Intrapersoonlijke competenties binnen de VTS-opleidingen Zomer 2022
INHOUDSTAFEL Situering (p. 3)
2.
Implementatie van intrapersoonlijke competenties binnen VTS
3.
4.
5.
•
VTS-visie over het aanleren van intrapersoonlijke competenties (pp. 4-6)
•
Methodieken voor cursisten (pp. 7-9)
•
Ondersteuning voor leercoaches (p. 9)
•
Implementatiestatus (p. 10)
Perceptie van cursisten over de IPC-inhouden •
Vak ‘Feedback en reflectie stage’ (pp. 11-13)
•
Vak ‘Competentieontwikkeling van de trainer’ (pp. 14-15)
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
1.
Bepaling IPC-leereffect via wetenschappelijke interventiestudie •
Situering (pp. 16-17)
•
Onderzoeksdesign (pp. 18-19)
•
Resultaten (pp. 20-21)
Aanbevelingen •
Algemeen (p. 22)
•
Feedback en reflectie stage (p. 22)
•
Competentieontwikkeling van de trainer (p. 23)
6.
Conclusie (p. 24)
7.
Colofon (p. 25)
2
“Zelfinzicht is de meest bepalende competentie voor een kwaliteitsvolle trainer”
Deze publicatie gaat dieper in op 1) de wijze waarop intrapersoonlijke competenties binnen de VTS-opleidingen structureel werden geïmplementeerd, 2) de perceptie van cursisten in opleiding van deze nieuwe leerinhouden, 3) de wetenschappelijke interventiestudie die in 2020-2021 werd doorgevoerd om na te gaan of cursisten effectief bekwamer worden op het vlak van reflectievaardigheid als resultaat van de nieuwe leerinhouden. Deze studie werd doorgevoerd in samenwerking met volgende organisaties en onderzoekers: • Sport Vlaanderen (vertegenwoordigd door Hans Vangrunderbeek en Evi Buelens) • KU Leuven (vertegenwoordigd door Maarten De Backer) • Gymnastiekfederatie Vlaanderen • Leeds Beckett University (vertegenwoordigd door Liam McCarthy)
Wat zijn intrapersoonlijke competenties (IPC)?
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
1. Situering
IPC zijn competenties die betrekking hebben op het vermogen tot zelfreflectie bij trainers, wat noodzakelijk is voor elke trainer als basis om levenslang te kunnen leren enerzijds en om een eigen trainersfilosofie te kunnen ontwikkelen anderzijds.
In deze publicatie proberen de onderzoekers om de wetenschappelijk gevalideerde resultaten op een zo beknopt en begrijpelijk mogelijke manier weer te geven voor geïnteresseerde lezers. Meer gedetailleerde informatie over het onderzoeksdesign (datacollectie, procedures, statistische analyses) is beschikbaar in de Engelstalige publicatie (2022), getiteld “Developing Critical Reflection Skills in a Formal Coach Education Program” (Hans Vangrunderbeek, Maarten De Backer, Liam McCarthy, Evi Buelens & Hans Ponnet, International Sport Coaching Journal), beschikbaar via: https://doi.org/10.1123/iscj.2021-0068). Complementair met deze publicatie zal eveneens een PPT-presentatie ter beschikking gesteld worden.
3
VTS-visie over het aanleren van intrapersoonlijke competenties Sporters moeten hun favoriete sport in optimale omstandigheden kunnen beoefenen. Begeleiding door gekwalificeerde trainers is daarbij essentieel. Zij bewaken de kwaliteit en zorgen voor minder drop-out, een stelling die ondersteund wordt door wetenschappelijk onderzoek. Het is dan ook de missie van de Vlaamse Trainersschool (VTS) om samen zoveel mogelijk trainers zo kwalitatief mogelijk op te leiden. Trainers moeten over heel wat verschillende competenties beschikken. Binnen de VTS worden gebaseerd op internationale standaarden drie competentieclusters voor effectief trainerschap afgebakend: professionele, interpersoonlijke en intrapersoonlijke competenties (IPC).
IPC hebben betrekking op het vermogen tot zelfreflectie, wat noodzakelijk is voor elke trainer als basis om levenslang te kunnen leren
enerzijds
trainersfilosofie
en te
om kunnen
een
eigen
ontwikkelen
anderzijds.
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
2. Implementatie van intrapersoonlijke competenties binnen VTS
In 2018 ontwikkelde de VTS een visietekst en implementatiestrategie met betrekking tot IPC binnen
de
VTS-opleidingen,
Hierdoor
verwierven ze een meer centrale plaats binnen de opleidingen van de VTS, naast de al bestaande focus op de ontwikkeling van specifieke professionele en interpersoonlijke competenties.
