WA T E R R E G U L A T O R
WATERMETER 2011 Drinkwaterproductie en –levering in cijfers
Documentbeschrijving Titel 8BUFSNFUFS
Samenstellers %JFOTU 3FHVMFSJOHTJOTUBOUJF "GEFMJOH &DPOPNJTDI 5PF[JDIU "GEFMJOH 0QFSBUJPOFFM 8BUFSCFIFFS "GEFMJOH &DPMPHJTDI 5PF[JDIU
Lay-out %SVLLFSJK -BOOPP
Samenvatting %JU SBQQPSU HFFGU FFO TUBUJTUJTDI PWFS[JDIU WBO EF ESJOLXBUFSQSPEVDUJF FO MFWFSJOH JO 7MBBOEFSFO WBO CSPO UPU LSBBO
Wijze van refereren 7.. 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO MFWFSJOH JO DJKGFST
Verantwoordelijke uitgever 1IJMJQQF % )POEU 7..
Vragen in verband met dit rapport 7.. *OGPMPLFU " 7BO EF .BFMFTUSBBU &SFNCPEFHFN 5FM 'BY JOGP!WNN CF
Depotnummer %
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
*/)06%401("7& Inleiding 4 Herkomst van de cijfers gebruikt in dit rapport 4 Kenmerken drinkwatervoorziening in Vlaanderen 5 Organisatie van de drinkwatervoorziening in Vlaanderen 5 Juridische vorm watermaatschappijen 6 Evolutie aantal watermaatschappijen 8 Karakteristieken distributiegebieden 8 Het Algemeen Waterverkoopreglement 9 Samenwerkingsverbanden tussen watermaatschappijen 11 ISWa 11 Water-link 11 Overkoepelende structuren 11 Belgaqua 11 AquaFlanders 11 Waterbalans: van bron tot kraan 12 Drinkwaterketen 12 Waterbronnen 12 Waterbalans 14 Waterlevering en -verkoop 15 Evolutie gefactureerd leidingwaterverbruik 15 Klantenprofielen 16 Drinkwaterkwaliteit 18 De prijs van leidingwater 19 Integrale waterfactuur 19 Evolutie integrale waterfactuur van een gemiddeld gezin 2000-2011 20 Evolutie integrale waterfactuur voor verschillende gezinstypes 2005-2011 22 Relativiteit evolutie integrale waterfactuur 23 Tarieven en prijs voor productie en levering van leidingwater (drinkwatercomponent) 25 Tariefstructuren 25 Tarieven en prijs voor de productie en levering van leidingwater voor huishoudens 26 Tarieven en prijs voor de productie en levering van leidingwater voor bedrijven 32 Bedrijfseconomische gegevens 36 Globale sectorgegevens 36 Sectorale balans 36 Sectorale resultatenrekening 37 Sectorale ratio’s 38 FinanciÍle en personeelscijfers drinkwateractiviteit 39 Omzet 39 Personeel 40 Investeringen 41 Verklarende woordenlijst 43 BIJLAGEN Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9
Overzicht figuren 45 Overzicht tabellen 46 Contactgegevens watermaatschappijen 47 Overzicht bedeelde gemeenten per watermaatschappij met het aandeel van de bedeelde bevolking 49 Overzicht gemiddeld jaarleidingwaterverbruik per gezinstype per provincie 54 Verdeling van de gezinnen naar huishoudgrootte over de watermaatschappijen 55 Overzicht van de berekende integrale waterfactuur per watermaatschappij voor verschillende gezinstypes 56 Overzicht van de drinkwatercomponent per watermaatschappij voor verschillende gezinstypes 58 Overzicht van de berekende drinkwatercomponent per watermaatschappij voor verschillende types bedrijven 61
*/-&*%*/( Dit rapport geeft een statistisch overzicht van de drinkwatersector. De VMM wil hiermee bijdragen tot een verhoogde transparantie in deze sector. De opgenomen informatie dient ook voor de onderbouwing van het huidige en toekomstige beleid. Na een korte beschrijving van de drinkwatersector in het eerste hoofdstuk, geven de volgende hoofdstukken met behulp van cijfers een kijk op de drinkwaterketen van productie tot levering. Hierbij wordt ingegaan op de waterbronnen, de waterbalans, de prijs van drinkwater en de financiële kenmerken van de sector. Dit rapport is een actualisatie van het rapport ”Watermeter 2010” dat begin 2011 werd gepubliceerd. Nieuw zijn het overzicht van de juridische vormen van de verschillende exploitanten van een openbaar waterdistributienetwerk en de grafieken met de evolutie van de integrale waterprijs. De drinkwaterkwaliteit en de afvalwatersanering komen maar beperkt aan bod. Meer gedetailleerde informatie over deze onderwerpen is terug te vinden in andere, recente VMM-rapporten via de website van VMM (www.vmm.be). De VMM probeert een zo actueel mogelijk beeld te geven van de drinkwatersector. De informatie heeft betrekking op het jaar 2010, tenzij anders aangegeven. Voor de prijsberekeningen werden de tarieven die golden op 1 januari 2011 als basis gebruikt. De berekeningen in de tabellen zijn uitgevoerd met de meest gedetailleerde beschikbare cijfers. Om de leesbaarheid van het document te verhogen, worden de getallen weergegeven tot maximum 2 cijfers na de komma. Daardoor kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Een verklarende woordenlijst staat achteraan in het document. Bijlagen 1 en 2 geven een overzicht van alle figuren en tabellen
Herkomst van de cijfers gebruikt in dit rapport Een groot deel van de cijfers zijn afkomstig van verschillende afdelingen en diensten van de VMM. Zo maakt dit rapport gebruik van gegevens van de watermaatschappijen die de Afdeling Economisch Toezicht al jaren verzamelt en verwerkt. Een woord van dank gaat ook uit naar de organisaties die, door gegevens ter beschikking te stellen, hebben bijgedragen aan de realisatie van dit rapport: - alle exploitanten van een openbaar waterdistributienetwerk actief in Vlaanderen; - AquaFlanders; - Coördinatiecel Vlaams e-government (CORVE); - FOD Economie, Middenstand en Energie; - Nationale Bank, Balanscentrale.
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
,&/.&3,&/ %3*/,8"5&37003;*&/*/( */ 7-""/%&3&/ Organisatie van de drinkwatervoorziening in Vlaanderen De drinkwatervoorziening in Vlaanderen is een gemeentelijke opdracht. Om een betere dienstverlening te kunnen leveren, richtten veel gemeenten een samenwerkingsverband op voor de productie en levering van leidingwater. Omdat elke gemeente verschillende mogelijkheden heeft om haar drinkwatervoorziening te organiseren, ontstond een grote diversiteit op het vlak van beheer van het net, investeringsplannen en dienstverlening. Ook de inbreng van de deelnemende gemeenten in de samenwerkingsverbanden is sterk verschillend. Het openbaar waterdistributienetwerk in de 308 Vlaamse gemeenten werd op 1 januari 2011 beheerd door 13 exploitanten (verder ook watermaatschappijen genoemd). Bijlage 3 van dit rapport bevat een lijst met de contactgegevens van deze exploitanten. Figuur 1: Distributiegebieden watermaatschappijen – Situatie 2011
Legende Brabant Water (Nl)
GW Hoeilaart
IWM
PIDPA
AWW
GW Knokke-Heist
IWVA
VIVAQUA
TMVW
SW Sint-Niklaas
IWVB
VMW
* distributiegebied SW Aalst te klein om weer te geven Bron: SVW, VMM Waterboek
De kleinste in Vlaanderen actieve watermaatschappijen, Stedelijke Waterdienst Aalst en Brabant Water, beheren slechts een heel beperkt netwerk voor de waterlevering aan respectievelijk 2 bedrijven en ongeveer 2.600 inwoners. Op het grondgebied van 27 gemeenten zijn 2 watermaatschappijen actief. Een overzicht van de bedeelde gemeenten per watermaatschappij staat in bijlage 4.
Juridische vorm watermaatschappijen Bijna al het leidingwater wordt in Vlaanderen geleverd door intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, intercommunales en een autonoom Vlaams overheidsbedrijf. Daarnaast zijn er nog gemeentelijke (GW) en stedelijke (SW) waterbedrijven actief en ook één buitenlandse watermaatschappij. De sector is volledig in publieke handen. Tabel 1: Juridische vorm watermaatschappijen Watermaatschappij "88
Intergemeentelijk samenwerkingsverband
Intercommunale
Autonoom Vlaams overheidsbedrijf
Gemeentelijk of Stedelijk waterbedrijf
√
#SBCBOU 8BUFS /M
√
(8 )PFJMBBSU
√
(8 ,OPLLF )FJTU
√
*8.
√
*87"
√
*87#
√
1*%1"
√
48 "BMTU
√
48 4JOU /JLMBBT
√
5.78
√
7*7"26"
√
7.8 Totaal
Naamloze vennootschap naar Nederlands recht
√ 5
2
1
4
1
Bron: VMM
De WaterRegulator vergeleek de statuten van de verschillende watermaatschappijen. Hieruit bleek dat ze erg verschillend zijn, zowel naar inhoud als naar gebruikte terminologie. De resultaten van de vergelijking zijn raadpleegbaar op de VMM-website (www.vmm.be/waterregulator).
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden De intergemeentelijke samenwerkingsverbanden vinden hun juridische grondslag in het decreet houdende de intergemeentelijke samenwerking. Het zijn meer bepaald opdrachthoudende verenigingen: “samenwerkingsverbanden met beheersoverdracht waaraan de deelnemende gemeenten de uitvoering van een of meer duidelijk omschreven bevoegdheden met betrekking tot een of meer functioneel samenhangende beleidsdomeinen toevertrouwen”. In een dergelijk samenwerkingsverband kunnen enkel gemeenten actief zijn, samen met provincies, autonome gemeentebedrijven, openbare centra voor maatschappelijk welzijn en hun verenigingen, voor zover die uitsluitend uit openbare rechtspersonen bestaan. Ook andere samenwerkingsverbanden die zijn opgericht volgens de bepalingen van het decreet houdende de intergemeentelijke samenwerking, kunnen erin worden betrokken. Intercommunales De intercommunales vinden hun juridische grondslag in de wet van 22 december 1986 betreffende de intercommunales. Op deze organisaties zijn de bepalingen van het hierboven vermelde decreet niet van toepassing. Daarin wordt immers uitdrukkelijk voorzien dat het decreet enkel geldt voor de samenwerkingsverbanden van gemeenten “waarvan het gehele ambtsgebied binnen de grenzen van het Vlaamse Gewest valt”. Dat laatste is bij TMVW en VIVAQUA niet het geval. Autonoom Vlaams overheidsbedrijf De juridische grondslag van de grootste, in Vlaanderen actieve watermaatschappij, VMW, is terug te vinden in haar oprichtingsdecreet: het decreet van 28 juni 1983 houdende de oprichting van de instelling Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening. Stedelijke en gemeentelijke waterbedrijven Verder zijn een aantal gemeentelijke en stedelijke waterbedrijven actief. De exacte juridische inbedding binnen de gemeente/stad verschilt van maatschappij tot maatschappij. Naamloze vennootschap naar Nederlands recht In de gemeente Baarle-Hertog levert het Nederlandse Brabant Water leidingwater aan een deel van de bevolking. Brabant Water is een naamloze vennootschap, uiteraard naar Nederlands recht.
Evolutie aantal watermaatschappijen Het aantal watermaatschappijen daalt terwijl de grotere maatschappijen groter worden. Concreet betekent dit dat de gemeentelijke en stedelijke waterbedrijven verdwijnen en hun activiteiten worden overgenomen door de grotere maatschappijen. Door de overname in 2011 van SW Sint-Niklaas door VMW en van SW Aalst door TMVW, zijn vanaf 2012 nog maar 2 gemeentelijke waterdiensten actief, namelijk in Hoeilaart en Knokke-Heist. In 1998 waren dit er nog 14. Figuur 2: Evolutie aantal exploitanten 30 25 20
5PUBBM BBOUBM FYQMPJUBOUFO
15
"BOUBM HFNFFOUFMJKLF FO
10
TUFEFMJKLF XBUFSCFESJKWFO
5 0 1998
2008
2010
2011
2012
Bron: VMM
Karakteristieken distributiegebieden Een aantal karakteristieke statistische gegevens over de distributiegebieden van de verschillende watermaatschappijen zijn opgenomen in tabel 2. Tabel 2: Statistiek distributiegebieden (waarden)1
Watermaatschappij
Oppervlakte (km²)
Aantal inwoners (*1.000)
Bevolkingsdichtheid (inwoners/km²)
Aantal ondernemingen (niet landbouw, bosbouw en visserij) (*100)
Aantal ondernemingen landbouw, bosbouw of visserij
"88
#SBCBOU 8BUFS /M
2
2
(8 )PFJMBBSU
(8 ,OPLLF )FJTU
*8.
*87"
*87#
1*%1"
48 "BMTU
48 4JOU /JLMBBT
5.78
7*7"26"
22
7.8
Totaal
13.522
6.323
468
5.163
35.860
Bron: FOD Economie, CORVE, VMM Waterboek, bevraging gemeenten
1
Een onderneming is hier gedefinieerd als de som van het aantal btw-plichtige natuurlijke personen en het aantal btw-plichtige rechtspersonen in de aard van een handelsonderneming (bvba, nv‌). Alleen de vestigingen in de Vlaamse gemeenten van ondernemingen met hoofdzetel in Vlaanderen worden meegerekend.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
In tabel 3 worden deze karakteristieken tussen de verschillende maatschappijen afgewogen. Het distributiegebied van de 3 grootste maatschappijen (VMW, PIDPA en TMVW) samen, strekt zich uit over meer dan 90% van het Vlaamse grondgebied. Samen verzorgen ze de drinkwatervoorziening aan meer dan 80% van de bevolking. Tabel 3: Statistiek distributiegebieden (relatief )
Watermaatschappij
Aandeel in oppervlakte
"88
Aandeel in aantal inwoners 5
Aandeel in aantal ondernemingen (niet landbouw, bosbouw en visserij)
Bevolkingsdichtheid (inwoners/km²) 4
1
Aandeel in aantal ondernemingen landbouw, bosbouw of visserij 4
7
#SBCBOU 8BUFS /M
12
12
5
12
10
(8 )PFJMBBSU
11
11
8
11
12
6
8
9
10
6
4
(8 ,OPLLF )FJTU
8
10
*8.
7
6
*87"
4
7
12
7
5
*87#
6
5
4
5
6
1*%1"
2
3
9
3
3
48 "BMTU
13
13
13
13
13
48 4JOU /JLMBBT
9
8
2
9
8
5.78
3
2
7
2
2
3
7*7"26"
10
9
1
1
7.8
Totaal
100%
100%
10
11
468
100%
1
11
1
100%
Bron: FOD Economie, CORVE, VMM Waterboek, bevraging gemeenten
Het Algemeen Waterverkoopreglement Het Algemeen Waterverkoopreglement dat op 1 juli 2011 van kracht werd, omschrijft de rechten en plichten van enerzijds de watermaatschappijen en de rioolbeheerders en anderzijds hun klanten. Het vormt een algemeen kader voor de dagelijkse relatie tussen beide partijen. Het Algemeen Waterverkoopreglement legt regels vast voor de levering van leidingwater, de sanering van afvalwater, de afvoer van regenwater en de aanrekening van de kosten. Daarvoor hadden de verschillende watermaatschappijen en rioolbeheerders elk hun werkwijze en reglement. Met de invoering van het Algemeen Waterverkoopreglement werkte de Vlaamse regering de onnodige verschillen weg. Ze stemde de regels over de dienstverlening waaraan elke watermaatschappij of rioolbeheerder zich moet houden, op elkaar af. Voortaan krijgt iedereen in Vlaanderen een gelijke en betere behandeling bij zijn aansluiting op het leidingwater- en rioleringsnetwerk. Ook de klant wordt met duidelijke regels op zijn plichten gewezen.
