Issuu

Vlaanderen is milieu

Kwaliteit van het drinkwater 2018

VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ

www.vmm.be

DOCUMENTBESCHRIJVING Titel Kwaliteit van het drinkwater â€“ 2018 Resultaten kwaliteitscontroles van het in Vlaanderen verdeelde water voor menselijke consumptie Samenstellers Afdeling Operationeel Waterbeheer, VMM Dienst Grondwater en Lokaal Waterbeheer, Team Watervoorziening en -gebruik Inhoud Dit rapport geeft een overzicht van de drinkwaterkwaliteit in Vlaanderen in het jaar 2018. Wijze van refereren Vlaamse Milieumaatschappij (2019), Kwaliteit van het drinkwater - 2018 Verantwoordelijke uitgever Bernard De Potter, Vlaamse Milieumaatschappij Vragen in verband met dit rapport Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst Tel: 053 72 62 10 info@vmm.be Depotnummer D/2019/6871/023

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 2

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

SAMENVATTING Drinkwater is water bestemd voor menselijke consumptie, en moet dus veilig en gezond gedronken kunnen worden. Het drinkwaterbesluit vormt het algemene wettelijke kader voor de kwaliteitsgarantie van het drinkwater. Dit besluit legt de minimale kwaliteitseisen voor drinkwater vast en regelt de organisatie van een minimumcontrole op de productie en distributie van het drinkwater. Daarnaast gelden ook verplichtingen rond de operationele monitoring. De watermaatschappijen zijn zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze wettelijk verplichte controle aan de kraan. Jaarlijks maken ze een controleprogramma op dat moet worden goedgekeurd door de VMM. De VMM houdt toezicht op de drinkwatervoorziening in Vlaanderen. De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarvan de kwaliteit vrijwel uniform is en waarbij het water afkomstig is uit één of enkele bronnen. In 2018 zijn in Vlaanderen 88 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In Vlaanderen moet het leidingwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant. De monstername gebeurt ter hoogte van de keukenkraan in woningen of publieke gebouwen. Voor het water dat door het distributienetwerk tot aan de watermeter stroomt, is het drinkwaterbedrijf verantwoordelijk. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het gebouw of de woning. Bij het niet voldoen van de waterkwaliteit moeten herstelmaatregelen worden genomen. Kwaliteit aan de kraan In 2018 werden in totaal 10.418 controles van parameter groep A (bewaking) en 730 controles van parametergroep B (audit) uitgevoerd. Dit aantal ligt hoger dan wettelijk verplicht. Bij de controle van parameter groep B (audit) worden alle parameters gecontroleerd die opgesomd zijn in het drinkwaterbesluit. De controle van parameter groep A (bewaking) beperkt zich tot de meest essentiële parameters: dit zijn de organoleptische (geur, smaak ...) en microbiologische parameters, lood en de parameters die de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling evalueren. De drinkwaterkwaliteit aan de kraan was ook in 2018 goed. Het totale conformiteitpercentage is hoger dan 99,55 %. Dit percentage wordt berekend op basis van het totale aantal analyses en het totale aantal vastgestelde normoverschrijdingen voor alle parameters samen. De vastgestelde normoverschrijdingen voor de parameters met een relevantie voor de gezondheid werden geanalyseerd. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, enterokokken, nitriet, E. coli en koper. Het hoogste normoverschrijdingspercentage (1,74 %) is voor lood. Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli, enterokokken, nikkel en koper wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Dit wijst wellicht op tijdelijke kwaliteitsveranderingen of problemen bij de staalname. Een verhoogde aandacht voor lood in drinkwater in Vlaanderen blijft nodig. Dit geldt voor de publieke gebouwen en zeker voor die publieke gebouwen waar jonge kinderen (meest kwetsbare groep) blootgesteld worden, zoals de kinderopvang en het basisonderwijs. De risicoanalyse van de binneninstallatie van deze publieke gebouwen speelt in op het voorkomen van de blootstelling van deze kinderen. Dit is een van de acties uit het Actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater 2015-2019’. Naar 82

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

publieke gebouwen met jonge kinderen werd een loodwaarde hoger dan 5 µg/l vastgesteld. Uit de visuele screening bleek dat voor 11 van de 82 publieke gebouwen met jonge kinderen nog loden leidingen werd vastgesteld. In één gebouw werd nog een loden aftakking vastgesteld, die vervangen werd door de watermaatschappij. Het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid adviseert de bemonsterde tappunten van publieke gebouwen met jonge kinderen. 15 daarvan kregen het advies van het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. In totaal werd in 2018 voor acht tappunten gespreid over zeven publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie, te wijten aan de te hoge loodwaarde in drinkwater. Voor zeven tappunten in zeven publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie. Overschrijdingen voor de parameters zonder een directe relevantie voor de gezondheid, in het bijzonder de indicatorparameters en de aanvullende parameters, komen vaker voor. Normoverschrijdingen aan de kraan worden vastgesteld voor coliformen (3,58 %), ijzer (3,30 %) en natrium (2,93 %). Natrium en ijzer worden niet beschouwd als gezondheidsparameters, maar zijn eerder comfortparameters. Deze parameters kunnen een invloed hebben op de smaak en kleur van het water. Een nieuwe parameter die opgevolgd wordt is de saturatie-index. Overschrijdingen van deze parameter zijn gekoppeld aan de waterontharder bij de klant. Kwaliteit in het net De watermaatschappijen voeren naast de controle aan de kraan bij de klant, ook controles uit op het water na het waterproductiecentrum of in belangrijke opslaglocaties zoals watertorens. Deze resultaten geven een representatiever beeld van de kwaliteit van het drinkwater in een bepaald leveringsgebied dan de resultaten aan de kraan. Een analyse van de resultaten van de operationele controle toont aan dat het drinkwater dat in Vlaanderen verdeeld wordt, bijna altijd voldoet aan de opgelegde normen. Voor zes gezondheidsrelevante parameters E. coli, enterokokken, nitriet, nitraat, chloraat, arseen werden in een beperkt aantal leveringsgebieden één of meer normoverschrijdingen vastgesteld. Deze werden opgevolgd door de watermaatschappij. Per leveringsgebied werden voor elke parameter het minimum, het maximum, het gemiddelde en de middelste waarde (mediaan) bepaald. Deze informatie is ontsloten via een aparte tabel horend bij dit rapport. In het overgrote deel (85 %) van de geëvalueerde leveringsgebieden, lag de mediaan voor alle chemische parameters onder 50 % van de normwaarde. Voor de chemische parameters arseen, bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet, totaal trihalomethanen is 50 % van de normwaarde in een beperkt aantal leveringsgebieden overschreden. Voor deze leveringsgebieden zijn deze parameters dan ook aandachtsparameters. Wat pesticiden betreft, moeten enkel die stoffen gemeten worden die naar alle waarschijnlijkheid voorkomen in het water dat gebruikt wordt voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie. Voor alle pesticiden geldt eenzelfde norm van 0,1 microgram per liter. In 2018 werden door de verschillende drinkwaterbedrijven gerapporteerd over 203 individuele pesticiden en zes metabolieten. Niet

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 4

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

iedere individuele stof wordt gemeten in ieder leveringsgebied, dit hangt af van de door de watermaatschappij uitgevoerde risicoanalyse. Uit de data van de individuele pesticiden en relevante metabolieten blijkt dat er 1 normoverschrijding was voor metaldehyde. De drinkwaterbedrijven hebben de verplichting om naast de wettelijke parameters ook andere nietgenormeerde stoffen op te volgen in drinkwater. Onder deze stoffen vallen onder andere de niet-relevante metabolieten, geneesmiddelen, organische stoffen… Voor 22 nieuwe stoffen is een voorzorgswaarde afgeleid waaraan getoetst kan worden. Deze voorzorgswaarde is , een door VITO afgeleide waarde die aangeeft – op basis van de structuurkenmerken van de stof – vanaf wanneer een stof een gezondheidskundige impact zou kunnen hebben. In 2018 werd voor geen enkele stof een overschrijding van de voorzorgswaarde vastgesteld. Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. In 2018 kregen de toezichthouders 13 meldingen dat het geleverde water niet voldeed aan de kwaliteitseisen. De calamiteiten met de grootste impact worden veroorzaakt door een bacteriologische besmetting van het openbaar waterdistributienetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn een gevolg van wanverbindingen (geen volledige scheiding) in de binnenhuisinstallatie met ander water zoals regenwater, grondwater… in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waterdistributienetwerk terecht. In 2018 was de grootste potentiële bedreiging voor de volksgezondheid, het gezonken schip op het Albertkanaal. Door de opvolging van Water-link was er echter geen impact op de drinkwatervoorziening. Conclusie Op basis van de resultaten van de jaarlijkse controle aan de kraan en de resultaten van de operationele controle die de watermaatschappijen uitvoeren, voldoet de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in zeer grote mate aan de opgelegde kwaliteitseisen. De 22 nieuwe stoffen die getoetst zijn aan een voorzorgwaarde, geven geen overschrijding.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

