Turfput worden open zonnige rietoevers afgegraven. Hiervoor verdwijnen populieren op de rand van de waterplassen en in de aangrenzende percelen. Ze maken plaats voor soorten die er thuishoren als zwarte els en gewone es. Het populierenhout werd vroeger gebruikt voor luciferproductie. Door verdroging en de historische aanplant van populierproductiebos zijn soortenrijke elzenbroekbossen sterk achteruitgegaan.
Maeydonkbossen - Spletters Hemelse Rij
Hemelse Rij Donkmeer
We streven naar een verbetering van de waterkwaliteit in het Donkmeer. De witte waterlelie en de paling zullen er wel bij varen. Delen van de Donkmeeroevers krijgen een geschiktere structuur, waarin met aanplant van riet meer kansen worden geboden aan planten en vissen. Hierbij wordt eveneens rekening gehouden met de aanleg van hengelplaatsen.
Zo kan het Donkmeer er in de toekomst uitzien.
De Hemelse Rij wordt ingericht als paaiplaats en opgroeiplaats voor jonge vissen (kraamkamer). Hiervoor is doorstromend water met diepere en ondiepere oevers nodig, met voldoende zuurstof en zonnige plekken in de grachten. Niet alle vissen trekken zo ver weg als de paling om te paaien en dan terug te keren naar hun opgroeiplaats. Met onder meer de aanleg van vispassages en het inrichten van paaiplaatsen wil het natuurinrichtingsproject de paling en andere vissen betere ontwikkelingskansen bieden.
er? • Hoe voelt het om op een dr ijftil t et wat h n i e sta er t i z an? Wat • K an ik
jd alti r e t a omt w me verst oppen in het riet? • Stro
• Waar zitten de eende n? neden? e b r naa
Ideeën voor de inrichting van de eendenkooi en omgeving
Vooral de omgeving van de eendenkooi zal een opvallende verandering ondergaan. Aan de rand van Nieuwdonk wordt ter vervanging van het huidige dierenpark een nieuwe aaiweide ingericht. Je zal er kunnen wandelen tussen o.a. schapen en geiten en als je wil, mag je ze zelf aaien. De zone waar zich nu de dierenkooien bevinden, krijgt een ander uitzicht. Het is de bedoeling dat planten en dieren die zich thuis voelen in de kern van dit natuurgebied zich hier opnieuw kunnen ontwikkelen. Ook jij zal hier een plekje vinden om tot rust te komen. Kinderen kunnen hier in het bos en aan het water komen spelen en één en ander opsteken over de natuur. En misschien kan je over enkele jaren een toren beklimmen om de eendenkooi vanuit de hoogte te bekijken.
Wilgentunnel Uitkijktoren
Gerenoveerde eendenkooi Donkmeer
Vogelnest en buitenklas Ric
ht
Zitbank Mevrouw Eend
ing
Do
nk
laa
n
Sanitair en infopunt Spelen Ri
ch
tin
g
Wilgentunnel Br
iel
st
ra
at
Picknick
Aaiweide
Waterspeelplaats
Vogelkijkhut en ooievaarsnest
Nieuwdonk recreatievijver
Vlonderpad door nat bos Aaiweide Vlaamse Landmaatschappij, Regio West Vlaams Administratief Centrum (VAC), Virginie Lovelinggebouw, Koningin Maria Hendrikaplein 70/75 - 9000 Gent 09 244 85 00 - www.vlm.be - info@vlm.be
Agentschap voor Natuur en Bos Vlaams Administratief Centrum (VAC), Virginie Lovelinggebouw, Koningin Maria Hendrikaplein 70/73 - 9000 Gent 09 276 20 00 - www.natuurenbos.be - ovl.anb@vlaanderen.be
Ann De Grande, projectleider 09 244 85 14 - ann.degrande@vlm.be Els Seghers, communicatieverantwoordelijke 09 244 85 03 - els.seghers@vlm.be
Hannelore Van de Wiele - 09 276 20 26 hannelore.vandewiele@lne.vlaanderen.be
VU: VLM, ir. Toon Denys, gedelegeerd bestuurder, Gulden Vlieslaan 72, 1060 Brussel / Tekst en vormgeving: VLM / Foto’s: gemeente Berlare, ANB en VLM / Kaart p 2-3: AGIV, Orthofoto’s, middenschalig, kleur, provincie Oost-Vlaanderen - Noord, opname 2012 / Oplage: 7.000 exemplaren / Uitgavedatum: mei 2015 / Extra exemplaar opvragen: VLM, Regio West of digitaal op www.vlm.be / Volg ons ook op facebook en twitter