Vlaanderen is landbouw & visserij
DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
2015
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW
Rapport ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Vincent Samborski, Luc Van Bellegem
www.vlaanderen.be
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Afdeling Monitoring en Studie Verantwoordelijk uitgever Jules Van Liefferinge, Secretaris-Generaal Depotnummer D/2015/3241/102 Lay-out Afdeling Monitoring en Studie Druk Vlaamse overheid Voor bijkomende exemplaren neemt u contact op met Afdeling Monitoring en Studie Koning Albert II-laan 35 bus 40 Tel. 02 552 78 20 / Fax 02 552 78 71/ ams@lv.vlaanderen.be Een digitale versie vindt u terug op
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Samborski V & Van Belleghem L. (2015) De biologische landbouw in Vlaanderen: stand van zaken 2014, Departement Landbouw en Visserij, Brussel Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Indien u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hierbij graag helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 2 van 39
Deze publicatie werd door het Departement Landbouw en Visserij met de meeste zorg en nauwkeurigheid opgesteld. Er wordt evenwel geen enkele garantie gegeven omtrent de juistheid of de volledigheid van de informatie in deze publicatie. De gebruiker van deze publicatie ziet af van elke klacht tegen het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren, van welke aard ook, met betrekking tot het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. In geen geval zal het Departement Landbouw en Visserij of zijn ambtenaren aansprakelijk gesteld kunnen worden voor eventuele nadelige gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de via deze publicatie beschikbaar gestelde informatie. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 3 van 39
INHOUD VOORWOORD .......................................................................................................................................................................................... 5 SAMENVATTING ....................................................................................................................................................................................... 6 1 INLEIDING....................................................................................................................................................................................... 8 2 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU-28 (2013) ....................................................................................................... 9 2.1
PRODUCTIE
2.2
BIOLOGISCHE VOEDINGSMARKT IN EUROPA
3
9 10
BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN: Stand van zaken in 2014 ................................................ 11
3.1
INLEIDING
11
3.2
AANTAL PRODUCTIEBEDRIJVEN
12
3.3
AANTAL BEDRIJVEN IN DE KETEN
13
3.4
DIERLIJKE PRODUCTIE
14
3.5
PLANTAARDIGE PRODUCTIE
15
4
PRODUCENTENPRIJZEN VAN BIOPRODUCTEN ......................................................................................................17
4.1
BIOLOGISCHE MELK
17
4.2
BIOLOGISCHE AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT
18
5
OVERHEIDSUITGAVEN 2014 .............................................................................................................................................. 21
5.1
ALGEMEEN OVERZICHT
21
5.2
UITGAVEN VOOR ONDERZOEK
22
5.3
HECTARESTEUN
23
5.4
PIJLER I-STEUN VOOR BIOLANDBOUWERS
24
6
DISTRIBUTIE EN CONSUMPTIE VAN BIOLOGISCHE PRODUCTEN................................................................ 26
6.1
BESTEDINGEN
26
6.2
CONSUMENTENPROFIEL
28
6.3
MARKTAANDEEL
29
6.4
DISTRIBUTIEKANALEN
31
6.5
CONSUMENTENPRIJS
31
FIGUREN .................................................................................................................................................................................................... 33 TABELLEN ................................................................................................................................................................................................. 34 BRONNEN ................................................................................................................................................................................................. 35 VERKLARENDE WOORDENLIJST ................................................................................................................................................. 36 BIJLAGE I: OPPERVLAKTEN PER TEELT ...................................................................................................................................37
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 4 van 39
VOORWOORD Dit jaarlijkse rapport geeft een overzicht van de recentste cijfers over de biosector in Vlaanderen. De gegevens zijn grotendeels afkomstig van de controleorganen en omvatten heel wat kerngegevens over de productie. Het rapport wordt verder aangevuld met een raming van de middelen die de overheid spendeert aan de sector en met de nationale GfK-cijfers over consumptie en distributie van biologische producten. Een dankwoord is hier op zijn plaats voor Marie Verhassel, Elfi Laridon, Vanessa De Raedt (Departement Landbouw en Visserij), Lieve Decock (ILVO) en Paul Verbeke (BioForum Vlaanderen) voor hun medewerking bij de totstandkoming van het rapport.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 5 van 39
SAMENVATTING Eind 2014 waren er 343 biologische productiebedrijven in Vlaanderen, een toename met 7% ten opzichte van 2013. De sector verwelkomde 39 nieuwe bedrijven en 15 bedrijven zetten hun activiteit als producent stop. Er zijn minstens 314 professionele biobedrijven (92%) in Vlaanderen. Bij de overige 8% vindt men onderzoeksinstellingen, scholen, sociale werkplaatsen, proefcentra en didactische projecten die biologisch produceren voor eigen doeleinden. 43 biolandbouwers zijn ook gecertificeerd als verkooppunt. Biologische bedrijven zijn gemiddeld veel kleiner dan gangbare bedrijven: 211 bedrijven zijn kleiner dan 10 hectare en bewerken 13% van het totaal areaal, terwijl 90 bedrijven groter zijn dan 20 hectare en drie vierde van het areaal beheren. De gemiddelde bedrijfsgrootte van een biobedrijf is 14,7 hectare tegenover 25 hectare in de gangbare landbouw. Behalve de producenten zijn er ook nog 741 bedrijven gecertificeerd voor andere marktactiviteiten zoals bereiding, verkoop, verdeling en import van bioproducten uit niet EU-landen. Het areaal bleef in 2014 nagenoeg gelijk aan 2013: er stond 5.042 hectare (-0,5%) onder controle waarvan 698 hectare in omschakeling. Van het totaal bio-areaal van Vlaamse producenten ligt er 202 hectare in het Waals Gewest. Bijna de helft (48,5%) van het gecertificeerd areaal bestaat uit grasland, boomkweek en areaal onder natuurbeheer. Bodembedekkers (17%) zijn de tweede belangrijkste categorie, gevolgd door de akkerbouwgewassen (14%), aardappelen, groenten en kruiden (11%), fruitteelten (9,5%). Toegang tot grond is voor de biologische landbouw een belemmering voor verdere groei, onder meer door de hoge grondprijzen in Vlaanderen. 120 Vlaamse biobedrijven houden dieren op hun bedrijf. Het aantal biologisch gehouden dieren steeg met 2,6% en bedroeg 375.373 stuks. Vlaanderen gaf 3,8 miljoen euro uit aan de biosector, 6,7% meer dan in 2013. 44% van de uitgaven komt terecht bij de producent in de vorm van hectaresteun, investeringssteun, bedrijfsadvisering en bijdrage in de controlekosten. Dat aandeel is nooit eerder zo hoog geweest. In 2014 betaalde de overheid 1,03 miljoen euro aan hectaresteun voor 3.740 hectare subsidiabele oppervlakte, wat 27% van de totale uitgaven is. 21% van de uitgaven ging naar keten- en marktontwikkeling, een vijfde ging naar onderzoek- en kennisontwikkeling en de overige 15% werd besteed aan de promotie van bioproducten en vormingsactiviteiten. Het accent blijft dus onverminderd op de ondersteuning van de productie en de producent liggen. De bestede middelen voor onderzoek bedroegen 770.424 euro. Zonder rekening te houden met onrechtstreekse onderzoeksuitgaven en voorlichting, wordt ongeveer 380.000 euro besteed aan onderzoek dat specifiek voor de biosector bestemd is. De biobestedingen in BelgiĂŤ groeiden in 2014 verder door tot 435 miljoen euro (+3,8%), terwijl de totale voedingsbestedingen met 0,8% daalden. Vlaanderen heeft hierin een aandeel van 212 miljoen euro (+3,5% tegenover 2013). Ruim negen op de tien Belgische gezinnen kochten vorig jaar wel eens een bioproduct. Slechts 7% van deze gezinnen koopt minstens wekelijks bio en staan in voor iets meer dan de helft van alle biobestedingen. De overgrote meederheid van de biokopers koopt dus sporadisch en/of een beperkt assortiment. De gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bioaandeel met amper 0,9%. De alleenstaanden ouder dan 40 jaar hebben het hoogste (4,1%) en sterkst groeiende bio-aandeel. Biozuivel was vorig jaar het sterkst groeiend segment. Zowel vlees als de plantaardige bioproducten kenden een jaar zonder groei. Voor de totale biomarkt bedroeg het marktaandeel vorig jaar 1,8%. Binnen de verse voeding heeft bio een marktaandeel dat boven 2% uitstijgt en gestaag verder groeit. De ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 6 van 39