INHOUD 1 Drinkwaterkwaliteit in Vlaanderen â€“ situering en algemeen kader ...........................................................12 1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie ......................................................................................12 1.2 Bevoegdheden .....................................................................................................................................12 1.3 Watermaatschappijen actief in Vlaanderen ........................................................................................13 1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater......................................................................................................13 1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid ......................................17 2 Controle van de kwaliteit ............................................................................................................................19 2.1 Controleprogramma.............................................................................................................................19 2.1.1 Situering .......................................................................................................................................19 2.1.2 Afbakening van leveringsgebieden ..............................................................................................20 2.1.3 De begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit) ..........................22 2.1.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied .....................................23 2.1.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie .........................................................24 2.2 Operationele monitoring .....................................................................................................................28 2.2.1 Doel van operationele monitoring ...............................................................................................28 2.2.2 Toetsing aan de normen ..............................................................................................................29 2.3 Validatieprogramma ............................................................................................................................29 2.3.1 Doelstelling van het validatieprogramma ....................................................................................29 2.3.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma .............................................................................30 2.3.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens ........................................................................31 2.4 Normoverschrijdingen melden ............................................................................................................33 2.4.1 A-melding .....................................................................................................................................33 2.4.2 B-melding .....................................................................................................................................34 2.4.3 C-melding .....................................................................................................................................34 3 Kwaliteit aan de kraan .................................................................................................................................35 3.1 Aantal analyses en conformiteit ..........................................................................................................35 3.1.1 Aantal analyses ............................................................................................................................35 3.1.2 Conformiteitspercentage .............................................................................................................35 3.2 Analyse van de normoverschrijdingen .................................................................................................36 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters ...............................................................................36 3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters .......................................................................41 3.3 Lood ......................................................................................................................................................43 3.3.1 Situering .......................................................................................................................................43 3.3.2 Vervangingsprogramma ...............................................................................................................44 3.3.3 Toetsing van lood .........................................................................................................................45 3.3.4 Communicatie en opvolging van lood .........................................................................................46

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 6

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

3.3.5 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen .................................................................................................................................................47 3.3.6 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2018 ....................................................................49 4 Kwaliteit in het net ......................................................................................................................................51 4.1 Microbiologische en chemische parameters .......................................................................................51 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................51 4.1.2 Microbiologische parameters ......................................................................................................53 4.1.3 Chemische parameters ................................................................................................................54 4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied ..............................................................................................69 4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters ...............................................................................71 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit............................................................................................................71 4.2.2 Hardheid.......................................................................................................................................73 4.2.3 Natrium ........................................................................................................................................74 4.2.4 Saturatie-index .............................................................................................................................76 4.3 Pesticiden .............................................................................................................................................80 4.3.1 Situering .......................................................................................................................................80 4.3.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten .............................................81 4.3.3 Toetsing aan de norm < 0,1 Âľg/l ..................................................................................................81 4.3.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens .............................................................................................82 4.3.5 Analyse per verontreinigingsgraad ..............................................................................................82 4.3.6 Analyse per leveringsgebied ........................................................................................................83 4.4 Niet-genormeerde stoffen ...................................................................................................................85 4.4.1 Situering .......................................................................................................................................85 4.4.2 Toetsing aan de voorzorgswaarde ...............................................................................................86 4.4.3 Toetsing aan de rapporteringsgrens ............................................................................................87 4.4.4 Analyse per verontreinigingsgraad ..............................................................................................88 4.5 Validatieprogramma ............................................................................................................................89 4.5.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen ..................................................................................89 4.5.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen per leveringsgebied ....89 5 Potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid ...................................................................................91 5.1 Situering ...............................................................................................................................................91 5.2 C-meldingen in 2018 ............................................................................................................................91 5.2.1 Overzicht ......................................................................................................................................91 5.2.2 Bespreking....................................................................................................................................92 5.2.3 Conclusie ......................................................................................................................................99 6 Conclusie ...................................................................................................................................................100 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten ............................................102 Vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied .............................................105

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Toetsing waarde VITO aan gerapporteerde waarde van drinkwatermaatschappijen ...............105

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 8

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

LIJST VAN TABELLEN tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters ................................................................................14 tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters ..........................................................................................14 tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters .............................................................................................16 tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters ........................................................................................16 tabel 5: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2018 ................................................................................................20 tabel 6: parameters te analyseren bij een controle van parametersgroep A ..................................................22 tabel 7: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³) ...........................................................23 tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen ..................................................................................24 tabel 9: interpretatie van de resultaten van herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen .......................................................................................................................26 tabel 10: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit .......................................30 tabel 11: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2018 ................................................................................................................................37 tabel 12: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2018 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma 39 tabel 13: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt..........................................................................40 tabel 14: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2018 ................................................................................................................................41 tabel 15: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2018 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma ...............43 tabel 16: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen (begin 2019) ....................................45 tabel 17: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 µg/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen ..............................................................................................................................48 tabel 18: adviezen gestuurd aan de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 µg/l werd vastgesteld ..................................................................................................................49 tabel 19: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ........................................................52 tabel 20: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken in de bemonsterde leveringsgebieden .............53 tabel 21: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied voor arseen, bromaat, choraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen...............................................................................................................................................55

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 22: maximale en mediane waarde van nitraat van de WPCâ€™s die leveren aan leveringsgebied De Watergroep B8 .................................................................................................................................................63 tabel 23: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2018 ..................................................................65 tabel 24: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum ...............................................................................69 tabel 25: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan ..................................................................................69 tabel 26: verdeling van de 84 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum .........................................................................................69 tabel 27: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan ............................................................................................70 tabel 28: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring ...........................................................................72 tabel 29: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2018 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied ......................................................................77 tabel 30: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten ....................................................................................................................................................81 tabel 31: aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) ...................................................................................................................................82 tabel 32: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l ..............................................................................................................................................83 tabel 33: lijst van niet-genormeerde stoffen waarvoor VITO een voorzorgswaarde afleidde.........................85 tabel 34: overzicht van de resultaten van de niet-genormeerde stoffen in drinkwater..................................86 tabel 35: aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) ...................................................................................................................................87 tabel 36: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l ...............88 tabel 37: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2018......................91

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 10

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

LIJST VAN FIGUREN figuur 1: maatschappijen die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen in 2018 ........................13 figuur 2: overzicht van de 88 leveringsgebieden in Vlaanderen – situatie 2018 .............................................21 figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................26 figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan.....................................................................................27 figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waterdistributienetwerk verdeelde drinkwater .........................................................29 figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma ...............................................................................................33 figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2018 ...........................................36 figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2018. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld. ............38 figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2018. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld. 42 figuur 10: evolutie van het normoverschrijdingspercentage vanaf 2008 tot 2018 voor lood sinds 2008 voor de norm (10 µg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 µg/l) ....................................................................50 figuur 11: maximale en mediane concentratie voor arseen ............................................................................56 figuur 12: maximale en mediane concentratie voor bromaat .........................................................................58 figuur 13: maximale en mediane concentratie voor chloraat ..........................................................................60 figuur 14: maximale en mediane concentratie voor fluoride ..........................................................................61 figuur 15: maximale en mediane concentratie voor nitraat ............................................................................64 figuur 16: maximale en mediane concentratie voor nitriet .............................................................................66 figuur 17: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen .................................................68 figuur 18: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waterdistributienetwerk in Vlaanderen (2018) .........................................................................70 figuur 19: mediane concentratie voor hardheid in 2018 .................................................................................73 figuur 20: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de drinkwaterbedrijven ..........74 figuur 21: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium .........................................................75 figuur 22: minimale en mediane waarde van de saturatie-index ....................................................................78 figuur 23: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied ..........................................................79 figuur 24: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden en relevante metabolieten (norm = 0,1 µg/l)...............................................................................................................................................84 figuur 25: evolutie van arseen concentratie (µg/l) in het WPC Lommel en RES Leopoldsburg .......................93 figuur 26: evolutie van nitriet concentratie (mg/l) in het RES Neeroeteren ....................................................96 figuur 27: evolutie van de metaldehyde concentratie (µg/l) in WPC Blankaart ..............................................98

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

1 DRINKWATERKWALITEIT IN VLAANDEREN – SITUERING EN ALGEMEEN KADER Iedere inwoner in Europe moet toegang hebben tot drinkwater van zeer hoge kwaliteit. Europa vraagt ook dat iedere lidstaat de nodige informatie verstrekt over de kwaliteit van het geleverde drinkwater. Dit rapport met de verwerkte resultaten van 2018, versterkt deze informatie. De watermaatschappijen rapporteren de resultaten van het door hun uitgevoerde controleprogramma aan de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). De VMM evalueert deze cijfers en publiceert hierover jaarlijks een rapport.

