Vlaanderen is natuur
Natuurinrichting
Osbroek - Gerstjens Monitoring jaar +5 Oppervlakte- en grondwaterkwaliteit VLM Regio West - maart 2019
Vlaamse overheid
VLM.be NATUURENBOS.be
Natuurinrichting
Osbroek - Gerstjens COLOFON Vlaamse Landmaatschappij, Regio West Virginie Lovelinggebouw, Koningin Maria Hendrikaplein 70 pb 75 - 9000 Gent 09 244 85 00 - www.vlm.be - info@vlm.be Carole Ampe, contactpersoon 050 45 90 17 - carole.ampe@vlm.be Ria De Dyn, projectleider 09 244 85 93 - ria.dedyn@vlm.be Agentschap voor Natuur en Bos Virginie Lovelinggebouw, Koningin Maria Hendrikaplein 70 pb 73 - 9000 Gent 09 276 20 00 - www.natuurenbos.be ovl.anb@vlaanderen.be Hannelore Van de Wiele - 09 276 20 26 hannelore.vandewiele@lne.vlaanderen.be
Cover rapport: beek Osbroek Datum rapport: maart 2019
Inhoud 1 2
Inleiding ........................................................................................................................ 2 Methodologie ............................................................................................................... 4
2.1 2.2 2.3
Doel van de waterkwaliteitbepalingbepaling ...........................................................................4 Bemonsteringsmethode ...........................................................................................................4 Analysemethoden .....................................................................................................................4
3
Resultaten .................................................................................................................... 5
3.1 3.2
Oppervlaktewater .....................................................................................................................5 Grondwater ...............................................................................................................................7
4
Bespreking .................................................................................................................. 11
4.1
Oppervlaktewater .................................................................................................................. 11
4.1.1 4.1.2
Ionenbalans ...........................................................................................................................................11 Oppervlaktewaterkwaliteit ...................................................................................................................11
4.2
Grondwater ............................................................................................................................ 13
4.2.1 4.2.2 4.2.3
Lonenbalans ..........................................................................................................................................13 Grondwatertypering..............................................................................................................................13 Grondwaterkwaliteit .............................................................................................................................16
5 6 7 8
Besluit ......................................................................................................................... 18 Referenties ................................................................................................................. 19 Kaart ........................................................................................................................... 20 Foto’s .......................................................................................................................... 21
Figurenlijst Figuur 1: Stiff-diagrammen voor de peilbuizen zonder verstoorde ionenbalans, voorjaar 2018 ......... 13 Figuur 2: Stiff-diagrammen voor de peilbuizen zonder verstoorde ionenbalans, najaar 2018 ............ 14 Figuur 3: Grondwater, Osbroek-Gerstjens, Van Wirdum diagrammen voor de voorjaar- en najaarstaalname (A: Atmoclien (regenwaterkarakter), L: Lithoclien water (grondwaterkarakter), Th: thalassoclien (zeewaterkarakter)). ....................................................................................................... 15
Tabellen Tabel 1: Overzicht van de bemonsteringspunten ................................................................................... 4 Tabel 2: Resultaten oppervlaktewater in mg/l........................................................................................ 5 Tabel 3: Resultaten oppervlaktewater in mg/l........................................................................................ 6 Tabel 4: Resultaten grondwateranalysen in mg/l ................................................................................... 7 Tabel 5: Resultaten grondwateranalysen in meq/l ................................................................................. 8 Tabel 6: Resultaten grondwateranalysen in mg/l ................................................................................... 9 Tabel 7: Resultaten grondwateranalysen in meq/l en berekening van de ionenbalans ....................... 10 Tabel 8: MKN richtwaarden voor type kleine beek (Bk) 1° ................................................................... 11 Tabel 9: Absolute waarden van de basiskwaliteitsnorm (Vlarem II, 1995) ........................................... 11 Tabel 10: Typering van het grondwater volgens de classificatie van Stuyfzand (1986) ....................... 15 Tabel 11: MKN richtwaarden voor grondwater .................................................................................... 16
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Inhoudsopgave
1
1 INLEIDING Op grond van het Decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu en het uitvoeringsbesluit van 23 juli 1998 kan de Vlaamse regering natuurinrichtingsprojecten instellen. Het natuurinrichtingsproject (NIP) Osbroek-Gerstjens is ingesteld op 23 januari 2004 nadat voor het projectgebied een onderzoek naar de haalbaarheid is uitgevoerd. Het projectrapport dat werd opgemaakt heeft een openbaar onderzoek ondergaan en werd door het comité goedgekeurd op 10/1/2005. De Vlaamse regering heeft de maatregelen en uitvoeringsmodaliteiten vastgelegd op 8/5/2009. Op 11/3/2010 gaf het comité de goedkeuring voor de versnelde procedure zodat de fase van het projectuitvoeringsplan werd overgeslagen. Een belangrijke doelstelling van het NIP Osbroek-Gerstjens was het gebied hydrologisch opnieuw in orde te brengen. De huidige situatie van het oppervlaktewatersysteem in het Osbroek was naast alle historische ontwikkeling ook bepaald door het nalaten van ingrepen op de waterhuishouding. Uit hoogtemetingen van enerzijds het maaiveld en anderzijds de bedding van de grachten bleek dat een aantal grachten waren dichtgeslibd, waardoor de afwatering van het Osbroek richting het park verhinderd werd. Bij de aanvang van het NIP Osbroek-Gerstjens waterde het westelijk deel af via een gracht parallel ten westen van de Canalaan. Dit oppervlaktewater (kwel- en hemelwater) kwam ter hoogte van het Schoolpad in de riolering terecht. Een geïmproviseerde stuw van zandzakjes ter hoogte van het Schoolpad stuwde het water op tot 6,85 m TAW. Het centrale deel van Osbroek-Gerstjens waterde bijna niet af, een duiker slibde stilaan volledig dicht. Het oostelijk deel waterde niet af. Een zone ten zuiden van Osbroekpark, waterde via de Spiegelvijver en de Ballonvijvers af naar de riolering (VLM, 2004). Met de inrichtingswerken werd er beoogd dat (kwel)water van het westelijk deel (ten westen van de Canalaan) naar het oostelijk deel zou kunnen doorstromen en dat het aangevoerde kwelwater zo lang mogelijk binnen het gebied zou blijven. Vaste stuwen werden vervangen door regelbare stuwen. De verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater was eveneens een doelstelling van het NIP. Het opheffen van de vervuiling door overstorten is een belangrijke voorwaarde om de huidige en toekomstige vegetatie binnen het natuurgebied te handhaven en/of te verbeteren. Voor het rechtstreeks lozen van huishoudelijk afvalwater op het oppervlaktewater en een afkoppeling van huishoudelijk afvalwater met hemelwater werd een oplossing gezocht met Stad Aalst en VMM/Aquafin. De werken gingen van start in 2011, de kantelstuwen geplaatst in 2013. Monitoring van natuurinrichting is te definiëren als een geheel van handelingen die worden uitgevoerd om te kunnen controleren of gewenste ontwikkelingen inderdaad plaatsvinden nadat een aantal inrichtings- en beheersmaatregelen in een gebied werden uitgevoerd. Ook moet men door monitoring kunnen signaleren dat zich andere ontwikkelingen dan de gewenste voordoen. Ten derde is het van belang, dat de resultaten – indien mogelijk – niet alleen knelpunten aangeven, maar dat ook de oorzaak van het probleem is te achterhalen (oorzaakgevoeligheid).