4
Reflectieve praktijken impliceren reflectie op alledaagse handelingen die men als trainer stelt. Terugblikken op de eigen wedstrijdcoaching of trainingspraktijken zijn hier typische voorbeelden van. Deze reflectie kan zowel plaatsvinden tijdens (bv. het maken van notities tijdens de wedstrijd over het tactische verloop) als na de trainings- of wedstrijdpraktijken (bv. analyse van de vooropgestelde prestatiedoelstellingen, terugblik over het verloop van de trainingssessie, enzovoort). Het doel van dergelijke reflectieve praktijken is om vanop een zekere afstand terug te blikken op een situatie/handeling en na te denken over mogelijke oorzaken, potentiële gevolgen en alternatieven voor de toekomst inzake de ontwikkeling van de sporter(s), vooropgestelde doelstellingen, enzovoort.
Karakteristieken
Om dergelijke reflectieve praktijken efficiënter en effectiever te kunnen doorvoeren, is echter een meer diepgaande vorm van reflectie – zogenaamde kritische zelfreflectie – vereist. Kritische zelfreflectie is een heel persoonlijke aangelegenheid en gaat uit van de nood om te begrijpen waarom en hoe handelingen en gebeurtenissen plaatsvinden, onze onderliggende assumpties te doorgronden en te begrijpen hoe onze assumpties ons gedrag ten aanzien van anderen beïnvloeden. In tegenstelling tot de reflectieve praktijken wordt het eigen denkproces hierbij dus in vraag gesteld. Het gaat om de reflectie over onderliggende overtuigingen, waarden en normen. Voorbeelden van vragen waarop kritische zelfreflectie een antwoord tracht te bieden, zijn: Waarom geef ik training op de manier waarop ik training geef? Hoe voelt het om training te krijgen van mij? Hoe definieer ik succes? Hoe ziet mijn ideale trainerscarrière eruit? Wat zijn mijn sterke en zwakke punten als trainer? Welke competenties wil ik verder ontwikkelen? Wat is voor mij als trainer belangrijk tijdens de training/wedstrijd?
•
Reflectieve praktijken Meer oppervlakkig van aard
•
Kritische zelfreflectie Diepgaander van aard
•
Reflectie tijdens of na
•
Vereist van trainers om hun eigen denkproces en perspectieven in vraag te
handeling Reflectie-onderwerp
•
Dagelijkse trainings- en
•
stellen Eigen waarden, overtuigingen,
coachingspraktijken en de
coachfilosofie, sterktes, zwaktes, •
motivatie Minder frequent, gezien veel intensiever
•
Integratie op Instructeur B, Trainer B en A
Frequentie
•
impact ervan op sporters Regelmatig, op dagelijkse basis
Plaats binnen VTS
•
Integratie op alle niveaus
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Binnen de IPC-visie van de VTS wordt aandacht geschonken aan twee verschillende vormen van reflectie, die beiden waardevol zijn in de ontwikkeling van trainers: ‘reflectieve praktijken’ en ‘kritische zelfreflectie’.
Bron: Vangrunderbeek, H. & Ponnet, H. (2019, October, 31). Time to reflect. The integration of intrapersonal skills within coach education in Flanders (Belgium). Poster presented at ICCE Global Coach Conference, Tokyo, Japan.
5
Intrapersoonlijke competenties
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
10 kernprincipes IPC binnen VTS-opleidingen
6
Om cursisten intrapersoonlijke competenties aan te leren, riep de VTS binnen haar opleidingen nieuwe vakken en methodieken in het leven. Een gedetailleerd overzicht hiervan is terug te vinden op de specifieke IPCop de VTS-website. webpagina Geïnteresseerde trainers kunnen hier verder doorklikken naar een webpagina die specifiek voor hen werd voorzien. Het vak ‘Feedback en reflectie stage’ wordt binnen
de
geïntegreerd
VTS-opleidingen vanaf
het
gradueel
opleidingsniveau
krijgt.
Het
reflectieschriftje
bundelt
verschillende reflectiefiches en is aangepast naargelang het opleidingsniveau. Er is een apart reflectieschriftje beschikbaar voor de niveaus Initiator, Instructeur B en Trainer B/Trainer A. Voor
de
praktische
uitwerking
van
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Methodieken voor cursisten
de
verschillende werkvormen binnen dit vak verwijzen we
naar
de
infobundel voor
leercoaches, die online beschikbaar is.
Initiator tot en met Trainer A. Binnen dit vak is het de bedoeling om als cursist, begeleid door een leercoach, concreet aan de slag te gaan met de opgedane ervaringen tijdens de eigen stage. Tijdens de stageopdracht worden cursisten verwacht om gericht te reflecteren over de geobserveerde en gegeven trainingen en wedstrijden, het eigen handelen en de impact daarvan op de sporters. Tijdens het vak
‘Feedback
cursisten
en
hierover
medecursisten
en
reflectie
stage’
gaan
dialoog
met
leercoach.