1.1 Water bestemd voor menselijke consumptie Titel II van het decreet van 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, gecoördineerd op 15 juni 2018 definieert het begrip ‘water bestemd voor menselijke consumptie’ als volgt: al het water dat onbehandeld of na behandeling bestemd is voor drinken, koken, voedselbereiding, vaat of persoonlijke hygiëne, ongeacht de herkomst en ongeacht of het water wordt geleverd via een waterdistributienetwerk of via een private waterwinning, uit een tankschip of tankauto, of in flessen of verpakkingen, met uitzondering van: - natuurlijk mineraalwater dat als zodanig erkend is krachtens het koninklijk besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater; - water dat een geneesmiddel is.

1.2 Bevoegdheden In België hebben de gemeenten, de gewesten en de Belgische staat bevoegdheden over de organisatie van de drinkwatervoorziening. Sinds de staatshervorming van 1980 beperkt de rol van de federale overheid in de drinkwatervoorziening zich tot een aantal aangelegenheden zoals de productnormering en de controle op radioactiviteit. De gemeenten hebben als taak de drinkwatervoorziening op hun grondgebied te organiseren. Zij kunnen autonoom beslissen over de manier waarop zij dit doen. Dit kan zijn in de vorm van eigen gemeentelijke diensten of via een gemeentelijk bedrijf, of door toe te treden tot een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Het Vlaamse Gewest coördineert de regulerende taken en bepaalt het kader waarbinnen de drinkwatervoorziening moet gebeuren zonder zich te mengen in de wijze waarop. Het beperkt zich hoofdzakelijk tot het uitvaardigen van een reglementering met het oog op de bescherming van de

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 12

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

gezondheid en met betrekking tot de minimale sociale en andere verplichtingen van de openbare waterleveranciers. De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) zijn vanuit de Vlaamse overheid belast met de bewaking en controle van de drinkwaterkwaliteit. Dit zijn de toezichthoudende ambtenaren.

1.3 Watermaatschappijen actief in Vlaanderen In 2018 waren zes watermaatschappijen actief op het Vlaamse grondgebied: - De Watergroep; - FARYSÇ€TMVW; - IWVA; - Knokke-Heist; - Pidpa; - Water-link. De figuur 1 geeft de distributiegebieden weer van deze watermaatschappijen. figuur 1: maatschappijen die instaan voor de drinkwatervoorziening in Vlaanderen in 2018

1.4 Kwaliteitseisen van het drinkwater Drinkwater dat geleverd wordt door de exploitant moet te allen tijde vrij van ziekteverwekkende kiemen, gezond en schoon zijn. Het moet minimaal voldoen aan de Vlaamse vastgelegde kwaliteitseisen. Deze kwaliteitseisen worden in Vlaanderen uitgedrukt in normen voor een groot aantal parameters. Die zijn

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

vastgesteld in het besluit van de Vlaamse regering van 13 december 2002 houdende reglementeringen inzake de kwaliteit en levering van water bestemd voor menselijke consumptie, verder het drinkwaterbesluit genoemd. De kwaliteitsnormen zijn opgenomen in de bijlage I: parameters en parameterwaarden. Het drinkwater moet minstens voldoen aan de microbiologische parameters uit tabel 1 en de chemische parameters uit tabel 2. Een normoverschrijding voor deze parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de gebruikers. Zo is E. coli een merker voor fecale verontreiniging en is de negatieve impact van bv. lood, nitriet, arseen al duidelijk gedocumenteerd. tabel 1: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de microbiologische parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Escherichia coli (E. coli)

aantal/100 ml

Enterokokken

aantal/100 ml

tabel 2: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de chemische parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Acrylamide Antimoon

0,10 5,0

µg/l µg/l

Arseen Benzeen

10 1,0

µg/l µg/l

Benzo(a)pyreen Boor

0,01 1,0

µg/l mg/l

Bromaat Cadmium

10 5

µg/l µg/l

Chloriet1 Chloraat2

700 700

µg/l µg/l

Chroom Koper3

50 2,0

µg/l mg/l

Cyanide 1,2-dichloorethaan

50 3,0

µg/l µg/l

Epichloorhydrine Fluoride

0,10 1,5

µg/l mg/l

Lood Kwik

10 1,0

µg/l µg/l

Nikkel

µg/l

Chloriet hoeft alleen te worden gemeten als chloordioxide gebruikt wordt bij de behandeling van water bestemd voor menselijke consumptie. De waterleverancier tracht te allen tijde de concentratie chloriet in water bestemd voor menselijke consumptie zo laag mogelijk te houden en de streefwaarde van 200 µg/l niet te overschrijden. 2 Chloraat hoeft alleen te worden gemeten bij chlorering van water bestemd voor menselijke consumptie. 3 De waterleverancier streeft ernaar om de waarde van 0,10 mg/l aan de uitgang van waterbehandelingsinstallatie en 1,0 mg/l aan de grens tussen het waterdistributienetwerk en het huishoudelijk leidingnet niet te overschrijden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 14

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Nitraat4 Nitriet1

50 0,10

mg/l mg/l

Pesticiden5 Totaal pesticiden6

0,10 0,50

µg/l µg/l

Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen7 Seleen

0,10 10

µg/l µg/l

Tetrachlooretheen en trichlooretheen Totaal trihalomethanen8

10 100

µg/l µg/l

Broomdichloormethaan Styreen

60 20

µg/l µg/l

Xyleen Totaal trichlorobenzenen

500 20

µg/l µg/l

Vinylchloride

0,50

µg/l

Daarnaast werden een aantal indicatorparameters en aanvullende parameters vastgesteld die meegenomen worden bij de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit. Bij een overschrijding van deze parameters moeten de watermaatschappij bijkomend onderzoek opstarten. De indicatorparameters (tabel 3) hebben een indicatorfunctie voor mogelijke problemen met de kwaliteit van het water. Voor de meeste indicatorparameters werd een parameterwaarde opgenomen in de wetgeving. Worden deze parameterwaarden overschreden, dan moet de waterleverancier de nodige onderzoeken opstarten om na te gaan of de kwaliteit van het water aangetast is of bedreigd wordt. Een typisch voorbeeld is de parameter coliformen. Coliformen zijn een groep van bacteriën die kunnen overleven en groeien in water. Het zijn geen goede merkers voor fecale verontreiniging maar kunnen wel gebruikt worden als merker voor de goede werking van de desinfectie en voor de integriteit van het distributienetwerk. Worden coliformen teruggevonden in het water, dan start de waterleverancier een nader onderzoek op. Voor een aantal indicatorparameters werd geen parameterwaarde opgenomen omdat er geen duidelijke motiveerbare waarde afgeleid kan worden. Er wordt hier gewerkt met een algemeen criterium zoals ‘geen abnormale verandering’ of ‘aanvaardbaar voor de gebruiker’. Typisch voorbeeld is de parameter geur of smaak.

De waterleverancier zorgt ervoor dat de voorwaarde dat [nitraat]/50 + [nitriet]/0,1 ≤ 1, waarbij de rechte haken de concentratie in mg/l uitdrukken, voor nitraat in NO3 en voor nitriet in NO2, vervuld wordt, en dat de waarde van 0,10 mg/l voor nitriet niet wordt overschreden in het water bij de uitgang van de waterbehandelingsinstallatie. De waterleverancier streeft ernaar om de waarde van 25 mg/l voor nitraat niet te overschrijden. 5 Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden en hun relevante metabolieten, degradatie- en afbraakproducten. Alleen de pesticiden die naar alle waarschijnlijkheid in een bepaald water voorkomen, moeten worden gecontroleerd. 6 Pesticiden totaal is de som voor elke afzonderlijke gemeten pesticiden. 7 Totaal polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) is de som van de volgende 4 PAK’s: benzo(b)fluorantheen, benzo(k)fluorantheen, benzo(ghi)peryleen en indeno(1.2.3-cd)pyreen. 8 Totaal trihalomethanen is de som van de volgende 4 trihalomethanen: chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 3: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de indicator parameters

Parameter

Parameterwaarde

Eenheid

Aluminium

200

µg/l

Ammonium Chloride

0,50 250

mg/l mg/l

Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen)9

Aantal/100 ml

Kleur

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie

2100 en geen abnormale verandering > 6,5 en < 9,2

µS/cm bij 20 °C pH-eenheden

IJzer Mangaan

200 50

µg/l µg/l

Geur

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Oxideerbaarheid Sulfaat

5,0 250

mg/l O2 mg/l

Natrium

200 Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen

mg/l

Smaak Telling kolonies bij 22 °C

abnormale verandering Geen abnormale verandering

Colibacteriën Organische koolstof totaal (TOC)

0 Geen abnormale verandering

Troebelingsgraad

Aanvaardbaar voor de verbruikers en geen abnormale verandering

Vrije chloorresten Temperatuur

250 25

Saturatie-index

> 0,5

Aantal/100 ml

µg/l °C

De aanvullende parameters (tabel 4) moeten pas gemeten worden na een wijziging door de waterleverancier van de oorsprong of de onderlinge verhoudingen ervan in het geleverde water. De aanvullende parameters worden vrijwel altijd in routine gemeten. De indicatorparameters en aanvullende parameters vervolledigen ook de informatie voor de verbruiker over de belangrijkste karakteristieken van het drinkwater, dat aan hem geleverd wordt. tabel 4: overzicht van de kwaliteitseisen voor drinkwater uitgedrukt in normwaarde volgens het drinkwaterbesluit voor de aanvullende parameters