Een aantal belangrijke punten uit dit Algemeen Waterverkoopreglement over leidingwater zijn: - verplichtingen voor een transparante waterfactuur: een aantal elementen moet rechtstreeks op de factuur worden vermeld. Zo moet de verbruiksfactuur het waterverbruik van de vorige vergelijkbare verbruiksperiode vermelden. Daardoor kan de abonnee de evolutie van zijn verbruik beter opvolgen. Daarnaast hebben de klanten het recht om op eenvoudig verzoek, kosteloos en binnen de 2 jaar, een meer gedetailleerd document ter verduidelijking van de verbruiksfactuur of eindfactuur op te vragen bij hun watermaatschappij. - Dit document moet informatie over de verschillende componenten van het integrale tarief en een toelichting over de berekeningswijze bevatten. Indien een individueel tarief van toepassing is, worden de basisgegevens voor de berekening ervan expliciet vermeld, samen met een principeberekening
-
-
voor het individueel tarief. Er zijn ook regels over de betalingstermijnen. Een klant kan vragen om de factuur drie keer per jaar in plaats van een keer per jaar te betalen; een regeling voor lekken: watermaatschappijen moeten hun klanten actief informeren als hun waterverbruik met minimum 50% en minstens 100 m³ is toegenomen tegenover de vorige verbruiksperiode. Om de oorzaak van dat afwijkend waterverbruik te achterhalen, kan de klant de watermaatschappij vragen om kosteloos een eerste controleonderzoek uit te voeren. De klant heeft ook het recht om onder bepaalde voorwaarden een minnelijke schikking te krijgen bij een verborgen lek. Het Algemeen Waterverkoopreglement legt deze voorwaarden vast; regels over afsluitingen: klanten kunnen niet zomaar worden afgesloten. Hiervoor werden specifieke voorwaarden opgenomen; duidelijke richtlijnen voor de klant over zijn plichten, zowel bij de aanleg, het gebruik en het onderhoud van zijn eigen installatie en het leidingnet; een verplichting voor het plaatsen van een watermeter per wooneenheid voor nieuwbouw. Voor bestaande gebouwen geldt een overgangsregeling; afspraken over hoe de aansluiting, de overname bij verhuizing en de opzeg moet verlopen; afspraken over de levering van leidingwater, onder andere over hoe bij tijdelijke onderbrekingen met de klant gecommuniceerd moet worden; een regeling voor de behandeling van klachten; een verplichting voor de watermaatschappijen om systematisch te rapporteren over lekverliezen, klachtenbehandeling en hun beleid rond wanbetalingen.
De watermaatschappijen kunnen, aansluitend bij het algemeen reglement, een bijzonder waterverkoopreglement opstellen. Meer informatie kunt u terug vinden in de brochure ”Waterverkoopreglement” (VMM, 2011)2.
2
www.vmm.be/pub/algemeen-waterverkoopreglement
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Samenwerkingsverbanden tussen watermaatschappijen ISWa In de loop van 1992 richtten de IWVA en de Vereniging Limburgse Waterbedrijven – bestaande uit de Intercommunale Watermaatschappij (IWM) en de GW Tongeren, GW Heusden-Zolder en GW Leopoldsburg – het Intercommunaal Samenwerkingscomité voor Waterbedrijven (ISWa) op. Later sloten ook andere gemeentelijke en stedelijke waterbedrijven daarbij aan (SW Ieper, SW Oudenaarde, GW Knokke-Heist…). Binnen ISWa wordt overleg, en op bepaalde vlakken concrete samenwerking, tussen de leden georganiseerd.
Water-link Water-link is de koepel waaronder de waterbedrijven AWW en TMVW sinds mei 2010 structureel samenwerken. Water-link heeft als statutair doel de uitvoering van het integraal waterbeheer van haar twee verbonden waterbedrijven. De vennootschap heeft onder meer tot doel de vennoten aan te sturen tot een structurele samenwerking, en die samenwerking te stroomlijnen en vorm te geven.
Overkoepelende structuren Belgaqua Belgaqua is de Belgische Federatie voor de Watersector. Deze beroepsvereniging groepeert de Gewestelijke Verenigingen voor de Watersector in België: AQUABRU voor het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest, AQUAWAL voor het Waalse Gewest en AquaFlanders voor het Vlaamse Gewest. De leden vertegenwoordigen in totaal 99% van het in België verdeelde water en de volledige collectieve afvalwaterzuiveringssector in België. Belgaqua verdedigt de gemeenschappelijke belangen van haar leden op federaal, Europees en internationaal vlak. De federatie stimuleert de realisatie van studies en geeft informatie aan professionals en verbruikers over het gebruik van leidingwater en de bescherming van de waterkwaliteit. Belgaqua keurt bovendien de apparatuur aangesloten op het leidingwaternet en de materialen die in contact komen met het drinkwater.
AquaFlanders Sinds 1 januari 2012 is Samenwerking Vlaams Water (SVW) omgedoopt tot AquaFlanders. De Vlaamse publieke waterbedrijven (watervoorziening en afvalwatersanering) verenigden zich in dit nieuwe overlegplatform. De uitbreiding van de activiteiten tot de volledige waterketen maakte de inhoud en de doelstellingen van SVW (focus enkel op watervoorziening) ontoereikend. Met dit nieuwe overlegplatform treedt AquaFlanders op als publieke actor en als vertegenwoordiger van de volledige waterketen. AquaFlanders vertegenwoordigt, volgens een analyse van het aantal abonnees, 100% van de leidingwaterlevering, 80% van de lokale sanering en 100% van de waterzuivering in Vlaanderen. AquaFlanders wil, door een meer gerichte samenwerking tussen haar leden, de transparantie verbeteren, de efficiëntie verhogen en meer uniformiteit in de benadering van klanten en in de werkwijzen verkrijgen. Daarnaast wil AquaFlanders natuurlijk bijdragen aan een effectievere uitvoering van het waterbeleid.
8"5&3#"-"/4 7"/ #30/ 505 ,3""/ Drinkwaterketen De drinkwaterketen bestaat uit twee op elkaar volgende hoofdprocessen: de productie en de levering of distributie. Figuur 3 geeft hiervan een verkorte schematische voorstelling. Figuur 3: Drinkwaterketen
PRODUCTIE WINNING
oppervlakte water
LEVERING
ZUIVERING + LOKALE OPSLAG
2
1
3
Industrie 4
1
5
grond water
Huishoudens 1: 2: 3: 4: 5:
gewonnen water inkoop & verkoop van ruwwater aan afnemers geproduceerde hoeveelheid inkoop & verkoop van drinkwater aan afnemers verkoop drinkwater aan abonnees : meetpunt
5
Landbouw 5
Bron: VMM
Waterbronnen Al het water dat watermaatschappijen leveren, is afkomstig van grond- of oppervlaktewater. De totale hoeveelheid van het door exploitanten3 gewonnen water bedroeg in 2010 ongeveer 432,8 mio mÂł. Hiervan was 53% grondwater en 47% oppervlaktewater. De in Vlaanderen actieve watermaatschappijen winnen echter niet al het water in Vlaanderen zelf. Uit de gerapporteerde cijfers blijkt dat in 2010 ongeveer 78,7 mio mÂł (of 18% van de totale hoeveelheid) gewonnen werd buiten het Vlaamse Gewest.
3
Voor Brabant Water en VIVAQUA is enkel het voor drinkwaterdistributie in Vlaanderen bestemde gewonnen water meegerekend. Voor de overige exploitanten is het totaal gewonnen water in en buiten Vlaanderen meegerekend, ook het gewonnen water dat niet bestemd is voor de productie en levering van drinkwater.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Figuur 4: Verdeling waterbronnen 2010 (mio m³)
0QQFSWMBLUFXBUFS
204,4
228,3
(SPOEXBUFS JODM HFXPOOFO F÷VFOU
Bron: VMM Waterbank
Niet alle watermaatschappijen beschikken over voldoende waterbronnen om zelf volledig hun klanten te bevoorraden. Zij moeten water aankopen van andere producenten. Figuur 5 geeft per watermaatschappij een beeld van het aandeel eigen winning uit grond- of oppervlaktewater en het aandeel ingekocht water in 2010. De figuur beschrijft enkel de herkomst van het water. Omdat de watermaatschappijen ook onderling en buiten het Vlaamse Gewest water verkopen, geeft de figuur niet weer hoeveel water in Vlaanderen gedistribueerd werd. Figuur 5: Waterbronnen per watermaatschappij 2010 mio. m3
180 160 140 120 100 80 60 40 20
W VM
VW
VA QU A* VI
ik nt -N Si
SW
TM
as la
lst Aa SW
DP A PI
VB IW
VA IW
He
GW
Kn
ok
ke -
IW M
ist
t ar Ho ei
la
Nl GW
r(
Br ab
an tW at e
AW
W
)*
0
*OLPPQ [PXFM SVX BMT ESJOLXBUFS NJP N 8JOOJOH VJU HSPOEXBUFS SVX XBUFS NJP N 8JOOJOH VJU PQQFSWMBLUFXBUFS SVX XBUFS NJP N 7PPS #SBCBOU 8BUFS FO 7*7"26" JT BMMFFO EF IFSLPNTU WBO IFU WPPS FJHFO EJTUSJCVUJF JO 7MBBOEFSFO CFTUFNEF XBUFS BBOHFHFWFO
Bron: VMM Waterbank
Waterbalans In figuur 6 staat de totale waterbalans van het jaar 2010. In de balans staan, voor de totale sector, de gewonnen hoeveelheid water en de geproduceerde en geleverde hoeveelheden drinkwater. De waterwinning is weergegeven per type ruwwaterbron. Figuur 6: Waterbalans 2010 (mio mÂł) gewonnen grondwater (incl effluent)
gewonnen oppervlaktewater
228,3
204,4
totaal gewonnen water 432,8
'ruw water' uit
'ruw water' in
9,9
0
geproduceerd drinkwater 422,8
ingekocht drinkwater 128,5 niet geleverd drinkwater* 67,3
geleverd drinkwater* 484,0
* uitgaande van geraamde verkoop 2010
Bron: VMM Waterbank
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Waterlevering en -verkoop In Vlaanderen bedraagt de aansluitingsgraad bij benadering 97%. Tabel 4: Kerngetallen waterlevering en verkoop Watermaatschappij
Netlengte LN
Rang
Aansluitingsdichtheid BBOUBM BBOTMVJUJOHFO LN
Rang
4
1
"88
#SBCBOU 8BUFS /M
(8 )PFJMBBSU
10
(8 ,OPLLF )FJTU
8
2
*8.
6
6
*87"
7
9
*87#
5
5
2
7
1*%1"
48 "BMTU
48 4JOU /JLMBBT
5.78
3
4
7*7"26"
9
3
7.8
1
8
Totaal
60.759
43
Bron: VMM Waterbank
Evolutie gefactureerd leidingwaterverbruik In figuur 7 staat de evolutie van het gefactureerde waterverbruik tussen 2002 en 2010. Door het weergeven van de �tweejaarlijks gemiddelde waarden� worden de jaarlijkse schommelingen afgevlakt en is de trend duidelijker. Dit gefactureerde waterverbruik bevat ook de gefactureerde hoeveelheid grijs water, het gratis water en het vrijgestelde verbruik. De gefactureerde verbruiken hebben betrekking op een periode die meestal verschilt van een verbruiksjaar. Dit kan een verklaring zijn voor het verschil tussen de geraamde afzet in figuur 6 (484 mio m³) en het gefactureerde verbruik in figuur 7. Het aan kleinverbruikers gefactureerde verbruik schommelt tussen 220 en 240 mio m³. Hoewel het aantal inwoners in Vlaanderen tussen 2002 en 2010 steeg met 5%, blijft het leidingwaterverbruik van kleinverbruikers vrij stabiel. Dit betekent dat het verbruik per inwoner daalt. Het totale gefactureerde waterverbruik schommelt de laatste jaren rond 360 mio m³.
Figuur 7: Evolutie gefactureerd waterverbruik 2002-2010 uitgaande van 2-jaarlijks gemiddelde mio m3 400 350 300
Totaal
250
KV
200
GV
150 100 50 0 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008
2008-2009 2009-2010
Bron: VMM Waterboek
Klantenprofielen Ruim tweederde (68,5%) van het in 2009 gefactureerde leidingwater ging naar huishoudelijke activiteiten. Industriële activiteiten zijn goed voor 30% en landbouwactiviteiten voor minder dan 2%. Figuur 8: Verdeling gefactureerde waterverbruik over activiteiten 2009 1,4%
-BOECPVXBDUJWJUFJUFO
30,0%
*OEVTUSJÑMF BDUJWJUFJUFO )VJTIPVEFMJKLF BDUJWJUFJUFO
68,6%
Bron: VMM Heffingendatabank, VMM Waterboek
Gezinnen Tabel 5 geeft het berekende gemiddelde jaarleidingwaterverbruik van gezinnen weer. Voor de berekening van die gemiddelde waterverbruiken werd uitgegaan van de eindfacturen van de watermaatschappijen in 2009 en 2010 aan kleinverbruikers met een facturatieperiode tussen 10 en 14 maanden. Het aantal gedomicilieerde personen is het aantal personen waaraan 15 m³ gratis water (op jaarbasis) geleverd werd. Merk wel op dat het aantal gezinsleden niet noodzakelijk overeenkomt met het aantal gedomicilieerde personen, denk bv. aan nieuw samengestelde gezinnen.
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Een berekend gemiddeld gezin in Vlaanderen bestaat uit 2,37 personen en heeft, vertrekkend van de cijfers in tabel 5, een jaarleidingwaterverbruik van 88 mÂł of 101 l per persoon per dag. Dit theoretische gemiddelde gezin is gebruikt als typegezin in de tariefberekening verder in dit rapport. Bijlage 5 bevat een meer gedetailleerd overzicht met het berekende gemiddelde verbruik per gezinssituatie in de verschillende provincies. Tabel 5: Gemiddelde jaarleidingwaterverbruik per gezinssituatie
Aantal gedomicilieerden
Gemiddeld jaarleidingwaterverbruik per gezinstype NŠ
Gemiddeld jaarleidingwaterverbruik per gedomicilieerde NŠ HFEPNJDJMJFFSEF
Berekend dagverbruik per gedomicilieerde MJUFS HFEPNJDJMJFFSEF
2
(FNJEEFME HF[JO Bron: VMM Waterboek
Industrie en landbouw Tabel 7 toont de verdeling van het berekende jaarleidingwaterverbruik van de grootverbruikers. 2% van het aantal grootverbruikers is goed voor meer dan 77% van het berekende jaarleidingwaterverbruik door grootverbruikers. Tabel 6: Verdeling berekend jaarleidingwaterverbruik grootverbruikers Jaarleidingwaterverbruik tussen
Aandeel in aantal GV
Aandeel in verbruik GV
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ NŠ
NŠ
Totaal
100%
100%
5PQ
5PQ
5PQ
Bron: VMM Waterboek
%3*/,8"5&3,8"-*5&*5 De kwaliteit van het water bestemd voor menselijke consumptie wordt heel regelmatig gecontroleerd volgens de wettelijke bepalingen. De watermaatschappijen zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van deze verplichte controles. Jaarlijks maken ze een controleprogramma op dat de VMM moet goedkeuren. De resultaten van de controles worden jaarlijks aan de VMM bezorgd. De VMM analyseert deze gegevens en maakt rapporten op over de drinkwaterkwaliteit aan de kraan. Ook geven de watermaatschappijen resultaten door van hun operationele monitoring, dit wil zeggen de meetresultaten van uitgevoerde staalnames in het leidingennetwerk. Uit de VMM-rapporten over de drinkwaterkwaliteit4 blijkt dat het gedistribueerde water in 2010 ruim voldeed aan de kwaliteitsnormen.