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Inleiding
2
De monitoringsresultaten voorgesteld in dit rapport vallen onder ‘gebiedsthema 2’ - Verbetering ecologisch functioneren oppervlaktewateren en ‘gebiedsthema 3’ - Optimalisatie waterhuishouding en herstel van kwelmilieus. De gegevens in dit rapport stellen de T+5 (2018) situatie voor. In de studie ‘Ecohydrologisch onderzoek, Osbroek-Gerstjens, Aalst, uitgevoerd door ATKB (Vulto & van der Est, 2014), zijn metingen uitgevoerd in 2012 en 2014, de T0 en T+1 en respectievelijk. De T+2 resultaten werden besproken in het rapport Ampe (2016).
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Inleiding
3
2 METHODOLOGIE 2.1 DOEL VAN DE WATERKWALITEITBEPALINGBEPALING 1. Bepalen en opvolgen van de oppervlaktewaterkwaliteit. 2. Bepalen en opvolgen van de grondwaterkwaliteit en de grondwatertypering
2.2 BEMONSTERINGSMETHODE Oppervlaktewaterkwaliteit De oppervlaktewaterkwaliteit wordt opgevolgd op 6 locaties langsheen sloten binnen het natuurgebied Osbroek-Gerstjens, deelgebied Osbroek (zie §7 Kaart). Tabel 1: Overzicht van de bemonsteringspunten
Nr L1 L2 L3 L4 L5 L6
Beek Osbroekbeek Osbroekbeek Sloot Osbroekbeek Sloot Osbroekbeek
bemonsteringswijze schepbeker + emmer emmer recipiënt schepbeker + emmer recipiënt schepbeker + emmer
Watermonsters worden genomen op een diepte van 25-30 cm indien het water voldoende diep is. Er zijn 2 reeksen stalen genomen, een eerste reeks op 19/6/2018, een tweede reeks op 11/12/2018. Grondwaterkwaliteit en typering De grondwaterkwaliteit is gemeten in 13 peilbuizen: PB05, PB07, PB08, PB09, PB18, PB20, PB22, PB30, PB31, PB35, PB40, PB41, PB42. PB35 werd in juni niet teruggevonden en is dus enkel in december bemonsterd. Peilbuizen werden uitgepompt daags voor de bemonstering of op de dag zelf, de waterstalen werden gefilterd en gefixeerd. Er zijn 2 reeksen stalen genomen, een eerste reeks op 20/6/2018, een tweede reeks op 11 en 12/12/2018.
2.3 ANALYSEMETHODEN De analysen werden uitgevoerd door de Bodemkundige Dienst van België. De geanalyseerde parameters zijn: Oppervlaktewaterkwaliteit Terrein: pH, EC Laboratorium: pH, EC, BOD, COD, zwevende stoffen, carbonaat, bicarbonaat, chloride, ortho-fosfaat, NO2-, NO3-, sulfaat, NH4+, Fe2+, Fe3+, Ca2+, K+, Mg2+, Mn2+, Na+, Kjeldahl N, P totaal, S totaal Grondwatertypering Terrein: pH, EC en in het najaar bicarbonaat Laboratorium: pH, EC, Ca2+, K+, Mg2+, Mn2+, Na+, Fe2+, Fe3+, NH4+, NO2-, NO3-, OH-, carbonaat, bicarbonaat, ortho-fosfaat, sulfaat, chloride Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Methodologie
4
3 RESULTATEN 3.1 OPPERVLAKTEWATER ·
Resultaten oppervlaktewater, 19 juni 2018
Tabel 2: Resultaten oppervlaktewater in mg/l
Eenheid
Staalnamepunt Variabele Terrein pH EC T Labo pH
µS/cm 25°C °C
L1
L2
L3
L4
L5
L6
pH meter werkt niet 1056 978 16,0 16,3
987 18,0
1161 16,5
971 17,3
1090 16,0
7,9
7,8
7,8
7,9
7,7
8,0
µS/cm 25°C
1060
990
1000
1170
960
1090
BZV
mg O2/l
4,9
2
24
1,5
7,4
1,7
CZV
mg O2/l
36
17,4
103
12,9
119
33
Geleidbaarheid (EC)
Zwevende stoffen
mg/l
60
36
78
5,8
240
7,4
(HCO3-)
mg/l
510
440
490
490
560
560
2-
Carbonaten (CO3 )
mg/l
<0.60
<0.60
<0.60
<0.60
<0.60
<0.60
Chloride
mg/l
84
101
85
126
51
86
Orthofosfaat (PO43--P)
mg P/l
<0.035
<0.035
0,037
<0.035
<0.035
<0.035
0,012
0,006
0,005
0,028
0,005
Nitraat-N (NO3--N)
mg N/l
0,28
<0.100
<0.100
0,113
0,74
<0.100
Nitriet-N (NO2--N)
mg N/l
0,066
0,0115
<0.006
0,024
0,07
<0.006
mg/l
32
8,5
10,5
35
6,7
4,5
mg N/l
0,43
1,51
2,5
0,33
2,6
5,2
mg/l
0,071
0,043
0,195
0,05
1,03
0,046
6,4
0,91
4,6
1,8
35
1,9
Bicarbonaten
Sulfaat (SO42-) Ammonium-N
(NH4+-N)
2+
Ijzer (Fe ) 3+