Parameter Calcium Magnesium Fosfor Kalium

Parameterwaarde 270 50

Eenheid mg/l mg/l µg/l mg/l

Deze parameter moet enkel gemeten worden als het water afkomstig is van of beïnvloed wordt door oppervlaktewater.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 16

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Totale hardheid Zink10

67,5 5000

Franse graden µg/l

De drinkwaternormen zijn in hoofdzaak gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze normen worden afgeleid van richtwaarden. De richtwaarde geeft de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange blootstelling. Bij het bepalen van de richtwaarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de wijze waarop normen voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. Met betrekking tot de interpretatie van de resultaten van de uitgevoerde controleprogramma’s mag bij een overschrijding van de norm voor een bepaalde parameter het betreffende drinkwater daarom niet steeds als ondrinkbaar worden gezien. Dit is zeker het geval voor overschrijdingen van de indicatorparameters en de aanvullende parameters. In dit opzicht voorziet de huidige drinkwaterreglementering dat de waterleverancier voor een bepaalde periode een normafwijking kan aanvragen. Levert de aangevraagde afwijking van de norm geen gevaar op voor de gezondheid, dan kan de minister voor een periode van maximum drie jaar een afwijking toestaan. Deze afwijkingen worden in essentie verleend om de waterleverancier in staat te stellen de nodige herstelmaatregelen te nemen. In uitzonderlijke gevallen kan deze afwijking voor een tweede en derde maal worden verlengd met telkens drie jaar. Momenteel zijn er in Vlaanderen geen normafwijkingen lopend.

1.5 Bewaking van de drinkwaterkwaliteit: een gedeelde verantwoordelijkheid In Vlaanderen moet het drinkwater aan de kwaliteitseisen voldoen op het punt waar het water ter beschikking komt van de klant11. De monstername gebeurt in de regel ter hoogte van de keukenkraan. De watermaatschappij is verantwoordelijk voor het distributienetwerk tot aan de watermeter. Het functioneren van de binneninstallatie is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van een gebouw of woning. Als het water niet voldoet aan de kwaliteitseisen uit tabel 1, 2, 3 en 4, moet de waterleverancier onmiddellijk de oorzaak hiervan onderzoeken. Hij neemt vervolgens de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit van het water weer in orde te brengen. Er wordt o.a. gelet op de mate waarin de parameterwaarde in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid.

De waterleverancier streeft er naar om de waarde van 200 µg/l bij de uitgang van de waterbehandelingsinstallatie niet te overschrijden.

Elke persoon die een recht heeft over een onroerend goed, dat aangesloten is op een openbaar waterdistributienetwerk en aan wie de exploitant van een openbaar waterdistributienetwerk water levert.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De waterleverancier informeert de afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid onmiddellijk over zijn vaststellingen en houdt de toezichthouders regelmatig op de hoogte van de evolutie van de situatie, de onderzoeken en de genomen maatregelen. Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De klanten en de verbruikers moeten onmiddellijk geĂŻnformeerd worden over de situatie en moeten advies krijgen. De afdeling Operationeel Waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij en de afdeling Preventie van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid stelden samen richtlijnen op voor de informatieoverdracht en crisiscommunicatie om de waterleverancier bij de vervulling van zijn verplichtingen te ondersteunen (zie 2.4). Als in een woning van particulieren wordt vastgesteld dat niet aan de kwaliteitseisen is voldaan, en dit waarschijnlijk te wijten is aan het huishoudelijke leidingnet of het onderhoud ervan, dan adviseert de waterleverancier de eigenaars of klanten over de mogelijke herstelmaatregelen die zij kunnen nemen en geven ze raad over het verbeteren van het huishoudelijke leidingnet. Als de waterleverancier of controleambtenaar in een publiek gebouw vaststelt dat het drinkwater niet voldoet aan de kwaliteitseisen, licht hij de klant en de toezichthouders in en adviseert hij hen over mogelijke herstelmaatregelen. De waterleveranciers hebben een informatie- en rapporteringsverplichting. Elke verbruiker krijgt van de waterleverancier op eenvoudig verzoek passende en recente informatie over de kwaliteit en levering van het drinkwater in zijn leveringsgebied.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 18

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

2 CONTROLE VAN DE KWALITEIT De controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname door de watermaatschappijen aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen en dat per leveringsgebied (zie hoofdstuk 2.1). Daarnaast hebben de watermaatschappijen ook de verplichting om de resultaten van de waterstalen in het distributienet te rapporteren (zie hoofdstuk 2.2). De resultaten van deze uitgevoerde analyses per leveringsgebied worden geëvalueerd en geïnterpreteerd door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) (zie hoofdstukken 3 en 4). Een erkend labo neemt waterstalen op dezelfde plaats waar de watermaatschappijen het staal namen. Op deze manier kunnen de door de watermaatschappijen aangeleverde resultaten gevalideerd worden (zie hoofdstuk 2.3). Normoverschrijdingen zowel in de waterstalen genomen voor het controleprogramma als bij de operationele monitoring moeten gemeld worden volgens een geëigende procedure (zie hoofdstuk 2.4).

2.1 Controleprogramma 2.1.1 Situering De watermaatschappijen zijn zelf verantwoordelijk om de minimumcontrole vastgelegd in het drinkwaterbesluit uit te voeren. Het opstellen en laten goedkeuren van een controleprogramma, is de eerste stap. Dit controleprogramma deelt de waterleverancier uiterlijk vóór 1 september van elk jaar, voor akkoord of aanmerkingen, mee aan de Vlaamse Milieumaatschappij. De tijdslijn in tabel 5 verduidelijkt wanneer en wat gerapporteerd moet worden. Volgende aspecten zijn van belang in dit controleprogramma: - het leveringsgebied; - de begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit); - de bemonsteringsfrequentie; - de locatiekeuze. Deze verschillende aspecten worden verder in dit hoofdstuk besproken.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 5: tijdslijn uitgewerkt voor het jaar 2018

Jaar x-1

Jaar x

Jaar x+1

September 2017

2018

Vóór 1 april 2019

Na 1 april tot september 2019

DWM*

DWM

Indienen controleprogramma

Nemen van de stalen en analyse

Rapporteren van de resultaten

Normoverschrijdingen melden VMM

VMM

Goedkeuren van

Adviseren en opvolgen van

Dataverwerking en opmaak

controleprogramma

normoverschrijdingen

rapport Kwaliteit van het drinkwater – 2018

*DWM: drinkwatermaatschappij

2.1.2 Afbakening van leveringsgebieden De controle van de drinkwaterkwaliteit wordt georganiseerd per leveringsgebied. Een leveringsgebied is een geografisch afgebakend gebied waarbinnen het water bestemd voor menselijke consumptie afkomstig is uit één of enkele bronnen waarbinnen het water kan worden verondersteld van vrijwel uniforme kwaliteit te zijn. Deze uniforme kwaliteit kan wel variëren in functie van de tijd. Binnen een leveringsgebied mogen verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties (waterproductiecentra, waterreservoirs, toeleveringspunten ...) aanwezig zijn op voorwaarde dat de kwaliteit van het gedistribueerde water uit de verschillende afzonderlijke waterbevoorradingsinstallaties vrijwel uniform is. Deze leveringsgebieden, weergegeven op figuur 2, vormen de basiseenheid waarop de evaluatie van de drinkwaterkwaliteit in dit rapport is gebaseerd. Elk jaar evalueren de watermaatschappijen deze afbakening. In 2018 zijn 88 verschillende leveringsgebieden afgebakend. In 2017 waren dit er nog 92. De aanpassing gebeurde doordat De Watergroep en FARYSǀTMVW vanaf 2018 de bevoorrading van IWVB en Vivaqua in Vlaanderen hebben overgenomen. In figuur 2 worden de leveringsgebieden gesitueerd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 20

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 2: overzicht van de 88 leveringsgebieden in Vlaanderen â€“ situatie 2018

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

2.1.3 De begrippen parameters groep A (bewaking) en parameters groep B (audit) 2.1.3.1 Parameter groep A of bewaking De controle van parameter groep A (bewaking) heeft als doel regelmatig te informeren over de organoleptische (geur, smaak ...) en microbiologische kwaliteit van het drinkwater. Bovendien geeft ze informatie over de doeltreffendheid van de drinkwaterbehandeling (bv. desinfectie), wanneer deze toegepast wordt om het drinkwater in overeenstemming met de parameterwaarden te brengen of te houden. De parameters uit tabel 6 behoren tot het pakket dat geanalyseerd wordt bij een controle van parameter groep A. Voor een aantal parameters gelden uitzonderingsbepalingen: deze parameters moeten alleen in bepaalde omstandigheden in een bewakingsfrequentie worden gemeten. In de praktijk worden deze parameters vaak systematisch meegenomen bij het uitvoeren van het controleprogramma. tabel 6: parameters te analyseren bij een controle van parametersgroep A