De
in een
belangrijkste krijtlijnen van dit vak worden verder geduid in een e-module. Reflectieve praktijken worden gefaciliteerd via een persoonlijk reflectieschriftje dat elke cursist bij aanvang van elke VTS-opleiding zowel fysiek (uitdovend sinds 2022) als digitaal (via VTS Connect) ter beschikking
7
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Het vak ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ wordt gradueel geïntegreerd vanaf het VTS-opleidingsniveau Instructeur B tot en met Trainer A. Het vak omvat een klassikale inleidende les (2-3u) en een aantal terugkommomenten (1-3) met een leercoach. Tijdens dit vak is het de bedoeling om kritische zelfreflectie bij cursisten uit te lokken. Concreet worden cursisten binnen dit vak ondersteund en begeleid in het doorlopen
van
een
Persoonlijk
Ontwikkelingsproces (POP) aan de hand van het Vlaamse POP-model. Dit model is wetenschappelijk gevalideerd en bestaat uit vier fasen: analyse, planning, uitvoering en evaluatie.
Binnen
elke
fase
worden
verschillende methodieken voorzien om mee aan de slag te gaan. Een reflectiemap is
Binnen beide IPC-vakken wordt geen formele
aangepast naargelang het opleidingsniveau.
evaluatie vooropgesteld. Uit onderzoek blijkt
Er is een aparte fysieke (uitdovend sinds
dat
2022) en digitale versie beschikbaar voor de
reflectieprocessen veelal leidt tot sociale
niveaus Instructeur B en Trainer B/Trainer A.
wenselijkheid, wat de kwaliteit en het effect
Tijdens dit vak gaan cursisten ook in
van zowel proces als resultaat negatief
gesprek met een leercoach, die (individuele)
beïnvloedt. Evaluatie leidt eveneens tot de
coaching biedt aan de betrokken cursisten
perceptie van een louter formele procedure
bij het doormaken van de verschillende
waarbij men zich zal richten op makkelijk
POP-fasen. De belangrijkste krijtlijnen van
evalueerbare en meetbare aspecten (invullen
dit vak worden verder geduid in een e-
van competentielijsten en actieplannen),
module en de online infobundel voor
waardoor het stimuleren van reflectie en het
leercoaches.
zelfsturend maken van personen naar de
verzamelt
al
deze
methodieken
en
een
formele
evaluatie
van
achtergrond verschuift. Anderzijds mag het aanleren van IPC niet te vrijblijvend worden. Dan loert het gevaar van ‘zelfselectie’ om de hoek, waarbij die individuen die er het meest baat bij hebben, niet participeren. Belangrijk is daarom om beide IPC-vakken als een evidentie te verankeren binnen de VTS-opleidingen voor elke (gekwalificeerde) trainer.
8
van de reflectieschriftjes en de reflectiemap
elders
VTS-
zijn hier beschikbaar, net als aanvullend
opleidingen. Binnen de Start 2 Coach-module
ondersteunend materiaal (informatiebundels
wordt bijvoorbeeld sterk ingezet op het
voor beide vakken, vakfiches, presentaties,
inoefenen van reflectieve praktijken via een
enzovoort). In 2022 wordt deze informatie
specifieke reflectiefiche. Daarin wordt elke
geïntegreerd in het e-learningplatform VTS
bouwsteen uit het didactisch model kritisch
Connect.
geïntegreerd
binnen
de
onder de loep genomen, aangevuld met de STARR-reflectiemethodiek
voor
situaties.
het
Ook
binnen
concrete VTS
Plus
Anderzijds
werd
ook
bijscholingsaanbod
een
ruim
voor
IPC-
leercoaches
Bijscholingsaanbod voor trainers gaat hier
ontwikkeld, waaraan reeds 392 leercoaches
verhoogde aandacht naar uit.
deelnamen. Daarbij namen 139 leercoaches
Ondersteuning voor leercoaches Om leercoaches binnen beide IPC-vakken optimaal te ondersteunen, werd enerzijds ingezet
op
de
uitbouw
van
een
IPC-
webpagina voor leercoaches. Leercoaches kunnen hier terecht voor informatiefilmpjes en e-modules. Ook de gedigitaliseerde fiches Bijscholingen IPC Basismodule: Een vlotte start als leercoach
Datum 18/09/2019 26/09/2019
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Naast bovenstaande vakken worden IPC ook
deel aan 1 topic, 50 leercoaches aan 2, 26 leercoaches aan 3, 5 leercoaches aan 4 en 11 leercoaches aan 5 verschillende topics. De algemene
tevredenheid
over
deze
bijscholingen ligt heel hoog, zoals blijkt uit de IKZ-bevragingen die na afloop door 142 leercoaches werden ingevuld (responsgraad: 36%). Locatie Brussel Leuven
Sprekers Evi Buelens Hans Vangrunderbeek
Deelnemers 21 21
en Evi Buelens 01/10/2019
Gent
Hans Vangrunderbeek
25
en Evi Buelens 07/10/2019
Willebroek
Hans Vangrunderbeek
24
en Evi Buelens 20/01/2020
Willebroek
Hans Vangrunderbeek
17
en Evi Buelens Competentieontwikkeling via de POP-
04/02/2020
Willebroek
Hans Vangrunderbeek
12
28/09/2020
Webinar
Evi Buelens en David
36
Inleidende les Competentieontwikkeling
07/03/2020 08/09/2020 17/09/2020 23/11/2020
Leuven Webinar Webinar Webinar
Pappaert Inez Swinnen Inez Swinnen Inez Swinnen Hans Vangrunderbeek
7 19 25 66
Persoonlijkheid in kaart: enkele methodieken
03/12/2020
Webinar
Jon Strubbe
68
toegelicht Aanpak vak Feedback en reflectie stage
27/05/2021
Webinar
Evi Buelens en Hans
51
methodiek Coachingsgesprekken (deel 1)
Vangrunderbeek Aanvullend werden ook specifieke infosessies georganiseerd voor leercoaches in bepaalde sporttakken (bv. Gymnastiek, Paardrijden, Taekwondo, Voetbal en Zeilen).