biologische vleesvervangers hebben het grootste marktaandeel. Een op de vier gekochte vleesvervangers is biologisch. Het kleinste marktaandeel hebben de biovleeswaren met 0,7%. Biologische versproducten zijn gemiddeld een derde duurder dan gangbare producten. Dit prijsverschil blijft nagenoeg stabiel over de jaren heen. De klassieke supermarkt (Dis 1) blijft met 45,3% het grootste biokanaal maar moet terrein prijsgeven aan de buurtsupermarkt en hard discount. Hard discount is het kleinste maar wel het sterkst groeiende biokanaal.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 7 van 39
1 INLEIDING Op 24 maart 2014 heeft de Europese Commissie een voorstel gelanceerd tot wijziging van de Verordening 834/2007. Het voorstel heeft als doel de EU wetgeving aan te passen aan de huidige situatie van de EU-markt die verviervoudigd is over de afgelopen 10 jaar. De Europese Commissie acht een wijziging van de wetgeving noodzakelijk zodat de sector zich verder kan ontwikkelen en kan beantwoorden aan toekomstige uitdagingen. Het voorstel van de Commissie beoogt tekortkomingen van het huidige systeem weg te werken. De Europese Commissie heeft ook een actieplan goedgekeurd (Action Plan for the future of Organic Production in the European Union). Deze documenten kan u vinden op: 
Het voorstel van verordening: development/index_en.htm

Actieplan: http://ec.europa.eu/agriculture/organic/documents/eu-policy/european-actionplan/act_en.pdf
http://ec.europa.eu/agriculture/organic/eu-policy/policy-
Ondertussen loopt de procedure en is het afwachten wanneer de nieuwe verordening er komt en welke wijzigingen er aan het voorstel zijn aangebracht. Ook in het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) zitten enkele veranderingen voor de biologische producent. De bedragen voor de hectaresteun zijn gewijzigd vanaf 2015: de bedragen voor de omschakelingspremie liggen iets lager dan voordien en verbintenissen worden afgesloten op perceelsniveau. Er bestaan twee types verbintenissen: omschakeling naar de biologische productiemethode (2 of 3 jaar) en voortzetting van de biologische productiemethode (5 jaar). Net als vroeger kan voor bepaalde teelten geen hectaresteun verkregen worden. Het betreft tabak, champignons, bos, spontane bedekking, gronden in natuurbeheer, teelten niet in volle grond en sierteelt. Het nieuwe besluit geldt vanaf 1 januari 2015 voor nieuwe verbintenissen aangegaan vanaf deze datum. Oude PDPO II-verbintenissen die op dat tijdstip nog lopen, zullen omgezet worden naar de nieuwe regelgeving. De steunaanvrager krijgt de kans om al dan niet in te stemmen met de herziening van zijn hectaresteun. De vergroeningspremie is een component van de directe steunbetaling aan producenten die gekoppeld is aan ecologisch verantwoorde praktijken, en wordt net als de hectaresteun, aangevraagd via de verzamelaanvraag. Biolandbouwers zijn vrijgesteld van de vergroeningsvereisten en krijgen de vergroeningspremie uitbetaald zonder te moeten voldoen aan de verplichtingen. Wel wordt er rekening gehouden met mogelijke dubbelfinanciering: als het bedrijf meer dan 15 ha bouwland heeft of minder dan 75% grasland, braak, vlinderbloemigen of de combinatie ervan zal bij bepaalde combinaties met ecologisch aandachtsgebied de uitbetaling van de agromilieumaatregel, beheerovereenkomst of hectaresteun verlaagd worden.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 8 van 39
2 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU-28 (2013) 2.1 PRODUCTIE Het biologisch areaal in de EU-28 groeide in 2013 verder tot 10,2 miljoen hectare, of 5,8% van de totale landbouwoppervlakte in de EU-28. Oostenrijk heeft nog steeds het hoogste aandeel bio-areaal (19,5%), gevolgd door Zweden (16,3%) en Estland (16%), dat in 2009 een aandeel bio-areaal van amper 10,5% had. Spanje heeft op Europees niveau de meeste oppervlakte biologische grond; het land bewerkt 1,6 miljoen hectare bio-areaal, ofwel 16% van het totale Europese bio-areaal. De areaalgroei in de EU-28 zette zich in 2013 door met een toename van 2,6%. Er was vooral areaalgroei in de nieuwe EU-landen te zien, zoals Bulgarije (+44%) en KroatiĂŤ (+27%). Bij de oude EU-lidstaten (de EU15) zijn er enkele landen waarvan het areaal afneemt: in Griekenland daalde het areaal met -17%, in het Verenigd Koninkrijk met -3,8% en in Denemarken met -3,3%. In Duitsland vertraagde de groei tot amper 2,5%. Ter vergelijking: BelgiĂŤ kende in 2013 een groei van 4,7% en Vlaanderen van 2,5%. Figuur 1: biologisch areaal (in omschakeling + biologisch) in de EU-28, in 1.000 hectare (linkeras) en in aandeel biologisch areaal in totaal landbouwareaal (rechteras), 2009-2013 2.000.000
25
1.800.000 1.600.000
20
1.200.000
15
1.000.000 800.000
10
600.000 400.000
aandeel bio-areaal
hectare
1.400.000
5
200.000 0
2009
0
2010
2011
2012
2013
Aandeel bio in het totaal landbouwareaal (%)
Bron: Eurostat, FiBL(World of Organic Agriculture 2015)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 9 van 39
2.2 BIOLOGISCHE VOEDINGSMARKT IN EUROPA De EU-28 heeft een aandeel van 40% van alle bio-retailverkoop in de wereld. Binnen Europa is Duitsland de grootste voedingsmarkt, goed voor 7,7 miljard euro. Frankrijk komt op de tweede plaats met 4,4 miljard euro en kende de voorbije jaren een enorme groei. België had in 2013 de elfde grootste voedingsmarkt met 403 miljoen euro. De Verenigde Staten blijven wereldwijd de grootste markt voor biologische producten: 43% van alle retailverkoop van bioproducten in de wereld wordt gerealiseerd door de V.S. Figuur 2: Europese landen met de hoogste omzet uit de verkopen van biologische producten, 2013, in miljoen euro
Duitsland
7.750
Frankrijk
4.380
Verenigd Koninkrijk
2.065
Italië
2.020
Zwitserland
1.668
Oostenrijk
1.065
Zweden
1.018
Spanje
998
Denemarken
917
Nederland
840
België
403
Bron: FiBL (World of Organic Agriculture)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 10 van 39
3 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN: STAND VAN ZAKEN IN 2014 3.1 INLEIDING In de periode 2010-2014 was er in Vlaanderen een continue groei van het aantal producenten (+34%) en van het aantal andere marktdeelnemers (+43%). De gemiddelde jaarlijkse groei over de periode 20102014 van het aantal bedrijven bedraagt 7%. De jaren daarvoor lag die groei, met 1% per jaar, beduidend lager. De gemiddelde areaalgroei bedraagt jaarlijks ongeveer 5% over dezelfde periode. Figuur 3: evolutie van de oppervlakte bio, oppervlakte in omschakeling (linkeras), aantal producenten en aantal marktdeelnemers (exclusief producenten) (rechteras), 2003-2014
6.000
800
3.000
600 500 400
aantal bedrijven
15% 27%
30%
20%
hectare
4.000
14%
700 5.000
300 2.000 200 1.000 100 0
0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 areaal biologisch aantal productiebedrijven
areaal in omschakeling aantal marktdeelnemers (excl. producenten)
Bron: Departement Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 11 van 39
3.2 AANTAL PRODUCTIEBEDRIJVEN In de periode 2008-2013 is er een bescheiden maar constante groei van de biosector in Vlaanderen merkbaar. Ook in 2014 nam het aantal bedrijven verder toe. Eind 2014 waren er 343 bedrijven onder controle. Dat zijn er netto 24 meer dan in 2013 of een toename met 7%. De sector verwelkomde 39 nieuwe biobedrijven en 15 anderen zetten hun activiteiten als bioproducent stop (tabel 1). Van de 15 stopzettingen zijn er 3 bedrijven niet meer als bio-producent actief maar ze oefenen wel nog andere gecontroleerde activiteiten uit. De overige 12 bedrijven stopten definitief. Twee bedrijven die in hetzelfde jaar gestart en gestopt zijn, werden niet meegeteld (ook hun percelen niet). Er waren ook gevallen waarbij bedrijven hun activiteiten opsplitsten in een nieuwe vennootschap op hetzelfde vestigingsadres. Deze bedrijven werden wel als nieuwe producenten meegeteld. 43 biolandbouwers zijn ook gecertificeerd als verkooppunt (41 in 2013). Van alle gecertificeerde bedrijven zijn er 314 professionele landbouwers (92%): in de lijst vindt men eveneens onderzoeksinstellingen, proefcentra, sociale werkplaatsen, didactische projecten en enkele scholen terug die percelen op biologische wijze bewerken voor eigen doeleinden. Tabel 1: aantal bedrijven onder controle, aantal nieuwe bedrijven, stopzettingen en nettogroei, 2014 totaal onder controle
gestopt in 2014
nieuw in 2014
nettogroei t.o.v. 2013
West-Vlaanderen
81
3
8
+5
Oost-Vlaanderen
73
3
8
+5
Limburg
47
2
5
+3
Antwerpen
67
5
10
+5
Vlaams-Brabant
75
2
8
+6
343
15
39
+24
totaal
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