Parameter Kleur Troebelingsgraad Geur Smaak Geleidingsvermogen voor elektriciteit Waterstofionenconcentratie Ammonium Nitraat Nitriet Escherichia coli Enterokokken ColibacteriĂŤn Telling kolonies bij 22 Â°C Aluminium - opmerking 1 en 4 IJzer Clostridium perfringens (met inbegrip van sporen) - opmerking 2 en 4 Vrije chloorresten - opmerking 3 en 4 Lood Andere parameters die als relevant zijn aangeduid in het controleprogramma Opmerking 1: alleen nodig indien als vlokmiddel gebruikt Opmerking 2: alleen nodig als het water afkomstig is van of beĂŻnvloed wordt door oppervlaktewater Opmerking 3: alleen nodig als een behandeling met chloorgas of hypochloriet wordt toegepast Opmerking 4: voor alle andere gevallen staan de parameters in de auditlijst

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 22

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

2.1.3.2 Parametersgroep B of audit De controle van parameter groep B (audit) geeft informatie over de naleving van alle parameterwaarden van het drinkwaterbesluit. Alle parameters die vastgesteld worden volgens artikel 2 van het drinkwaterbesluit (zie 1.4) moeten aan een controle van parameter groep B (audit) worden onderworpen, tenzij de waterleverancier kan vaststellen dat een parameter in een door hem te bepalen periode naar alle waarschijnlijkheid niet in bepaald water voorkomt in concentraties die kunnen leiden tot een overschrijdingsrisico van die parameterwaarde. Het niet-opnemen van een parameter in de controle van parameter groep B (audit) moet worden gemotiveerd met recente resultaten in het voorstel van het controleprogramma.

2.1.4 Bemonsteringsfrequentie en locatiekeuze binnen het leveringsgebied Het aantal monsternameplaatsen binnen een leveringsgebied wordt bepaald aan de hand van het gemeten volume water geleverd voor menselijke consumptie of op basis van het bevolkingsaantal in het leveringsgebied waarbij het hoofdelijke gebruik op 200 liter per inwoner per dag geschat wordt. Bij de keuze van de bemonsteringsplaatsen wordt ook rekening gehouden met de verplichting om de monsters zo te nemen dat ze representatief zijn voor het water dat gedurende een jaar in het leveringsgebied geconsumeerd wordt. tabel 7: minimumfrequentie van monsterneming van water afhankelijk van de dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde hoeveelheid (m³)

Dagelijks binnen een leveringsgebied gedistribueerde of geproduceerde (opmerking 1) hoeveelheid m³

Parameter groep A: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)

Parameter groep B: aantal monsternemingen per jaar (opmerkingen 2 en 3)

 10

> 10 en  100 > 100 en  1000

5 11

1 1

> 1000 en  3300 > 3300 en  6600

22 33

2 3

> 6600 en  9900 > 9900 en  20.000

44 67

4 5

> 20.000 en  30.000 > 30.000 en  40.000

102 125

6 7

> 40.000 en  50.000 > 50.000 en  60.000

160 195

8 9

> 60.000 en  70.000 > 70.000 en  80.000

218 253

10 11

> 80.000 en  90.000 > 90.000 en  100.000

276 311

12 13

4 + 75 voor elke 25.000 m3/dag

10 + 1 voor elke 25.000 m3/dag en

en fractie daarvan van de totale hoeveelheid

fractie daarvan van de totale hoeveelheid

> 100.000

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Opmerking 1: de hoeveelheden zijn gemiddelden die berekend worden per kalenderjaar. De waterleverancier mag zich bij het vaststellen van de minimumfrequentie baseren op het aantal inwoners in een leveringsgebied in plaats van op de hoeveelheid water, uitgaande van een waterverbruik van 200 l/dag/hoofd van de bevolking. Het controleprogramma wordt vastgesteld op basis van de meest recente beschikbare gegevens. Opmerking 2: de waterleverancier mag voor de verschillende parameters in tabel 1 het aantal monsters verlagen als: a) de waarden van de resultaten van de in een periode van ten minste twee opeenvolgende jaren genomen monsters constant zijn en significant beter dan de in bijlage I genoemde grenswaarden, en b) het aannemelijk is dat geen enkele factor aanwezig is waardoor de kwaliteit van het water achteruit zou kunnen gaan. De laagste frequentie mag niet minder zijn dan 50 % van het in de tabel vermelde aantal monsters, maar moet ten minste één keer per jaar bedragen. Opmerking 3: voor zover mogelijk moet het aantal monsters gelijk over plaats en tijd worden verdeeld.

Voor de openbare gebouwen van categorie 1 (ten minste de scholen, rusthuizen, kinderdagverblijven en ziekenhuizen) in het leveringsgebied, moet het controleprogramma de volledige lijst geven van de in aanmerking komende gebouwen. Hiervan wordt jaarlijks een derde bemonsterd via een bewakingsprocedure zodat na drie jaar al deze gebouwen bemonsterd zijn. tabel 8: minimumfrequentie van monsterneming en analyse van water bestemd voor menselijke consumptie dat geleverd wordt in publieke gebouwen

Publiek gebouw

Parameter groep A

Parameter groep B

Categorie 1

Driejaarlijks

20 % van het aantal monsterplaatsen ter hoogte van privé-aansluitingen

Andere categorieën

20 % van het aantal monsterplaatsen ter hoogte van privé-aansluitingen

Voor een controle van parameter groep B (audit) is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20 % van het aantal dat moet worden uitgevoerd (zie tabel 7). In publieke gebouwen van categorie 2 (alle andere openbare gebouwen waar drinkwater aan het publiek wordt geleverd) is het aantal te bemonsteren plaatsen gelijk aan 20 % van het aantal dat moet worden uitgevoerd (zie tabel 7). Jaarlijks worden hiervoor andere bemonsteringsplaatsen gekozen. Het monster wordt genomen op de plaats waar het drinkwater wordt gebruikt, dit is doorgaans de keukenkraan. Tenzij de analysemethode een andere monsterneming oplegt, wordt het eerste monster onmiddellijk genomen bij een laag debiet (debiet waarmee een glas gevuld wordt).

2.1.5 Toetsing aan de norm: uitgangsprincipes en interpretatie 2.1.5.1 Normoverschrijdingen en normoverschrijdingspercentage Het drinkwater dat in Vlaanderen wordt gedistribueerd, moet voldoen aan de wettelijk opgelegde kwaliteitseisen (zie 1.4) op het punt waar het door de klant gebruikt wordt.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 24

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De hoofddoelstelling van de jaarlijks uit te voeren controleprogramma’s is na te gaan of aan deze vereiste wordt voldaan. De toetsing aan de norm vormt het hoofdcriterium voor de beoordeling van de kwaliteit van het drinkwater. Bij de normtoetsing worden de vastgestelde waarden voor de individuele parameters getoetst aan hun respectievelijke norm. Voor de verschillende parameters krijgen we zo een idee van het aantal normoverschrijdingen. Aangezien de controle van de drinkwaterkwaliteit georiënteerd is op de leveringsgebieden, is een evaluatie van het aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen aangewezen. Zo krijgen we een indicatie van de spreiding van de vastgestelde normoverschrijdingen over de verschillende leveringsgebieden in Vlaanderen. Naast een evaluatie van de parameters waar een normoverschrijding is vastgesteld, is het, gelet op de opsplitsing tussen controles van parameter groep A (bewaking) en controles van parameter groep B (audit), ook interessant om na te gaan welke van de gerapporteerde normoverschrijdingen in verhouding tot het aantal voor de betreffende parameter uitgevoerde analyses het meeste voorkomt. Dit geeft informatie over het normconformiteitspercentage/normoverschrijdingspercentage voor een bepaalde parameter. 2.1.5.2 Microbiologische en chemische parameters versus indicatorparameters Bij de interpretatie van de resultaten van deze normtoetsing is het van belang een onderscheid te maken tussen de microbiologische en chemische parameters (tabel 1 en tabel 2) waaraan het drinkwater in de regel moet voldoen en de indicator en de aanvullende parameters (tabel 3 en tabel 4). Hoewel normoverschrijdingen moeten worden vermeden, houdt een overschrijding van de norm niet automatisch in dat dat drinkwater altijd ondrinkbaar moet worden verklaard. Het ondrinkbaar verklaren van water gebeurt na een analyse en evaluatie van de mogelijke risico’s voor de gezondheid. De mogelijke infectieuze of toxicologische eigenschappen, de mate waarin de norm werd overschreden en de duur van de vastgestelde normoverschrijding zijn hierbij belangrijke factoren. Voor een aantal indicatorparameters zoals geur, smaak, troebelheid zijn geen normen gespecificeerd. Het drinkwaterbesluit stelt voor deze parameters dat ze “aanvaardbaar dienen te zijn voor de gebruiker” en/of dat “er geen abnormale verandering mag optreden”. Voor deze parameters is een uniforme normtoetsing op Vlaams niveau niet mogelijk. Ze worden niet meegenomen in deze analyse. 2.1.5.3 Oorzaak van de normoverschrijding, de interpretatie van de herbemonstering De waterleverancier moet de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijdingen onmiddellijk onderzoeken. Dit gebeurt conform de ‘Richtsnoeren voor opvolging normoverschrijdingen: herbemonstering en herstelmaatregelen’ van de Vlaamse Milieumaatschappij en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. In de praktijk gebeurt dit eerst en vooral door een herbemonstering: het nemen van een waterstaal op dezelfde locatie. Deze herbemonstering moet zo snel mogelijk na de eerste vaststelling worden uitgevoerd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Het resultaat van de herbemonstering bepaalt de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen. Door stalen te nemen op meerdere plaatsen, kan ook bepaald worden wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren. Voor een overschrijding van een chemische parameter (inclusief de indicatorparameters) wordt de ‘tweemonsterprocedure’ toegepast (figuur 3). Dit betekent een: 1. herbemonstering op het oorspronkelijke controlepunt, meestal de keukenkraan; 2. bemonstering op het punt waar het water geleverd wordt door de waterleverancier. Dit laatste staal wordt meestal genomen aan de leegloopkraan ter hoogte van de watermeter. figuur 3: schematische weergave van de ‘tweemonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan

1°

➔ staalname aan de (keuken)kraan

2°

➔ herbemonstering aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter

Voor een overschrijding van de bacteriële parameters (inclusief de indicatorparameters) wordt een ‘viermonsterprocedure’ toegepast (figuur 4). Dit impliceert een: 1. herneming op het oorspronkelijke controlepunt; 2. bemonstering op het leveringspunt (watermeter); 3. bemonstering op een adres stroomopwaarts ; 4. bemonstering op een adres stroomafwaarts. Bij de interpretatie van de uitgevoerde herbemonsteringsprocedures gelden de uitgangsprincipes zoals weergegeven in tabel 9. De oorzaak van een conforme kwaliteit bij een herbemonstering van zowel het afnamepunt (kraan) als bij de watermeter wordt aangeduid als onbekend. tabel 9: interpretatie van de resultaten van herbemonstering in functie van en verantwoordelijk voor het nemen van herstelmaatregelen

Herbemonstering Afnamepunt (kraan)

Leveringspunt (watermeter)

Oorzaak

niet conform

waterleverancier

niet conform

conform

Klant

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 26

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Conform Conform

conform niet conform

Onbekend Onbekend

figuur 4: schematische weergave van de ‘viermonsterprocedure’ voor de herbemonstering bij het vaststellen van een normoverschrijding aan de kraan

1°

➔ staalname aan de (keuken)kraan

2°

➔ nieuwe staalname aan de (keuken)kraan & ➔ staalname aan de watermeter

➔ staalname stroomafwaarts

➔ staalname stroomopwaarts

2.1.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie naar de klant Voor de opvolging van normoverschrijdingen gelden de bestaande regels opgenomen in artikel 13 en 14 van het drinkwaterbesluit. De drinkwaterbedrijven hebben als waterleverancier de verplichting om de oorzaak van de overschrijding te onderzoeken en te adviseren. Als uit de herbemonsteringsprocedure (zie 2.1.5.3) volgend op een overschrijding blijkt dat de oorzaak van de overschrijding binnen het gebouw van de klant zelf ligt, is de waterleverancier verplicht om de klant te contacteren en adviseert hij de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Is de oorzaak van de overschrijding niet te wijten aan het huishoudelijk leidingnet, maar wel aan de infrastructuur van de waterleverancier, dan neemt de waterleverancier onmiddellijk de nodige herstelmaatregelen om de kwaliteit weer op in orde te brengen. Er wordt o.a. gelet op de mate waarin de parameter in kwestie is overschreden en op het mogelijke gevaar voor de gezondheid. De waterleverancier meldt de normoverschrijding en de genomen herstelmaatregelen bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM - bevoegde entiteit Leefmilieu) en het Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG - bevoegde entiteit Gezondheid).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Als een overschrijding vastgesteld wordt in een publiek gebouw, licht de waterleverancier de klant, de VMM en het AZG in en adviseert hen over de mogelijke herstelmaatregelen. De klant licht de eigenaar van het huishoudelijk leidingnet in. De klant of de eigenaar voert de nodige herstelmaatregelen uit. De klant licht de verbruikers in behalve wanneer de VMM, na advies van het AZG, oordeelt dat de overschrijding geen gevaar voor de gezondheid oplevert. De VMM en het AZG kunnen op eigen initiatief te allen tijde advies verstrekken aan de eigenaar of de klant over de te nemen herstelmaatregelen. Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen noodzakelijk zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk bezorgd aan de VMM en het Agentschap Zorg en Gezondheid die ook te allen tijde op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren. Deze melding aan de bevoegde entiteiten gebeurt conform de afgesproken richtsnoeren (zie 2.4 Normoverschrijdingen melden).

2.2 Operationele monitoring 2.2.1 Doel van operationele monitoring Het controleprogramma voorziet conform de Europese verplichting in een staalname aan de kraan. Dat controleprogramma geeft niet altijd een representatief beeld van het door de watermaatschappij geleverde water. De waarde van verschillende parameters wordt namelijk vaak beĂŻnvloed door de staat van de binneninstallatie. Voorbeelden daarvan zijn de aanwezigheid van loden leidingen in oudere gebouwen en de aanwezigheid van een waterontharder. De meeste watermaatschappijen voeren niet alleen de verplichte minimumcontrole van het controleprogramma uit, maar ook frequente controles op het afgewerkte drinkwater. Die controles gebeuren in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma. In 2018 zijn de resultaten van de operationele monitoring van al de 88 leveringsgebieden gerapporteerd.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 28

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

2.2.2 Toetsing aan de normen Met een eerste analyse van die gegevens worden eventuele normoverschrijdingen onderzocht en geïnterpreteerd. Watermaatschappijen zijn wettelijk verplicht om onmiddellijk elke normoverschrijding die ze vaststellen, te onderzoeken. Dit gaat telkens gepaard met een onmisbare herbemonstering. Het resultaat van de herbemonstering bepaalt welke acties een watermaatschappij zal ondernemen. Naast een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen, is voor elk van de leveringsgebieden per individuele parameter de minimale, de maximale, de gemiddelde en de mediane waarde bepaald. In figuur 5 wordt de invulling van die begrippen uitgelegd. figuur 5: toelichting bij de principes gebruikt voor de opmaak van de overzichtstabellen van de kwaliteit van het door het openbare waterdistributienetwerk verdeelde drinkwater PER LEVERINGSGEBIED AANTAL ANALYSES norm eenheid Temperatuur

°C

8630

MINIMUM min max

MAXIMUM min max

GEMIDDELDE min max

MEDIAAN min max

2,70

16,50

12,74

12,30

Geeft de minimum–maximumspreiding voor de minima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de minimaal vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 2,70 °C tot 9,00 °C.

9,00

28,30

17,03

18,00

Geeft de minimum–maximumspreiding voor de maxima van de individuele leveringsgebieden. In dit voorbeeld: de maximale vastgestelde temperatuur per leveringsgebied varieert van 16.50 °C tot 28,30 °C. Geeft de minimum–maximumspreiding van de mediaan van de individuele leveringsgebieden. De mediaan is de middelste waarde in een reeks resultaten geordend in opklimmende volgorde.

2.3 Validatieprogramma 2.3.1 Doelstelling van het validatieprogramma De huidige controle op de drinkwaterkwaliteit gaat uit van een steekproefsgewijze staalname aan de kraan bij particulieren en in publieke gebouwen. Deze wordt uitgevoerd per leveringsgebied. Jaarlijks worden de resultaten van de uitgevoerde analyses per leveringsgebied gerapporteerd aan de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) die de resultaten evalueert en interpreteert. Om te kunnen rapporteren over de kwaliteit van het in Vlaanderen geleverde drinkwater is het aangewezen om als overheid te beschikken over een instrument dat de kwaliteit van de aangeleverde gegevens valideert. Een deel van die validatie wordt gerealiseerd door het parallel laten uitvoeren van analyses door een laboratorium erkend door de Vlaamse overheid (VITO).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

In 2009 startte het validatieprogramma drinkwaterkwaliteit. Het is niet de bedoeling de controleverplichtingen die opgelegd zijn en toevertrouwd werden aan de watermaatschappijen over te nemen. Het validatieprogramma analyseert het drinkwater dat geleverd wordt en valideert de resultaten van de controleprogramma’s van de verschillende watermaatschappijen. De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) is het Vlaamse referentielaboratorium voor water. Zij voert in opdracht van de VMM het validatieprogramma uit.