4
www.vmm.be/pub/rapportering-drinkwaterkwaliteit
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
%& 13*+4 7"/ -&*%*/(8"5&3 Integrale waterfactuur In 2005 onderging de watersector in Vlaanderen een grondige reorganisatie en werd onder andere de integrale waterfactuur ingevoerd. Daarvoor betaalde een abonnee van een watermaatschappij via zijn waterfactuur enkel een vergoeding voor de productie en levering van leidingwater. Sinds 2005 betaalt elke abonnee via de integrale waterfactuur aan zijn watermaatschappij zowel voor de productie en levering van leidingwater, als voor de afvoer/inzameling en de zuivering van het afvalwater afkomstig van het verbruikte leidingwater. Een integrale waterfactuur bevat dus een drinkwatercomponent en saneringscomponenten: - De drinkwatercomponent is de vergoeding voor de productie en levering van het leidingwater. Deze component bestaat uit een jaarlijkse vaste vergoeding (abonnementsgeld) en uit een variabele vergoeding (prijs per m³ verbruikt water). Elke watermaatschappij is wettelijk verplicht om jaarlijks per gedomicilieerde 15 m³ gratis water te leveren (0 € per m³ verbruikt water). De tarieven voor drinkwaterproductie en -levering verschillen van watermaatschappij tot watermaatschappij. Maximumprijzen worden vastgelegd door de federale minister van Economie op basis van door de watermaatschappijen ingediende prijsverhogingsaanvragen. - De saneringscomponenten: - De gemeentelijke bijdrage (GSB) en/of vergoeding (GSV) wordt gebruikt voor de financiering van de gemeentelijke saneringsverplichting (afvoeren en inzamelen van gebruikt water). De GSB wordt voor de gezinnen berekend op basis van een tarief per m³ verbruikt water. Voor de private waterwinners, die gebruik maken van de gemeentelijke saneringsinfrastructuur, wordt doorgaans een GSV aangerekend. Het gehanteerde tarief van de GSB en GSV voor gezinnen kan verschillen van gemeente tot gemeente5. Wel wordt het begrensd op maximum 1,4 keer het bedrag van de BGB (zie verder). Voor bedrijven bestaan verschillende mogelijkheden om het tarief vast te stellen, afhankelijk van de bepalingen beschreven in het contract tussen de gemeente en de watermaatschappij6. - De bovengemeentelijke bijdrage (BGB) wordt gebruikt voor de financiering van de bovengemeentelijke saneringsverplichting (zuiveren van afvalwater). De BGB wordt voor de gezinnen eveneens berekend op basis van een tarief per m³ verbruikt water. De watermaatschappijen leggen het tarief voor de BGB vast onder toezicht van de Economisch Toezichthouder. Voor bedrijven is de bovengemeentelijke bijdrage gebaseerd op het aantal geleverde m³ leidingwater en een individueel tarief dat afgestemd is op de vuilvracht van het afvalwater. De private waterwinners en de bedrijven krijgen een aparte heffingsfactuur die de VMM opstelt en verstuurt.
5 6
Een overzicht van de tarieven per gemeente voor waterlevering en sanering zijn terug te vinden via www.vmm.be/water/drinkwaterfactuur. Voor een overzicht van de tariefstructuren voor de bedrijven op gemeentelijk vlak, zie www.vmm.be/water/drinkwaterfactuur.
Evolutie integrale waterfactuur van een gemiddeld gezin 2000-2011 De volgende figuur 9 en tabel 7 geven een overzicht van de evolutie van een integrale waterfactuur voor een berekend gemiddeld gezin en het aandeel dat de hierboven besproken componenten (ook btw) in deze factuur vertegenwoordigen. De opgenomen bedragen zijn deze berekend voor een gemiddeld gezin met de tarieven van toepassing op 1 januari, gewogen op basis van de verdeling van de bevolking over de watermaatschappijen. Het aandeel van de prijs voor de productie en de levering van drinkwater in de integrale waterfactuur van een gemiddeld gezin, bedraagt in 2011 gemiddeld 44%. De bijdrage in de gemeentelijke sanering is goed voor 31% en de bijdrage in de bovengemeentelijke sanering is goed voor 25%. De integrale waterfactuur steeg voor een gemiddeld gezin tussen 2005 en 2011 in Vlaanderen met gemiddeld 61%. Meer informatie en een grondige evaluatie van de saneringsbijdragen is te vinden in het rapport van de Economisch Toezichthouder �Evaluatie van de bovengemeentelijke en gemeentelijke bijdrage� (VMM, 2010)7 en op de VMM-website. Figuur 9: Evolutie van de (integrale) waterfactuur en zijn componenten, gemiddeld gezin 2000-2011 ₏ 400 ₏ 350 ₏ 300 ₏ 250 ₏ 200 ₏ 150 ₏ 100 ₏ 50 ₏0 2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
7BTUF WFSHPFEJOH
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
2010
2011
#58 (FNJEEFME HF[JO QFSTPOFO WFSCSVJL NŠ KBBS CFSFLFOEF DJKGFST HFXPHFO PQ CBTJT WBO EF CFWPMLJOHTDJKGFST
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven, VMM databank Sanering Water
7
www.vmm.be/pub/eindrapport-evaluatie-bovengemeentelijke-en-gemeentelijke-bijdrage-2008-2009.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Tabel 7: Overzicht evolutie van de integrale waterfactuur en zijn componenten, gemiddeld gezin 2000-2011 Gemiddelde cijfers gewogen op bevolking - Berekend met tarieven geldig op 01/01 Gemiddeld gezin 2,37 gedomicilieerden 88 m³ verbruik per jaar 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Gewogen gemiddelde integrale factuur Inclusief 6% BTW #58 Gewogen gemiddelde integrale factuur Exclusief 6% BTW 7BTUF WFSHPFEJOH 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH Totaal drinkwater
113,26 € 113,25 € 118,53 € 122,13 € 127,76 € 209,00 € 227,52 € 261,65 € 297,50 € 312,57 € 326,27 € 337,06 € 6,41 €
6,41 €
6,71 €
6,91 €
7,23 €
11,83 €
12,88 €
14,81 €
16,84 €
17,69 €
18,47 €
19,08 €
106,85 € 106,84 € 111,82 € 115,21 € 120,53 € 197,17 € 214,64 € 246,84 € 280,66 € 294,88 € 307,80 € 317,99 € Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ -
106,85 € 106,84 € 111,82 € 115,21 € 120,53 € 124,04 € 126,07 € 128,56 € 130,52 € 130,97 € 138,34 € 141,23 €
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
73,13 €
88,57 € 118,27 € 150,14 € 163,90 € 169,46 € 176,76 €
% Aandeel in gewogen gemiddelde integrale factuur
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
100%
"BOEFFM WBTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM WBSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal aandeel drinkwater
100%
100%
100%
100%
100%
63%
59%
52%
47%
44%
45%
44%
"BOEFFM HFNFFOUFMJKLF CJKESBHF "BOEFFM CPWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
37%
41%
48%
53%
56%
55%
56%
Jaarlijkse evolutie (stijging) gewogen gemiddelde integrale factuur
0%
5%
3%
5%
64%
9%
15%
14%
5%
4%
3%
&WPMVUJF WBTUF WFSHPFEJOH
&WPMVUJF WBSJBCMF WFSHPFEJOH
Totaal evolutie drinkwater
0%
5%
3%
5%
3%
2%
2%
2%
0%
6%
2%
&WPMVUJF HFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
&WPMVUJF CPWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal evolutie Sanering
21%
34%
27%
9%
3%
4%
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven, VMM databank Sanering Water
Evolutie integrale waterfactuur voor verschillende gezinstypes 2005-2011 Figuur 10 en tabel 8 geven een overzicht van de evolutie van een berekende gemiddelde integrale waterfactuur voor verschillende gezinstypes die niet over een private waterwinning beschikken. De berekende gemiddelde integrale waterfacturen per gezinstype uit figuur 10 en tabel 8 zijn gewogen gemiddelden op basis van de verdeling van de verschillende huishoudgroottes in Vlaanderen. Een overzicht van de verdeling van de verschillende huishoudtypes over Vlaanderen en over de watermaatschappijen, is opgenomen in bijlage 6. Figuur 10: Evolutie van de gewogen integrale waterfactuur en zijn componenten per gezinstype € 550 € 500 € 450 € 400 € 350 € 300 € 250 € 200 € 150 € 100 € 50 €0
2005 06 07 08 09 10 11 1 gedomicilieerde 50 m3 per jaar 7BTUF WFSHPFEJOH
2005 06 07 08 09 10 11 2 gedomicilieerden 77 m3 per jaar 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
2005 06 07 08 09 10 11 3 gedomicilieerden 108 m3 per jaar
2005 06 07 08 09 10 11 4 gedomicilieerden 132 m3 per jaar
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
2005 06 07 08 09 10 11 5 gedomicilieerden 160 m3 per jaar #58
$JKGFST HFXPHFO PQ CBTJT WBO EF IVJTIPVEUZQFT
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven, VMM databank Sanering Water
De grote schommelingen tussen de minimum- en maximumfactuur in tabel 8, zijn te verklaren door de verschillende tarieven die de verschillende watermaatschappijen gebruiken voor de drinkwatercomponent en de variatie in gemeentelijke saneringstarieven. Een detailoverzicht voor de verschillende gezinstypes is opgenomen in bijlage 7. Tabel 8: Evolutie berekende integrale waterfactuur voor verschillende gezinstypes 2005-2011 Berekende integrale factuur voor verschillende type gezinnen gewogen op HuisHoudomvang Aantal gedom. Berekende integrale factuur / m³ Verbruik inclusief 6% BTW 1 / 50 Gewogen gemiddelde .FEJBBO .BY .JO 2 / 77 Gewogen gemiddelde .FEJBBO .BY .JO 3 / 108 Gewogen gemiddelde .FEJBBO .BY .JO 4 / 132 Gewogen gemiddelde .FEJBBO .BY .JO 5 / 160 Gewogen gemiddelde .FEJBBO .BY .JO
2005 148,68 € Ƚ Ƚ Ƚ 190,43 € Ƚ Ƚ Ƚ 243,78 € Ƚ Ƚ Ƚ 278,67 € Ƚ Ƚ Ƚ 323,76 € Ƚ Ƚ Ƚ
2006 159,52 € Ƚ Ƚ Ƚ 206,76 € Ƚ Ƚ Ƚ 266,26 € Ƚ Ƚ Ƚ 305,85 € Ƚ Ƚ Ƚ 357,07 € Ƚ Ƚ Ƚ
2007 178,84 € Ƚ Ƚ Ƚ 236,97 € Ƚ Ƚ Ƚ 308,02 € Ƚ Ƚ Ƚ 356,82 € Ƚ Ƚ Ƚ 418,92 € Ƚ Ƚ Ƚ
2008 198,84 € Ƚ Ƚ Ƚ 267,41 € Ƚ Ƚ Ƚ 352,81 € Ƚ Ƚ Ƚ 411,46 € Ƚ Ƚ Ƚ 483,24 € Ƚ Ƚ Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven, VMM databank Sanering Water t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
2009 206,68 € Ƚ Ƚ Ƚ 281,83 € Ƚ Ƚ Ƚ 371,49 € Ƚ Ƚ Ƚ 434,32 € Ƚ Ƚ Ƚ 510,46 € Ƚ Ƚ Ƚ
2010 216,40 € Ƚ Ƚ Ƚ 294,32 € Ƚ Ƚ Ƚ 387,46 € Ƚ Ƚ Ƚ 452,70 € Ƚ Ƚ Ƚ 531,59 € Ƚ Ƚ Ƚ
2011 223,64 € Ƚ Ƚ Ƚ 303,83 € Ƚ Ƚ Ƚ 400,27 € Ƚ Ƚ Ƚ 467,59 € Ƚ Ƚ Ƚ 549,69 € Ƚ Ƚ Ƚ
Stijging 2005 2011 50% 60% 64% 68% 70%
Stijging 2010 2011 3% 3% 3% 3% 3% -
Relativiteit evolutie integrale waterfactuur Figuur 11 toont de evolutie van de integrale factuur van een berekend gemiddeld gezin ten opzichte van de consumptie-index (basis 2006). De figuur toont dat de stijging van de drinkwatercomponent die van de consumptie-index – soms vertraagd – volgt. Meer gedetailleerde informatie en een evaluatie van de saneringscomponenten is terug te vinden in het rapport �Evaluatie van de bovengemeentelijke en gemeentelijke bijdrage� (VMM, 2010) en op de VMM-website. Figuur 11: Evolutie integrale waterfactuur t.o.v. consumptie-index % 250 200 150 100 50 0 2005 5PUBBM ESJOLXBUFS
2006
2007 5PUBBM 4BOFSJOH
2008
2009
2010
(FXPHFO HFNJEEFMEF JOUFHSBMF GBDUVVS
2011 *OEFY CBTJT
(FNJEEFME HF[JO QFSTPOFO WFSCSVJL NŠ KBBS CFSFLFOEF DJKGFST HFXPHFO PQ CBTJT WBO EF CFWPMLJOHTDJKGFST
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven, VMM databank Sanering Water – Consumptie-index
Het huishoudbudgetonderzoek (HBO) dat de FOD Economie jaarlijks uitvoert, illustreert het relatief beperkt aandeel van de integrale prijs voor water in het huishoudbudget. Volgens de laatst beschikbare cijfers (2009) is het aandeel van de kosten voor waterverbruik maar 0,68% van de gemiddelde totale consumptie van een Vlaams huishouden. In het Waalse Gewest is dit 0,72%, in België 0,69%. Ter vergelijking: de uitgaven voor elektriciteit vertegenwoordigden in 2009 2,12%. Gelet op de stijging van de integrale waterprijs tijdens de voorbije jaren, neemt het belang van het aandeel ”kosten voor water” in de consumptie toe. Dit wordt geïllustreerd in de grafiek hieronder. Het aandeel van de kosten voor waterverbruik in de totale consumptie voor een Vlaams huishouden steeg tussen 2000 en 2009 van 0,38% naar 0,68%. Figuur 12: Evolutie aandeel van de kosten voor waterverbruik in de totale consumptie 2000-2009 0,80% 0,70% 0,60% 0,50% 0,40% 0,30% 0,20% 0,10% 0,00% 2000
2001 Wallonië
2002
2003 België
Bron: FOD Economie
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
2004
2005
Vlaanderen
2006
2007
2008
2009
Tarieven en prijs voor productie en levering van leidingwater (drinkwatercomponent) Tariefstructuren Tabel 9 geeft een overzicht van de tariefstructuren zoals de verschillende watermaatschappijen die op 1 januari 2011 gebruiken. Het is duidelijk dat er een grote verscheidenheid bestaat, zowel naar het aantal toegepaste tariefschijven, naar het volume opgenomen in de tariefschijven, als naar de toepassing – al dan niet per gedomicilieerde – van de tariefschijven. Ook binnen de vaste vergoeding zijn er verschillen, namelijk een aanrekening per wooneenheid of per abonnee. TMVW heeft de meest uitgebreide structuur, AWW en PIDPA de meest eenvoudige. Vastgesteld wordt wel dat de bovengrens van schijf 2 bij de meeste maatschappijen dusdanig hoog is, dat het verbruik van een gezin veelal volledig verrekend wordt binnen deze schijf. Tabel 9: Overzicht tariefstructuren drinkwatercomponent huishoudens Vaste vergoeding Abonnement
Variabele vergoeding(en) Schijf 1
Volume Toepassing Bovengrens N©
Schijf 2
Schijf 3
Volume Volume Toepassing Bovengrens Toepassing Bovengrens N© N©
"88 per wooneenh.
15 per gedom.
(8 )PFJMBBSU per wooneenh.
15 per gedom.