Figuur 4 illustreert in welke mate de bedrijven biologisch zijn. 85% van het areaal hoort toe aan bedrijven die volledig tot bijna volledig biologisch zijn. Dat betekent dat het bio-areaal minstens 90% van het totale bedrijfsareaal inneemt. Dat geldt voor 228 bedrijven ofwel twee derde van de bedrijven onder controle. 11% van het areaal hoort toe aan 70 bedrijven die gedeeltelijk bio zijn: dit zijn dan vooral bedrijven die in fase van omschakeling zitten. Het aandeel van hun biologische percelen in hun totale bedrijfsoppervlakte bedraagt tussen 50 en 90%. Tot slot is 4% van het bio-areaal in handen van 45 bedrijven die eigenlijk overwegend gangbaar produceren. 13% van het bio-areaal is in handen van 211 bedrijven die kleiner zijn dan 10 hectare, 75% van het bioareaal wordt beheerd door 90 bedrijven die groter zijn dan 20 hectare.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 12 van 39
Figuur 4: aandeel van het biologisch areaal van de Vlaamse biobedrijven opgesplitst volgens volledig tot bijna volledig bio, gedeeltelijk bio en overwegend gangbaar, 2014 overwegend gangbaar (<50%, 45 bedrijven) 4% gedeeltelijk bio (50-99%, 70 bedrijven) 11%
volledig tot bijna volledig bio (90100%, 228 bedrijven) 85% Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
3.3 AANTAL BEDRIJVEN IN DE KETEN Zodra bedrijven in de voedselketen met biologische producten werken met menselijke en dierlijke consumptie als einddoel, worden ze onderworpen aan een uitvoerige controle op hun marktactiviteit. Tabel 2 geeft een overzicht van het aantal marktdeelnemers die een activiteit uitoefenen als bereider, verdeler, importeur of verkooppunt. Producenten worden niet opgenomen, zelfs al oefenen ze ook activiteiten uit als bereider of verkopen ze zelf hun producten op de hoeve. Bij de verkooppunten worden enkel verkooppunten geteld die voor meer dan 5.000 euro per jaar aan bioproducten (voorverpakt + bulk) verkopen, aangezien wie onder deze omzetdrempel zit, vrijgesteld wordt van controle. Voor een specifiekere omschrijving van de gecontroleerde activiteiten in de keten verwijzen we naar het Besluit van de Vlaamse Regering van 12 december 2008 (http://lv.vlaanderen.be/nl/bio/wetgeving-biologische-landbouw). In 2014 zijn er in Vlaanderen 99 bijkomende marktdeelnemers gecontroleerd in vergelijking met 2013. Er zijn nu in totaal 741 bedrijven die een hoofdzetel in Vlaanderen hebben met gecontroleerde marktactiviteiten. De toename met 15% is vooral te danken aan de toename van de verkooppunten (+38 bedrijven) en de verwerkers (+35 bedrijven). 219 bedrijven combineerden verschillende van deze activiteiten op hun bedrijf. Er werden in totaal 482 bedrijven voor bereidingsactiviteiten gecontroleerd, waarvan 283 bedrijven enkel de activiteit van bereider uitoefenen. Verder zijn er in totaal 88 gecertificeerde verkooppunten, 108 importeurs, 316 verdelers, al dan niet in combinatie met andere activiteiten. 53 bereiders zijn vestigingen van een supermarktketen en worden gecontroleerd omdat zij zelf ter plaatse brood bereiden met ingrediĂŤnten van biologische oorsprong.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 13 van 39
Tabel 2: aantal marktdeelnemers onder controle (exclusief producenten), Vlaanderen, 2008-2014 marktactiviteit
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
evolutie 2013-2014
enkel bereider
236
238
226
226
238
248
283
+35
enkel verdeler
42
58
68
78
95
122
147
+25
enkel importeur
18
22
23
20
24
28
26
-2
enkel verkooppunt
48
47
51
44
51
28
66
+38
combinatie meerdere activiteiten
118
137
144
171
193
216
219
+3
462
502
512
539
601
642
741
+99
van
totaal
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
3.4 DIERLIJKE PRODUCTIE Van de 343 biolandbouwers houden 120 (35%) zich bezig met veehouderij. In 2013 waren dat er 126. Dat betekent dat de overige 223 bedrijven geen enkel dier houden. De bepaling van het aantal varkens, lammeren, kalveren en stuks pluimvee gebeurt op basis van het aantal verkochte dieren op jaarbasis. Voor alle andere diersoorten (intensieve veehouderij) gaat het om het aantal aanwezige dieren op het moment van controle. In 2014 werden ongeveer 375.000 dieren volgens de biologische productiemethode gehouden (+2,6%), waarvan 364.000 stuks pluimvee. Het aantal melkkoeien bedroeg 1.434 (+17%). Het aantal verkochte varkens daalde met bijna 1.000 stuks ten opzichte van 2013 naar 1.842. Het aantal biologisch gehouden dieren stemde in 2014 overeen met 5.581 grootvee-eenheden (GVE). Tabel 3: aantal biologische dieren onder controle en aantal GVE, 2008-2014 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2.533
2.554
2.676
3.014
2.797
3.040
2.801
1.157
1.132
1.191
1.224
1.271
1.228
1434
2.217
2.098
1.672
1.908
2.098
2.824
1.842
205.224
233.804
264.376
357.631
346.731
352.900
364.061
waarvan legkippen
80.234
77.235
90.981
130.384
131.867
135.495
142.959
waarvan moederdieren
33.970
56.650
49.180
99.880
87.810
105.413
106.040
vleeskippen
90.890
99.770
124.170
127.345
127.030
111.968
114.942
schapen
3.964
1.972
1.859
3.876
2.578
2.349
1.775
geiten
3.760
2.808
2.292
4.134
4.180
4.468
4.710
238
231
153
196
74
87
74
0
0
0
0
0
0
32
50
24
20
30
23
54
78
217.986
243.491
273.748
370.789
358.481
365.722
375.373
4.874
4.923
4.864
5.898
5.861
5.554
5.581
runderen
waarvan melkkoeien varkens pluimvee
paarden en hertachtigen bizonkoeien andere TOTAAL TOTAAL (in GVE)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
In 2014 waren er 48 biobedrijven met rundvee. 26 bedrijven hebben enkel en alleen rundvee. Van de 13 bedrijven met geiten zijn er 10 die dat niet combineren met andere diersoorten. De biologische pluimveehouderij is een vrij gespecialiseerde tak: 38 op de 54 bedrijven met pluimvee hebben enkel ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 14 van 39
pluimvee en houden daarnaast geen andere diersoorten. Het kweken van schapen (32 bedrijven), varkens (16 bedrijven) en paardachtigen (12 bedrijven) gebeurt dan weer wel overwegend in combinatie met andere dieren. Tabel 4: aantal bedrijven met biologische dierlijke productie, 2013-2014 2013
2014
aantal bedrijven met dieren (uniek)
126
120
aantal bedrijven met rundvee
49
48
28
26
51
54
33
38
aantal bedrijven met varkens
14
16
aantal bedrijven met schapen
35
32
aantal bedrijven met geiten
14
13
aantal bedrijven met paarden en hertachtigen
8
12
enkel rundvee aantal bedrijven met pluimvee enkel pluimvee
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TÜV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
3.5 PLANTAARDIGE PRODUCTIE Terwijl het aantal bedrijven in vergelijking met 2013 steeg, bleef het areaal nagenoeg gelijk. Het totaal Vlaamse biologisch areaal inclusief omschakeling daalde met 0,5% tot 5.042 hectare. Het aandeel van het areaal biolandbouw in de totale Vlaamse landbouwoppervlakte bedraagt nog steeds 0,8%. Van het totale biologische areaal was er 698 hectare in omschakeling. Dat is een daling met 10% tegenover 2013. 201,7 hectare percelen van 10 Vlaamse bioboeren liggen in Wallonië en zijn ook in het totale areaal meegenomen. Groei is er vooral bij het areaal fruit, met 15% meer areaal. Het areaal fruit in omschakeling is in 2014 meer dan verdubbeld: van 48 hectare naar 103 hectare. Dalingen zijn er ook: het areaal grasland, natuurgrond, bos en boomkweek is met 4% gedaald. Het areaal akkerbouw loopt met bijna 5% terug. Zo is het areaal biologische tarwe gehalveerd in vergelijking met 2013. Het areaal bodembedekkers is status-quo gebleven. De kleine daling in areaal is het gevolg van een groter uittredend dan inkomend areaal. De instroom van kleine bedrijven heeft ook tot gevolg dat de gemiddelde grootte van een biobedrijf in Vlaanderen daalt naar 14,7 hectare (vorig jaar 15,9 hectare). In de totale Vlaamse landbouw is de gemiddelde bedrijfsgrootte 25 hectare, waarbij er een stijgende trend is. Het areaal van de 39 nieuwe producenten bedraagt in totaal 90 hectare (waarvan 68 hectare in omschakeling), maar de 15 stoppers verminderen het areaal met 98 hectare. 30 van die nieuwe bedrijven zijn kleiner dan 3 hectare. Net niet de helft van het totale bio-areaal bestaat uit weilanden en land met natuurwaarde. In deze categorie nemen blijvend grasland (1.236 hectare) en gebieden met natuurwaarde (796 hectare), zoals heidegrond, het grootste aandeel in. Bodembedekkers maken 17% van het bio-areaal uit en dragen bij aan een gezonde bodem. Het betreft hier vooral de inzaai van eenjarige en meerjarige klaver, goed voor 812 hectare. 14% van het bio-areaal bestaat uit akkerbouwgewassen. Dat zijn voor 80% granen zoals tarwe, gerst, triticale, spelt en maïs. Bij de overige akkerbouwgewassen vindt men luzerne (21 hectare) en hop (11 hectare). De categorie akkerbouw omvat ook braakliggende gronden (faunabraak, spontane bedekking) voor een totaal van 20 hectare. Aardappelen, groenten en kruiden nemen samen 10% van het bio-areaal in. Belangrijke gewassen zijn vruchtgroenten (77 hectare), waarvan 56 hectare pompoen. Aardappelen nemen 75 hectare in. Verder staan er diverse koolsoorten (61 hectare), wortelen en knollen (46 hectare) en bladgroenten (18 hectare). ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 15 van 39