2.3.2 Uitgangspunten van het validatieprogramma In het kader van het validatieprogramma worden onaangekondigd en steekproefsgewijs in een leveringsgebied stalen genomen. Per leveringsgebied wordt één locatie geselecteerd. De stalen worden genomen in publieke gebouwen categorie 1 en bij voorkeur in scholen. De waterstalen worden op zo’n wijze genomen dat de resultaten representatief zijn voor de kwaliteit in het leveringsgebied. In totaal worden 35 parameters (zie tabel 10) gemeten. tabel 10: gemeten parameters en hun specificaties volgens het drinkwaterbesluit

Parameter

Eenheid

Norm

ATG*

RG* Meetonzekerheid*

E. coli

aantal/100 ml

Enterokokken Antimoon

aantal/100 ml µg/l

0 5

1,25

2,5

Arseen Benzeen

µg/l µg/l

10 1

1 0,25

2 0,5

30 40

Benzo(a)pyreen Boor

µg/l mg/l

0,01 1

0,0025 0,1

0,005 0,2

50 25

Bromaat Cadmium

µg/l µg/l

10 5

2,5 0,5

5 1

40 25

Chroom Koper

µg/l mg/l

50 2

5 0,2

10 0,4

30 25

Cyanide 1,2-dichloorethaan

µg/l µg/l

50 3

5 0,3

10 0,6

30 40

Fluoride Lood

mg/l µg/l

1,5 10

0,15 1

0,3 2

20 25

Nikkel Nitraat

µg/l mg/l

20 50

2 5

4 10

25 15

Nitriet WPC Selenium

mg/l µg/l

0,1 10

0,01 1

0,02 2

20 40

Totaal tri + tretrachlooretheen Broomdichloormethaan

µg/l µg/l

10 60

1 6

2 12

30 50

Totaal trihalo-methanen Aluminium

µg/l µg/l

100 200

10 20

20 40

40 25

Ammonium IJzer

mg/l µg/l

0,5 200

0,05 20

0,1 40

40 30

Mangaan

µg/l

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 30

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Telling kolonies bij 22 °C Coliformen

kve/ml aantal/100 ml

GAV 0

TOC Zink

mg C/l µg/l

GAV 5000

Vinylchloride Styreen

µg/l µg/l

0,5 20

Xyleen Totaal trichlorobenzenen

µg/l µg/l

500 20

125 5

250 10

30 50

Totaal PAK's Totaal pesticiden

µg/l µg/l

0,1 0,5

0,025 0,125

0,05 0,25

50 30

Individuele pesticiden

µg/l

0,1

0,025

0,05

(*) Voor duiding bij de begrippen ATG (aantoonbaarheidsgrens), RG (rapporteringsgrens) en Meetonzekerheid: zie kader hieronder.

Het validatieprogramma wil een antwoord geven op de volgende vragen: 1. Voldoet het geleverde water aan de wettelijke kwaliteitseisen voor de geanalyseerde parameters? (zie 4.5.1) 2. Hoe verhouden de resultaten van de onafhankelijke controle zich tegenover de resultaten die aangeleverd worden door de watermaatschappijen? (zie 4.5.2) Beide aspecten zijn belangrijk voor het valideren van de resultaten die de watermaatschappijen jaarlijks rapporteren en die de basis vormen van de jaarlijkse verslaggeving over de drinkwaterkwaliteit. Gebruikte definities De aantoonbaarheidsgrens is die concentratie in het staal, waarvan men met 95 % zekerheid kan stellen dat ze verschilt van nul (of dat het gemeten signaal verschilt van de ruis). De meetonzekerheid is een niet-negatieve parameter die de spreiding karakteriseert van de kwantitatieve waarden die aan een te meten grootheid worden toegekend. De rapporteringsgrens is een algemene voorwaarde in de prestatiekenmerken per labo. Dat wordt minimaal genomen op tweemaal de aantoonbaarheidsgrens. De watermaatschappijen geven aan alle gemeten waarden onder de rapporteringsgrens de waarde nul. De aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid worden bepaald in het drinkwaterbesluit. De waarden zijn te interpreteren als minimale vereisten. Voor E. coli, enterokokken, telling kolonies bij 22 °C, coliformen, TOC (totaal organische koolstof), zink en vinylchloride worden de aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid niet bepaald in het besluit. Die parameters worden daarom niet getoetst.

2.3.3 Werkwijze voor de verwerking van de gegevens 2.3.3.1 Principe Het parameterpakket dat VITO analyseert, bevat zowel chemische parameters als microbiële parameters. Voor de chemische parameters gelden wettelijke vereisten voor de aantoonbaarheidsgrens (ATG), de rapporteringsgrens (RG) en de meetonzekerheid De VMM hanteert de volgende werkwijze bij het verwerken van de resultaten van het validatieprogramma. De werkwijze wordt schematisch weergegeven in figuur 6.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De drinkwaterbedrijven rapporteren jaarlijks over de kwaliteit van het drinkwater in het openbare waterdistributienetwerk en maken representatieve meetresultaten uit hun operationele monitoring over aan de VMM. De mediane en de maximale waarden van de aangeleverde gegevens worden gebruikt om de kwaliteit van het drinkwater dat in het leveringsgebied geleverd wordt, te beoordelen. Bij het valideren van die meetgegevens gaan ze na hoe het resultaat van de onafhankelijke controle zich verhoudt tot de maximale waarde vastgesteld in het leveringsgebied. 2.3.3.2 Chemische parameters Het drinkwaterbesluit legt voor verschillende parameters minimumeisen vast voor de aantoonbaarheidsgrens en de meetonzekerheid. De drinkwaterlaboratoria hanteren als rapporteringsgrens tweemaal de aantoonbaarheidsgrens. Aangezien zowel de aantoonbaarheidsgrens als de meetonzekerheid afhankelijk zijn van de meetmethode en van de gevoeligheid van de gebruikte apparatuur, varieert de rapporteringsgrens voor de verschillende parameters en voor elk laboratorium. Door die variatie wordt in de verwerking enkel rekening gehouden met meetresultaten die boven de minimale rapporteringsgrens liggen, die vastgelegd is in het besluit. Over eventuele verschillen tussen meetwaarden kleiner dan de minimale rapporteringsgrens worden geen uitspraken gedaan vanwege de beperkte relevantie ervan voor de kwaliteit van het drinkwater. Er wordt specifiek nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt in de positieve zin van de door de watermaatschappijen (DWM) gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied. Alleen die situaties waarin VITO werkelijk hogere waarden vaststelt, zijn vanuit het toezicht op de drinkwaterkwaliteit relevant. Een waarde wordt als betekenisvolle afwijking beschouwd als: {(waarde van VITO) - (minimum meetonzekerheid)} - {(maximale waarde DWM) + (minimum meetonzekerheid)} > 0 In zoâ€™n geval zijn de meetresultaten die de watermaatschappij aanlevert, niet helemaal representatief voor de kwaliteit van het geleverde drinkwater in dat leveringsgebied. Als een afwijking in positieve zin vastgesteld wordt, dan gaan ze na of de normwaarde voor die parameter overschreden is. Andere verschillen worden als niet betekenisvol gezien. 2.3.3.3 MicrobiĂŤle parameters Er wordt nagegaan of de waarde die VITO vaststelt, afwijkt in de positieve zin van de door de watermaatschappijen gerapporteerde maximale waarde in het leveringsgebied.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 32

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 6: toetsingsschema validatieprogramma

NORM {(waarde van vito) (minimum precisie)} {(maximale waarde DMW) + (minimum precisie)} > 0

Rapporteringgr ens

Aantoonbaarheidsgr ens

Geen toetsing

Overschrijding norm

Geen betekenisvolle afwijking

Betekenisvolle afwijking

DWM

VITO

2.4 Normoverschrijdingen melden De bevoegde entiteiten Leefmilieu (VMM) en Gezondheid (AZG) stelden samen richtlijnen op over de informatieoverdracht en crisiscommunicatie om de waterleverancier bij de invulling van bovenstaande, wettelijke verplichtingen te ondersteunen. Drie categorieĂŤn van meldingen zijn afgebakend met daaraan gekoppeld welke acties de waterleverancier moet ondernemen.

2.4.1 A-melding Ten eerste kan een normoverschrijding voor een indicatorparameter vastgesteld en bevestigd worden na een herneming van de uitvoering van het controleprogramma waarbij de oorzaak niet bij (de binneninstallatie van) de klant ligt, of na een herneming van de uitvoering van de operationele monitoring op het afgewerkte drinkwater. In dat geval meldt de watermaatschappij dit via de procedure van een Amelding.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

2.4.2 B-melding Ten tweede kan in het kader van de uitvoering van het controleprogramma in een publiek gebouw of een levensmiddelenbedrijf een normoverschrijding worden vastgesteld waarvan de oorzaak bij de klant ligt (eigen private waterwinning, binnenleidingen en -installatie, onderhoud, stilstanden …) en/of de oorzaak bij de individuele aftakking naar het gebouw ligt. In dat geval wordt deze overschrijding gemeld via een Bmelding. Dit zijn in essentie overschrijdingen voor een microbiologische of chemische parameter. Als er onrustwekkende normoverschrijdingen worden vastgesteld voor indicatorparameters, dan worden deze ook gemeld (bv. duidelijke besmetting met coliformen, afwijkingen van de geur, smaak en kleur).