(8 ,OPLLF )FJTU per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
*8. #SBCBOU per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
*8. -JNCVSH per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
*87" per wooneenh.
15 per gedom.
*87# 5.78 per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
*87# 7JWBRVB per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
1*%1" per wooneenh.
15 per gedom.
POFJOEJH
48 4JOU /JLMBBT per wooneenh.
15 per gedom.
Schijf 4
Schijf 5
Schijf 6
Schijf 7
Volume Volume Volume Volume Toepassing Bovengrens Bovengrens Bovengrens Bovengrens N© N© N© N©
POFJOEJH 30 per gedom.
POFJOEJH
POFJOEJH
5.78 per wooneenh.
15 per gedom.
35 per gedom.
forfait 15m³ /abonnee 50 met gedom.
7*7"26" ,SBBJOFN per wooneenh.
15 per gedom.
30 per gedom.
60
per gedom.
POFJOEJH
7*7"26" -JOLFCFFL per wooneenh.
15 per gedom.
30 per gedom.
60
per gedom.
POFJOEJH
7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM per wooneenh.
15 per gedom.
30 per gedom.
60
per gedom.
POFJOEJH
60
per gedom.
POFJOEJH
30 per gedom.
POFJOEJH
POFJOEJH
7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN per wooneenh.
15 per gedom.
7.8 -JNCVSH
QFS BCPOOFF
15 per gedom.
POFJOEJH
7.8 0PTU 7MBBOEFSFO
QFS BCPOOFF
15 per gedom.
POFJOEJH
7.8 7MBBNT #SBCBOU
QFS BCPOOFF
15 per gedom.
POFJOEJH
7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
QFS BCPOOFF
15 per gedom.
POFJOEJH
7PPS meergezinswoningen waarvoor één globale factuur wordt opgemaakt XPSEFO EF WBTUF WFSHPFEJOHFO EJF XPSEFO UPFHFQBTU AQFS XPPOFFOIFJE WFSNFOJHWVMEJHE NFU IFU BBOUBM XPPOFFOIFEFO EBU EFFM VJUNBBLU WBO EJF GBDUVVS 7PPS EF UBSJFGTDIJKWFO EJF XPSEFO UPFHFQBTU AQFS HFEPNJDJMJFFSEF XPSEU IFU WPMVNF CPWFOHSFOT WFSIPPHE QSP SBUB IFU BBOUBM HFEPNJDJMJFFSEFO N© HSBUJT WPPS FFO HF[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEF N© HSBUJT WPPS FFO HF[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEFO N© HSBUJT y
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Tarieven en prijs voor de productie en levering van leidingwater voor huishoudens De tabellen 10 en 11 en figuur 13 geven per watermaatschappij een overzicht van de berekende prijs/m³ en de totaalprijs, telkens exclusief btw, van de drinkwatercomponent voor een gemiddeld gezin uitgaande van de tarieven die golden op 1 januari 2011. De drinkwaterprijs bedraagt gemiddeld 1,64 euro per m³ en varieert van 1,22 euro (GW Hoeilaart) tot 1,90 euro (IWVB). Ter vergelijking: in Wallonië bedraagt de drinkwatercomponent gemiddeld 2,30 euro per m³. Het aandeel van de vaste vergoeding in de drinkwaterprijs varieert ook sterk van watermaatschappij tot watermaatschappij, namelijk van 6% (GW Knokke-Heist) tot 47% (PIDPA). Een gedetailleerd overzicht voor verschillende gezinstypes, uitgaande van het aantal gedomicilieerde personen, per watermaatschappij is opgenomen in bijlage 8.
Tabel 10: Overzicht en evolutie drinkwatercomponent per m³ per watermaatschappij voor een gemiddeld gezin (FNJEEFME HF[JO QFSTPOFO
2011
Rang
EVVSTUF BBOEFFM
HFMEJH PQ 1SJKT QFS N© FYDM #58
5PUBBM 5PUBBM ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
7BSJBCFMF 7FSHPFEJOH
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT CFWPMLJOH
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Aandeel in totaal drinkwaterprijs BBOEFFM
Evolutie 2010-2011 Ƚ TUJKHJOH
TUJKHJOH
5PUBBM 5PUBBM ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
7BSJBCFM 7FSHPFEJOH
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
14 19 18 12 12 15 1 1 16 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
Tabel 11: Overzicht en evolutie drinkwatercomponent, prijs per jaar per watermaatschappij voor een gemiddeld gezin (FNJEEFME HF[JO QFSTPOFO N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
2011
Rang
HFMEJH PQ
EVVSTUF BBOEFFM
5PUBBM 5PUBBM ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
7BSJBCFMF 7FSHPFEJOH
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT CFWPMLJOH
Ƚ
Ƚ
Aandeel in totaal drinkwaterprijs BBOEFFM
Evolutie 2010-2011 Ƚ TUJKHJOH
TUJKHJOH
5PUBBM 5PUBBM ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
7BSJBCFMF 7FSHPFEJOH
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
14 19 18 12 12 15 1 1 16 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Figuur 13: Overzicht drinkwaterprijs voor een gemiddeld gezin € 0,0
€ 0,2
€ 0,4
€ 0,6
€ 0,8
€ 1,0
€ 1,2
€ 1,4
€ 1,6
€ 1,8
AWW
€ 0,71
GW Hoeilaart
€ 0,34
GW Knokke-Heist
€ 0,07
IWM Brabant
€ 0,51
€ 1,07
IWM Limburg
€ 0,51
€ 1,07
IWVA
€ 0,47
IWVB - TMVW
€ 0,47
€ 1,43
IWVB - Vivaqua
€ 0,47
€ 1,43
PIDPA
€ 0,66
SW Sint-Niklaas
€ 0,50
TMVW
€ 0,50
VIVAQUA - Kraainem
€ 0,44
€ 1,44
VIVAQUA - Linkebeek
€ 0,44
€ 1,44
VIVAQUA - Steenokkerzeel
€ 0,47
VIVAQUA - Wezembeek-Oppem
€ 0,44
VMW Limburg
€ 0,52
VMW Oost-Vlaanderen
€ 0,52
VMW Vlaams-Brabant
€ 0,52
VMW West-Vlaanderen
€ 0,52
€ 2,0
€ 0,84 € 0,88 € 1,26
€ 1,04
€ 0,75 € 1,13 € 1,31
€ 1,18 € 1,44 € 0,88 € 1,17 € 1,10 € 1,17
Vaste Vergoeding
Variabele Vergoeding
#FSFLFOEF ESJOLXBUFSQSJK[FO QFS N© HFMEJH PQ FYDM #58 WPPS FFO HFNJEEFME HF[JO QFSTPOFO o WFSCSVJL N© KBBS
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Evolutie drinkwatercomponent huishoudens 2000-2011 In tabel 12 is de evolutie van de berekende gemiddelde drinkwatercomponent en zijn deelcomponenten opgenomen voor verschillende gezinstypes. De weergegeven berekende prijzen zijn gemiddelden over de watermaatschappijen. De vaste vergoeding is voor alle gezinstypes sterker gestegen dan de variabele vergoeding tijdens de periode 2000-2011. De vaste vergoeding (vast recht) steeg tijdens deze periode met ongeveer 43%, de variabele vergoeding (verbruik) met ongeveer 26%. Verder betalen huishoudens met 1 gedomicilieerde persoon beduidend meer per m³ verbruikt leidingwater dan huishoudens met meerdere gedomicilieerde personen. De verklaring ligt in het feit dat de vaste vergoeding niet varieert in functie van het aantal gedomicilieerde personen. Tabel 12: Evolutie berekende drinkwatercomponent voor verschillende gezinstypes 2000 – 2011 5ZQF (F[JO (FEPNJDJM Drinkwatercomponent N© 7FSCSVJL excl. BTW 1 / 50
2 / 77
Stijging Stijging Stijging 2000 2006 2010 2011 2011 2011
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
3 / 108
4 / 132
5 / 160
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Sociale tarieven Er zijn 3 watermaatschappijen die sociale correcties toepassen op de drinkwatertarieven: GW Knokke-Heist, PIDPA en TMVW. Tabel 13 geeft een overzicht van deze sociale correcties. Tabel 13: Overzicht sociale correcties Wie komt in aanmerking *OXPOFST GW KnokkeHeist
EJF HFOJFUFO WBO IFU MFFnPPO UPFHFLFOE EPPS IFU 0$.8 EJF HFOJFUFO WBO EF JOLPNTUFOHBSBOUJF WPPS PVEFSFO WBOXFHF EF 3JKLTEJFOTU WPPS 1FOTJPFOFO EJF HFOJFUFO WBO FFO UFHFNPFULPNJOH WPPS HFIBOEJDBQUFO JOLPNFOTWFSWBOHFOEF UFHFNPFULPNJOH JOUFHSBUJ FUFHFNPFULPNFO PG UFHFNPFULPNJOH IVMQ BBO CFKBBSEFO WBOXFHF '0% 4PDJBMF ;FLFSIFJE NFU FFO HF[JOTMJE XBSWPPS FFO WFSIPPHEF LJOEFSCJKTMBH XFHFOT NJOEFSWBMJEJUFJU XPSEU UPFHFLFOE FO NJUT IFU HF[BNFOMJKL CFMBTUCBBS JOLPNFO WBO IFU HF[JO WBO EF BCPOOFF HFEVSFOEF IFU WPSJHF CFMBTUJOHKBBS JOLPNTUFO OJFU IPHFS JT EBO Ƚ WFSIPPHE NFU Ƚ QFS QFSTPPO UFO MBTUF NFU NJOTUFOT LJOEFSFO mTDBBM UFO MBTUF FO NJUT IFU HF[BNFOMJKL CFMBTUCBBS JOLPNFO WBO IFU HF[JO WBO EF BCPOOFF HFEVSFOEF IFU WPSJHF CFMBTUJOHKBBS JOLPNTUFO OJFU IPHFS JT EBO Ƚ WFSIPPHE NFU Ƚ QFS QFSTPPO UFO MBTUF NFU FFO DPMMFDUJFWF TDIVMEFOSFHFMJOH CFLPNFO WBO EF CFTMBHSFDIUFS
Toegepaste sociale correctie PIDPA Toegepaste sociale correctie
Bijkomende hoeveelheid van 15 m³ gratis water per jaar per persoon in het gezin ,MBOUFO JO CVEHFUCFIFFS CVEHFUCFHFMFJEJOH Korting op jaarlijkse vaste vergoeding van 38,62€ "CPOOFFT XBBSCJK EF QMBBUT WBO XBUFSWFSCSVJL IFU EPNJDJMJFBESFT JT FO EJF HFOJFUFO WBO
TMVW
IFU MFFnPPO UPFHFLFOE EPPS IFU 0$.8 EF JOLPNTUFOHBSBOUJF WPPS PVEFSFO WBOXFHF EF 3JKLTEJFOTU WPPS 1FOTJPFOFO FFO UFHFNPFULPNJOH WPPS HFIBOEJDBQUFO JOLPNFOTWFSWBOHFOEF UFPHFNPFULPNJOH JOUFHSBUJFUFHFNPFULPNFO PG UFHFNPFULPNJOH IVMQ BBO CFKBBSEFO WBOXFHF '0% 4PDJBMF ;FLFSIFJE
Toegepaste sociale correctie
Vrijstelling van jaarlijkse vaste vergoeding en korting op aansluitingskost
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Een overzicht met het aandeel van de bevolking dat in 2010 genoot van de door de watermaatschappij toegepaste sociale correcties, staat in tabel 14. Tabel 14: Overzicht aandeel bevolking dat geniet van de bestaande sociale correcties % van de bevolking wonend in distributiegebied
% van de bevolking wonend in distributiegebied genietend van sociale correctie
(8 ,OPLLF )FJTU
1*%1"
5.78
Watermaatschappij
Bron: FOD Economie, VMM Waterboek, bevraging gemeenten
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Eenmalige tarieven Naast de kosten voor drinkwaterproductie en -levering, die via de integrale factuur aangerekend worden, rekenen de watermaatschappijen nog tal van andere tarieven aan voor eenmalige diensten. Tabel 15 geeft een overzicht van de op 1 januari 2011 geldende tarieven voor een huisaansluiting, het vervangen van een defecte meter en de eerste verplichte keuring (o.a. voor nieuwbouw) bij de verschillende watermaatschappijen. Tabel 15: Overzicht tarieven voor een residentiële aansluiting, vervanging defecte meter en eerste keuring residentiële installatie per watermaatschappij Prijzen excl. BTW geldig op 01/01/2011
Watermaatschappij
Tarief voor een residentiële aansluiting incl. 1 watermeter
Tarief voor het vervangen defecte meter (nalatigheid klant)
"88
Ƚ
(8 )PFJMBBSU
Ƚ
1
Ƚ
9
Ƚ
16
(8 ,OPLLF )FJTU
Ƚ
13
Ƚ
2
Ƚ
15
2
Ƚ
Tarief voor de eerste (verplichte) keuring residentiële installatie 1
Ƚ
1
*8.
Ƚ
4
Ƚ
7
Ƚ
16
*87"
Ƚ
14
Ƚ
14
Ƚ
11
*87# 5.78
Ƚ
17
Ƚ
17
Ƚ
2
*87# 7JWBRVB
Ƚ
17
Ƚ
17
Ƚ
5
1*%1"
Ƚ
15
Ƚ
8
Ƚ
4
48 4JOU /JLMBBT
Ƚ
16
Ƚ
16
Ƚ
16
5.78
Ƚ
3
Ƚ
15
Ƚ
2
7*7"26" ,SBBJOFN
Ƚ
5
Ƚ
10
Ƚ
5
7*7"26" -JOLFCFFL
Ƚ
5
Ƚ
10
Ƚ
5
7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM
Ƚ
5
Ƚ
10
Ƚ
5
7*7"26" 8F[FCFFL 0QQFN
Ƚ
5
Ƚ
10
Ƚ
5
7.8 -JNCVSH
Ƚ
9
Ƚ
3
Ƚ
10
7.8 0PTU 7MBBOEFSFO
Ƚ
9
Ƚ
3
Ƚ
10
7.8 7MBBNT #SBCBOU
Ƚ
9
Ƚ
3
Ƚ
10
7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
Ƚ
9
Ƚ
3
Ƚ
10
(FNJEEFME
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.FEJBBO
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.JOJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.BYJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Tarieven en prijs voor de productie en levering van leidingwater voor bedrijven De tabellen 16 en 17 en figuur 14 geven per watermaatschappij een overzicht van de berekende prijs/m³ en de totaalprijs voor een bedrijf met een jaarverbruik van 1000 m³ en een aansluiting met een diameter van 30 mm. De berekening gebeurde aan de hand van de op 1 januari 2011 geldende tarieven. Een gedetailleerd overzicht per watermaatschappij van verschillende types van bedrijven is opgenomen in bijlage 9. De watermaatschappijen sluiten met zeer grote waterverbruikers bijna allemaal individuele contracten met individuele tariefstructuren af. Die individuele tarieven zijn niet gekend en bijgevolg niet meegenomen in de berekeningen in dit document. Ook het aandeel van deze grote waterverbruikers in het totale waterverbruik is niet gekend. Bij de grootverbruikers is er, net zoals bij de gezinnen, een groot verschil in de prijszetting tussen de maatschappijen onderling, zowel bij de variabele vergoeding (van 1,00 euro per m³ (PIDPA) tot 2,75 euro per m³ (VIVAQUA)) als bij de vaste vergoeding (van 0,03 euro per m³ (GW Hoeilaart) tot 0,23 euro per m³ (VMW)).