Bij de koolsoorten is bloemkool het meest geteelde gewas (17 hectare). Tot slot maakt fruit 9% uit van het bio-areaal. Appelen en peren (samen 247 hectare of 53% van het totale areaal biologisch fruit) zijn al jaren vaste waarden in het bio-assortiment. Op het eind van de publicatie vindt u een gedetailleerde tabel per teelt (bijlage I). Tabel 5: areaal in omschakeling en biologisch volgens teeltgroepen, 2014 in omschakeling
biologisch
totaal
verschil 2013-2014
aandeel
akkerbouw incl. granen, industriële gewassen
91
626
717
-4,7%
14,2%
bodembedekkers (vlinderbloemigen, klavers)
95
762
857
0%
17,0%
377
2071
2.448
-3,7%
48,5%
0
5
5
-
0,1%
32
510
542
+8%
10,7%
fruit
103
370
473
+15%
9,4%
totaal
698
4.344
5.042
-0,5%
100%
teeltgroep
grasland, boomkweek en areaal onder natuurbeheer sierteelt aardappelen, groenten en kruiden
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TÜV Integra, Certisys, Quality Partner, Control Union
Figuur 5 toont de evolutie van de teeltgroepen in de periode 2002-2014. Vooral graslanden en gronden met natuurwaarde hebben in de periode 2010-2013 bijgedragen aan de toename van het bio-areaal. In 2014 liep dit areaal voor de eerste keer terug. Ook de toename van het areaal bodembedekkers tot en met 2013 is opvallend. In 2014 bleef dit areaal gelijk aan het jaar ervoor met 857 hectare. De productie van biologische groenten en fruit neemt op lange termijn toe. Figuur 5: evolutie van het bio-areaal volgens teeltgroep, in hectare, 2002-2014 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2002 akkerbouw
2003
2004
2005
bodembedekkers
2006
2007
2008
2009
grasland + boomkweek
2010
2011
2012
groenten
2013
2014
fruit (incl. noten)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van gegevens van Certisys /TÜV Nord Integra / Quality Partner / Control Union
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 16 van 39
4 PRODUCENTENPRIJZEN VAN BIOPRODUCTEN 4.1 BIOLOGISCHE MELK 2014 was een merkwaardig jaar voor de melkprijzen. Het einde van het melkquotum komt dichterbij en de basisprijzen van gangbare melk kenden een daling van 37 euro per 100 liter in januari 2014 tot 26 euro per 100 liter in december 2014. De daling is het gevolg van een overproductie, die begin december opliep tot 100 miljoen liter. Door de gunstige prijzen eind 2013 gingen melkveehouders meer produceren, maar het overaanbod zorgde er vlug voor dat de prijs kelderde. In de biologische landbouw bleef de basismelkprijs heel het jaar stabiel op 45 euro per 100 liter, ook een recordniveau. Het prijsverschil gangbaar-bio bedroeg in december 2014 bijna 20 euro op 100 liter en in de eerste jaarhelft van 2015 kan die kloof nog groter worden voordat er mogelijk een normalisatie optreedt. Er dient opgemerkt te worden dat de vraag naar biomelk hoger is dan het aanbod (ca. 6 miljoen liter per jaar in Vlaanderen). Om die grote vraag in te vullen wordt momenteel heel wat biologische melk ingevoerd vanuit o.a. Nederland en het Verenigd Koninkrijk. De prijzen van biomelk zijn bovendien niet zo onderhevig aan schommelingen op de wereldmarkt omdat de melk meestal lokaal wordt afgezet. Het is niet duidelijk wat het einde van het melkquotum zal betekenen voor de biologische melkprijs. Er wordt verwacht dat de productie van melk in het algemeen tegen 2020 tot 12% zal toenemen en de gemiddelde melkprijs tot 14% zal dalen in dezelfde periode (Deuninck, Van der Straeten & Van Gijseghem). Sectorspecialisten verwachten een intensivering van de productie d.w.z dat de melkveehouders het rendement per dier zullen proberen op te drijven door schaalaanpassingen op hun bedrijf (biobedrijfsnetwerken). Voor de biosector is er nog ruimte om melk te produceren tegen een gunstige en stabiele prijs. Om de productie te kunnen opdrijven is er in de biosector vooral behoefte aan meer grond. Figuur 6: evolutie van de basisprijzen voor gangbare en biologische melk, BelgiĂŤ, in â‚Ź per 100 liter, 2004-2014
50 45 40 35 30 25 20 15 10
0
dec/03 mrt/04 jun/04 sep/04 dec/04 mrt/05 jun/05 sep/05 dec/05 mrt/06 jun/06 sep/06 dec/06 mrt/07 jun/07 sep/07 dec/07 mrt/08 jun/08 sep/08 dec/08 mrt/09 jun/09 sep/09 dec/09 mrt/10 jun/10 sep/10 dec/10 mrt/11 jun/11 sep/11 dec/11 mrt/12 jun/12 sep/12 dec/12 mrt/13 jun/13 sep/13 dec/13 mrt/14 jun/14 sep/14 dec/14
5
melkprijs gb
melkprijs biomelk
Bron: Drietand Magazine ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 17 van 39
4.2 BIOLOGISCHE AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT De prijzen voor biologische aardappelen, groenten en fruit zijn afkomstig van de veiling Belorta, waaraan 44 biologische telers (34 Vlaamse, 8 Nederlandse en 2 Waalse) leverden. De prijzen zijn middenprijzen betaald aan de producent. In 2014 kenden de gangbare prijzen van groenten matige tot slechte prijzen door de zachte winter enerzijds en door de Russische boycot anderzijds. Hierdoor kon een deel van de gangbare productie niet geĂŤxporteerd worden. Verder zetten de telers veel meer op hun veld dan normaal, wat het overaanbod nog meer in de hand werkte. Het fruit kende een goede oogstperiode, maar de prijzen zakten in het laatste kwartaal.
4.2.1 Aardappelen Het prijsverloop van aardappelen verloopt jaarlijks cyclisch, met een piek in de zomerperiode en lage prijzen in het najaar. Producenten werden door de goede rendementen van vorige jaren aangespoord om veel aardappelen te zetten. 2014 werd voor de gangbare aardappelen gekenmerkt door overproductie: er staan te veel aardappelen klinkt het (VILT, 18/08/2014). De prijsvorming leed hieronder. In onderstaande grafiek zien we dat de prijs op een laag pitje blijft in de zomerperiode, daar waar die in de vorige jaren telkens piekte. In juli 2014 bedroeg de prijs 0,5 euro per kg, de helft van de prijs van juli 2013. In december 2014 bedroeg de gangbare prijs 0,49 euro per kg, terwijl de biologische aardappelprijs het jaar afsloot met 0,6 euro per kg, waardoor gesteld kan worden dat de bioboer amper een meerprijs heeft gekregen voor bio-aardappelen. Figuur 7: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische aardappelen, in â‚Ź/kg, 2010-2014
1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0
aardappelen gangbaar
aardappelen biologisch
Bron: Belorta, VBT
4.2.2 Witloof Na een dieptepunt in 2013 herstelde de prijs voor biowitloof zich in 2014 tot een normaal niveau. De prijs voor biologisch witloof bleef stabiel rond 2,5 euro per kg. De prijs voor gangbare witloof lag op het eind ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 18 van 39
van het jaar iets lager dan 1,5 euro per kg. De witloofteelt kende door de zachte winter 2013-2014 meer ziekten en plagen dan normaal waardoor het rendement iets lager uitviel (Proeftuinnieuws). Figuur 8: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische witloof, in â‚Ź/kg, 2007-2014
witloof bio
dec/14
aug/14
apr/14
dec/13
aug/13
apr/13
dec/12
aug/12
apr/12
dec/11
aug/11
apr/11
dec/10
aug/10
apr/10
dec/09
aug/09
apr/09
dec/08
aug/08
apr/08
dec/07
5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0
witloof gangbaar
Bron: Veiling Belorta
4.2.3 Prei De prijzen voor prei, zowel gangbaar als biologisch, waren slecht in de eerste zes maanden van het jaar. In het begin van 2014 zakte de prijs van gangbare prei tot 0,12 euro per kg, het laagste peil sinds het begin van de metingen. Hetzelfde gold voor de biologische prijs, die de prijs van de gewone prei volgde. Daarna trad er opnieuw herstel op en klom de prijs in juli even omhoog om te pieken op 1,9 euro per kg. Daarna viel de prijs van bioprei opnieuw terug naar 1 euro per kg op het einde van het jaar. Door de zachte winter was er een te groot aanbod over heel Europa, waarvan de verkoop nog belemmerd werd door een beperkte vraag van de consument en een beperkte export (VILT, 2 januari 2015). Figuur 9: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische prei, in â‚Ź/kg, 2007-2014 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5
prei bio
nov/14
jul/14
mrt/14
nov/13
jul/13
mrt/13
nov/12
jul/12
mrt/12
nov/11
jul/11
mrt/11
nov/10
jul/10
mrt/10
nov/09
jul/09
mrt/09
nov/08
jul/08
mrt/08
nov/07
jul/07
0,0
prei gangbaar
Bron: Belorta Veiling ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 19 van 39
4.2.4 Appelen en peren 2014 was een recordjaar voor de Europese en ook de Belgische bio-appel- en -perenoogst. De productie van bio-appels in België bedroeg 3.030 ton (+34% ten opzichte van 2013) en van bioperen 1.374 ton (+30%). België prijkt op Europees vlak op de tweede plaats, na Nederland wat het aandeel biologische geproduceerde peren betreft, met 16,5% van alle peren die biologisch geproduceerd worden (BioForum Vlaanderen). Deze topoogst had onvermijdelijk lagere prijzen tot gevolg. De prijs van een gangbare Jonagold-appel bedroeg eind 2014 nog slechts 0,09 euro per kg, terwijl dat in het begin van het jaar nog 0,3 euro per kg was. Hetzelfde scenario deed zich voor bij de peren. De prijs van de biologische appelen bedroeg 1,12 euro per kg in januari en steeg daarna tot 1,29 euro per kg in september. In december daalde de prijs opnieuw tot 1,12 euro per kg. Bij de biologische peren zakte de prijs van 1,45 euro in januari tot 1,19 euro per kg in november. Pas in december ging de prijs opnieuw omhoog. Omdat biologisch fruit vooral op de interne markt wordt afgezet, heeft de Ruslandcrisis weinig tot geen invloed gehad op de biosector. Figuur 10: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische appelen en peren, in €/kg, 2007-2014