9
Implementatiestatus Voor het vak ‘Competentieontwikkeling’ zien
IPC-visie binnen de VTS werd binnen heel wat
we meer verschillen tussen de sporttakken,
sporttakken/denkcellen actief werk gemaakt
zowel
van de implementatie ervan binnen de eigen
theorie/praktijk, als de invulling van deze
VTS-opleidingen. In januari 2020 waren beide
praktijk door de leercoach (groepscoaching
IPC-vakken al voorhanden in 84% van alle
vs. individuele coaching).
wat
betreft
de
verdeling
VTS-opleidingen. In 2022 komen beide vakken aan bod in alle sporttakken op de hiertoe voorziene opleidingsniveaus. Dat betekent dat elke
VTS-cursist
intrapersoonlijke
competenties op een gestructureerde manier krijgt aangeleerd. Binnen het vak ‘Feedback en reflectie stage’
Op het niveau Instructeur B bijvoorbeeld is de verhouding tussen individuele coaching en groepscoaching door een leercoach ongeveer 40-60. De spreiding op het vlak van individuele coaching door een leercoach bedraagt 0,5-2u per cursist. Naarmate het opleidingsniveau stijgt, wordt stelselmatig sterker ingezet op individuele coaching.
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Sinds de ontwikkeling en goedkeuring van de
worden op de verschillende opleidingsniveaus voornamelijk groepsmomenten georganiseerd.
Opleidingsniveau
Aantal OPLST
Feedback en reflectie stage Gemiddelde omvang Spreiding (totaal)
Competentieontwikkeling Trainer Gemiddelde omvang Gemiddelde omvang (totaal) praktijkuren
Initiator Instructeur B Trainer B Trainer A
98 56 63 19
2u 2,8u 4,7u 13,5u
/ 4,2u 4,5u 5,8u
2-4u 2-6u 2-12u 6-20u
/ 2u 1,8u 4,3u
OPLST = opleidingsstramienen
10
Om in kaart te brengen hoe cursisten de aangeboden IPC-inhouden binnen de VTSopleidingen percipiëren op het vlak van belasting,
leerervaringen
en
algemene
• 61% van de cursisten heeft minstens 1 jaar ervaring als trainer • Spreiding over 17 sporttakken
tevredenheid, werden in de periode juli 2020 –
december
2021
online
bevragingen
afgenomen bij cursisten na afloop van de vakken ‘Feedback en reflectie stage’ en ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’.
Over het belang van zelfreflectie heerst weinig twijfel: 97% van de respondenten vindt reflecteren
over
zijn/haar
training
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
3. Perceptie van cursisten over de IPC-leerinhouden
(erg)
belangrijk. Daarnaast geeft 90% van de cursisten aan (heel) tevreden te zijn over de inhoud en aanpak van het vak. 89% van alle
Vak ‘Feedback en reflectie stage’
respondenten zou dit vak aanbevelen aan
Steekproef:
andere
• 301 cursisten
beeld. Zo vindt 63% van de respondenten de
• 53% mannen – 47% vrouwen • Gemiddelde leeftijd: 29 jaar • 84% cursisten Initiator, 8% Instructeur B, 7% Trainer B, 1% Trainer A • 66% is momenteel actief binnen een recreatieve context vs. 14% binnen een
trainers.
Met
betrekking
tot
de
belasting van dit vak zien we een diverser belasting ‘goed’, 19% (heel) hoog en 18% (heel) laag. Een gelijkaardig beeld zien we bij het aantal contacturen: 4 op de 5 respondenten gaf aan het vooropgestelde aantal goed te vinden, terwijl respectievelijk 9% en 10% dit aantal als zijnde ‘te laag’ en ‘te hoog’ percipieerde.
prestatiecontext
11
Hierbij dient te worden vermeld dat een heel
worden volgens de respondenten behaald en
aantal
hun leerervaringen hierbij zijn (heel) positief:
reflectieschriftje ontving, het bestaan er niet
•
91% van de respondenten geeft aan dat het vak hen geleerd heeft gericht te reflecteren
•
•
geen
door de leercoach, wat een belangrijke invloed heeft op de resultaten. Het feit dat de waarin
het
onderzoek
liep,
93% is van plan om de geleerde
gekenmerkt
reflectievaardigheden blijvend toe te
maatregelen, beïnvloedde deze resultaten dus
passen
onmiskenbaar.