IJzer (Fe ) Calcium (Ca)
mg/l
164
141
148
183
154
159
Kalium (K)
mg/l
2,8
4,1
6,1
3
7,8
8,6
Magnesium (Mg)
mg/l
25,5
20,3
24,9
28,6
23,2
26,1
Mangaan (Mn)
mg/l
0,8
1
1,32
0,52
0,77
1,6
Natrium (Na)
mg/l
35,4
35,1
23,9
28
20,6
36
ionenbalans
%
4,2
1,1
1,3
2,8
8,0
0,8
Kjeldahl-N
mg N/l
2,5
2,6
7,2
1,02
7,5
6,3
Fosfor (P)
mg/l
0,63
0,119
0,59
0,119
2,59
0,127
Zwavel (S)
mg/l
10,3
2,08
2,44
10,6
2,18
0,97
EC-metingen met Hannah stick (regio oost) Overschrijding van de norm
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
5
·
Resultaten oppervlaktewater, 11 december 2018
Tabel 3: Resultaten oppervlaktewater in mg/l
Staalnamepunt Variabele Terrein pH EC T Labo pH Geleidbaarheid (EC) BZV CZV Zwevende stoffen Bicarbonaten (HCO3-) Carbonaten (CO32-) Chloride
Eenheid
Orthofosfaat
L2
L3
7,45 1414 5,7
L5
7,48 1491 5,5
L6
7,49 1369 4,7 7,75
7,34
7,5
7,62
7,64
7,3
µS/cm 25°C mg O2/l mg O2/l mg/l mg/l mg/l
1400 <3,0 14,6 2,2 460 <0,60
1470 <3,0 18,5 8,6 460 <0,60
1450 <3,0 18,6 8,7 450 <0,60
1530 <3,0 13,6 3,2 480 <0,60
1460 <3,0 15,8 4,5 460 <0,60
1360 <3,0 23 3,7 363 <0,60
109
138
153
180
157
122
<0,035
<0,035
<0,035
<0,035
<0,035
<0,035
0,0067
0,0021
0,0027
0,0058
0,0034
0,0145
mg P/l
7,23 1435 6,9
L4
µS/cm 25°C °C
mg/l (PO43--P)
L1
7,5 1432 5,9
7,02 1316 4,6
(NO3--N)
mg N/l
<0,100
<0,100
<0,100
<0,100
<0,100
0,155
(NO2--N)
Nitriet-N Sulfaat (SO42-)
mg N/l mg/l
<0,0060 240
<0,0060 220
0,0062 185
0,0071 170
0,0077 179
0,0221 250
Ammonium-N (NH4+-N) Ijzer (Fe2+, 3+) Calcium (Ca) Kalium (K) Magnesium (Mg) Mangaan (Mn)
mg N/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l
0,19 0,53 223 1,82 27,5 0,88
0,3 2,75 238 2,8 26,5 1,3
0,21 1,909 233 3,6 27,6 0,89
0,26 0,883 249 2,3 29,7 0,72
0,31 1,86 237 3,2 28,3 0,94
0,26 1,22 209 4,3 25,6 0,58
Natrium (Na)
mg/l
40,1
37,7
31,3
31,6
30,7
41,6
ionenbalans
%
-0,84
0,14
0,16
0,00
0,33
0,04
Nitraat-N
Kjeldahl-N Fosfor (P)
mg N/l mg/l
<0,90 <0,100
<0,90 <0,100
<0,90 <0,100
<0,90 <0,100
<0,90 <0,100
0,97 <0,100
Zwavel (S)
mg/l
0,033 68
0,038 66
0,037 56
0,019 49
0,020 52
0,061 74
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
6
3.2 GRONDWATER ·
Resultaten grondwater, 19 juni 2018
Tabel 4: Resultaten grondwateranalysen in mg/l Staalnamepunt
Eenheid
PB5
PB7
PB8
PB9
PB18
PB20
PB22
PB30
PB31
1024 13,8
1057 13,2
948 15,4
1370 15,2
951 14,7
1010 16,2
2522 15,9
7,7 1030 514 <0,600 64 <0,100 <0,44 <0,020 65 <0,340 0,62 26,6 <0,02 26,6 147 1,55 25,7 0,44 37,6 0,49 19,2
7,3 1060 509 <0,600 64 <0,100 <0,44 <0,020 81 <0,340 0,83 8,6 2,4 6,2 172 1,35 24,4 0,71 20,2 0,38 25,5
8,1 960 920 <0,600 55 <0,100 <0,44 0,031 94 <0,340 1,18 20,9 1,5 19,4 156 3,30 22,8 0,21 15,8 5,30 27,6
6,9 1410 780 <0,600 195 <0,100 <0,44 0,026 79 <0,340 0,56 54,0 3,0 51,0 219 2,30 32,0 0,51 21,0 1,59 24,1
7,3 960 561 <0,600 24 <0,100 <0,44 <0,020 90 <0,340 <0,100 32,8 0,8 32,0 157 4,70 21,0 0,63 29,8 0,83 29,6
7,4 1030 441 <0,600 56 <0,100 <0,44 0,064 128 <0,340 0,173 18,0 <0,02 18,0 172 2,24 23,6 0,34 14,6 0,49 39,7
7,3 2620 574 <0,600 360 <0,100 <0,44 0,084 334 <0,340 1,81 19,2 1,5 17,7 273 6,60 40,5 0,49 249,0 3,29 125,0
PB35(1)
PB40
PB41
PB42
1549 14,2
975 13,7
1325 13,1
1313 13,8
7,19 1560 2570 <0,600 66 <0,100 <0,44 <0,020 93 <0,340 2,88 203,0 32,0 171,0 281 10,10 43,8 1,30 47,0 5,20 33,2
7,1 980 582 <0,600 36 0,173 <0,44 <0,020 32 <0,340 1,76 21,2 2,6 18,6 175 0,95 25,0 0,34 16,7 1,46 10,6
7,1 1340 625 <0,600 114 <0,100 <0,44 0,022 92 <0,340 0,97 14,0 3,2 10,8 230 2,03 29,7 0,72 23,9 0,35 29,2
6,9 1330 2660 <0,600 132 <0,100 <0,44 0,030 82 <0,340 0,74 58,8 2,8 56,0 219 2,50 29,5 0,83 25,1 1,77 23,6
Variabele Terrein pH EC
°C
werkt niet 1280 13,9