Tabel 16: Overzicht en evolutie drinkwatercomponent per m³ per watermaatschappij voor een typisch bedrijf #FESJKG UZQF 1SJKT QFS N© FYDM #58
2011
Rang
HFMEJH PQ
EVVSTUF
7BTUF 7FSHPFEJOH
5PUBBM 5PUBBM 7BSJBCFMF ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSHPFEJOH 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
Aandeel in totaal drinkwaterprijs BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
Evolutie 2010-2011 Ƚ TUJKHJOH
TUJKHJOH
5PUBBM 5PUBBM 7BSJBCFMF ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSHPFEJOH 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
Ƚ
Ƚ
Ƚ
16
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
17
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
10
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
10
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
5
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
4
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
19
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
9
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
8
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
2
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
2
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
6
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
1
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
18
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
12
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
14
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
12
Ƚ
Ƚ
(FNJEEFME
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.FEJBBO
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.JOJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.BYJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Tabel 17: Overzicht en evolutie drinkwatercomponent prijs per jaar per watermaatschappij voor een typisch bedrijf #FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJK[FO FYDM #58
2011
Rang
HFMEJH PQ
EVVSTUF
7BTUF 7FSHPFEJOH
5PUBBM 5PUBBM 7BSJBCFMF ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSHPFEJOH 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
Aandeel in totaal drinkwaterprijs BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
Evolutie 2010-2011 Ƚ TUJKHJOH
TUJKHJOH
5PUBBM 5PUBBM 7BSJBCFMF ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSHPFEJOH 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
Ƚ
Ƚ
Ƚ
16
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
17
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
10
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
10
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
5
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
4
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
19
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
9
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
8
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
2
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
2
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
6
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
1
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
18
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
12
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
14
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
12
Ƚ
Ƚ
(FNJEEFME
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.FEJBBO
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.JOJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
.BYJNVN
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
Figuur 14: Overzicht drinkwaterprijs voor een typisch bedrijf € 0,0
€ 0,5
€ 1,0
€ 1,5
€ 2,0
€ 2,5
€ 3,0
AWW
€ 0,16
€ 1,41
GW Hoeilaart
€ 0,03
GW Knokke-Heist
€ 0,03
IWM Brabant
€ 0,07
€ 1,80
IWM Limburg
€ 0,07
€ 1,80
IWVA
€ 0,08
IWVB - TMVW
€ 0,10
€ 2,40
IWVB - Vivaqua
€ 0,12
€ 2,40
PIDPA
€ 0,12
SW Sint-Niklaas
€ 0,04
TMVW
€ 0,04
VIVAQUA - Kraainem
€ 0,04
€ 2,75
VIVAQUA - Linkebeek
€ 0,04
€ 2,75
VIVAQUA - Steenokkerzeel
€ 0,21
VIVAQUA - Wezembeek-Oppem
€ 0,12
VMW Limburg
€ 0,23
VMW Oost-Vlaanderen
€ 0,23
€ 1,63
VMW Vlaams-Brabant
€ 0,23
€ 1,61
VMW West-Vlaanderen
€ 0,23
€ 1,63
€ 1,51 € 2,11
€ 1,75
€ 1,00 € 1,90 € 2,07
€ 1,98 € 2,75 € 1,28
Vaste Vergoeding
Variabele Vergoeding
#FSFLFOEF ESJOLXBUFSQSJK[FO QFS N© HFMEJH PQ FYDM #58 WPPS FFO CFESJKG UZQF N© KBBS o BBOTMVJUJOH EJBN
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Evolutie tarieven voor de productie en levering bij bedrijven 2000-2011 Tabel 18 toont de evolutie van de berekende gemiddelde drinkwatercomponent en zijn deelcomponenten voor verschillende types van bedrijven. De weergegeven berekende prijzen zijn rekenkundige gemiddelden over de watermaatschappijen. De vaste vergoeding is voor alle types van bedrijven veel sterker gestegen dan de variabele vergoeding tijdens de periode 2000-2011. De vaste vergoeding (vast recht) steeg tijdens deze periode gemiddeld met ongeveer 60% tot 96%, de variabele vergoeding (verbruik) met 25% tot 48%. Vastgesteld wordt eveneens dat bedrijven met een kleiner leidingwaterverbruik beduidend meer betalen per m³ verbruik dan bedrijven met een hoger waterverbruik en een grotere aansluiting. Dit is te wijten aan het sterk degressief tarief dat een aantal watermaatschappijen gebruiken voor de grotere waterverbruikers. Tabel 18: Evolutie berekende drinkwatercomponent voor een aantal types van bedrijven 2000 -2011 5ZQF CFESJKG N© 7FSCSVJL Drinkwatercomponent EJBNFUFS excl. BTW 500 / 30
2.000 / 30
10.000 / 30
50.000 / 40
100.000 / 50
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Stijging Stijging Stijging 2000 2006 2010 2011 2011 2011 2011
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTU SFDIU
7FSCSVJL
7FSCSVJL 7BTU SFDIU
7FSCSVJL 7BTU SFDIU N©
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Bron: VMM Waterbank Drinkwatertarieven
#&%3*+'4&$0/0.*4$)& (&(&7&/4 Globale sectorgegevens Dit hoofdstuk bespreekt een sectorale balans, een sectorale resultatenrekening en een beperkt aantal sectorale ratio’s. Die zijn gebaseerd op de cijfers die de watermaatschappijen in hun neergelegde jaarrekeningen publiceren. De cijfers hebben betrekking op alle activiteiten die uitgevoerd worden door de watermaatschappijen en niet enkel op het luik �drinkwaterproductie en -levering�. De andere activiteiten omvatten vooral sanering en rioolbeheer, maar bv. ook het beheer van sportinfrastructuur.
Sectorale balans8 Tabel 19: Sectorale balans 2010 Activa (in 1.000 â‚Ź) vaste activa
20/28
3.063.907
*
PQSJDIUJOHTLPTUFO
**
JNNBUFSJĂ‘MF WBTUF BDUJWB
***
NBUFSJĂ‘MF WBTUF BDUJWB
*7
mOBODJĂ‘MF WBTUF BDUJWB
vlottende activa 7
WPSEFSJOHFO PQ NFFS EBO Ă?Ă?O KBBS
7*
WPPSSBEFO FO CFTUFMMJOHFO JO VJUWPFSJOH
7**
29/58
619.533
WPSEFSJOHFO PQ UFO IPPHTUF Ă?Ă?O KBBS
7***
HFMECFMFHHJOHFO
*9
MJRVJEF NJEEFMFO
9
PWFSMPQFOEF SFLFOJOHFO
20/58
3.683.440
TOTAAL DER ACTIVA Passiva (in 1.000 â‚Ź) eigen vermogen
10/15
1.923.923
*
LBQJUBBM
**
VJUHJGUFQSFNJFT
***
IFSXBBSEFSJOHTNFFSXBBSEFO
*7
SFTFSWFT
7
PWFSHFESBHFO XJOTU WFSMJFT
7*
LBQJUBBMTVCTJEJFT
VII voorzieningen en uitgestelde belastingen 7**"
WPPS[JFOJOHFO WPPS SJTJDP T FO LPTUFO
schulden 7***
TDIVMEFO PQ NFFS EBO Ă?Ă?O KBBS
*9
TDIVMEFO PQ UFO IPPHTUF Ă?Ă?O KBBS
9
PWFSMPQFOEF SFLFOJOHFO
TOTAAL DER PASSIVA
16
443.155
17/49
1.316.363
10/49
3.683.440
Bron: Nationale Bank Balanscentrale, VMM Waterbank
8
Balanstotaal van alle exploitanten met uitzondering van Brabant Water, SW Aalst, GW Hoeilaart en SW Sint-Niklaas. In tegenstelling met de cijfers in de Watermeter 2010 werden de cijfers voor SW Sint-Niklaas niet opgenomen (niet tijdig beschikbaar). De vertekening die hierdoor optreedt, is echter klein. In 2009 bedroeg het balanstotaal van SW Sint-Niklaas slechts 0,40% van het sectortotaal. Voor VIVAQUA is het Vlaanderen-deel berekend. Voor deze berekeningen werden ook de cijfers van IMWV opgenomen.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Het sectorale balanstotaal werd verkregen door het optellen van de individuele gegevens van de verschillende watermaatschappijen. Het totaal aan vaste activa bedraagt 83% van het balanstotaal. Dit wijst op het investeringsintensieve karakter van de sector.
Sectorale resultatenrekening9 Tabel 20: Sectorale resultatenrekening 2010 RESULTATENREKENING (in 1.000€) I
Bedrijfsopbrengsten
70/74
1.407.264
100,0%
A
0N[FU
B
8JK[JHJOH JO EF WPPSSBBE HPFEFSFO JO CFXFSLJOH FO HFSFFE QSPEVDU FO JO EF CFTUFMMJOH JO VJUWPFSJOH UPFOBNF BGOBNF
C
(FQSPEVDFFSEF WBTUF BDUJWB
%
"OEFSF CFESJKGTPQCSFOHTUFO
60/64
1.348.021
95,7%
II
Bedrijfskosten
A
)BOEFMTHPFEFSFO HSPOE FO IVMQTUPõFO
B
%JFOTUFO FO EJWFSTF HPFEFSFO
C
#F[PMEJHJOHFO TPDJBMF MBTUFO FO QFOTJPFOFO
%
"GTDISJKWJOHFO FO XBBSEFWFSNJOEFSJOHFO PQ PQSJDIUJOHTLPTUFO PQ JNNBUFSJÑMF FO NBUFSJÑMF WBTUF BDUJWB
&
8BBSEFWFSNJOEFSJOHFO PQ WPPSSBEFO CFTUFMMJOHFO JO VJUWPFSJOH FO IBOEFMTWPSEFSJOHFO 5PFWPFHJOHFO UFSVHOFNJOHFO
F
7PPS[JFOJOHFO WPPS SJTJDP T FO LPTUFO 5PFWPFHJOHFO CFTUFEJOHFO FO UFSVHOFNJOHFO
(
"OEFSF CFESJKGTLPTUFO
)
"MT IFSTUSVDUVSFSJOHTLPTUFO HFBDUJWFFSEF CFESJKGTLPTUFO
III
BEDRIJFSWINST (VERLIES)
9901
59.244
4,2%
IV
Financiële opbrengsten
75
13.852
1,0%
V
Financiële kosten
65
20.612
1,5%
9902
52.483
3,7%
76
7.105
0,5%
VI
WINST (VERLIES) UIT DE GEWONE BEDRIJFSUITOEFENING VOOR BELASTING
VII
Uitzonderlijke opbrengsten
VIII
Uitzonderlijke kosten
IX
WINST (VERLIES) VAN HET BOEKJAAR VOOR BELASTING
X
Onttrekking/overboeking aan/naar de uitgestelde belastingen
XI
Belastingen op het resultaat
XII
WINST (VERLIES) VAN HET BOEKJAAR
66
10.056
0,7%
9903
49.533
3,5%
780/680
0
0,0%
67/77
17
0,0%
9904
49.516
3,5%
Bron: Nationale Bank Balanscentrale, VMM Waterbank
De sectorale resultatenrekening geeft een algemeen beeld van de exploitatie tijdens het jaar 2010. Merk op dat ook deze tabel louter een opsomming geeft van de cijfers uit de individuele resultatenrekeningen van de maatschappijen. Er gebeurde bv. geen correctie voor omzetten gerealiseerd door onderlinge verkopen.
9
Totaal resultatenrekening van alle exploitanten met uitzondering van Brabant Water, SW Aalst, GW Hoeilaart en SW Sint-Niklaas. In Tegenstelling met de cijfers gebruikt in de Watermeter 2010 werden de cijfers voor SW Sint-Niklaas niet opgenomen (niet tijdig beschikbaar). De vertekening die hierdoor optreedt, is echter klein. In 2009 maakten de bedrijfsopbrengsten van SW Sint-Niklaas slechts 0,61% uit van het sectortotaal. Voor VIVAQUA is het Vlaanderen-deel berekend. Voor deze berekeningen werden ook de cijfers van IMWV opgenomen.
Sectorale ratio’s Tabel 21 neemt een aantal ratio’s op die berekend werden op basis van de sectorale balans en de sectorale resultatenrekening. Tabel 21: Sectorale ratio’s 2007-2010 Liquiditeit: -JRVJEJUFJU JO SVJNF [JO $VSSFOU SBUJP 7MPUUFOEF BDUJWB OFUUP 7SFFNE WFSNPHFO PQ LPSUF UFSNJKO
Ratio
1,06
1,03
0,95
0,97
46,57%
53,11%
52,23%
1,42%
1,59%
1,90%
1,70%
1,95%
2,57%
Solvabiliteit: (SBBE WBO mOBODJÑMF POBGIBOLFMJKLIFJE JO &JHFO WFSNPHFO 5PUBBM WFSNPHFO
Ratio
46,15%
Rentabiliteit: /FUUPSFOUBCJMJUFJU WBO IFU UPUBBM BDUJFG WPPS CFMBTUJOHFO JO 8JOTU WBO IFU CPFLKBBS WPPS mOBODJÑMF LPTUFO FO WPPS CFMBTUJOHFO 5PUBBM BDUJFG
Ratio
1,63%
/FUUPSFOUBCJMJUFJU WBO IFU FJHFO WFSNPHFO OB CFMBTUJOHFO JO 8JOTU WBO IFU CPFLKBBS OB CFMBTUJOHFO &JHFO WFSNPHFO
Ratio
2,27%
Bron: Nationale Bank Balanscentrale, VMM Waterbank
De liquiditeit in ruime zin wordt berekend aan de hand van de current ratio, dit is de verhouding van de vlottende activa (netto) ten opzichte van het vreemd vermogen op korte termijn. Een waarde groter dan één wijst op een positief netto bedrijfskapitaal en geeft aan dat het vermogen van de sector (in principe) volstaat om aan haar verplichtingen op korte termijn te voldoen. De ratio stijgt in 2010 ten opzichte van vorig boekjaar, maar bevindt zich nog steeds onder de kantelwaarde één. De graad van financiële onafhankelijkheid duidt aan in welke mate de sector zich meer met eigen vermogen, en dus minder met vreemd vermogen, financiert. De ratio daalt licht in vergelijking met het jaar 2009, maar bedraagt nog meer dan 50%. Meer dan de helft van het balanstotaal wordt dus gefinancierd met eigen vermogen. De netto rentabiliteit van het totale actief vóór belastingen, geeft het rendement van het totale actief (of van het totale vermogen) weer. De ratio voor het jaar 2010 stijgt tot 1,90%, de hoogste waarde in vier jaar. De netto rentabiliteit van het eigen vermogen na belastingen, geeft het rendement van de ingezette eigen middelen weer. Ook deze ratio stijgt in 2010 naar de hoogste waarde van de laatste vier jaar en bedraagt 2,57%.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
FinanciÍle en personeelscijfers drinkwateractiviteit Omzet De ratio’s in de laatste kolommen van tabel 22 duiden per maatschappij het aandeel van de drinkwateromzet in de totale omzet en de totale bedrijfsopbrengsten aan. Ook werd voor de omzetcijfers de procentuele evolutie ten opzichte van 2009 toegevoegd.De drinkwateromzet vertegenwoordigt gemiddeld ongeveer 52% van de totale omzet en 42% van de bedrijfsopbrengsten. Tabel 22: Drinkwateromzet versus totale omzet en bedrijfsopbrengsten Evolutie 2009 2010
Omzet <rek 70> 2010 (in 1.000 â‚Ź)
Evolutie Bedrijfsopbrengsten 2009 <rek 70 / 74> 2010 2010 (in 1.000 â‚Ź)
(8 )PFJMBBSU
(8 ,OPLLF )FJTU
*8.
Drinkwateromzet Watermaatschappij 2010 (in 1.000 â‚Ź) "88
Drinkwateromzet Drinkwateromzet / Omzet / Bedrijfsopbrengsten 2010 2010
#SBCBOU 8BUFS /M
*87"
*87#
1*%1"
48 "BMTU 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" 7.8
Bron: VMM Waterbank, Nationale Bank Balanscentrale
Tabel 23 geeft marktaandelen weer die berekend zijn op basis van de drinkwateromzet. Ter informatie worden ook de cijfers voor 2009 toegevoegd.