2,0 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2
prijs jonagold (gangbaar)
prijs conférenceperen (gangbaar)
prijs jonagold (bio)
prijs conférenceperen (bio)
okt/14
jul/14
apr/14
jan/14
okt/13
jul/13
apr/13
jan/13
okt/12
jul/12
apr/12
jan/12
okt/11
jul/11
apr/11
jan/11
okt/10
jul/10
apr/10
jan/10
okt/09
jul/09
apr/09
jan/09
okt/08
jul/08
apr/08
jan/08
0,0
Bron: VBT, Belorta-veiling
Meer markt- en prijsinformatie kan u terugvinden op de website van BioForum Vlaanderen onder het project Bio zoekt Keten: http://www.bioforumvlaanderen.be/nl/cijfers_algemeen
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 20 van 39
5 OVERHEIDSUITGAVEN 2014 5.1 ALGEMEEN OVERZICHT Het Departement Landbouw en Visserij maakt elk jaar een raming van de financiële inspanningen van de overheid ten behoeve van de biosector. De cijfers zijn de effectieve uitgaven die binnen het kalenderjaar 2014 gebeurd zijn en omvatten ook de Europese cofinanciering. In 2014 gaf de Vlaamse overheid voor 3,8 miljoen euro uit voor de biosector (figuur 11). Dat is 6,7% meer dan in 2013. De schommelingen van jaar op jaar zijn toe te schrijven aan de onregelmatige betaling van de onderzoeksprojecten. Deze projecten lopen over verschillende jaren. Het ene jaar wordt er weinig uitbetaald, het andere jaar worden meerdere projecten afgerekend. Gemiddeld blijven de uitgaven over de laatste acht jaar vrij stabiel rond de 3,5 miljoen euro per jaar. 44% van de uitgaven komt rechtstreeks bij de bioboer terecht in de vorm van hectaresteun, investeringssteun, bijdrage in de controlekosten, gratis bedrijfsadvisering. Dat aandeel is nooit eerder zo hoog geweest. Vooral de uitbetaalde investeringssteun (324.000 euro) maakte een sprong voorwaarts met 250% maar ook de hectaresteun stijgt van jaar op jaar. In 2014 keurde de landbouwadministratie enkele grote investeringsdossiers goed die betrekking hebben op de biopluimveesector. Een vijfde van de uitgaven ging naar onderzoek en kennisontwikkeling. 21% ging naar keten- en marktontwikkeling en de resterende 15% omvat de meerjarige promotiecampagne «Renaissance van de echte smaak» vanuit VLAM en de vorming voor biolandbouwers. Het zwaartepunt van de uitgaven blijft dus onverminderd op de ondersteuning van de productie en de producent liggen, met meer dan 1 miljoen euro aan uitbetaalde hectaresteun (zie verder), dat is meer dan een vierde van alle uitgaven voor de biosector. Ook de werkingssubsidie voor sectororganisatie BioForum steeg met 10%, omdat sinds vorig jaar ook de middelen voor de Bioweek aan de subsidie toegevoegd werden. Figuur 11: evolutie van de overheidsuitgaven, in euro, 2000-2014 4.000.000 3.500.000 3.000.000 2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Bron: Departement Landbouw en Visserij ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 21 van 39
Figuur 12: verdeling van de overheidsmiddelen voor biologische landbouw, kalenderjaar 2014
communicatie, promotie en draagvlakverbreding 15%
keten- en marktontwikkeling 21%
onderzoek en kennisontwikkeling 20%
biologische productie 44% Bron: Departement Landbouw en Visserij
5.2 UITGAVEN VOOR ONDERZOEK De ondersteuning van kennisontwikkeling en kennisuitwisseling in functie van de groei van de biologische land- en tuinbouw maar ook van de voedingssector blijft een belangrijke pijler van het gevoerde beleid. Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw en Voeding (NOBL), Coördinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt (CCBT) en de biobedrijfsnetwerken vormen de basis voor het Vlaamse onderzoeks- en kennisnetwerk voor biolandbouw en voeding en zetten zich samen in voor de coördinatie, samenwerking en aansturing van het onderzoek en de kennisuitwisseling. NOBL bevordert de dialoog en de samenwerking tussen onderzoekers, praktijk en beleid. Samen met CCBT heeft NOBL een aansturende rol in het laten doorstromen van de diverse onderzoeksresultaten en het organiseren van vraaggestuurd onderzoek. Zo zetten NOBL en CCBT vragen en problemen die aan bod komen in de biobedrijfsnetwerken op de onderzoeksagenda. Het zwaartepunt van projecten voor specifiek de biologische landbouw ligt bij het CCBT en het praktijkonderzoek, waarbij gewasbeschermingstechnieken en bodemgezondheid de belangrijkste thema’s zijn. Dit onderzoek wordt via jaarlijkse dotaties gefinancierd door het Departement Landbouw en Visserij. Een ander financieringskanaal voor landbouwonderzoek is het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT). Een aantal van deze IWT-onderzoeksprojecten kunnen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de biosector. Deze projecten zijn initieel vaak niet specifiek bedoeld voor de sector, maar de resultaten kunnen, mits ze vertaald worden naar een biologische productiecontext, ook toegepast worden in de biologische landbouw. Door de relevantie voor bio wordt een deel van de kostprijs voor deze projecten via een verdeelsleutel toegewezen aan de onderzoeksuitgaven voor de biologische landbouw. Verder investeert het ILVO ook een deel van zijn beleidsdotatie voor onderzoek in de biologische landbouw. Daarin zit ook de werking van NOBL inbegrepen. Los van het onderzoek subsidieert ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 22 van 39
Vlaanderen ook voorlichtende activiteiten zoals het publiceren van kennisberichten (5.000 euro) en het samenbrengen van landbouwers per sector in de biobedrijfsnetwerken (49.000 euro). Er waren in 2014 geen betalingen voor demonstratieprojecten ten behoeve van de biosector. De uitgaven voor onderzoek zijn dus een raming. Er wordt geen rekening gehouden met eventuele lokale initiatieven bij de provincies en met financiering vanuit Europese fondsen. In totaal werd 770.424 euro uitgegeven aan onderzoek, voorlichting en kennisuitwisseling. Het grootste aandeel zijn de toegewezen bedragen voor het onrechtstreekse IWT-gefinancierde onderzoek (332.199 euro). De subsidies voor CCBT (127.750 euro) en de praktijkproeven bij Inagro (105.877 euro) staan op de tweede en derde plaats. Zonder rekening te houden met de onrechtstreekse onderzoeksuitgaven en de voorlichting en kennisuitwisseling was nog 380.000 euro bestemd voor onderzoek specifiek voor de biologische sector. Tabel 6: gedetailleerd overzicht van de uitgaven voor onderzoek en kennisuitwisseling, Vlaanderen, in euro, 2014 Uitgaven 2014 (in euro) Onderzoek en ontwikkeling
716.226
door ADLO gefinancierde projecten excl. CCBT
94.425
door IWT gefinancierde projecten
332.199
deel Inagro subsidie voor bio
105.877
met dotatie ILVO
56.000
CCBT: algemene werking en projecten
127.750
Voorlichting en kennisuitwisseling
54.173
subsidie biobedrijfsnetwerken
49.172
kennisberichten (CCBT)
5.001
Totaal
770.424
Bron: Departement Landbouw en Visserij
5.3 HECTARESTEUN Elk jaar kan de biologische landbouwer hectaresteun aanvragen via de verzamelaanvraag. Om er recht op te hebben moet de landbouwer zich voor minstens 5 jaar engageren om de biologische productiemethode volgens de Europese regelgeving toe te passen. Dit engagement wordt bevestigd via het certificaat van het controle-orgaan enerzijds en via de overeenkomst die de landbouwer aangaat met het Vlaams Gewest voor het bekomen van de hectaresteun anderzijds. Na 5 jaar kan de boer opnieuw kiezen om zich voor een nieuwe vijfjarige periode te engageren. De aanvragen worden in het campagnejaar ingediend terwijl de uitbetalingen van dat campagnejaar pas het jaar erop plaatsvinden. In 2014 (=campagnejaar 2013) betaalde de Vlaamse overheid 1.036.628 euro uit aan hectaresteun (waarvan 50% cofinanciering door Europa), dat is 5% meer dan in 2013. De betaling had betrekking op 3.740 hectare. Dat is 74% van het totale areaal dat in 2013 officieel erkend was. Dat verschil is deels toe te schrijven aan de percelen van producenten met hoofdzetel in Vlaanderen en percelen die in WalloniĂŤ zijn gelegen. Deze percelen komen in Vlaanderen niet in aanmerking voor hectaresteun maar zijn wel opgenomen in het totale areaal van de Vlaamse biolandbouwers. Daarnaast is er ook een kleine groep biolandbouwers die geen premie kunnen aanvragen, bijvoorbeeld voor natuurgronden die niet begraasd worden.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 23 van 39
6.000
1.200.000
5.000
1.000.000
4.000
800.000
3.000
600.000
2.000
400.000
1.000
hectaresteun (â‚Ź)
oppervlakte (ha)
Figuur 13: evolutie van het aantal producenten onder controle, areaal onder controle, areaal met steun (linkeras) en de betalingen hectaresteun (rechteras), per campagnejaar, Vlaanderen, 1993-2013
200.000
95 100 102 107 164 176
