VLAAMSE WOONRAAD //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
ADVIES OVER HET FONDS TER STIMULERING VAN STEDELIJKE EN PLATTELANDSINVESTERINGEN Advies 2017-05 / 30.03.2017 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
~y, __\Vlaanderen 'l)2 \ 1swonen
www.vlaamsewoonraad.be
INHOUD 1 2 3
Situering ................................................................................................................................... 3 Beknopte inhoud...................................................................................................................... 3 Bespreking................................................................................................................................ 3
3.1
doelstellingen
3
3.2 3.3
multidiciplinaire stadsvernieuwing Thematische projecten
4 5
3.4 3.5
Plattelandsprojecten Beoordeling aanvragen
6 6
3.6
Kwaliteitskamer
6
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 6
Vlaams fonds stimulering stedelijke en plattelandsinvesteringen
30.03.2017
1 SITUERING Op 24 februari 2017 hechtte de Vlaamse Regering haar principiële goedkeuring aan het voorontwerp van besluit tot uitvoering van het decreet van 23 december 2016 tot vaststelling van de regels inzake werking en verdeling van het Vlaams Fonds ter stimulering van (groot-) stedelijke en plattelandsinvesteringen. De Vlaamse Woonraad werd op 02 maart 2017 verzocht advies uit te brengen over dit voorontwerp van besluit. Voorliggend advies werd op 30 maart 2017 goedgekeurd door de Vlaamse Woonraad en bezorgd aan de bevoegde minister. De Raad bracht naar aanleiding van het ontwerp van decreet eerder advies omtrent dit onderwerp uit (hierin werd aandacht gevraagd voor enkele specifieke punten).
2 BEKNOPTE INHOUD Het voorontwerp van besluit geeft uitvoering aan het decreet van 23 december 2016 betreffende de werking en verdeling van het Vlaams Fonds ter stimulering van (groot-) stedelijke en plattelandsinvesteringen. Dit decreet bundelt diverse subsidiestromen en herwerkt diverse regelgeving tot één regelgevend kader. Het voorontwerp van besluit heeft verdere uitvoering aan de bepalingen van dit decreet. Er worden diverse vormen van subsidies en projecten voorzien (o.m. projectsubsidie voor multidisciplinaire of thematische projecten, conceptsubsidie,…). Specifieke criteria waaraan de stadsvernieuwingsprojecten moeten voldoen worden vooropgesteld. Verder wordt de procedure voor toekenning en aanvraag uitgewerkt. Zo zal een jury de aanvragen voor multidisciplinaire stadsvernieuwing beoordelen en de Vlaamse Regering adviseren. De Vlaamse Regering kent de subsidies voor stadsvernieuwing toe aan de diverse initiatiefnemers.
3 BESPREKING
3.1 DOELSTELLINGEN PROJECTEN GROOTSTEDELIJK BELEID ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Artikel 6 van het desbetreffend decreet van 23 december 2016 stelt dat de Vlaamse Regering nadere bepalingen kan opleggen voor de doelstellingen waarin het stadsvernieuwingsproject moet kaderen (voor bepaalde centrumsteden). Het voorontwerp van besluit geeft onder meer uitvoering aan deze bepaling. Artikel 2 van het voorontwerp bepaalt dat de stadsvernieuwingsprojecten innoverend zijn, en als doel hebben de duurzaamheid en kwaliteit van de fysieke leefomgeving te verbeteren. De projecten kennen een hefboomfunctie voor het desbetreffend stadsdeel en verhogen de algemene leefkwaliteit ervan. De Vlaamse Woonraad kan instemmen met vooropgestelde criteria, maar wenst enkele punten onder de aandacht te brengen. Volgens de Raad zijn de stad en haar bewoners inherent met elkaar verbonden.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.03.2017
Vlaams fonds stimulering stedelijke en plattelandsinvesteringen
pagina 3 van 6
Stadsvernieuwing mag dan ook niet worden losgekoppeld van de bewoners van het betrokken stadsdeel. Het is volgens de Raad van belang om ‘de verhoging van de leefkwaliteit’ mede vanuit dit perspectief in te vullen en te beoordelen. De Raad vraagt dit aspect te willen benadrukken in de omschrijving van de doelstellingen waarin het project moet worden gekaderd. Er kan in dit verband worden verwezen naar de elementen die worden bepaald in artikel 8 van het voorontwerp van besluit (multidisciplinaire projecten). In dit artikel wordt onder meer de nadruk gelegd op de coproductie en samenwerking, ook met de civiele maatschappij (o.a. verenigingen en bewoners). Verder wordt meerwaarde op diverse vlakken verwacht, waaronder het sociaal maatschappelijk vlak (zie hierna). Daarnaast verwijst de Raad naar zijn opmerkingen geformuleerd naar aanleiding van het ontwerp van decreet1. In dit verband werd onder meer het aanhouden van de bestaande verhoudingen en de verdeling van de middelen groot stedelijk beleid in vraag gesteld.