µS/cm 25°C mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l
7,2 1300 870 <0,600 84 <0,100 <0,44 0,02 91 <0,340 2,53 16,2 4,4 11,8 203 1,00 29,4 0,43 39,4 1,61 27,1
µS/cm 25°C
T Labo pH Geleidbaarheid (EC) Bicarbonaten (HCO3-) Carbonaten (CO3 2-) Chloride Orthofosfaat (PO43-) Nitraat (NO3-) Nitriet (NO2-) sulfaat (SO4 2-) Hydroxiden (OH-) Ammonium (NH4+) Ijzer (Fe) Ijzer II (Fe 2+) Ijzer III (Fe 3+) Calcium (Ca) Kalium (K) Magnesium (Mg) Mangaan (Mn) Natrium (Na) Fosfor (P) Zwavel totaal (1) peilbuis niet gevonden
Overschrijding van de norm
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
7
Tabel 5: Resultaten grondwateranalysen in meq/l Staalnamepunt
PB5
PB7
PB8
PB9
PB18
PB20
PB22
PB30
PB31
PB40
PB41
PB42
14,03
8,29
8,21
14,83
12,58
9,05
7,11
9,26
41,44
9,38
10,08
42,89
2,37
1,81
1,81
1,55
5,50
0,66
1,58
10,16
1,86
1,02 0,00
3,22
3,72
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
1,89
1,35
1,69
1,96
1,64
1,87
2,67
6,95
1,94
0,66
1,92
1,71
meq/l
18,43
11,48
11,74
18,41
19,75
11,58
11,37
26,47
45,40
11,16
15,26
48,36
Ammonium (NH4+)
meq/l
0,14
0,03
0,05
0,07
0,03
0,01
0,10
0,16
0,10
0,05
0,04
Ijzer II (Fe 2+)
meq/l
0,16
0,09
0,05
0,11
0,03
0,05
1,15
0,09
0,11
0,10
Ijzer III (Fe 3+)
meq/l
0,63
1,43
0,33
1,04
2,74
1,72
0,97
0,95
9,19
1,00
0,58
3,01
Calcium (Ca)
meq/l
10,13
7,34
8,58
7,78
10,93
7,83
8,58
13,62
14,02
8,73
11,48
10,93
Kalium (K)
meq/l
0,03
0,04
0,03
0,08
0,06
0,12
0,06
0,17
0,26
0,02
0,05
0,06
Magnesium (Mg)
meq/l
2,42
2,11
2,01
1,88
2,63
1,73
1,94
3,33
3,60
2,06
2,44
2,43
Mangaan (Mn)
meq/l
0,02
0,02
0,03
0,01
0,02
0,02
0,01
0,02
0,05
0,01
0,03
0,03
Natrium (Na)
meq/l
1,71
1,64
0,88
0,69
0,91
1,30
0,64
10,83
2,04
0,73
1,04
1,09
kationen
meq/l
15,09
12,57
11,95
11,54
17,40
12,75
12,20
28,98
30,31
12,64
15,73
17,65
%
-10,0
4,5
0,9
-23,0
-6,3
4,8
3,5
4,5
-19,9
6,2
1,5
-46,5
Bicarbonaten (HCO3-)
meq/l
Carbonaten (CO3 2-)
meq/l
Chloride
meq/l
Orthofosfaat (PO43-)
meq/l
Nitraat (NO3-)
meq/l
Nitriet (NO2-)
meq/l
0,00
sulfaat (SO4 2-)
meq/l
Hydroxiden (OH-)
meq/l
anionen
Ionenbalans (1)
PB35
(1) Ionenbalans berekend door het labo
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
8
·
Resultaten grondwater, 11 en 12 december 2018
Tabel 6: Resultaten grondwateranalysen in mg/l Staalnamepunt Variabele Terrein pH EC T Labo pH Geleidbaarheid (EC) bicarbonaten (HCO3-) Carbonaten (CO3 2-) Chloride Orthofosfaat (PO43-)
Eenheid
PB5
PB7
PB8
PB9
PB18
PB20
PB22
PB30
PB31
PB35
PB40
PB41
PB42
µS/cm 25°C °C
7,0 1733 10,0
7,7 985 7,1
7,1 1011 10,6
7,4 931 9,4
7,1 1380 9,4
7,3 922 10,1
7,4 1194 9,4
7,1 2813 10,4
7,0 1541 10,1
7,5 720 8,0
7,0 1066 10,0
7,1 1308 10,5
6,9 1553 9,6
µS/cm 25°C mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l
7,2 1790 1110 <0.600 122 <0.100 0,0114 <0.44 0,065 380 <0.340
7,5 1017 505 <0.600 64 <0.100 0,0055 <0.44 <0.0200 59 <0.340
7,1 1033 509 <0.600 62 <0.100 0,0027 <0.44 <0.0200 79 <0.340
7,4 959 1120 <0.600 56 <0.100 0,0047 <0.44 0,061 89 <0.340
7,1 1420 590 <0.600 202 <0.100 0,0031 <0.44 <0.0200 71 <0.340
7,1 952 526 <0.600 24,6 <0.100 0,0008 0,46 0,0223 87 <0.340
6,9 1186 452 <0.600 69 <0.100 0,0023 <0.44 <0.0200 193 <0.340
7,2 2870 595 <0.600 470 <0.100 0,0,103 <0.44 0,147 450 <0.340
7,2 1550 1050 <0.600 74 <0.100 0,0079 <0.44 0,0315 115 <0.340
7,6 1057 645 <0.600 49 <0.100 0,0052 0,54 <0.0200 16,1 <0.340
7,1 1115 620 <0.600 57 <0.100 0,0147 0,47 <0.0200 38 <0.340
7,0 1343 940 <0.600 139 <0.100 0,0014 <0.44 0,045 82 <0.340
6,8 1630 910 <0.600 156 <0.100 0,0013 <0.44 <0.0200 173 <0.340
Ammonium (NH4+) Ijzer (Fe) Ijzer II (Fe 2+) Ijzer III (Fe 3+) Calcium (Ca) Kalium (K) Magnesium (Mg) Mangaan (Mn) Natrium (Na)
mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l mg/l
0,87 33,1 5,7 27,4 293 1,37 42,6 0,77 50
0,72 6,0 0,3 5,7 150 1,44 24,4 0,43 29
0,90 6,3 3,3 3,0 164 1,58 23,6 0,50 20
1,08 44,8 0,8 44,0 155 3,30 22,7 0,22 15
0,54 20,9 3,0 17,9 217 2,50 31,3 0,47 21
<0.100 11,2 0,08 11,1 149 5,00 19,9 0,53 29
<0.100 12,6 <0.0200 12,6 202 2,18 29,2 0,37 23
1,51 99,2 5,2 94,0 287 6,10 43,1 0,63 258
2,60 358,4 8,4 350,0 238 8,60 40,8 0,39 45
0,41 37,1 0,04 37,0 80 8,20 12,4 0,32 137
2,70 14,3 2,9 11,4 180 1,03 25,8 0,45 21
0,93 25,9 0,8 25,1 212 2,60 28,0 0,89 24
0,45 19,2 4,1 15,1 268 2,24 35,8 1,01 28
Kjeldahl-N Fosfor (P) Zwavel (S) totaal
mg/l mg/l mg/l
10,9 2,94 102,0
1,4 0,30 16,3
1,4 0,29 21,1
13,8 2,69 25,5
2,8 0,89 19,8
5,1 0,38 33,6
1,5 0,38 54,0
4,2 4,10 123,0
8,4 7,60 34,9
12,1 1,22 4,7
6,1 1,48 11,4
5,2 0,80 25,7
4,6 0,62 51,0
Nitraat (NO3-) Nitriet (NO2-) sulfaat (SO4 2-) Hydroxiden (OH-)
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
9
Tabel 7: Resultaten grondwateranalysen in meq/l en berekening van de ionenbalans Staalnamepunt Bicarbonaten (HCO3-)
PB5 meq/l
PB7
PB8
PB9
PB18
PB20
PB22
PB30
PB31
PB35
PB40
PB41
PB42
17,90
8,14
8,21
18,06
9,51
8,48
7,29
9,59
16,93
10,40
10,00
15,16
14,67
3,44
1,81
1,75
1,58
5,70
0,69
1,95
13,26
2,09
1,38
1,61
3,92
4,40
0,01
0,01
0,00
0,00
Bicarbonaten (HCO3-) VLM meq/l Carbonaten (CO3 2-)
meq/l
Chloride
meq/l
Orthofosfaat (PO43-)
meq/l
Nitraat (NO3-)
meq/l
Nitriet (NO2-)
meq/l
0,00
sulfaat (SO4 2-)
meq/l
7,91
1,23
1,64
1,85
1,48
1,81
4,02
9,37
2,39
0,34
0,79
1,71
3,60
Hydroxiden (OH-)
meq/l
anionen
meq/l
29,30
11,22
11,65
21,55
16,72
10,99
13,25
32,31
21,56
12,15
12,55
20,84
22,70
Ammonium (NH4+)
meq/l
0,05
0,04
0,05
0,06
0,03
0,08
0,14
0,02
0,15
0,05
0,02
Ijzer II (Fe 2+)
meq/l
0,20
0,01
0,12
0,03
0,11
0,00
0,19
0,30
0,00
0,10
0,03
0,15
Ijzer III (Fe 3+)
meq/l
1,47
0,31
0,16
2,36
0,96
0,60
0,68
5,05
18,80
1,99
0,61
1,35
0,81
Calcium (Ca)
meq/l
14,62
7,49
8,18
7,73
10,83
7,44
10,08
14,32
11,88
3,99
8,98
10,58
13,37
Kalium (K)
meq/l
0,04
0,04
0,04
0,08
0,06
0,13
0,06
0,16
0,22
0,21
0,03
0,07
0,06
Magnesium (Mg)
meq/l
3,50
2,01
1,94
1,87
2,58
1,64
2,40
3,55
3,36
1,02
2,12
2,30
2,95
Mangaan (Mn)
meq/l
0,03
0,02
0,02
0,01
0,02
0,02
0,01
0,02
0,01
0,01
0,02
0,03
0,04
Natrium (Na)
meq/l
2,17
1,26
0,87
0,67
0,93
1,25
1,00
11,22
1,96
5,96
0,90
1,03
1,22
kationen
meq/l
22,04
11,12
11,34
12,75
15,48
11,07
14,23
34,50
36,53
13,18
12,76
15,39
18,59
Ionenbalans met Fe (1)
%
-14,14
-0,42
-1,36
-25,65
-3,85
0,35
3,57
3,29
25,77
4,08
0,82
-15,04
-9,95
0,01 0,00
0,00
0,00
(1) Ionenbalans berekend door het labo: NG: niet gemeten
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Resultaten
10
4 BESPREKING 4.1 OPPERVLAKTEWATER 4.1.1 Ionenbalans De ionenbalans werd voor de oppervlaktewaterstalen bepaald. Voor de voorjaarsmetingen ligt de hoeveelheid anionen tussen 10,2 en 12,2 meq/l, de hoeveelheid kationen tussen 10,4 en 12,9 meq/l. De ionenbalansen liggen onder de 8%. Het belangrijkste kation is Ca en in mindere mate Mg, het belangrijkste anion is bicarbonaat en in mindere mate chloride. Voor de najaarsmetingen ligt de hoeveelheid anionen en kationen tussen 14,5 en 16,4 meq/l, de ionenbalansen liggen onder de 1%. Het belangrijkste kation is Ca en in mindere mate Mg, het belangrijkste anion is bicarbonaat maar ook chloriden en sulfaat zijn relatief belangrijk. De samenstelling van het oppervlaktewater is voor alle meetlocaties erg gelijkend. In de loop van het jaar zijn er enkele kleine verschillen met hogere calcium, chloride en sulfaat concentraties in het najaar dan in het voorjaar, bicarbonaat is iets hoger in het voorjaar dan in het najaar.