90% geeft aan dat het vak hem/haar eigen aanpak
Het
strikte
COVID-
stageformat
werd
alternatieven waarbij de focus minder op het reflectieschriftje lag, noch op interactieve logistiek
aanpak
gedurende
85%
door
bijvoorbeeld in vele sporten aangepast met
87% geeft aan dat ze door het vak hun of
werd
groepsmomenten tussen medecursisten. Ook gedrag
beter
kunnen
bijsturen •
helaas
van kende en er ook geen duiding over kreeg
periode
heeft aangezet om na te denken over de
•
respondenten
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
De belangrijkste doelstellingen van het vak
konden bepaalde
de
reflectieschriftjes
periodes
onmogelijk
bezorgd worden en het bestaan van digitale
geeft aan dat
het vak
van
hem/haar een betere trainer heeft
alternatieven was niet door elke leercoach gekend.
gemaakt •
76% geeft aan dat het vak zijn/haar reflectievaardigheid vergroot heeft
De grote succesfactor voor het vak ‘Feedback en
reflectie
stage’
blijkt
duidelijk
de
begeleiding te zijn, zowel tijdens het vak door
Het bijhorende reflectieschriftje wordt door
de leercoach, als de voorafgaande duiding
63%
(grote)
over het doel en het gebruik van het
meerwaarde beschouwd. Het moedigt volgens
reflectieschriftje en de verwevenheid ervan
deze cursisten wel degelijk actieve reflectie
met andere vakken. Cursisten geven aan dat
aan. Eenzelfde percentage cursisten wenst dat
de feedback die ze ontvangen van hun
in
exemplaar
leercoach en medecursisten erg waardevol is
voorhanden blijft, al dan niet gecombineerd
om meer inzicht te krijgen in de eigen aanpak
met een digitaal alternatief. 18% wenst
en uitdagingen. Ook het belang van een fysiek
daarentegen over te schakelen op een volledig
contactmoment
digitaal alternatief.
respondenten onderschreven.
van
de
de
cursisten
toekomst
een
als
fysiek
een
wordt
door
de
meeste
12
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
“Het vak Feedback en Reflectie Stage heeft mij geleerd wat zelfreflectie is en hoe het toe te passen. Het heeft een grote invloed gehad om zelf te evolueren” (quote cursist)
“Door de speciale corona-editie werd het reflectieschriftje te weinig onder de aandacht gebracht bij de start, terwijl dit toch een mooi en zinvol
instrument
is
in
het
leerproces. Zeker behouden dus, en het gebruik ervan actief in de verf zetten van bij de start van de opleiding” (quote cursist)
13
van de Trainer’ Steekproef:
De belangrijkste doelstellingen van het vak worden
• 53 cursisten
volgens
de
respondenten
sterk
behaald en hun leerervaringen hierbij zijn (heel) positief:
• 42% mannen – 58% vrouwen • 94% geeft aan dat het vak hem/haar heeft gestimuleerd om in de toekomst meer na te denken over zichzelf als trainer
• Gemiddelde leeftijd: 28 jaar • 92% Instructeur B, 8% Trainer B • 49% is momenteel actief binnen een recreatieve context vs. 45% binnen een prestatiecontext • 100% van de cursisten heeft minstens 1 jaar ervaring als trainer; 50% meer dan 5 jaar • Spreiding over 6 sporttakken (Basketbal, Gymnastiek, Hockey, Tennis, Triatlon/Duatlon, Zwemmen) Over het belang van zelfreflectie heerst weinig twijfel: 98% van de respondenten vindt zelfreflectie (erg) belangrijk. 100% van de cursisten geeft aan (heel) tevreden te zijn over
• 91% van de respondenten geeft aan dat het vak hen geleerd heeft gericht te reflecteren
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Vak ‘Competentieontwikkeling
• 92% verkreeg meer inzicht in de eigen competenties/ontwikkelingsmogelijkheden • 81% geeft aan dat het vak van hem/haar een betere trainer heeft gemaakt De bijhorende reflectiemap wordt door 91% van de cursisten als een (grote) meerwaarde beschouwd. Ze vinden de structuur ervan erg duidelijk. 81% is ook van oordeel dat het actieve zelfreflectie sterk aanmoedigt. Over de vorm van de reflectiemap zijn de meningen meer uiteenlopend.
de inhoud en aanpak van het vak. 93% van alle respondenten zou dit vak aanbevelen aan andere
trainers.
Met
betrekking
tot
de
belasting van dit vak zien we een diverser beeld. Zo vindt 70% van de respondenten de belasting ‘goed’, 15% hoog en 15% (heel) laag. Een gelijkaardig beeld zien we bij het aantal contacturen:
85%
geeft
aan
het
vooropgestelde aantal goed te vinden, terwijl telkens 8% dit aantal als zijnde ‘te laag’ en ‘te hoog’ percipieerde.