Tabel 23: Marktaandeel watermaatschappijen op basis van drinkwateromzet
Watermaatschappij
Drinkwateromzet 2010 JO Č˝
Marktaandeel 2010
Rang
Evolutie Marktaandeel 2009 2010
AWW
115.776
19,58%
3
0,6%
Brabant Water (Nl) GW Hoeilaart
499
0,08%
11
0,0%
GW Knokke-Heist
4.356
0,74%
9
0,1%
IWM
8.074
1,37%
8
0,0%
IWVA
8.603
1,45%
7
0,0%
IWVB
20.365
3,44%
5
-0,2%
PIDPA
81.302
13,75%
4
-0,9%
SW Sint-Niklaas
3.885
0,66%
10
0,0%
SW Aalst TMVW
119.226
20,16%
2
0,2%
VIVAQUA
8.767
1,48%
6
0,2%
VMW
220.498
37,29%
1
0,1%
Bron: VMM Waterbank (Voor SW Sint-Niklaas werd de waarde 2009 gebruikt)
De concentratieratio toont dat VMW als grootste maatschappij ruim 37% van de in Vlaanderen gerealiseerde drinkwateromzet voor haar rekening neemt. De vier grootste maatschappijen realiseren ongeveer 91% van de drinkwateromzet. Hieruit blijkt een hoge concentratie binnen de sector. Eenzelfde besluit wordt getrokken uit de berekening van de HHI-index, die de som van de kwadraten van alle marktaandelen weergeeft. De HHI-index bedraagt 0,24 en is daarmee groter dan 0,18. Daardoor wordt een grote concentratie vastgesteld. De verkregen resultaten variĂŤren in deze grootteordes niet veel met het jaar 2009. Dit betekent dat de onderlinge verhoudingen in de drinkwateromzet een relatief stabiel gegeven zijn.
Personeel De watermaatschappijen wijzen 3.106 VTE10 (voltijdse equivalenten) toe aan de drinkwateractiviteit voor de werking in 2010. Per actieve VTE voor de drinkwateractiviteit wordt een omzet van ongeveer 0,2 mio euro gerealiseerd. Op basis van gegevens uit de sociale balans 2010 worden deze personeelscijfers vergeleken met het totaal aantal VTE. Dit geeft, zoals bij de omzetvergelijking, een idee over de personeelsinzet voor de overige activiteiten van een aantal exploitanten. In Vlaanderen werkten in 2010 2,731 miljoen mensen. Een vergelijking met het aantal VTE tewerkgesteld binnen de drinkwateractiviteit van de exploitanten toont aan dat 0,11% van de werkende mensen in Vlaanderen actief zijn in de drinkwatersector binnen een functie die drinkwaterspecifiek is.
10
In tegenstelling tot vorig jaar, stelde VIVAQUA hierover dit jaar geen gegevens ter beschikking.
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Tabel 24: Aantal VTE drinkwater versus totaal aantal VTE
Watermaatschappij
VTE drinkwater 2009
VTE drinkwater 2010
Evolutie 2009 2010
VTE totaal 2009
VTE totaal 2010
Evolutie 2009 2010
VTE drinkwater / VTE totaal 2010
"88
(8 )PFJMBBSU
(8 ,OPLLF )FJTU
*8.
*87"
*87#
1*%1"
#SBCBOU 8BUFS /M
48 "BMTU 48 4JOU /JLMBBT
5.78
7.8
Totaal
3.138,9
3.106,7
-1,0%
3.278
3.306
0,9%
7*7"26"
Bron: VMM Waterbank, Nationale Bank Balanscentrale
Investeringen In 2010 werd voor 153 mio euro geĂŻnvesteerd in drinkwaterproductie en -distributie. Een overzicht per maatschappij, en de vergelijking met het boekjaar 2009, staat in tabel 25. Dat investeringscijfers schommelen van jaar tot jaar is een bekend gegeven. Wel kan gesteld worden dat de sector in 2010 fors meer investeerde dan in 2009. Het geboekte investeringsbedrag steeg met 27,4%. Tabel 25: Overzicht investeringen in drinkwatervoorziening 2009-2010
Watermaatschappij "88
totale investeringen in drinkwater 2009 JO Č˝
totale investeringen in drinkwater 2010 JO Č˝
Evolutie 2009 2010
#SBCBOU 8BUFS /M (8 )PFJMBBSU
(8 ,OPLLF )FJTU
*8.
*87"
*87#
1*%1"
48 "BMTU 48 4JOU /JLMBBT
5.78
7*7"26"
7.8
Totaal
120.013
153.583
27,4%
Bron: VMM Waterbank
Figuur 15 geeft een verdeling van de investeringen over een aantal processen. Productie, distributie (in dit rapport inclusief toevoer) en andere (administratief proces, verkoopproces…). Deze figuur werd opgemaakt op basis van de gegevens van maatschappijen die hun investeringen in 2010 opgesplitst per productieproces rapporteerden. De figuur vertegenwoordigt ongeveer 49,5% van alle investeringen in de sector in 2010. Er werd in 2010 relatief gezien meer geïnvesteerd in andere investeringen en minder in distributie en productie dan in 2009. Figuur 15: Verdeling investeringen per proces 2010 8,78% 19,70%
*OWFTUFSJOHFO JO BOEFSF *OWFTUFSJOHFO JO QSPEVDUJF *OWFTUFSJOHFO JO EJTUSJCVUJF
71,51%
Bron: VMM Waterbank
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
7&3,-"3&/%& 8003%&/-*+45 In dit rapport wordt verstaan onder: Watermaatschappij: een exploitant die een openbaar waterdistributienetwerk via leidingen beheert (in of buiten Vlaanderen). Drinkwater: water dat voldoet aan de eisen gesteld aan water voor menselijke consumptie. Dit is al het water dat onbehandeld of na behandeling bestemd is voor drinken, koken, voedselbereiding of andere huishoudelijke doeleinden, ongeacht de herkomst en ongeacht of het water wordt geleverd via een waterdistributienetwerk of via een private waterwinning, uit een tankschip of tankauto of in flessen of verpakkingen, met uitzondering van: a) natuurlijk mineraalwater dat als zodanig is erkend in overeenstemming met het koninklijk besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater; b) water dat een geneesmiddel is. Waterverbruik: water dat in een meetbare hoeveelheid wordt gebruikt. WaterRegulator: de reguleringsinstantie die in 2009 werd opgericht als subentiteit van de VMM met als focus: a) het verhogen van de transparantie over drinkwaterproductie, b) het vergelijken van de prestaties en de efficiĂŤntie van de watermaatschappijen, c) het uitvoeren van studies en op basis van de resultaten advies verlenen aan de Vlaamse regering. Leidingwater: water dat geleverd wordt via het openbaar waterdistributienetwerk. Integrale waterfactuur: de factuur die een abonnee ontvangt van zijn watermaatschappij. Deze factuur bevat een drinkwatercomponent en saneringscomponenten. Drinkwatercomponent: de vergoeding voor de productie en levering van het leidingwater (deel van de integrale waterfactuur). Deze component bestaat uit een jaarlijkse vaste vergoeding (abonnementsgeld) en uit een variabele vergoeding (prijs per mÂł verbruikt water). Saneringscomponenten: de bijdragen voor de afvoer, inzameling en de zuivering van het afvalwater afkomstig van het verbruikte leidingwater (deel van de integrale waterfactuur). Deze component bestaat uit een gemeentelijke bijdrage (GSB) en/of vergoeding (GSV) die wordt gebruikt voor de financiering van de gemeentelijke saneringsverplichting (afvoeren en inzamelen van gebruikt water) en een bovengemeentelijke bijdrage (BGB) voor de financiering van de bovengemeentelijke saneringsverplichting (zuiveren van afvalwater). Abonnee: elke natuurlijke of rechtspersoon die een recht heeft tegenover een onroerend goed, die aangesloten is op een openbaar waterdistributienetwerk en aan wie de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk via dit waterdistributienetwerk drinkwater levert. Afnemer: elke klant die geen abonnee is en aan wie de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk water levert.
Ruwwater: water vóór productie (dat verder in de cyclus omgezet wordt in zuiver of ander water). Gewonnen water: alle gewonnen grond- en oppervlaktewater. Grondwater: al het water dat zich onder het bodemoppervlak in de verzadigde zone bevindt en dat in direct contact met de bodem of de ondergrond staat. Oppervlaktewater: al het water dat watermaatschappijen winnen en dat geen grondwater is. Waterverkoopreglement: het besluit van de Vlaamse regering houdende bepalingen van rechten en plichten van de exploitanten van een openbaar waterdistributienetwerk en hun klanten met betrekking tot de levering van water bestemd voor menselijke consumptie, de uitvoering van de saneringsverplichting en het Algemeen Waterverkoopreglement van 8 april 2011. Distributiegebied: het gebied waarin de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk, via leidingen van het openbaar waterdistributienetwerk, aan abonnees drinkwater levert. Wooneenheid: elke eenheid in een woongebouw die ontworpen of aangepast is om afzonderlijk te worden gebruikt en die minstens over de volgende woonvoorzieningen beschikt: een woonruimte in combinatie met een toilet, een douche of bad en een keuken of kitchenette. Gemiddeld gezin: een gezin bestaande uit 2,37 gedomicilieerde personen met een jaarleidingwaterverbruik van 88m³ en geen private waterwinning. Gezin: kleinverbruiker met minstens één gedomicilieerde persoon. Kleinverbruikers (KV): cf. artikel 35quater, § 1 van de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging. Het gaat vooral over gezinnen, maar ook over kleine bedrijven en diensten die maar weinig water verbruiken. Grootverbruikers (GV): niet-kleinverbruikers. De grootverbruikers zijn vooral bedrijven en landbouwers. Verbruik van industriële activiteiten: het verbruik van de sectoren 1 t.e.m. 55 (cf. de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging). Het huishoudelijk verbruik van bedrijven (bv. conciërgewoningen) en sector 57 (bv. rusthuizen, ziekenhuizen en scholen) zit hier niet in. Verbruik van landbouw activiteiten: het verbruik van de sector 28, subsectoren 28a-e en 55 (cf. de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging). Het huishoudelijk verbruik van landbouwers (sector 28, subsector 56) zit hier niet in. Verbruik van huishoudelijke activiteiten: het verbruik van kleinverbruikers (cf. de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging) en het verbruik van de sectoren 56 en 57 (cf. de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging).
t 8BUFSNFUFS %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
BIJLAGE 1 07&3;*$)5 '*(63&/ Figuur 1: Distributiegebieden watermaatschappijen – Situatie 2011 5 Figuur 2: Evolutie aantal exploitanten 8 Figuur 3: Drinkwaterketen 12 Figuur 4: Verdeling waterbronnen 2010 (mio m³) 13 Figuur 5: Waterbronnen per watermaatschappij 2010 13 Figuur 6: Waterbalans 2010 (mio m³) 14 Figuur 7: Evolutie gefactureerd waterverbruik 2002-2010 uitgaande van 2-jaarlijks gemiddelde 16 Figuur 8: Verdeling gefactureerde waterverbruik over activiteiten 2009 16 Figuur 9: Evolutie van de integrale waterfactuur en zijn componenten, gemiddeld gezin 2000-2011 20 Figuur 10: Evolutie van de gewogen integrale waterfactuur en zijn componenten per gezinstype 22 Figuur 11: Evolutie integrale waterfactuur t.o.v. consumptie-index 23 Figuur 12: Evolutie aandeel van de kosten voor waterverbruik in de totale consumptie 2000-2009 24 Figuur 13: Overzicht drinkwaterprijs voor een gemiddeld gezin 28 Figuur 14: Overzicht drinkwaterprijs voor een typisch bedrijf 34 Figuur 15: Verdeling investeringen per proces 2010 42
BIJLAGE 2 07&3;*$)5 5"#&--&/ Tabel 1: Tabel 2: Tabel 3: Tabel 4: Tabel 5: Tabel 6: Tabel 7: Tabel 8: Tabel 9: Tabel 10: Tabel 11: Tabel 12: Tabel 13: Tabel 14: Tabel 15: Tabel 16: Tabel 17: Tabel 18: Tabel 19: Tabel 20: Tabel 21: Tabel 22: Tabel 23: Tabel 24: Tabel 25:
Juridische vorm watermaatschappijen 6 Statistiek distributiegebieden (waarden) 8 Statistiek distributiegebieden (relatief ) 9 Kerngetallen waterlevering en verkoop 15 Gemiddelde jaarleidingwaterverbruik per gezinssituatie 17 Verdeling berekend jaarleidingwaterverbruik grootverbruikers 17 Overzicht evolutie van de integrale waterfactuur en zijn componenten, gemiddeld gezin 2000-2011 21 Evolutie berekende integrale waterfactuur voor verschillende gezinstypes 2005-2011 22 Overzicht tariefstructuren drinkwatercomponent 25 Overzicht en evolutie drinkwatercomponent per m³ per watermaatschappij voor een gemiddeld gezin 26 Overzicht en evolutie drinkwatercomponent, prijs per jaar per watermaatschappij voor een gemiddeld gezin 27 Evolutie berekende drinkwatercomponent voor verschillende gezinstypes 2000 – 2011 29 Overzicht sociale correcties 30 Overzicht aandeel bevolking dat geniet van de bestaande sociale correcties 30 Overzicht tarieven voor een residentiÍle aansluiting, vervanging defecte meter en eerste keuring residentiÍle installatie per watermaatschappij 31 Overzicht en evolutie drinkwatercomponent per m³ per watermaatschappij voor een typisch bedrijf 32 Overzicht en evolutie drinkwatercomponent prijs per jaar per watermaatschappij voor een typisch bedrijf 33 Evolutie berekende drinkwatercomponent voor een aantal types van bedrijven 2000 -2011 35 Sectorale balans 2010 36 Sectorale resultatenrekening 2010 37 Sectorale ratio’s 2007-2010 38 Drinkwateromzet versus totale omzet en bedrijfsopbrengsten 39 Marktaandeel watermaatschappijen op basis van drinkwateromzet 40 Aantal VTE drinkwater versus totaal aantal VTE 41 Overzicht investeringen in drinkwatervoorziening 2009-2010 41