231 253 251 233 231 236 232 230 230 242 256 282 299 319 343
0
0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
campagnejaar (campagnejaar 2013 = betaaljaar 2014) areaal met ha-steun
totaal areaal bio onder controle
hectaresteun
aantal bedrijven
Bron: Departement Landbouw en Visserij
5.4 PIJLER I-STEUN VOOR BIOLANDBOUWERS De biolandbouwers ontvingen naast de biospecifieke steun ook nog rechtstreekse steun (uit pijler I). Uit de cijfers van het Departement Landbouw en Visserij blijkt dat 120 biolandbouwers (van 319 biolandbouwers) 951.743 euro aan toeslagrechten uitbetaald kregen in 2013. Gemiddeld gezien kregen de bio-bedrijven een gemiddeld bedrag van 7.931 euro aan toeslagrechten. Ter vergelijking: voor de totale landbouwsector kregen 21.745 bedrijven met steun gemiddeld 10.492 euro per bedrijf (tabel 7). In 2013 was in Vlaanderen de zoogkoeienpremie (ZK) nog gekoppeld. 11 biolandbouwers ontvingen in 2013 de zoogkoeienpremie met een totale waarde van 27.819 euro. Dat komt neer op een gemiddelde zoogkoeienpremie van 2.529 euro per bedrijf (5.324 euro per bedrijf voor de totale landbouw). In 2013 wordt specifieke steun verleend aan landbouwers die na hun hoofdteelt een groenbedekker inzaaien. Er zijn 21 biolandbouwers die deze steun genoten hebben. Samen ontvingen ze 5.633 euro, dat komt neer op gemiddeld 268 euro per bedrijf. De biolandbouwers krijgen minder steun per bedrijf omdat biobedrijven ook gemiddeld kleiner zijn dan gangbare bedrijven.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 24 van 39
Tabel 7: aantal bedrijven met pijler I steun, totaal uitbetaalde pijler I steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2013 Aantal bedrijven met steun
Totaal uitbetaalde steun (in duizend euro)
Steun per bedrijf (euro per bedrijf)
totaal landbouw
biosector
totaal landbouw
biosector
totaal landbouw
biosector
21.745
120
228.164
952
10.492
7.931
zoogkoeienpremie
5.125
11
27.288
28
5.324
2.529
groenbedekker
7.115
21
3.239
6
455
268
toeslagrechten
Bron: Department Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 25 van 39
6 DISTRIBUTIE PRODUCTEN
EN
CONSUMPTIE
VAN
BIOLOGISCHE
6.1 BESTEDINGEN 6.1.1 Totale bestedingen De resultaten in dit hoofdstuk werden opgetekend door GfK PanelServices Benelux in opdracht van VLAM. Hiervoor werden de aankopen van 5.000 Belgische gezinnen voor thuisverbruik continu opgevolgd. De Belgische gezinnen besteedden vorig jaar ruim 435 miljoen euro aan biologische producten. Dat is 3,8% meer dan in 2013. Vlaanderen heeft hierin een aandeel van 212 miljoen euro (+3,5% tegenover 2013). Deze groei is opmerkelijk omdat de totale voedingsbestedingen voor het eerst sinds jaren daalden met 0,8% in 2014. De stijging bij bio wordt vooral verklaard door een hogere besteding per winkelbezoek. Het aantal biokopers blijft stabiel. Ook de gemiddelde aankoopfrequentie voor bio stagneert rond de 15 keer op jaarbasis terwijl dit voor de gangbare producten daalt. Figuur 14: totale besteding aan biologische producten door de Belgische gezinnen, in miljoen euro, 2008-2014 en jaarlijkse groei van de biobestedingen
700 600 500 400
+13,6% (+1,8%)
300
+3,8% (-0,8%)
+8,3% (+0,7%)
+9,9% (+2,2%)
+2,2% (+0%)
+19,6% (+3,4%)
200 100 0 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Opmerking : tussen haakjes wordt de jaarlijkse groei van de voedingsbestedingen weergegeven Totaal = voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food Bron: GfK Panelservices Benelux voor VLAM
6.1.2 Bestedingen per productcategorie In de winkelrekken liggen er steeds meer verwerkte en voorverpakte bioproducten. Het aantal bioreferenties dat gemeten werd door GfK stijgt jaarlijks en bedroeg vorig jaar meer dan 8.400. Dat hoge aantal referenties wijst op de verbreding van het biopalet. VLAM volgt in deze tekst de consumptie van verse voeding (inclusief diepvries- en kruidenierswaren zoals ontbijtgranen, rijst, droge deegwaren, wijnen en bier) op. In 2014 groeide deze uitgebreide verscategorie met 5%. De groei was groter in WalloniĂŤ dan in Vlaanderen, respectievelijk 15% en 5%. De laatste zeven jaar stegen de biobestedingen in BelgiĂŤ met twee derde. De stijging was het grootst in Brussel. Daar verdubbelden de biobestedingen tussen 2008 en 2013. Vorig jaar vielen de biobestedingen
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 26 van 39
er echter terug met 17%. In Vlaanderen kwam er de voorbije zeven jaar drie kwart bij en in Wallonië groeiden de biobestedingen sinds 2008 met de helft. Figuur 15: bestedingen verse biologische voeding en dranken in België per gewest, in 1.000 euro, 2008-2014 350.000 +5%
300.000 250.000 200.000 +5%
150.000
+15%
100.000 -17%
50.000 0 2008
2009
2010
Vlaanderen
2011
2012
Brussel
Wallonië
2013
2014 Belgie
Bron: GfK PanelServices Benelux voor VLAM
De biobesteding bestaat voor 37% uit AGF-producten (aardappelen, groenten en fruit). Voor de besteding van gangbare producten is dat slechts 19%. De categorie ‘vlees/vis/ei’ neemt 25% van de biobestedingen voor haar rekening en is licht groeiend. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel aanzienlijker (38%). Het aandeel biozuivel is hetzelfde als het aandeel van zuivel in het gangbare circuit: 21%. De graanproducten nemen bij bio en gangbare producten ook eenzelfde aandeel in: 13%. Wijn, bier en fruitsap tot slot zijn bij bio goed voor 4% van het assortiment en bij gangbaar voor 9%. Figuur 16: gekocht assortiment bio vs. gangbaar in België (op basis van besteding)
4%
9% 19%
37%
13% 13% 38%
25%
zuivel
21%
21%
bio
gangbaar
vlees/vis/ei
graanproducten
aardappelen, groenten en fruit
wijn/bier/fruitsap
Bron: Gfk PanelServices Benelux ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 27 van 39
Bij de bestedingen op productniveau waren de belangrijke groeiers in 2014 groentesalades, bier, vis, week- en schaaldieren (incl. verwerkte producten), broodjes, pizza en quiches, droge deegwaren, verse plattekaas, verse zuiveldesserts, melk en kaas. Bij de grootste dalers behoorden de melksubstituten zoals sojadrink, wijnen, room en boter. Op lange termijn zijn de winnaars grosso modo dezelfde: vis, week- en schaaldieren, kaas, boter, kalfs- en lamsvlees, natuurlijke fruitsappen en graanproducten zoals ontbijtgranen, bloem en pizza’s. Bij de verliezers op lange termijn behoren de sojadrinks en varkensvlees.
6.1.3 Bestedingen per capita Qua besteding per capita staan biozuivel en biogroenten op één en twee. De koploper is biozuivel met 5,40 euro per capita, gevolgd door de biogroenten met 4,74 euro. Verder volgen fruit (3,71 euro) en vlees (2,84 euro). Aan biobrood wordt iets meer dan 2 euro per Belg besteed. Bio-eieren en biogevogelte volgen met respectievelijk 1,37 en 1,27 euro. Biovleeswaren, bioaardappelen, biovleesvervangers en biozuivelsubstituten sluiten de rij met respectievelijk 92, 84, 63 en 53 cent per capita. Figuur 17: besteding biologische voeding en dranken per categorie in België, in euro per capita, 2008-2014
30 25 20 15 10 5 0 2008
2009
zuivel (excl substituut) brood/gebak vlees gevogelte/wild
2010
2011
zuivelsubstituten fruit vleesvervangers eieren
2012
2013
2014 aardappelen groenten vleeswaar overige kruidenierswaren en dranken
Bron: GfK PanelServices Benelux
6.2 CONSUMENTENPROFIEL Het aantal kopers die op jaarbasis minstens eenmaal een bioproduct kopen, stagneert rond de 88%. Dus bijna 9 op de 10 Belgische gezinnen koopt wel eens een bioproduct. Slechts 7% van deze gezinnen koopt minstens wekelijks bio en ze staan samen in voor iets meer dan de helft van alle biobestedingen. Het aandeel van deze frequente biokopers nam toe tot 2012 maar stagneert de laatste twee jaar. Binnen de productgroepen zijn er grote verschillen in kopersaantallen. Het aantal kopers stagneert bovendien voor alle categorieën behalve voor eieren en de kleinere categorie van vis, week- en schaaldieren. De kopers van biogroenten zijn veruit de grootste groep. Zo’n 60% van de Belgische ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 28 van 39
gezinnen koopt wel eens biogroenten. De tweede belangrijkste kopersgroep is ‘fruit’ met 43%. Sinds 2005 is het kopersaantal voor fruit ruim verdubbeld. Op de derde plaats komt zuivel met 35 kopers op honderd. De biobroodkopers nemen de vierde plaats in. Een op de vier Belgische gezinnen koopt wel eens een biobrood. Figuur 18: aandeel kopers in enkele bio-verscategorieën in België, 2005-2014
70 60 50 40 30 20 10 0 2005
2006
2007
groenten eieren gevogelte
2008
2009
fruit vlees vleesvervangers
2010
2011
zuivel vleeswaren
2012
2013
2014
brood aardappelen
Bron: GfK PanelServices Benelux
Het aantal kopers van bio-eieren staat op de vijfde plaats met 21%. In 2013 was dat slechts 17%. De biovleeskopers waren samen met de vleeswaren en de aardappelen in het verleden zeer sterke groeiers. Hun aantallen verdubbelden in de periode 2005 tot 2011. Daarna stabiliseerden of daalden de kopersaantallen voor deze categorieën. De kopers van biogevogelte zijn met 10% een kleinere kopersgroep. Het rijtje wordt gesloten door de vleesvervangers met zo’n 6 kopers op 100.