4.1.2 Oppervlaktewaterkwaliteit De resultaten hebben we getoetst aan de basiskwaliteitsnormen voor oppervlaktewater (Vlarem II, MKN BS 9/7/2010), voor kleine beek Bk (1°) (Tabel 8). Tabel 8: MKN richtwaarden voor type kleine beek (Bk) 1° BZV
CZV
EC
Cl-
SO42-
mg O2/l
mg O2/l
µS/cm
mg/l
mg/l
6
30
600
120
90
90 perc
90 perc
90 perc
90 perc
gem
pH
Kjh-N
NO3--N N totaal
P totaal
PO43--P
ZS
mg N/l
mg N/l
mg N/l
mg P/l
mg P/l
mg/l
6
10
4
0,14
0,10
50
90 perc zhj gem
zhj gem
gem
90 perc
6,5-8,5
90 perc
Voor de parameters ammonium zijn er geen richtwaarden opgenomen in de MKN en gebruiken we de basiskwaliteitsnorm voor oppervlaktewater (Tabel 9) (gemiddelde waarden, Vlarem II, bijlage 2,3,1, BS 1/7/1995). Tabel 9: Absolute waarden van de basiskwaliteitsnorm (Vlarem II, 1995) Opgeloste zuurstof
Ammonium
Nitriet+nitraat
mg O2/l
mg N/l
mg N/l
≥5
1*
10
*: gemiddelde
Op 6 locaties langsheen de Osbroekbeek en daarop aangesloten sloten zijn er op 19/6/2018 (voorjaar) en 11/12/2018 (najaar) waterstalen genomen om de oppervlaktewaterkwaliteit te bepalen (§7 kaart). Op L3 en L5 was er in het voorjaar erg weinig water in de sloot (<10 cm). De pH waarden liggen voor alle geanalyseerde stalen op de verschillende locaties en genomen op verschillende tijdstippen binnen de norm van 6,5 tot 8,5. Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
11
De elektrische geleidbaarheid is op de zes locaties en op de twee tijdstippen overschreden (> 600 ÂľS/cm). BZV is op het voorjaarstijdstip overschreden in L3 en L5. Op het najaarstijdstip is de BZV zeer laag, onder de meetgrens van 3 mg O2/l en is de richtwaarden niet overschreden. CZV is op het voorjaarstijdstip overschreden in L1, L3, L5 en L6; op de najaarsmeting zijn er geen overschrijdingen. Nitraat+nitriet waarden zijn zeer laag en liggen onder de norm, soms zelfs onder de meetgrens van 0,100 mg N/l voor nitraat en van 0,006 mg N/l voor nitriet. Ammonium is overschreden in L2, L3, L5 en L6 tijdens het voorjaarstijdstip. Op de najaarsmeting zijn er geen overschrijdingen. N-totaal (Kjeldahl N + nitraat + nitriet) is overschreden in L3, L5 en L6 op het voorjaarstijdstip, op de najaarsmeting zijn er geen overschrijdingen. Orthofosfaat is op de 2 meettijdstippen niet overschreden. Totale P is overschreden in L1, L3, L5 en L7 tijdens de voorjaarsmeting, tijdens de najaarsmeting zijn er geen overschrijdingen. De norm van zwevende stoffen is overschreden in L1, L3 en L5 op het voorjaarstijdstip, op het najaartijdstip zijn er geen overschrijdingen. De chloriden zijn overschreden in L4 op het voorjaarstijdstip, tijdens het najaarstijdstip op alle meetlocaties met uitzondering van L1. De sulfaten liggen overal onder de norm voor het voorjaarstijdstip, tijdens het najaarstijdstip is het sulfaatgehalte te hoog op alle meetpunten. Tijdens de voorjaarsmeting zijn de meeste overschrijdingen van variabelen op L3 en L5 en in mindere mate op L1 en L6. In L3 en L5 is de waterdiepte erg gering zodat bij de bemonstering veel organisch materiaal meekomt wat een invloed kan hebben op de resultaten. De belangrijkste overschrijdingen zijn voor BZV, CZV, zwevende stoffen, Kjeldahl N en P-totaal. Op alle meetpunten Is EC te hoog. Tijdens de najaarsmeting zijn er overschrijdingen van EC, sulfaat, chloride met uitzondering van L1 voor chloriden. Mogelijk zijn veel chloriden in het oppervlaktewater terecht gekomen met het strooizout dat meestal uit NaCl en/of CaCl2 bestaat. In 2012 en 2014 zijn metingen uitgevoerd door ATKB (Vulto & Van der Est, 2014). Ook toen was de EC op alle meetpunten en tijdstippen overschreden. De meeste overschrijdingen werden, zoals in 2015, gemeten op L5 en L3. Dit is eveneens het geval voor juni 2018. P totaal was eveneens de parameter die in 2015 en in juni 2018 het meest werd overschreden, in mindere mate was dit het geval voor de N variabelen zoals Kjeldahl N en ammonium. Sulfaat (L2, L3 en L4) en chloride (L4) werden in 2012 soms overschreden, in 2013-2014 liggen ze onder de norm. In 2018 is sulfaat niet overschreden in juni maar wel in december. Ook chloride was in december 2018 te hoog.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
12
4.2 GRONDWATER 4.2.1 Lonenbalans In de vorige meetperiodes was er een probleem bij de meetresultaten omdat er grote afwijkingen op de ionenbalans waren in het grootste deel van de peilbuizen. In het voorjaar 2018 is de ionenbalans opnieuw sterk afwijkend voor PB9, PB31 en in mindere mate PB42; bij de najaarsmeting is dit voor PB5, PB9, PB31 en PB41. Opvallend is dat voor deze peilbuizen er steeds relatief hoge waarden voor bicarbonaat zijn gemeten.