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
BIJLAGE 3 $0/5"$5(&(&7&/4 8"5&3.""54$)"11*+&/ AWW
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
"OUXFSQTF 8BUFSXFSLFO
.FDIFMTFTUFFOXFH
5FM
"OUXFSQFO
& NBJM BXX!BXX CF IUUQ XXX BXX CF
BRABANT WATER
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
#SBCBOU 8BUFS / 7
.BHJTUSBUFOMBBO
5FM
." hT )FSUPHFOCPTDI
& NBJM LMBOUFOTFSWJDF!CSBCBOUXBUFS OM IUUQ XXX CSBCBOUXBUFS OM
GW Hoeilaart
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
8BUFSCFESJKG )PFJMBBSU
+BO WBO 3VVTCSPFDQBSL [ O
5FM
)PFJMBBSU
& NBJM XBUFSEJFOTU!IPFJMBBSU CF IUUQ XXX JTXB CF
GW Knokke-Heist
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
(FNFFOUFMJKL 8BUFSCFESJKG
)FMNXFH
5FM
,OPLLF )FJTU
,OPLLF )FJTU
& NBJM XBUFSCFESJKG!LOPLLF IFJTU CF IUUQ XXX JTXB CF
IWM
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
*OUFSDPNNVOBMF 8BUFSNBBUTDIBQQJK
8JMMFLFOTNPMFOTUSBBU
5FM
)BTTFMU
& NBJM JOGP!JXN CF IUUQ XXX JXN CF
IWVA
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
*OUFSDPNNVOBMF 8BUFSMFJEJOHT
%PPSOQBOOFTUSBBU
5FM
NBBUTDIBQQJK WBO 7FVSOF "NCBDIU
,PLTJKEF
& NBJM JOGP!JXWB CF IUUQ XXX JXWB CF
IWVB
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
*OUFSDPNNVOBMF WPPS 8BUFS
"MTFNCFSHTFTUFFOXFH
5FM
CFEFMJOH JO 7MBBNT #SBCBOU
#FFSTFM
Administratieve zetel
Contact / Info
4USPQLBBJ
5FM
(FOU
& NBJM JOGP!UNWX CF IUUQ XXX UNWX CF
PIDPA
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
1SPWJODJBMF FO *OUFSDPNNVOBMF
%FTHVJOMFJ
5FM
%SJOLXBUFSNBBUTDIBQQJK
"OUXFSQFO
& NBJM JOGP!QJEQB CF
EFS 1SPWJODJF "OUXFSQFO
IUUQ XXX QJEQB CF
SW Sint-Niklaas
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
4UFEFMJKL 8BUFSCFESJKG
(SPUF .BSLU
5FM
4JOU /JLMBBT
& NBJM XBUFS!TJOU OJLMBBT CF IUUQ XXX JTXB CF
TMVW
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
5VTTFOHFNFFOUFMJKLF .BBUTDIBQQJK
4USPQLBBJ
5FM
EFS 7MBBOEFSFO WPPS 8BUFSWPPS[JFOJOH
(FOU
& NBJM JOGP!UNWX CF IUUQ XXX UNWX CF
VIVAQUA
Maatschappelijke zetel
Contact / Info
7JWBRVB
,FJ[FSJOMBBO
5FM
#SVTTFM
& NBJM JOGP!WJWBRVB CF IUUQ XXX WJWBRVB CF
VMW
Maatschappelijke zetel Centrale directie
Contact / Info
7MBBNTF .BBUTDIBQQJK WPPS
7PPSVJUHBOHTUSBBU
5FM
8BUFSWPPS[JFOJOH
#SVTTFM
& NBJM JOGP!WNX CF IUUQ XXX WNX CF
VMW Limburg
Provinciale klantendienst Limburg
Contact / Info
3VOLTUFSTUFFOXFH
5FM
)BTTFMU
& NBJM JOGP MJNCVSH!WNX CF IUUQ XXX WNX CF
VMW Oost-Vlaanderen
Provinciale klantendienst Oost-Vlaanderen
Contact / Info
,POJOH #PVEFXJKOTUSBBU
5FM
(FOU
& NBJM JOGP PPTU WMBBOEFSFO!WNX CF IUUQ XXX WNX CF
VMW Vlaams-Brabant
Provinciale klantendienst Vlaams Brabant
Contact / Info
)FSCFSU )PPWFSQMFJO
5FM
-FVWFO
& NBJM JOGP WMBBNT CSBCBOU!WNX CF IUUQ XXX WNX CF
VMW West-Vlaanderen
Provinciale klantendienst West-Vlaanderen
Contact / Info
3PHHFMBBO
5FM
,PSUSJKL
& NBJM JOGP XFTU WMBBOEFSFO!WNX CF IUUQ XXX WNX CF
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
BIJLAGE 4 07&3;*$)5 #&%&&-%& (&.&&/5&/ 1&3 8"5&3.""54$)"11*+ .&5 )&5 ""/%&&- 7"/ %& #&%&&-%& #&70-,*/(
AWW
#FEFFME
1
"OUXFSQFO
5
,BQFMMFO
2
#PFDIPVU
6
,POUJDI
3
&EFHFN
7
.PSUTFM
4
)PWF
8
;XJKOESFDIU
BRABANT WATER
#FEFFME
#BBSMF )FSUPH
GW Hoeilaart
#FEFFME
)PFJMBBSU
GW Knokke-Heist
#FEFFME
,OPLLF )FJTU
IWM
#FEFFME
1
(MBCCFFL
5
-FPQPMETCVSH
2
)BTTFMU
6
-JOUFS
3
,PSUFOBLFO
7
5JFOFO
4
-BOEFO
8
;PVUMFFVX
IWVA
#FEFFME
1
"MWFSJOHFN
4
,PLTJKEF
2
%F 1BOOF
5
/JFVXQPPSU
3
%JLTNVJEF
6
7FVSOF
IWVB
#FEFFME
1
#FFSTFM
2
%JMCFFL
3
%SPHFOCPT
4 5
1
1
1
#FEFFME
#FEFFME
#FEFFME
#FEFFME 8
.FSDIUFN
9
4JOU (FOFTJVT 3PEF
10
4JOU 1JFUFST -FFVX
(SJNCFSHFO
11
5FSWVSFO
)BMMF
12
8FNNFM
6
,PSUFOCFSH
13
;BWFOUFN
7
.BDIFMFO #SBC
PIDPA
#FEFFME
1
"BSUTFMBBS
34
.BMMF
2
"SFOEPOL
35
.FDIFMFO
3
#BBSMF )FSUPH
36
.FFSIPVU
4
#BMFO
37
.FSLTQMBT
5
#FFSTF
38
.PM
6
#FSMBBS
39
/JFM
7
#PFDIPVU
40
/JKMFO
8
#POIFJEFO
41
0MFO
9
#PPN
42
0VE 5VSOIPVU
10
#PSOFN
43
1VUUF
11
#PSTCFFL
44
1VVST
12
#SBTTDIBBU
45
3BOTU
13
#SFDIU
46
3BWFMT
14
%FTTFM
47
3FUJF
15
%VõFM
48
3JKLFWPSTFM
16
&TTFO
49
3VNTU
17
(FFM
50
4DIFMMF
18
(SPCCFOEPOL
51
4DIJMEF
19
)FJTU PQ EFO #FSH
52
4DIPUFO
20
)FNJLTFN
53
4JOU "NBOET
21
)FSFOUBMT
54
4JOU ,BUFMJKOF 8BWFS
22
)FSFOUIPVU
55
4UBCSPFL
23
)FSTFMU
56
5VSOIPVU
24
)PPHTUSBUFO
57
7PSTFMBBS
25
)VMTIPVU
58
7PTTFMBBS
26
,BMNUIPVU
59
8FTUFSMP
27
,BQFMMFO
60
8JKOFHFN
28
,BTUFSMFF
61
8JMMFCSPFL
29
,POUJDI
62
8PNNFMHFN
30
-BBLEBM
63
8VVTUXF[FM
31
-JFS
64
;BOEIPWFO
32
-JMMF
65
;PFSTFM
33
-JOU
SW Sint-Niklaas
#FEFFME
4JOU /JLMBBT
1
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
#FEFFME
TMVW
#FEFFME
1
"BMTU
30
-PDISJTUJ
2
"BMUFS
31
-PWFOEFHFN
3
"รทJHFN
32
.BBSLFEBM
4
"TTF
33
.FMMF
5
#FFSOFN
34
.FSFMCFLF
6
#MBOLFOCFSHF
35
.JEEFMLFSLF
7
#SBLFM
36
/B[BSFUI
8
#SVHHF
37
/FWFMF
9
#FEFFME
#VHHFOIPVU
38
0PTUFOEF
10
%BNNF
39
0PTUFS[FMF
11
%F )BBO
40
0PTULBNQ
12
%F 1JOUF
41
0QXJKL
13
%FJO[F
42
0VEFOBBSEF
14
%FOEFSNPOEF
43
3POTF
15
%FTUFMCFSHFO
44
3VJTFMFEF
16
&SQF .FSF
45
4JOU -JFWFOT )PVUFN
17
(BWFSF
46
4JOU .BSUFOT -BUFN
18
(FOU
47
5FSOBU
19
)BNNF 7M
48
8FUUFSFO
20
)FS[FMF
49
8JDIFMFO
21
)PSFCFLF
50
8PSUFHFN 1FUFHFN
22
+BCCFLF
51
;FM[BUF
23
,MVJTCFSHFO
52
;JOHFN
24
,OFTTFMBSF
53
;PNFSHFN
25
,SVJTIPVUFN
54
;PUUFHFN
26
-FCCFLF
55
;VJFOLFSLF
27
-FEF
56
;VMUF
28
-JFEFLFSLF
57
;XBMN
29
-JFSEF
VIVAQUA
#FEFFME
1
,SBBJOFN
3
4UFFOPLLFS[FFM
2
-JOLFCFFL
4
8F[FNCFFL 0QQFN
#FEFFME
VMW Limburg
#FEFFME
1
"MLFO
23
,JOSPPJ
2
"T
24
,PSUFTTFN
3
#FSJOHFO
25
-BOBLFO
4
#JM[FO
26
-PNNFM
5
#PDIPMU
27
-VNNFO
6
#PSHMPPO
28
.BBTFJL
7
#SFF
29
.BBTNFDIFMFO
8
%JFQFOCFFL
30
.FFVXFO (SVJUSPEF
9
%JMTFO 4UPLLFN
31
/FFSQFMU
10
(FOL
32
/JFVXFSLFSLFO -JNC
11
(JOHFMPN
33
0QHMBCCFFL
12
)BMFO
34
0WFSQFMU
13
)BN
35
1FFS
14
)BNPOU "DIFM
36
3JFNTU
15
)BTTFMU
37
4JOU 5SVJEFO
16
)FDIUFM <FM
38
5FTTFOEFSMP
17
)FFST
39
5POHFSFO
18
)FSL EF 4UBE
40
7PFSFO
19
)FSTUBQQF
41
8FMMFO
20
)FVTEFO ;PMEFS
42
;POIPWFO
21
)PFTFMU
43
;VUFOEBBM
22
)PVUIBMFO )FMDIUFSFO
VMW Oost-Vlaanderen
#FEFFME
1
"TTFOFEF
15
-PLFSFO
2
#FSMBSF
16
.BMEFHFN
3
#FWFSFO
17
.PFSCFLF 8BBT
4
%FOEFSMFFVX
18
/JOPWF
5
&FLMP
19
4JOU (JMMJT 8BBT
6
&WFSHFN
20
4JOU -BVSFJOT
7
(FSBBSETCFSHFO
21
4JOU /JLMBBT
8
)BBMUFSU
22
4UFLFOF
#FEFFME
#FEFFME
9
)FS[FMF
23
5FNTF
10
,BQSJKLF
24
8BBSTDIPPU
11
,SVJCFLF
25
8BBTNVOTUFS
12
-BBSOF
26
8BDIUFCFLF
13
-JFSEF
27
;FMF
14
-PDISJTUJ
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
VMW Vlaams-Brabant
#FEFFME
1
"BSTDIPU
26
-BOEFO
2
#FHJKOFOEJKL
27
-FOOJL
3
#FLLFWPPSU
28
-FVWFO
4
#FSUFN
29
-JFEFLFSLF
5
#FWFS
30
-POEFS[FFM
6
#JFSCFFL
31
-VCCFFL
7
#PPSUNFFSCFFL
32
.FJTF
8
#PVUFSTFN
33
.FSDIUFN
9
%JFTU
34
0QXJKL
10
(BMNBBSEFO
35
0VE )FWFSMFF
11
(FFUCFUT
36
0WFSJKTF
12
(MBCCFFL
37
1FQJOHFO
13
(PPJL
38
3PPTEBBM
14
(SJNCFSHFO
39
3PUTFMBBS
15
)BBDIU
40
4DIFSQFOIFVWFM ;JDIFN
16
)BMMF
41
4UFFOPLLFS[FFM
17
)FSFOU
42
5FSOBU
18
)FSOF
43
5FSWVSFO
19
)PFHBBSEFO
44
5JFMU 8JOHF
20
)PMTCFFL
45
5JFOFO
21
)VMEFOCFSH
46
5SFNFMP
22
,BNQFOIPVU
47
7JMWPPSEF
23
,BQFMMF PQ EFO #PT
48
;BWFOUFN
24
,FFSCFSHFO
49
;FNTU
25
,PSUFOCFSH
VMW West-Vlaanderen
#FEFFME
1
"O[FHFN
27
.FOFO
2
"SEPPJF
28
.FTFO
3
"WFMHFN
29
.FVMFCFLF
4
#SFEFOF
30
.JEEFMLFSLF
5
%FFSMJKL
31
.PPSTMFEF
6
%FOUFSHFN
32
0PTUFOEF
7
%JLTNVJEF
33
0PTULBNQ
8
(JTUFM
34
0PTUSP[FCFLF
9
)BSFMCFLF
35
0VEFOCVSH
10
)FVWFMMBOE
36
1JUUFN
11
)PPHMFEF
37
1PQFSJOHF
12
)PVUIVMTU
38
3PFTFMBSF
13
*DIUFHFN
39
4QJFSF )FMLJKO
14
*FQFS
40
4UBEFO
15
*OHFMNVOTUFS
41
5JFMU
16
*[FHFN
42
5PSIPVU
17
+BCCFLF
43
7MFUFSFO
18
,PFLFMBSF
44
8BSFHFN
19
,PSUFNBSL
45
8FSWJL
20
,PSUSJKL
46
8FWFMHFN
21
,VVSOF
47
8JFMTCFLF
22
-BOHFNBSL 1PFMLBQFMMF
48
8JOHFOF
23
-FEFHFN
49
;FEFMHFN
24
-FOEFMFEF
50
;POOFCFLF
25
-JDIUFSWFMEF
51
;XFWFHFN
26
-P 3FOJOHF
#FEFFME
#FEFFME
BIJLAGE 5 07&3;*$)5 (&.*%%&-% +""3-&*%*/(8"5&37&3#36*, 1&3 (&;*/45:1& 1&3 1307*/$*&
Provincie
Type gezin met aantal gedomillieerden
Gemiddeld jaarverbruik in m³ per gezinstype
Gemiddeld jaarverbruik in m³ per gedomicilieerde
Gemiddeld dagverbruik in liter per gedomicilieerde
"OUXFSQFO
-JNCVSH
0PTU 7MBBOEFSFO
7MBBNT #SBCBOU
8FTU 7MBBOEFSFO
"OUXFSQFO
2
-JNCVSH
2
0PTU 7MBBOEFSFO
2
7MBBNT #SBCBOU
2
8FTU 7MBBOEFSFO
2
"OUXFSQFO
-JNCVSH
0PTU 7MBBOEFSFO
7MBBNT #SBCBOU
8FTU 7MBBOEFSFO
"OUXFSQFO
-JNCVSH
0PTU 7MBBOEFSFO
7MBBNT #SBCBOU
8FTU 7MBBOEFSFO
"OUXFSQFO
-JNCVSH
0PTU 7MBBOEFSFO
7MBBNT #SBCBOU
8FTU 7MBBOEFSFO
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
BIJLAGE 6 7&3%&-*/( 7"/ %& (&;*//&/ /""3 )6*4)06%(30055& 07&3 %& 8"5&3.""54$)"11*+&/ Verdeling van het de verschillende huishoudtypes over de watermaatschappijen en hun distributiegebied in 2011
Watermaatschappij
#FSFLFOEF CFWPMLJOH
AWW
601.373
#FSFLFOE #FSFLFOE BBOUBM CFWPMLJOH )) UPW BBOUBM CFWPMLJOH )) UPW )) JO )) UPUBBM )) )) JO )) UPUBBM ))
20%
15%
13%
9%
#FSFLFOE #FSFLFOE BBOUBM CFWPMLJOH )) UPW BBOUBM CFWPMLJOH )) JO )) UPUBBM )) )) JO ))
5%
8%
4%
#FSFLFOE #FSFLFOE )) UPW BBOUBM CFWPMLJOH )) UPW BBOUBM UPUBBM )) )) JO )) UPUBBM )) )) 7%
2%
9%
CFWPMLJOH )) UPW JO )) UPUBBM )) 1%
17%
5PUBBM BBOUBM IVJTIPVEFOT 275.605
Brabant Water
2.596
12%
0%
14%
0%
5%
0%
6%
0%
3%
0%
0%
0%
1.028
GW Hoeilaart
10.440
12%
0%
13%
0%
6%
0%
6%
0%
2%
0%
1%
0%
4.249
GW Knokke-Heist
34.015
19%
1%
19%
1%
5%
0%
4%
0%
1%
0%
0%
0%
16.846
IWM
104.204
13%
2%
15%
2%
7%
2%
5%
2%
2%
1%
1%
1%
44.738
IWVA
62.119
16%
1%
18%
1%
6%
1%
5%
1%
2%
1%
1%
1%
28.783
IWVB
236.919
12%
3%
14%
4%
7%
4%
6%
4%
2%
4%
1%
4%
96.625
PIDPA
1.168.356
11%
16%
15%
19%
7%
19%
6%
20%
2%
19%
1%
17%
476.350
SW SINT-NIKLAAS
51.661
14%
1%
15%
1%
6%
1%
5%
1%
2%
1%
1%
1%
21.799
TMVW
1.240.996
14%
22%
15%
20%
7%
20%
5%
19%
2%
18%
1%
16%
540.573
VIVAQUA
38.602
11%
1%
12%
1%
6%
1%
6%
1%
3%
1%
1%
1%
14.805
VMW
2.772.570
11%
38%
14%
43%
7%
46%
6%
47%
2%
46%
1%
41%
1.130.173
VMW - Limburg
779.913
75.478
10%
9%
106.193
14%
12%
55.761
7%
13%
48.448
6%
14%
15.914
2%
13%
6.151
1%
13%
307.946
VMW - Oost Vlaanderen
492.847
54.170
11%
7%
73.084
15%
8%
34.716
7%
8%
28.446
6%
8%
8.827
2%
7%
3.326
1%
7%
202.570
VMW - Vlaams Brabant
703.380
86.724
12%
11%
98.741
14%
11%
46.647
7%
11%
40.422
6%
11%
14.356
2%
12%
4.934
1%
10%
291.824
VMW - West Vlaanderen
796.429
90.512
11%
11%
117.375
15%
13%
52.621
7%
13%
47.010
6%
13%
15.523
2%
13%
4.792
1%
10%
327.833
Totaal
6.323.852
803.836
912.868
414.775
353.004
119.908
47.182
2.651.573
)) Y Y BBOUBM HFEPNJDJMJÑFSEFO )VJTIPVEHSPPUUUF
BIJLAGE 7 07&3;*$)5 7"/ %& #&3&,&/%& */5&(3"-& 8"5&3'"$5663 1&3 8"5&3.""54$)"11*+ 7003 7&34$)*--&/%& (&;*/45:1&4
Gemiddelde cijfers gewogen op huishoudomvang - Berekend met tarieven geldig op 01/01 Typegezin Aantal gedom. / m³ Verbruik
1 / 50
Typegezin Aantal gedom. / m³ Verbruik
2 / 77
Berekende gewogen integrale factuur
2000
2001
2002
2003
Gewogen gemiddelde integrale factuur Inclusief 6% BTW
86,62 €
86,60 €
92,58 €
94,81 €
2011
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
99,56 € 148,68 € 159,52 € 178,84 € 198,84 € 206,68 € 216,40 € 223,64 €
158%
50%
3%
2004
Ƚ
2005
Ƚ
2006
Ƚ
2007
Ƚ
2008
Ƚ
2009
Ƚ
2010
#58
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Gewogen gemiddelde integrale factuur
81,71 €
81,70 €
87,34 €
89,45 €
93,93 € 140,26 € 150,49 € 168,72 € 187,59 € 194,98 € 204,15 € 210,98 €
Ƚ
158%
50%
3%
7BTUF WFSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Levering water
81,71 €
81,70 €
87,34 €
89,45 €
93,93 €
98,09 €