14
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
“Het vak Competentieontwikkeling heeft mij echt wel het belang van zelfreflectie getoond” (quote cursist)
“Door
te
luisteren
naar
medecursisten kreeg ik heel wat nieuwe inzichten” (quote cursist)
15
Situering Om een antwoord te kunnen bieden op de
Meer gedetailleerde informatie omtrent het
vraag of cursisten effectief bekwamer worden
volledige
op het vlak van reflectievaardigheid (zowel
datacollectie,
reflectieve praktijken als kritische zelfreflectie)
analyses) is beschikbaar in de Engelstalige
als
en
publicatie (2022), getiteld “Developing Critical
methodieken binnen de VTS-opleidingen, werd
Reflection Skills in a Formal Coach Education
in 2020-2021 een interventiestudie opgezet
Program” (Hans Vangrunderbeek, Maarten De
binnen de VTS-opleidingen Instructeur B
Backer, Liam McCarthy, Evi Buelens & Hans
Gymnastiek. Binnen deze interventiestudie
Ponnet, International Sport Coaching Journal),
werden
resultaat
van
in
de
IPC-vakken
samenspraak
onderzoeksdesign procedures,
(deelnemers, statistische
met
de
beschikbaar
opleidingsverantwoordelijken
binnen
de
https://doi.org/10.1123/iscj.2021-0068).
denkcel
gelijkaardige
Gymnastiek
steekproeven controlegroep
twee
afgebakend, en
een
die
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
4. Bepaling IPC-leereffect via wetenschappelijke interventiestudie
via:
een
interventiegroep
vormden.
Sporttak Opleidingsniveau Discipline
Controlegroep Gymnastiek Instructeur B Toestelturnen Meisjes (N=4)
Interventiegroep Gymnastiek Instructeur B Toestelturnen Meisjes (N=14)
Acro (N=7) Opleiding Okt. 2020 – December 2021 Aantal cursisten N=11 Gemiddelde leeftijd 23,3 jaar Gemiddeld aantal jaren 6,6 jaar
Okt. 2020 – December 2021 N=14 23,5 jaar 6,5 jaar
ervaring als trainer Geslacht Interventie
14 vrouwen + vak ‘Competentieontwikkeling
9 vrouwen, 2 mannen /
van de Trainer’ + vak ‘Feedback en reflectie stage’
16
Gymnastiek was identiek voor de cursisten uit de controlegroep en interventiegroep, met dat verschil
dat
de
interventiegroep
14
cursisten
twee
extra
uit
de
IPC-vakken
aangeboden kregen doorheen de opleiding, zijnde de vakken ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ en ‘Feedback en reflectie stage’. De wijze waarop deze vakken werden ingevuld, was in overeenstemming met de visie op het aanleren van intrapersoonlijke
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
De inhoud van de opleiding Instructeur B
competenties binnen de VTS. Voor het vak ‘Feedback en reflectie stage’ bestond de interventie uit een feedback- en reflectiemoment
in
groep
(2u),
waarbij
cursisten door een erkende leercoach werden uitgedaagd om te reflecteren over het eigen handelen als trainer en de impact ervan op de gymnasten tijdens de gegeven trainingen aan de eigen gymnasten binnen de didactische oefeningen in de opleiding. Voor het vak ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ bestond de interventie uit drie onderdelen: een klassikale les (2u) gegeven door een erkende leercoach, het zelfstandig doorlopen individueel
van
het
POP-model
coachingsgesprek
en
met
een een
leercoach.
17
Onderzoeksdesign ingevuld, voorafgaand aan de start van de
van kritische zelfreflectie en reflectieve
opleiding (pretest), en ook na het afronden
praktijken
van
in
geopteerd
kaart voor
te een
brengen,
werd
schriftelijke
de
interventie
via
het
vak
‘Competentieontwikkeling van de Trainer’
rapporteringsmethode.
(posttest). De vragenlijst omvatte 6 kritische
Meerdere onderzoekers hebben aangetoond
zelfreflectievragen
met
open
dat dergelijke vorm van ‘reflection on
antwoordmogelijkheid.
action’ (zijnde buiten de context van de
Om de reflectievaardigheid van cursisten te
acties/handelingen als trainer) een goede
kunnen beoordelen, was er nood aan een
manier is om impliciete mentale processen te
organiseren
een beoordelingsinstrument dat
en
voldeed
zelfinzicht uit te lokken. cursisten op het vlak van praktijken
in
voor
reflectieverslag
en
betrouwbaarheid.