4.2.2 Grondwatertypering De typering van het grondwater beperkt zich hier verder tot de peilbuizen waarvan de ionenbalans een fout van minder dan 10% heeft, Voor het voorjaar zijn dit alle peilbuizen met uitzondering van PB9, PB31 en PB42, voor het najaar PB5, PB9, PB31 en PB41. Figuur 1: Stiff-diagrammen voor de peilbuizen zonder verstoorde ionenbalans, voorjaar 2018
Uit de Stiff-diagrammen hierboven (Figuur 1) kunnen we afleiden dat het belangrijkste kation Ca2+ is, het belangrijkste anion HCO3- voor alle peilbuizen met uitzondering van PB30. Deze peilbuis heeft Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
13
naast Ca2+ ook een belangrijke hoeveelheid Na+, en naast HCO3- ook veel Cl- en SO42-. Cl- is ook belangrijk in PB18. Ijzer is belangrijk in PB31 wordt niet mee voorgesteld op de Stiff-diagrammen en bovendien klopt de ionenbalans niet voor deze peilbuis. Figuur 2: Stiff-diagrammen voor de peilbuizen zonder verstoorde ionenbalans, najaar 2018
Uit de Stiff-diagrammen voor de najaar situatie (Figuur 2) kunnen we afleiden dat het belangrijkste kation Ca2+ is met uitzondering van PB35; het belangrijkste anion HCO3- met uitzondering van PB30. PB35 heeft als belangrijkste kation Na+, PB30 heeft naast Ca2+ ook een belangrijke hoeveelheid Na+, het belangrijkste anion in PB30 is Cl- met daarnaast en HCO3- en SO42-. In PB18 en PB42 is ook Clbelangrijk en in PB42 ook nog SO42-. Ijzer is belangrijk in PB31 wordt niet mee voorgesteld op de Stiffdiagrammen en bovendien klopt opnieuw de ionenbalans niet voor deze peilbuis. Wanneer de Stiff-diagrammen van het voor- en najaar vergeleken worden zien we dat er in de vorm van de diagrammen weinig verschillen zitten.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
14
De herkomst van het grondwater kan bepaald worden met de IR ratio, berekend met Ca2+ en Clionen (f)(figuur 3) uitgezet ten opzicht van de electrische geleidbaarheid. IR = [Ca2+] / [Ca2+] + [Cl-](in meq/l) (Van Wirdum, 1980) Figuur 3: Grondwater, Osbroek-Gerstjens, Van Wirdum diagrammen voor de voorjaar- en najaarstaalname (A: Atmoclien (regenwaterkarakter), L: Lithoclien water (grondwaterkarakter), Th: thalassoclien (zeewaterkarakter)).
De grondwatermonsters leunen dichter aan bij het lithocliene type, d.w.z. gerijpt grondwater. Door stroming door de bodem is dit water verrijkt met mineralen. Een meer gedetailleerde typering krijgen we door de grondwaterclassificatie van Stuyfzand (1986) toe te passen. Elk watertype wordt voorgesteld door 4 symbolen. Het eerste symbool verwijst naar het hoofdtype dat wordt afgeleid uit het Cl-gehalte. Het tweede symbool wordt afgeleid uit de totale hardheid (TH). Deze wordt bepaald aan de hand van de Ca2+ en Mg2+ waarden uitgedrukt in meq/l. Het derde symbool, het type wordt bepaald naargelang de belangrijkste kationen- en anionengroep van het water. Ten slotte duidt het vierde symbool aan of er al dan niet kationenuitwisseling heeft plaatsgevonden en van welke aard deze is geweest. De resultaten staan in Tabel 10. Tabel 10: Typering van het grondwater volgens de classificatie van Stuyfzand (1986) voorjaar
1:
Peilbuis
Hoofd type
Hardheid
5 7 8 9 18 20 22 30 31 35 40 41 42
F 3 F 3 F 3 F 3 Fb 3 F 3 F 3 B 4 F 4 Niet gemetenF 3 F 3 F 3
Type
Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 -1 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg Mix -1 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 -1
najaar Kation uitwisselings code -1 + 0 + -1 +
-1
Hoofd type
Hardheid
Type
F F F F Fb F F B F F F
4 3 3 3 3 3 3 4 3 3 3
F Fb
3 4
-1 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 -1 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg Mix -1 Ca+Mg HCO3 Ca+Mg HCO3 -1 Ca+Mg HCO3
Kation uitwisselings code -1 + + -1 + + 0 -1 + -1
0
niet bepaald wegens verstoorde ionenbalans
Volgens de classificatie van Stuyfzand is in de voorjaarssituatie het grondwater als hoofdtype zoet (F) met uitzondering van PB18 dat zoet tot brak (Fb) water heeft en PB30 dat brak (B) is. De hardheidscode is zeer hard (code 3) of uiterst zeer hard (code 4) voor peilbuizen PB30 en PB31. Het Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
15
type is in de meeste peilbuizen van het Ca+Mg en HCO3- type met uitzondering van PB30 dat van het Ca+Mg en Mix (kationen) type is. Toch is er iets meer variatie in de samenstelling van het grondwater dan dat de classificatie van Stuyfzand laat uitschijnen. In het voorjaar is in PB30 naast de Ca+Mg ook de Na+K+NH4 belangrijk, voor PB31 is dat naast de Ca+Mg ook nog de Al+Fe+H. Voor de anionen zijn in PB30 de 3 groepen HCO3-, Cl-, SO42-+NO3- ongeveer even groot, in PB18 en PB41 is er iets meer Cl dan in de andere peilbuizen. In de najaarssituatie is het hoofdtype van het grondwater zoet (F) met uitzondering van PB18 en PB42 dat zoet tot brak water heeft (Fb) en PB30 dat brak (B) water heeft. De hardheidscode is zeer hard (code 3) of uiterst hard (code 4) voor peilbuizen PB5, PB30 en PB42. Het type is in de meeste peilbuizen van het Ca+Mg en HCO3- type met uitzondering van PB30 dat van het Ca+Mg en Mix (kationen) type is. Opnieuw is er iets meer variatie in de samenstelling van het grondwater dan dat de classificatie van Stuyfzand laat uitschijnen. In PB30 en PB35 is naast Ca+Mg ook de Na+K+NH4 belangrijk. Voor de anionen is in PB18 ook chloride belangrijk, PB22 de SO4+NO3 ionen.