99,71 € 101,34 € 102,18 € 103,07 € 109,03 € 111,13 €
36%
13%
2%
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
42,18 €
50,78 €
67,39 €
85,41 €
91,91 €
95,12 €
99,85 €
137%
5%
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
189%
60%
3%
"BOEFFM 7BTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM 7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal Aandeel Levering water
"BOEFFM (FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
"BOEFFM #PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal Aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
30%
34%
40%
46%
47%
47%
47%
Berekende gewogen integrale factuur
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Gewogen gemiddelde integrale factuur 105,12 € 105,09 € 110,26 € 113,45 € 119,00 € 190,43 € 206,76 € 236,97 € 267,41 € 281,83 € 294,32 € 303,83 € Inclusief 6% BTW #58
Ƚ
Ƚ
Gewogen gemiddelde integrale factuur
99,17 €
99,14 € 104,02 € 107,03 € 112,27 € 179,65 € 195,05 € 223,56 € 252,27 € 265,87 € 277,66 € 286,63 €
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
189%
60%
3%
7BTUF WFSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Levering water
99,17 €
99,14 € 104,02 € 107,03 € 112,27 € 115,88 € 117,79 € 120,04 € 122,35 € 122,22 € 129,04 € 131,69 €
33%
14%
2%
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
63,77 €
77,27 € 103,51 € 129,92 € 143,65 € 148,62 € 154,94 €
143%
4%
"BOEFFM 7BTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM 7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal Aandeel Levering water
"BOEFFM (FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
"BOEFFM #PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal Aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
35%
40%
46%
51%
54%
54%
54%
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
Typegezin Aantal gedom. / m³ Verbruik
3 / 108
Berekende gewogen integrale factuur
4 / 132
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
3%
64%
Gewogen gemiddelde integrale factuur 122,50 € 122,48 € 127,28 € 131,36 € 136,76 € 229,98 € 251,19 € 290,59 € 332,84 € 350,46 € 365,53 € 377,61 €
208%
64%
3%
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7BTUF WFSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Totaal Levering water 122,50 € 122,48 € 127,28 € 131,36 € 136,76 € 140,18 € 142,45 € 145,47 € 147,74 € 148,22 € 156,47 € 159,82 €
30%
14%
2%
Ƚ
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
89,80 € 108,74 € 145,11 € 185,10 € 202,24 € 209,06 € 217,79 €
143%
4%
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
226%
68%
3%
Ƚ
Ƚ
"BOEFFM 7BTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM 7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal Aandeel Levering water
"BOEFFM (FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
"BOEFFM #PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal Aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
39%
43%
50%
56%
58%
57%
58%
Berekende gewogen integrale factuur
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Gewogen gemiddelde integrale factuur 143,26 € 143,29 € 148,41 € 153,38 € 159,37 € 278,67 € 305,85 € 356,82 € 411,46 € 434,32 € 452,70 € 467,59 € Inclusief 6% BTW Ƚ
Gewogen gemiddelde integrale factuur 135,15 € 135,18 € 140,01 € 144,70 € 150,35 € 262,89 € 288,53 € 336,62 € 388,17 € 409,74 € 427,08 € 441,12 €
226%
68%
3%
7BTUF WFSHPFEJOH
5 / 160
2002
4UJKHJOH
208%
#58
Typegezin Aantal gedom. / m³ Verbruik
2001
4UJKHJOH
Ƚ
#58
Typegezin Aantal gedom. / m³ Verbruik
2000
Gewogen gemiddelde integrale factuur 129,85 € 129,83 € 134,92 € 139,24 € 144,96 € 243,78 € 266,26 € 308,02 € 352,81 € 371,49 € 387,46 € 400,27 € Inclusief 6% BTW
4UJKHJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Totaal Levering water 135,15 € 135,18 € 140,01 € 144,70 € 150,35 € 153,55 € 155,98 € 159,48 € 162,07 € 162,60 € 171,61 € 175,33 €
30%
14%
2%
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 € 109,34 € 132,55 € 177,14 € 226,10 € 247,14 € 255,47 € 265,79 €
143%
4%
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH 3%
"BOEFFM 7BTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM 7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal Aandeel Levering water
"BOEFFM (FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
"BOEFFM #PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal Aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
42%
46%
53%
58%
60%
60%
60%
Berekende gewogen integrale factuur
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Gewogen gemiddelde integrale factuur 162,63 € 162,68 € 168,55 € 174,34 € 180,35 € 323,76 € 357,07 € 418,92 € 483,24 € 510,46 € 531,59 € 549,69 € Inclusief 6% BTW
238%
70%
Ƚ
Gewogen gemiddelde integrale factuur 153,42 € 153,47 € 159,01 € 164,47 € 170,14 € 305,44 € 336,86 € 395,20 € 455,89 € 481,57 € 501,50 € 518,58 €
238%
70%
3%
#58
7BTUF WFSHPFEJOH
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Totaal Levering water 153,42 € 153,47 € 159,01 € 164,47 € 170,14 € 173,44 € 175,96 € 179,96 € 182,93 € 183,59 € 193,85 € 197,98 €
29%
14%
2%
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
(FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Totaal Sanering
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 €
0,00 € 132,00 € 160,90 € 215,24 € 272,96 € 297,98 € 307,65 € 320,60 €
143%
4%
"BOEFFM 7BTUF WFSHPFEJOH
"BOEFFM 7FSCSVJL 7BSJBCMF 7FSHPFEJOH
Totaal Aandeel Levering water
"BOEFFM (FNFFOUFMJKLF CJKESBHF
"BOEFFM #PWFOHFNFFOUFMJKLF CJKESBHF
Totaal Aandeel Sanering
0%
0%
0%
0%
0%
43%
48%
54%
60%
62%
61%
62%
BIJLAGE 8 07&3;*$)5 7"/ %& %3*/,8"5&3$0.10/&/5 1&3 8"5&3.""54$)"11*+ 7003 7&34$)*--&/%& (&;*/45:1&4
(F[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT )VJTIPVEFOT
Ƚ
Ƚ
14 13 19 12 17 16 7 2 18 3 6 4 1 10 5 15 9 10 8
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
5 18 19 14 17 15 2 1 8 9 3 12 10 13 4 16 6 11 6
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7 18 19 12 12 15 4 4 16 8 6 1 1 11 1 17 8 14 8
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
9 18 19 13 13 15 4 4 16 10 6 1 1 11 1 17 7 12 7
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
(F[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEFO N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT )VJTIPVEFOT
Ƚ
Ƚ
(F[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEFO N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
14 13 19 12 17 16 7 2 18 3 6 4 1 10 5 15 9 10 8
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
7 17 19 14 18 15 2 1 12 8 3 10 9 13 4 16 5 11 5
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT )VJTIPVEFOT
Ƚ
Ƚ
17 12 19 13 18 15 4 2 16 5 3 6 1 10 7 14 9 10 8
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
13 19 18 11 11 15 4 4 16 8 6 1 1 7 1 17 8 14 8
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
11 18 16 13 19 14 2 1 15 8 3 9 5 12 4 17 6 10 6
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
14 19 18 12 12 15 1 1 16 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15 19 17 11 11 14 4 4 16 8 6 1 1 7 1 18 8 13 8
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15 19 16 12 12 14 1 1 18 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
(F[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEFO N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT )VJTIPVEFOT
Ƚ
Ƚ
(F[JO NFU HFEPNJDJMJFFSEFO N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM #58
19 12 17 13 18 15 3 2 16 5 4 6 1 10 7 14 9 10 8
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
11 17 15 13 19 14 2 1 16 6 3 9 5 12 4 18 7 10 7
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
(FXPHFO HFNJEEFMEF PQ CBTJT )VJTIPVEFOT
Ƚ
Ƚ
19 12 14 13 18 16 3 2 17 5 4 6 1 10 7 15 9 10 8
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15 19 16 11 11 14 1 1 17 8 6 3 3 7 3 18 8 13 8
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
14 17 11 13 19 15 2 1 16 6 3 9 5 12 4 18 7 10 7
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15 19 16 12 12 14 1 1 18 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
15 19 16 11 11 14 1 1 18 8 6 3 3 7 3 17 8 13 8
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
Ƚ
Ƚ
16 19 15 12 12 14 1 1 18 10 6 3 3 9 3 17 7 11 7
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ
BIJLAGE 9 07&3;*$)5 7"/ %& #&3&,&/%& %3*/,8"5&3$0.10/&/5 1&3 8"5&3.""54$")11*+ 7003 7&34$)*--&/%& 5:1&4 #&%3*+7&/
#FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM CUX
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
18 10 11 14 17 15 4 3 19 7 2 8 1 6 5 16 12 13 9
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
16 15 6 13 18 14 4 3 19 11 2 12 1 7 5 17 9 10 8
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
16 18 8 13 13 15 6 5 19 12 4 2 2 7 1 17 9 11 9
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
17 18 8 13 13 15 6 5 19 12 2 3 3 7 1 16 9 11 9
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
#FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM CUX
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM CUX
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
16 12 4 11 17 15 3 2 19 6 14 10 1 7 5 18 9 13 8
15 2 10 13 18 16 4 3 19 5 9 6 1 12 7 17 11 14 8
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
t 8BUFSNFUFS ‰ %SJOLXBUFSQSPEVDUJF FO oMFWFSJOH JO DJKGFST
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
17 16 7 8 8 13 6 5 19 10 15 2 2 4 1 18 11 14 11
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
14 4 2 8 17 15 6 5 19 7 16 12 1 3 9 18 11 13 10
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
17 16 7 8 8 15 6 5 19 10 14 2 2 4 1 18 11 13 11
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
16 7 11 14 18 17 3 2 19 4 8 6 1 10 5 15 12 13 9
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
16 14 7 5 5 11 9 8 19 10 17 2 2 4 1 18 12 15 12
BBOEFFM
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
16 15 5 8 8 13 7 6 19 12 17 2 2 4 1 18 10 14 10
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
#FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM CUX
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
#FESJKG UZQF N© WFSCSVJL QFS KBBS 1SJKT FYDM CUX
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
15 1 8 12 18 16 4 3 19 6 9 5 2 13 7 17 11 14 10
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
11 2 1 10 17 14 6 5 19 8 16 7 3 4 9 18 13 15 12
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
"88 (8 )PFJMBBSU (8 ,OPLLF )FJTU *8. #SBCBOU *8. -JNCVSH *87" *87# 5.78 *87# 7JWBRVB 1*%1" 48 4JOU /JLMBBT 5.78 7*7"26" ,SBBJOFN 7*7"26" -JOLFCFFL 7*7"26" 4UFFOPLLFS[FFM 7*7"26" 8F[FNCFFL 0QQFN 7.8 -JNCVSH 7.8 0PTU 7MBBOEFSFO 7.8 7MBBNT #SBCBOU 7.8 8FTU 7MBBOEFSFO
#FSFLFOE HFNJEEFMEF .FEJBBO .JOJNVN .BYJNVN
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
15 1 8 12 18 16 4 3 19 7 9 5 2 13 6 17 11 14 10
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
12 10 5 8 8 11 7 6 19 13 17 2 2 4 1 18 14 16 14
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
11 2 1 9 17 14 6 5 19 10 16 7 4 3 8 18 13 15 12
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
14 10 5 8 8 11 7 6 19 15 17 2 2 4 1 18 12 16 12
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
11 10 5 8 8 15 7 6 19 12 17 2 2 4 1 18 13 16 13
BBOEFFM
3BOH
7BSJBCFMF 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT EVVSTUF 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
Ƚ Ƚ Ƚ Ƚ
11 10 5 8 8 16 7 6 19 14 17 2 2 4 1 18 12 15 12
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM
7BTUF 7FSHPFEJOH
HFMEJH PQ 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
BBOEFFM 7BTUF 7FSHPFEJOH
BBOEFFM
4UJKHJOH
4UJKHJOH
4UJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
TUJKHJOH
7BSJBCFM 5PUBBM 5PUBBM 5PUBBM 7FSHPFEJOH ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT ESJOLXBUFSQSJKT 7FSCSVJL 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM 7BTU 7BSJBCFM