6.3 MARKTAANDEEL 6.3.1 Marktaandeel per product Het marktaandeel van de biologische versproducten in België blijft beperkt maar groeit gestaag verder en bedraagt nu 2,3%. Het marktaandeel van bio verschilt sterk van product tot product. De vleesvervangers hebben met 22% het grootste marktaandeel. De andere categorieën met een hoog bioaandeel zijn o.a. eieren, die sterk groeiden tot boven de 11% marktaandeel, groenten (5,4%), fruit (3,5%) en aardappelen (3,9%). Vlees en vleeswaren bengelen achteraan met respectievelijk 1,5 en 0,7%. Zuivel zit met een bio-aandeel van 2,1% rond het gemiddelde. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 29 van 39
Figuur 19: evolutie marktaandelen bio per verscategorie, BelgiĂŤ, in % van besteding, 2008-2014 25 20 15 10 5 0
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Bron: GfK Panelservices Benelux
6.3.2
Marktaandeel per kopersgroep
In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. Samen zijn zij verantwoordelijk voor de helft van de biobestedingen terwijl zij zo’n 40% van de bevolking uitmaken. De grootste stijging qua bio-aandeel in de periode 2008 tot 2014 vinden we bij de welgestelde gezinnen met kinderen, bij de tweeverdieners en vooral bij de alleenstaanden ouder dan 40 jaar. De laatste groep heeft momenteel ook het hoogste bio-aandeel. 4,1% van hun bestedingen aan verse voeding is bio. Huishoudens met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bio-aandeel: 0,9%. De jonge alleenstaanden (< 40jaar) waren intensieve biokopers maar tonen de laatste jaren minder interesse. Hun bio-aandeel viel terug van 4,5 naar 1,7%. Tabel 8: marktaandeel bio vers per levensfase in BelgiÍ, in aandeel bio in de totale voedingsbesteding (excl. dranken), 2008-2014 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
jonge alleenstaande <40 jaar
4,5%
3,1%
2,5%
2,4%
2,9%
2,9%
1,7%
tweeverdieners
0,8%
1,9%
1,8%
2,0%
2,4%
1,7%
1,8%
huishoudens met kinderen, beperkt inkomen
0,5%
0,6%
0,8%
0,8%
0,7%
0,8%
0,9%
welgestelde huishoudens met kinderen
1,1%
1,4%
1,8%
1,7%
2,0%
2,3%
2,6%
kostwinner (2p)
2,1%
1,4%
1,8%
1,6%
1,4%
1,7%
2,4%
alleenstaande >40j
1,8%
2,4%
3,2%
3,8%
3,1%
3,8%
4,1%
gepensioneerden met beperkt inkomen
1,8%
2,2%
2,2%
2,5%
2,5%
2,5%
2,4%
welgestelde gepensioneerden
1,7%
1,9%
2,2%
2,2%
2,5%
2,6%
2,5%
Bron: GfK PanelServices Benelux
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 30 van 39
6.4 DISTRIBUTIEKANALEN De klassieke supermarkt (Dis 1) is het grootste biokanaal met 45,3% van de markt. De gespecialiseerde winkels (o.a. speciaalzaak, natuurvoedingswinkel en Bioplanet) volgen op de tweede plaats met 30,7% marktaandeel. De marktleider ‘Dis 1’, die in 2012 en 2013 terrein moest prijsgeven, groeide vorig jaar opnieuw. De buurtsupermarkt is het derde belangrijkste biokanaal met zo’n 11% marktaandeel. De rechtstreekse verkoop (hoeve en boerenmarkt) en de openbare markt schommelen rond een marktaandeel van 4 à 5%. De hard discount is het kleinste maar wel het sterkst groeiende biokanaal en heeft nu 3,2% van de markt in handen. In verhouding met de gangbare producten blijft hard discount sterk ondervertegenwoordigd voor bio. Figuur 20: distributiekanalen biologische voeding, België, in % van de bestedingen, 2008-2014
100% 80% 60%
5,9%
3,7%
3,6%
4,6%
4,2%
4,6%
4,4%
28,6%
31,2%
31,4%
29,8%
31,7%
30,6%
30,7%
4,0% 11,8% 1,2%
4,6% 9,7% 1,5%
4,2% 11,4% 1,9%
3,5% 11,0% 2,1%
4,5% 11,4% 2,4%
4,5% 13,5% 2,7%
5,1% 11,3% 3,2%
48,5%
49,3%
47,4%
49,1%
45,7%
44,1%
45,3%
40% 20%
hoeve en boerenmarkt speciaalzaak/Natuur voeding/Overige algemene voeding* openbare markt buurtsupermarkt hard discount dis 1
0% 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Bron: GfK PanelServices Benelux DIS1: Carrefour Hyper/GB/Market, Delhaize De Leeuw, Colruyt, Cora, Match, Makro, Champion (*) Bioplanet valt onder “overige algemene voeding”
6.5 CONSUMENTENPRIJS Biologische versproducten zijn gemiddeld een derde duurder dan gangbare producten en dat prijsverschil blijft nagenoeg stabiel over de jaren heen. Er zijn wel grote verschillen per product. Het grootste verschil is er bij eieren. Een bio-ei is dubbel tot bijna anderhalve keer zo duur als een standaard scharrelei. Het kleinste prijsverschil is er bij vleesvervangers. Hier is de biovariant zo’n 20% duurder dan de gangbare. Ook de evolutie van het prijsverschil verschilt van product tot product. Het prijsverschil wordt groter voor o.a. kaas, tomaten en kip. Bij halfvolle melk en varkenskotelet wordt het prijsverschil kleiner over de jaren heen. Voor brood blijft het prijsverschil nagenoeg stabiel op 30%.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 31 van 39
Figuur 21: prijsverschil bioproducten versus gangbaar equivalent, index gangbaar=100, België, 2009-2013
bio vers* vleesvervanger braadkip (incl reeds afgebraden) varkenskotelet 2014
brood
2013
aardappel
2012
tomaten
2011
eieren**
2010
kaas
2009
yoghurt halfvolle melk 100
150
200
250
index Bron: GfK PanelServices Benelux (*) selectie verscategorieënVLAM (**) vergelijking met standard scharrelei
Uit de online consumptietracking die VLAM in 2014 uitvoerde ,bleek dat 18% van de Belgische bevolking op een gemiddelde dag een bioproduct gegeten heeft. Het meest gegeten bioproduct is groente, gevolgd door eieren, fruit en zuivel. De consumptie van biologische voeding gebeurt voor het overgrote deel thuis. De dagpenetratie is het grootst thuis (15%). Op de andere plaatsen, namelijk bij vrienden, op het werk, op restaurant en ‘overige plaatsen’, ligt de dagpenetratie voor bio op of onder de 2%. Figuur 22: dagpenetratie bio per consumptieplaats, in % dat bio gegeten heeft op die plaats, België, 2014
16% 14%
15%
12% 10% 8% 6% 4% 2%
2%
2%
1%
2%
bij vrienden
werk
restaurant
overige plaatsen
0% thuis
Bron: GfK Panelservices Benelux
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 32 van 39
FIGUREN Figuur 1: biologisch areaal (in omschakeling + biologisch) in de EU-28, in 1.000 hectare (linkeras) en in aandeel biologisch areaal in totaal landbouwareaal (rechteras), 2009-2013............................................ 9 Figuur 2: Europese landen met de hoogste omzet uit de verkopen van biologische producten, 2013, in miljoen euro .............................................................................................................................................................. 10 Figuur 3: evolutie van de oppervlakte bio, oppervlakte in omschakeling (linkeras), aantal producenten en aantal marktdeelnemers (exclusief producenten) (rechteras), 2003-2014 .................... 11 Figuur 4: aandeel van het biologisch areaal van de Vlaamse biobedrijven opgesplitst volgens volledig tot bijna volledig bio, gedeeltelijk bio en overwegend gangbaar, 2014 ....................................... 13 Figuur 5: evolutie van het bio-areaal volgens teeltgroep, in hectare, 2002-2014 ....................................... 16 Figuur 6: evolutie van de basisprijzen voor gangbare en biologische melk, België, in € per 100 liter, 2004-2014...................................................................................................................................................................................... 17 Figuur 7: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische aardappelen, in €/kg, 2010-2014 ... 18 Figuur 8: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische witloof, in €/kg, 2007-2014 ............. 19 Figuur 9: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische prei, in €/kg, 2007-2014 .................... 19 Figuur 10: evolutie van de prijzen voor gangbare en biologische appelen en peren, in €/kg, 20072014 ................................................................................................................................................................................................20 Figuur 11: evolutie van de overheidsuitgaven, in euro, 2000-2014 .................................................................... 21 Figuur 12: verdeling van de overheidsmiddelen voor biologische landbouw, kalenderjaar 2014 ..... 22 Figuur 13: evolutie van het aantal producenten onder controle, areaal onder controle, areaal met steun (linkeras) en de betalingen hectaresteun (rechteras), per campagnejaar, Vlaanderen, 19932013 ................................................................................................................................................................................................ 24 Figuur 14: totale besteding aan biologische producten door de Belgische gezinnen, in miljoen euro, 2008-2014 en jaarlijkse groei van de biobestedingen ............................................................................................. 26 Figuur 15: bestedingen verse biologische voeding en dranken in België per gewest, in 1.000 euro, 2008-2014 .................................................................................................................................................................................... 27 Figuur 16: gekocht assortiment bio vs. gangbaar in België (op basis van besteding) .............................. 27 Figuur 17: besteding biologische voeding en dranken per categorie in België, in euro per capita, 2008-2014 .................................................................................................................................................................................... 28 Figuur 18: aandeel kopers in enkele bio-verscategorieën in België, 2005-2014............................................ 29 Figuur 19: evolutie marktaandelen bio per verscategorie, België, in % van besteding, 2008-2014 .... 30 Figuur 20: distributiekanalen biologische voeding, België, in % van de bestedingen, 2008-2014 ....... 31 Figuur 21: prijsverschil bioproducten versus gangbaar equivalent, index gangbaar=100, België, 2009-2013..................................................................................................................................................................................... 32 Figuur 22: dagpenetratie bio per consumptieplaats, in % dat bio gegeten heeft op die plaats, België, 2014.................................................................................................................................................................................. 32