4.2.3 Grondwaterkwaliteit De parameters die we geanalyseerd hebben van het grondwater kunnen we toetsen aan de milieukwaliteitsnormen (BS 9/7/2010). Dit zijn algemene richtwaarden ongeacht het vegetatietype (Tabel 11). Tabel 11: MKN richtwaarden voor grondwater pH
5≤pH≤8,5
EC
Ca2+
Mg2+
Na+
K+
Al3+
Fe2+/3+
Mn
NH4+
mS/cm
Ca2+mg/l
mg Mg2+/l
mg Na+/l
mg K+/l
mg Al3+/l
mg/l Fe2+/3+
mg/l Mn
mg/l NH4+
1600
270
50
150
12
0,2
20
1
0,5
NO3-
NO2-
P043-
Cl-
SO42-
mg/l NO3-
mg/l NO2-
mg P043-/l
mg Cl-/l
mg SO42-/l
50*
0,1*
1,34*
250
250
*: correspondeert met 11 mg N/l (nitraat), 0,03 mg N/l (nitriet), 0,44 mg P/l ortho-fosfaat De pH vertoont weinig schommelingen, In het voorjaar ligt de pH tussen 6,9 en 8,1, in het najaar tussen 6,9 en 7,6. De pH valt voor alle peilbuizen binnen het bereik, 5 ≤ pH ≤ 8,5, De EC (<1600 µS/cm) ligt voor alle peilbuizen onder de norm met uitzondering van PB30 in het voorjaar en van PB5, PB30 en PB42 in het najaar. Kationen: · Ca2+: is in PB30 en PB31 overschreden in juni, in december in PB5 en PB30; · Mg2+ en K+: is in geen enkele peilbuis overschreden, niet in juni noch in december; · Na+: is overschreden in PB30 in zowel juni als in december; · Fe2+/3+: is in een groot aantal peilbuizen overschreden: in zowel juni als in december is de richtwaarde overschreden in PB9, PB18, PB31; in juni bijkomend nog in PB7, PB20, PB40 en PB42; in december bijkomend in PB5, PB30, PB35 en PB41. De aanvoer van ijzerrijk kwelwater is hiervoor de reden; · Mn: is overschreden in peilbuis PB31 in juni, in december zijn er geen overschrijdingen; · NH4+: is meestal overschreden in alle peilbuizen met uitzondering van PB20 en PB22 in juni, in december zijn er opnieuw veel overschrijdingen met uitzondering van PB20, PB22, PB35 en PB42.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
16
Anionen: · NO3-, NO2-: valt voor alle peilbuizen onder de richtwaarde (50 mg/l). In juni liggen voor alle peilbuizen de nitraatwaarden onder de meetgrens (<0,44 mg NO3-N/l), in december zijn ze zeer laag of onder de meetgrens; voor nitriet zijn alle waarden ook zeer laag in juni en december (max 0,084 nitriet, of onder de meetgrens <0,02 mg NO2-N/l). · Cl-: ligt in alle peilbuizen onder de norm, met uitzondering van PB30 in juni en in december. Chloriden zijn relatief hoog in PB18, PB41 en PB42 en in mindere mate PB5. · SO42- : de richtwaarde is overschreden in PB30 zowel in juni als in december, in december is ook in PB5 het sulfaatgehalte te hoog. · P043-: ligt in alle peilbuizen onder de norm en onder de meetgrens van 0,100 mg PO4/l, met uitzondering van PB40 in juni. · Voor totale P zijn de waarden zeer hoog, in juni tussen 0,35 tot 5,3 mg P/l, in december tussen 0,3 en 7,6 mg P/l.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
17
5 BESLUIT Dit rapport bevat de resultaten van monitoring van oppervlakte- en grondwater, 5 jaar na de uitvoering van de werken (T+5). De bemonsteringslocaties zijn gelegen in het deelgebied Osbroek. Zes locaties voor oppervlaktewater langsheen de Osbroekbeek en aansluitende sloten en 13 peilbuizen voor grondwater werden onderzocht. De resultaten van het oppervlaktewater werden getoetst aan de basiskwaliteitsnormen voor oppervlaktewater voor kleine beek (Bk)(1°). pH, NO3+NO2, zijn niet overschreden noch in juni, noch in december. EC is op alle meetpunten zowel in juni als december overschreden. Tijdens de voorjaarsmeting zijn de meeste overschrijdingen van variabelen op L3 en L5 en in mindere mate op L1 en L6. In L3 en L5 is de waterdiepte erg gering zodat bij de bemonstering veel organisch materiaal meekomt wat een invloed kan hebben op de resultaten. De belangrijkste overschrijdingen zijn voor BZV, CZV, zwevende stoffen, Kjeldahl N en P-totaal. Tijdens de najaarsmeting zijn er overschrijdingen van sulfaat, chloride met uizondering van L1 voor chloriden. Mogelijk zijn veel chloriden in het oppervlaktewater terecht gekomen met het strooizout dat meestal uit NaCl en/of CaCl2 bestaat. Uit de gegevens zien we dat er vrij weinig variatie is in de grondwatersamenstelling van de meeste peilbuizen. Uitzonderingen hierop zijn PB30 en in mindere mate PB18 in juni en PB30, PB18 en PB35 in december. Het grondwater is van het lithocliene type (Van Wirdum, 1980). Volgens de classificatie van Stuyfzand (1986) is het grondwater meestal zoet (met uitzondering van PB18 en PB30 in juni en december en in PB42 in december) en van het Ca+Mg HCO3- – type. Enkel PB30 vormt hierop een uitzondering en is van het Ca+Mg Mix – type in zowel juni als in december. De grondwaterkwaliteit is getoetst aan milieukwaliteitsnormen. Vooral ijzer en totale P zijn dikwijls overschreden zowel in juni als in december. Het hoge ijzergehalte wijst op de aanvoer van ijzerrijk kwelwater, wat een voordeel is om het te veel aan fosfaat te kunnen vastleggen. De meeste overschrijdingen gebeuren in PB30 in zowel juni als december.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
18
6 REFERENTIES Ampe, C., 2016. Natuurinrichting Osbroek – Gerstjens. Monitoring jaar +2. Oppervlakte- en grondwaterkwaliteit. VLM Regio West. Stuyfzand, P.J., 1986. A new hydrochemical classification of water types: principles and application to the coastal dunes aquifer system of the Netherlands, Proc, 9th Salt Water Intrusion Meeting, Delft p, 12-16 May, Delft Univ. Techn. (ed), p, 641-655. VLM, 2004. Projectrapport Natuurinrichtingsproject Osbroek-Gerstjens. Vulto, L.S. & Van der Est, D., 2014. Ecohydrologisch onderzoek, Osbroek-Gerstjens, Aalst. Studie i.o.v. VLM regio West en ANB uitgevoerd door ATKB. Van Wirdum, G., 1980. Eenvoudige beschrijving van de waterkwaliteitsverandering gedurende de hydrologische kringloop ten behoeve van de natuurbescherming, CHO-TNO rapporten en nota's 5: p, 118-143, Den Haag.
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Referenties
19
7 KAART
Overzichtskaart van het studiegebied Osbroek-Gerstjens met de lokalisatie van de bemonsteringsplaatsen voor oppervlakte- en grondwater
Osbroek-Gerstjens Monitoring waterkwaliteit - Kaart
20