Een
subjectieve
van
interpretatie
van zonder
beoordelingsschaal
was
niet
wenselijk. Binnen de context
en
van de Vlaamse Trainersschool
interventiegroep schriftelijk
was zo’n instrument (nog) niet
moest worden ingevuld na eerste
validiteit
interpretatie
dat door elke cursist uit de
het
van
anderen op basis van eigen
een
opgesteld,
controlegroep
vlak
reflectie-capaciteiten
kaart te brengen, werd een sjabloon
het
objectiviteit,
Om de vaardigheid van reflectieve
op
voorhanden.
didactische
lesmoment (M3) waarbij cursisten onder begeleiding/supervisie van
Daarom werd enerzijds geopteerd voor het
de docenten training moesten geven aan de
bestaande Hatton & Smith’s (1995) reflective
eigen gymnasten gedurende 3u (pretest), en
writing
ook op het einde van de lessenreeks
reflectievermogen van cursisten te kunnen
(posttest). Voor het samenstellen van de
beoordelen. Daarnaast werd op basis van
reflectievragen werd beroep gedaan op
literatuurstudie
onderzoek van Lew & Schmidt (2011). Om de
beoordelingsinstrument
vaardigheid van cursisten op het vlak van
gevalideerd, namelijk de Flemish Critical
kritische zelfreflectie in kaart te brengen,
Reflection Measurement Scale (FCRMS). Dit
werd een vragenlijst opgesteld, die door elke
beoordelingsinstrument omvat 8 criteria
cursist
(facetten van reflectie) die op een 4-
(zowel
controlegroep
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Om de vaardigheid van cursisten op het vlak
als
interventiegroep) schriftelijk moest worden
framework
(RWF)
eveneens
om
een
ontwikkeld
het
eigen en
puntenschaal worden gescoord.
18
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Flemish Critical Reflection Measurement Scale (FCRMS)
19
Resultaten reflecties schreven dan op meetmoment 1. Bij
tonen
aan
verbeteren
dat van
in
het
deze controlegroep zien we een stagnering
reflectievaardigheden
bij
van de kwaliteit van 2,7 tot 2,8 op een 10-
de
VTS-aanpak
cursisten werkt. De vooruitgang die cursisten
puntenschaal.
uit de interventiegroep boekten was zowel op het vlak van kritische zelfreflectie (KZR) als
Cursisten
gevolg van het vak ‘Competentieontwikkeling
‘Competentieontwikkeling van de Trainer’,
van de Trainer’, als op het vlak van reflectieve
schreven
praktijken (RP) als gevolg van het vak
uitgebreidere reflecties. Er was sprake van een
‘Feedback en reflectie stage’, opvallend en
significante
significant verschillend ten aanzien van de
woorden, wat volgens onderzoek ook als een
controlegroep.
verhoogde
motivatie
dergelijke
reflectietaken
die niet
deelnamen alleen
stijging
aan
betere, van ten
het maar
vak ook
gemiddeld aanzien kan
333
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
De resultaten van deze interventiestudie
van
worden
Wat betreft kritische zelfreflectie (KZR) steeg
geïnterpreteerd. Verder bleek dat de reflecties
de kwaliteit bij de cursisten die deelnamen
van cursisten die dit vak niet volgden,
aan het vak ‘Competentieontwikkeling van de
gemiddeld gezien niet uitgebreider werden
Trainer’ significant, van 3,7 tot 5,4 op een 10-
(de lichte stijging van 31 woorden was niet
puntenschaal. Daartegenover stond dat de
significant).
cursisten die dit vak niet kregen op het einde van
de
opleiding
geen
hoogstaandere
Kwaliteit van de reflectie (KZR) 6
5,4
5
Kwantiteit van de reflectie (KZR) 532
500 400
4
3,7
3
2,7
2
600
300 2,8
200 100
T1 Interventie groep
T2 Controle groep
0
199 137 T1 Interventie groep
168 T2 Controle groep
20
alleen
steeg de kwaliteit bij de cursisten die
reflecties. Het aantal woorden steeg van 469
deelnamen aan het vak ‘Feedback en reflectie
op meetmoment 1 tot 808 op meetmoment 2.
stage’ significant, van 4,4 tot 6,0 op een 10-
Hoewel dit verschil heel opvallend is, moeten
puntenschaal. Cursisten die dit vak niet
we er de kanttekening bijplaatsen dat dit
kregen, schreven op het einde van de
vanuit statistisch oogpunt niet significant is
opleiding geen hoogstaandere reflecties dan
omwille van de kleine proefgroep. Verder
op meetmoment 1. Bij deze controlegroep zien
bleek dat de reflecties van cursisten die dit
we een stagnering van de kwaliteit van 2,7 tot
vak niet volgden, gemiddeld gezien zelfs
2,8 op een 10-puntenschaal.
korter werden (al was ook dat kleine verschil
betere,
maar
ook
uitgebreidere
van 33 niet significant). Cursisten
die
deelnamen
aan
het
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Ook wat betreft de reflectieve praktijken (RP)
vak
‘Feedback en reflectie stage’, schreven niet
Kwaliteit van de Reflectie (RP) 6,5 5,5 4,5
6,0
1,5
1000
600 2,5
Interventie
469
400
3,6 Pre Test (/10)
808
800
4,4
3,5 2,5
Kwantiteit van de Reflectie (RP)
Post Test (/10) Controle
200
318 Word Count Pre Interventie
285 Word Count Post Controle
21
Algemeen 1.