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 33 van 39
TABELLEN Tabel 1: aantal bedrijven onder controle, aantal nieuwe bedrijven, stopzettingen en nettogroei, 2014 ................................................................................................................................................................................................. 12 Tabel 2: aantal marktdeelnemers onder controle (exclusief producenten), Vlaanderen, 2008-2014 . 14 Tabel 3: aantal biologische dieren onder controle en aantal GVE, 2008-2014 .............................................. 14 Tabel 4: aantal bedrijven met biologische dierlijke productie, 2013-2014....................................................... 15 Tabel 5: areaal in omschakeling en biologisch volgens teeltgroepen, 2014 ................................................... 16 Tabel 6: gedetailleerd overzicht van de uitgaven voor onderzoek en kennisuitwisseling, Vlaanderen, in euro, 2014 .................................................................................................................................................... 23 Tabel 7: aantal bedrijven met pijler I steun, totaal uitbetaalde pijler I steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2013 .................................................................. 25 Tabel 8: marktaandeel bio vers per levensfase in BelgiĂŤ, in aandeel bio in de totale voedingsbesteding (excl. dranken), 2008-2014 ........................................................................................................... 30
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 34 van 39
BRONNEN Besluit van de Vlaamse Regering van 4 juli 2014 tot het verlenen van hectaresteun voor de biologische productiemethode met toepassing van het Vlaams Programma voor Plattelandsontwikkeling voor de periode 2014-2020. Bio-Actief 26, Wat betekent PDPO 3 voor de bioboer? Biobedrijfsnetwerk Melkvee, 25 februari 2014, verslag “Biomelkvee na 2015”. BioForum Vlaanderen, 1 december 2014, 2014 recordjaar voor biologische appelen- en perenoogst. De Standaard, 9 oktober 2014, Crowdfunding voor boerderij: « De Landgenoten » ijvert voor coöperatieve grondeigendom. European Environment Agency, 2015, Coutries Perspectives on SOER 2015 – Agriculture Cross-country comparison: http://www.eea.europa.eu/soer-2015/countries-comparison/agriculture/countryperspectives-on-soer-2015-agriculture. FiBL and IFOAM, The World of Organic Agriculture in 2015: statistics and emerging trends 2015. ILVO, februari 2014, Onderzoeksstrategie biologische landbouw & voeding Vlaanderen, 2013-2017. Platteau J., Van Gijseghem D. & Van Bogaert T. (reds.) (2014), Landbouwrapport 2014, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Proeftuinnieuws, 12 december 2014, Ook in 2014 hoge plaagdruk in de witloofwortelteelt. Van der Straeten B., Deuninck J. & Van Gijseghem D. (2012) De melkproductie in Vlaanderen na 2015, Beleidsdomein Landbouw en Visserij, afdeling Monitoring en Studie, Brussel. Vlaams Informatiecentrum over Land- en tuinbouw, 18 augustus 2014, Er worden teveel aardappelen geteeld. Vlaams Informatiecentrum over Land- en tuinbouw, 13 januari 2015, Einde melkquota brengt uiteenlopende reacties teweeg. Vlaams Informatiecentrum over Land- en tuinbouw, 8 april 2014, Milcobel weet melkprijs stabiel te houden. Vlaams Informatiecentrum over Land- en tuinbouw, 12 januari 2015, Melkveehouders beginnen niet goed aan het nieuwe jaar. Vlaams Informatiecentrum over Land- en tuinbouw, 2 januari 2015, Prei bezorgt REO veiling in Roeselare mincijfers.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 35 van 39
VERKLARENDE WOORDENLIJST ADLO: Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling ILVO: Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek CCBT: Coรถrdinatiecentrum praktijkgericht onderzoek en voorlichting Biologische Teelt GVE: Grootvee-eenheid IWT: Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie IFOAM: International Federation of Organic Agriculture Movements NOBL: Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw en Voeding VLAM: Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 36 van 39
BIJLAGE I: OPPERVLAKTEN PER TEELT plantaardige productie OPPERVLAKTES Akkerbouwgewassen maĂŻs (korrel, silo, suiker) tarwe wintergerst zomergerst rogge snijrogge haver triticale spelt andere granen boekweit textielvlas erwten (droog geoogst) tuin- en veldbonen (droog geoogst) zonnebloempitten braak (faunabraak, spontane bedekking) niet-bittere lupinen non food suikerbieten voederbieten luzerne voederwortelen andere voedergewassen hennep hop koolzaad zaden cichorei niet-ingezaaid akkerland Bodembedekkers vlinderbloemigen niet-vlinderbloemige groenbemester (phacelia, gele mosterd, tagetes) klavers (grasklaver+klaver) waarvan: eenjarige grasklaver eenjarige klaver meerjarige grasklaver meerjarige klavers andere bedekking Sierteelt sierteelten
2014 aantal hectare IN OMSCHAKELING BIOLOGISCH totaal 90,70 626,13 716,83 10,63 139,78 150,41 32,71 10,70 22,01 21,86 9,24 12,62 96,34 15,51 80,83 30,94 0,00 30,94 6,55 0,00 6,55 59,52 1,47 58,05 4,23 134,25 138,48 26,59 0,42 26,17 48,26 7,40 40,86 5,88 2,67 3,21 0,00 0,00 0,00 17,50 12,84 4,66 4,11 0,00 4,11 0,29 0,00 0,29 19,71 0,00 19,71 0,61 0,00 0,61 0,00 0,00 0,00 0,00 6,58 0,59 5,99 20,65 10,83 9,82 0,00 7,27 1,68 5,59 7,16 2,22 4,94 10,74 0,00 10,74 0,00 0,00 0,00 0,96 0,16 0,80 3,60 0,00 3,60 0,11 0,11 0,00 95,15 761,79 856,94 10,62 4,01 6,61 15,56 7,23 8,33 78,45 733,50 811,95 20,82 93,26 114,08 1,42 0,68 0,74 51,79 575,21 627,00 9,16 0,00 9,16 18,81 5,46 13,35 0,00 5,49 5,49 0,00
5,49
5,49
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 37 van 39
Weiland en bossen permanent grasland tijdelijk grasland grassen (raaigras) bos weiland met bomen gebieden met natuurwaarde Aardappelen, groenten en kruiden Vruchtgroenten tomaten paprika komkommer pompoen courgette stengelgroenten prei groene selderij rabarber asperge vollegrondsgroenten onder glas open lucht aardappelen bladgroenten spinazie sla andere vroege bladgroenten kolen rode kool witte kool savooikool spruitkool bloemkool boerenkool broccoli chinese kool andere koolsoorten peulvruchten witloof (incl witloofwortelen) ui-achtigen ajuinen sjalotten wortelen en knollen wortelen pastinaak raap koolrabi knolselder schorseneer rammenas rode biet knolvenkel champignons kruiden (basilicum, kervel, peterselie, bieslook, geneeskrachtige kruiden) andere groenten
376,95
2.071,21
225,09 82,13 4,87 15,91 48,95
1.011,13 284,62 0,85 1,39 26,06 747,16
31,99
509,67
0,94 0,05 0,00 0,00 0,89 0,00 0,90 0,00 0,00 0,00 0,90 9,93 0,65
76,15 5,95 0,67 0,17 55,05 14,31 55,27 43,28 3,16 1,74 7,09 42,56 9,31
0,31 0,06 0,00 0,06 0,00 1,53 0,00 0,00 0,00 0,00 1,53 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,20 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,20 0,00 0,00 0,66 0,86 16,60
75,14 17,41 1,45 15,12 0,84 59,08 2,64 2,09 3,15 8,34 15,70 1,13 7,80 2,08 16,15 2,83 6,35 9,66 8,12 1,54 45,66 17,10 5,33 3,13 1,22 11,61 0,52 0,55 4,10 2,10 0,11 29,08 90,37
2.448,16 1.236,22 366,75 0,85 6,26 41,97 796,11 541,66 77,09 6,00 0,67 0,17 55,94 14,31 56,17 43,28 3,16 1,74 7,99 52,49 9,96 0,00 75,45 17,47 1,45 15,18 0,84 60,61 2,64 2,09 3,15 8,34 17,23 1,13 7,80 2,08 16,15 2,83 6,35 9,66 8,12 1,54 45,86 17,10 5,33 3,13 1,22 11,61 0,52 0,75 4,10 2,10 0,77 29,94 106,97
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 38 van 39
102,72
Fruit
370,23
472,95
0,64
6,21
6,85
93,52
299,57
393,09
appelen
19,42
149,99
169,41
peren
18,50
59,47
77,97
kersen
1,35
15,42
16,77
aardbeien meerjarige fruitteelten
pruimen
0,06
3,45
3,51
perziken
0,00
0,35
0,35
andere (niet gespecifieerd)
54,19
70,89
125,08
noten (hazelnoten, walnoten)
0,00
1,68
1,68
kleinfruit (frambozen)
1,08
5,26
6,34
bessen
6,82
54,92
61,74
druiven
0,00
2,59
2,59
0,66
0,00
0,66
697,51
4.344,52
5.042,03
andere ĂŠĂŠnjarige fruitteelten TOTAAL
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
pagina 39 van 39