3.2 MULTIDISCIPLINAIRE STADSVERNIEUWING Het voorontwerp van besluit schept volgens de Raad een soepel kader waarbinnen multidisciplinaire stadsvernieuwingsprojecten gerealiseerd kunnen worden. De aanvraag dient rekening te houden met een aantal richtinggevende elementen, maar afdoende flexibiliteit en ruimte worden geboden om het project op (lokale) maat op te zetten. De Raad kan zich vinden in vooropgesteld soepel kader zoals voorzien in artikel 8 van het voorontwerp van besluit. Multifunctionele en innovatieve stadsvernieuwing wordt nagestreefd, wat inhoudt dat op diverse vlakken winsten worden geboekt (economisch, ecologisch en maatschappelijk). Maatschappelijke coproductie en samenwerking worden vooropgesteld als dragende elementen van het project. Dit wordt door de Raad ondersteund. Het laat immers toe het inclusief karakter van de projecten te waarborgen. Steden kennen een ruime diversiteit in bevolking- en inkomensgroepen die in diverse (woon)omstandigheden leven. In eerdere adviezen pleitte de Raad voor stadsvernieuwing en globale kwaliteitsverbetering van het (woon)patrimonium die tegelijk vanuit een inclusief en sociaal perspectief worden opgezet. Dit houdt onder meer in dat aandacht uitgaat naar het tegengaan van mogelijke verdringingseffecten (onder meer omwille van de toegenomen woonprijzen na herwaardering)2. Volgens de Raad is het van belang om in de stadsvernieuwingsprojecten het beleidsveld wonen een ruime plaats toe te kennen. Het stedelijk wonen staat immers voor tal van uitdagingen, niet in het minst door de nood aan een betaalbaar en kwalitatief aanbod aan huurwoningen (zowel op de private als de sociale huurmarkt) en de nood aan de opwaardering van het woonpatrimonium. 1 2
Zie Vlaamse Woonraad, advies 2016/18, advies over het Fonds ter stimulering van stedelijke en plattelandsinvesteringen. Zie Vlaamse Woonraad, advies 2012/11: Ruimte en Wonen, 2012.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 6
Vlaams fonds stimulering stedelijke en plattelandsinvesteringen
30.03.2017
3.3 THEMATISCHE PROJECTEN -----------------------------------------------------------Het voorontwerp voorziet in subsidies voor thematische stadsvernieuwingsprojecten. Projecten kunnen hiertoe een projectsubsidie bekomen van maximaal 500.000 euro. De minister lanceert in dit verband een publieke oproep. De Raad kan het werken via thematische projecten ondersteunen. Dergelijke werkwijze laat toe extra aandacht te schenken aan specifieke onderwerpen of problemen. Het voorontwerp legt niet op welke thema’s aan bod kunnen komen. De Raad kan instemmen met het openlaten van de thema’s, wat een soepelheid in de keuzes met zich mee kan brengen. Anderzijds stelt artikel 11 van het voorontwerp van besluit dat de minister de ‘thematische focus’ van de oproep bepaalt. Het is de Raad niet duidelijk in welke mate het aangeven van een thematische focus de steden voldoende zal vrijlaten om in te spelen op specifieke lokale behoeften, dan wel of de thematische focus een eerder strikte afbakening en/of sturend effect zal hebben (met mogelijk risico dat een lokale behoefte wordt omgebogen naar wat wordt vooropgesteld, wat afbreuk kan doen aan de kwaliteit en de lange termijnobjectieven van het project). De Raad vraagt om de thematische focus voldoende breed te willen houden zodanig dat lokale noden maximaal aan bod kunnen komen. Bijvoorbeeld kan een thema als wonen op zich voldoende breed zijn om te kunnen inspelen op specifieke lokale vragen (bv. woonnood bij oudere eigenaars, huisvesting jongeren uit bijzondere jeugdzorg, aanpak