Leercoaches
hebben
permanente bijscholing
nood
aan
ondersteuning
en
geheel van de opleiding tijdens het vak
zo
‘Introductie
om
de
IPC-vakken
5.
cursisten
Het is aangewezen om zelfreflectie als
Het
6.
nieuw
de
opleiding’
te
krijgen
over
de
en
aanpak
richtlijnen
naar
voor
geschoven door het VTS-secretariaat
partners onder de vorm van een online
a.
Initiator en Trainer C: 2 uur
tool binnen VTS Connect onder de e-
b.
Instructeur:
zelfreflectie(verslagen) c.
laat toe om reflectieverslagen op een
gegenereerde)
d.
(automatisch feedback.
(min.
2
Trainer
B:
6
uur
(min.
3
Trainer
A:
12
uur
(min.
6
momenten)
Een
rechtstreekse link naar de toepassing is
uur
momenten)
handige manier te beoordelen en te van
4
momenten)
begeleiden en beoordelen?’. Deze tool
voorzien
te
Als richttijden voor de belasting van het volgende
beschikking voor docenten en VTS-
‘Hoe
om
vak ‘Feedback en reflectie stage’ worden
ontwikkelde
beoordelingsinstrument is nu ook ter
module
is
verschaffen.
andere praktijk- en theorievakken uit de
3.
juist
duidelijkheid
docent waar mogelijk te integreren in VTS-opleidingen.
tot
essentieel om de verwachtingen van
effectief mogelijk te kunnen begeleiden. 2.
Het vak correct kaderen binnen het
7.
Fysieke
contactmomenten
zijn
te
verkiezen boven digitale alternatieven.
hier beschikbaar. 8.
Duidelijke communicatie naar cursisten en leercoaches over de digitale weg naar
Feedback en reflectie stage
en het gebruik van het reflectieschriftje
4.
is noodzakelijk.
Een goede planning/spreiding van het aantal contactmomenten doorheen de VTS-opleiding afronden
van
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
5. Aanbevelingen
(niet
louter
na
het
de
stage)
is
erg
bevorderlijk voor de kwaliteit.
9.
Verdere mogelijkheden van een VTSapplicatie
rond
‘reflectie’
moeten
onderzocht worden.
22
de Trainer 10.
Het vak ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ wordt enorm positief onthaald. Inhoudelijk en qua algemene aanpak moet er weinig worden bijgestuurd. Ook de reflectiemap
als
instrument
hoeft
structureel niet te worden gewijzigd. Een update of uitbreiding van de methodieken
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
Competentieontwikkeling van
om verder te optimaliseren wordt verder bekeken. 11.
Binnen het vak ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ zijn alle leerinhouden sporttakoverschrijdend van aard. Het is daarom wenselijk om dit vak niet langer binnen
een
sportspecifieke
module
te
verankeren, maar over te hevelen naar een algemene module waar cursisten uit allerlei sporttakken
van
elkaar
kunnen
leren.
Binnen de contouren van de vernieuwde opleidingsstructuur VTS zal dit vak, samen met gerelateerde vakken rond mentorschap en
coaching,
geïntegreerd
in
vanaf
2023
worden
een
nieuwe
module
‘Levenslang Leren’, bestaande uit twee niveaus.
23
KENNISPLATFORM SPORT VLAANDEREN
6. CONCLUSIE Deze publicatie toont aan dat het inzetten op intrapersoonlijke competenties binnen de VTSopleidingen werkt. Zowel bij cursisten, leercoaches als opleidingsverstrekkers heerst een zeer positieve perceptie over de gehanteerde aanpak rond het aanleren en versterken van reflectievaardigheden binnen de Vlaamse Trainersschool. De doorgevoerde studie toont ook een significant leereffect aan bij cursisten die de vakken ‘Feedback en reflectie stage’ en ‘Competentieontwikkeling van de Trainer’ hebben voltooid. Zowel de kwaliteit als kwantiteit van de reflectie verbeterde aanzienlijk. Ook in de toekomst zullen intrapersoonlijke competenties een centrale plaats blijven innemen binnen de VTS-opleidingen.
24
COLOFON
Deze factsheet is een uitgave van Sport Vlaanderen, die tot stand is gekomen via een samenwerking tussen Sport Vlaanderen, KU Leuven, Gymnastiekfederatie Vlaanderen en Leeds Beckett University. Meer informatie is raadpleegbaar via de internationale publicatie in de International Sport Coaching Journal via https://doi.org/10.1123/iscj.2021-0068 Deze publicatie is ook te raadplegen via sport.vlaanderen/kennisplatform. Eindredactie Hans Vangrunderbeek, Maarten De Backer, Evi Buelens
Verantwoordelijke uitgever Philippe Paquay Administrateur-generaal Agentschap Sport Vlaanderen
September 2022
Arenbergstraat 5, 1000 Brussel
25