dakloosheid edm). Verder stelt de Raad vast dat de subsidie in omvang beperkt is en allicht weinig incentive inhoudt om al dan niet te investeren. Het is bijgevolg van belang dergelijke subsidies aan te wenden om een hefboomeffect te realiseren. Hierbij kan worden gedacht aan projecten die een voorbeeldfunctie hebben, een mogelijk risico inhouden (en die anders niet tot stand zouden komen), waarin een bepaalde werkwijze wordt gevolgd (bv. samenwerking tussen beleidsdomeinen) of die ingrijpen op bepaalde niches (bv multifunctionele wijkinfrastructuur). Daarbij is het een zorg dat geen initiatieven worden gesubsidieerd die normaal gezien al door de publieke of private partners worden ingebracht. Er wordt opgemerkt dat een dergelijk hefboomeffect in het voorontwerp van besluit niet wordt vooropgesteld. Om de thematische projecten te duiden kan het aangewezen zijn de visie en de filosofie erachter nader te expliciteren. Dit kan verhelderend werken naar opzet en aanpak van dergelijke projecten, en kan als leidraad gelden voor de steden die dergelijke projecten wensen voor te bereiden en te ontwikkelen. In de visie kan rekening worden gehouden met boven vermelde bezorgdheden.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.03.2017
Vlaams fonds stimulering stedelijke en plattelandsinvesteringen
pagina 5 van 6
3.4 PLATTELANDSPROJECTEN De Raad acht leefbaarheid en kernversterking op het platteland van belang. In eerdere adviezen heeft de Raad gewezen op mogelijke verschraling van de dorpsfunctie. Het monofunctioneel wonen moet worden teruggedrongen en voldoende voorzieningen in de kernen moeten de leefbaarheid ondersteunen3. Het is de Raad niet duidelijk in hoeverre de uitwerking van de plattelandsprojecten hieraan moet tegemoetkomen en in welke mate het juridische kader reeds voldoende uitgewerkt is om een beroep te kunnen doen op de investeringsmogelijkheden ter zake.
3.5 BEOORDELING AANVRAGEN De aanvragen van de projectsubsidies worden geëvalueerd door een onafhankelijke multidisciplinaire jury (samengesteld uit vertegenwoordigers van de Vlaamse overheid en externe experts). Na beraadslaging maakt de jury een advies op voor de Vlaamse Regering die beslist over de toekenning van de subsidies. De Raad meent dat dergelijke aanpak zijn verdienste bewezen heeft en voldoende waarborgen inhoudt voor een kwalitatieve beoordeling.
3.6 KWALITEITSKAMER Het voorontwerp opteert voor geen of een beperkte voorafgaande controle van de projecten. Met deze keuze wenst het beleid de autonomie van de lokale overheid over de investeringsprojecten te versterken (waarbij wordt uitgegaan van een gelijkwaardigheid tussen betrokken overheden). De Raad kan dit in principe bijtreden. Daarnaast wordt een kwaliteitskamer bestaande uit ambtelijke vertegenwoordigers en experts in het leven geroepen. De steden kunnen op deze kwaliteitskamer beroep doen in de uitwerking van hun stadsvernieuwingsprojecten. Op vraag van de steden kan het project kwalitatief worden ondersteund en begeleid. De Raad kan instemmen met de vooropgestelde aanpak. De inbreng van expertise en ondersteuning zal de kwaliteit van de projecten ten goede komen. Voor zover dit noodzakelijk zou blijken uit de aangemelde voortgangsrapporten kan een minder vrijblijvende tussenkomst worden overwogen. De Raad vraagt om deze mogelijkheid te willen nagaan.
3
Zie Vlaamse Woonraad, advies 2017/01 Advies over het witboek Beleidsplan Ruimte Vlaanderen
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 6
Vlaams fonds stimulering stedelijke en plattelandsinvesteringen
30.03.2017