2.4.3 C-melding Een C-melding is vereist bij een ‘potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid’. Een potentieel ernstige bedreiging voor de gezondheid doet zich voor: 1° als een normoverschrijding voor een (of meerdere) microbiologische of chemische parameter(s) wordt vastgesteld; 2° en/of zich een gebeurtenis voordoet waardoor er (mogelijk) niet meer kan worden voldaan aan de bepalingen van artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit12; 3° en/of wanneer zich een gebeurtenis voordoet die (mogelijk) kan leiden tot grote of langdurige kwantiteitsproblemen met potentiële impact op de gezondheid; 4° en/of wanneer zich een dreiging of gebeurtenis voordoet gerelateerd aan terrorisme met potentiële impact op de volksgezondheid; 5° en waarvan de oorzaak niet bij de klant ligt; 6° en waarbij meerdere aftakkingen betrokken zijn die (mogelijk) verband houden met mekaar. Sommige gebeurtenissen vormen potentieel een ernstige bedreiging voor de gezondheid zonder dat er hiervoor eerst een waterstaal moet worden geanalyseerd.

Artikel 2 §2 van het drinkwaterbesluit van 13 december 2002: Het water dat bestemd is voor menselijke consumptie wordt geacht gezond en schoon te zijn wanneer: 1° het geen micro-organismen, parasieten of andere stoffen bevat in hoeveelheden of concentraties die gevaar voor de gezondheid van de mens kunnen opleveren; 2° het minstens voldoet aan de in bijlage I, delen A en B, gestelde parameterwaarden; 3° het geproduceerd en gedistribueerd wordt overeenkomstig het decreet en zijn uitvoeringsbesluiten.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 34

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

3 KWALITEIT AAN DE KRAAN 3.1 Aantal analyses en conformiteit 3.1.1 Aantal analyses Volgens de ingediende controleprogramma’s voor het jaar 2018 moesten in totaal zo’n 8.882 controles van parameter groep A en 563 controles van parameter groep B worden uitgevoerd. Uit de gerapporteerde cijfers blijkt dat in Vlaanderen – bij de klant aan de kraan – meer staalnames gebeurden dan wettelijk verplicht: 10.418 controles van parameter groep A en 730 controles van parameter groep B. Wanneer er gekeken wordt naar het aantal geplande en uitgevoerde controles per leveringsgebied dan blijkt dat in zes van de 88 leveringsgebieden in 2018 minder bewakingen zijn uitgevoerd dan aangegeven in de planning. Dit betreft de leveringsgebieden De Watergroep L2, L5, L7, L11, L14 en L17. Als oorzaak gaf De Watergroep aan dat in 2018 door een structureel tekort aan personeel minder controles werd uitgevoerd. Dit houdt echter geen risico in omdat de watermaatschappijen naast de controles aan de kraan ook operationeel controles uitvoeren. Deze operationele controles volgen de kwaliteit van het gedistribueerde drinkwater op. Toch sporen de toezichthouders De Watergroep aan om de jaarlijks geplande controles in het controleprogramma correct uit te voeren.

3.1.2 Conformiteitspercentage In 2018 bedroeg het totale conformiteitspercentage in Vlaanderen 99,55 %. Dat is een nietparameterspecifieke waarde berekend op basis van het totale aantal normoverschrijdingen en het totaal aantal uitgevoerde analyses. Hieruit kan afgeleid worden dat de kwaliteit van het drinkwater in Vlaanderen in heel grote mate voldoet aan de opgelegde kwaliteitseisen. Onderstaande figuur 7 geeft de evolutie weer van het conformiteitspercentage sinds 2005. Uit deze cijfers blijkt dat het conformiteitspercentage van 2018 het laagste was sinds 2005. De daling sinds 2014 ligt aan twee aspecten. Voor de parameter lood werd de norm strenger, van 25 µg/l naar 10 µg/l. Daarnaast stapten de meeste drinkwatermaatschappijen over op een nieuwe analysemethode voor coliformen. Deze methode (multiwell test) meet veel gevoeliger dan de klassieke methode (Tergitol-methode).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 7: evolutie van het conformiteitspercentage voor de periode 2005-2018

Opgelet: Y-as start niet bij 0.

3.2 Analyse van de normoverschrijdingen 3.2.1 Microbiologische en chemische parameters 3.2.1.1 Normoverschrijdingen Voor twee microbiologische en zeven chemische parameters zijn normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld. In totaal gaat het om 296 normoverschrijdingen. De meeste normoverschrijdingen zijn vastgesteld voor lood, gevolgd door nikkel, nitriet, enterokokken en E. coli. Een overzicht van de vastgestelde normoverschrijdingen in absolute aantallen wordt weergegeven in tabel 11. Op basis van het aantal uitgevoerde analyses is een parameterspecifiek normoverschrijdingspercentage berekend (zie figuur 8). Dat percentage ligt tussen 1,74 % voor lood en 0,10 % voor koper.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 36

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 11: overzicht van de resultaten van de microbiologische en chemische parameters van het controleprogramma 2018

Aantal Aantal Aantal leveringsgebieden met analyses normoverschrijdingen normoverschrijdingen Microbiologische parameters

Parameter

E. coli

Enterokokken

Conformiteitspercentage

11.130

99,87

11.130

99,82

Chemische parameters Antimoon Arseen

8.050

100,00

8.134

100,00

Benzeen Benzo(a)pyreen

747

100,00

744

100,00

Boor Bromaat

8.155

100,00

747

100,00

Cadmium Chroom

8.162

100,00

8.162

100,00

Koper Cyanide

8.134

99,90

671

100,00

1,2-Dichloorethaan Fluoride

747

100,00

742

100,00

Lood Kwik

11.117

193

98,26

6.629

100,00

Nikkel Nitraat

8.134

99,52

11.085

100,00

Nitriet kraan Totaal PAK's

11.086

99,81

682

100,00

Selenium Totaal tri +

6.602

100,00

719

100,00

714

100,00

714

100,00

715

100,00

tretrachlooretheen Totaal trihalomethanen Broomdichloormethaan Vinylchloride

296

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 8: normoverschrijdingspercentage voor de microbiologische en chemische parameters in 2018. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, zijn geen normoverschrijdingen vastgesteld.

3.2.1.2 Oorzaak van de normoverschrijdingen Het overzicht van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen wordt weergegeven in tabel 12. Voor tien van de 296 vastgestelde normoverschrijdingen (3,4 %) is de oorzaak niet verder onderzocht via een herbemonsteringsprocedure. De voornaamste reden is dat de klant niet bereikbaar was of dat de woning afgebroken of gerenoveerd wordt in de nabije toekomst. Een normoverschrijding wordt onderzocht om na te gaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd. Het resultaat van dit onderzoek bepaalt de noodzaak tot het nemen van herstelmaatregelen en wie verantwoordelijk is om deze herstelmaatregelen door te voeren. Een groot aantal van de overschrijdingen voor E. coli en enterokokken wordt niet bevestigd bij herbemonstering. Het valt hier niet uit te sluiten dat een probleem bij de staalname (bv. onvolledige desinfectie van de kraanmond) aan de basis ligt van de initiële overschrijding. Het grootste deel van de vastgestelde normoverschrijdingen voor koper, nitriet en nikkel hebben als oorzaak de ‘klant’ of zijn niet bevestigd. Voor de niet-bevestigde normoverschrijdingen zijn bij de herbemonstering geen abnormale waarden vastgesteld. Dat wijst waarschijnlijk op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. Deze parameters zijn beïnvloedbaar door de binneninstallatie waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). Het grootste aantal normoverschrijdingen is er voor lood: 193. Voor de helft van de normoverschrijding voor lood is de oorzaak onbekend. Dit betekent dat bij een herbemonstering de kwaliteit voldeed aan de norm (meer in tabel 9). Net zoals bovenstaande parameters is lood beïnvloedbaar door de binneninstallatie

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 38

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

waarbij het moment van staalname bepalend kan zijn voor het resultaat (bv. effecten van stagnatie). In hoofdstuk 3.3 volgt meer informatie over lood. In totaal is voor vier normoverschrijdingen de oorzaak gelegen bij de waterleverancier. Voor vijf normoverschrijdingen is er een gedeelde verantwoordelijkheid, zowel de waterleverancier als de klant. tabel 12: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters in 2018 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma Oorzaak Aantal normoverschrijdingen

Parameters

Waterleverancier

Niet onderzocht

Waterleverancier/ Klant

Klant

Onbekend

Microbiologische parameters E. coli Enterokokken

Chemische parameters Koper

Lood Nikkel

193

Nitriet

Totaal – aantal Totaal - percentage

296

107

170

1,4

36,1

0,7

57,4

3,4

De tabel 13 geeft de analyse weer van deze normoverschrijdingen waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt. Voor de normoverschrijding van enterokokken in leveringsgebied De Watergroep B3 werd in 2018 enkel bij de eerste staalname enterokokken vastgesteld. Bij hername werd dit niet herbevestigd. Er werd wel nog een normoverschrijding voor coliformen vastgesteld. De Watergroep heeft de nodige spoelacties ondernomen om de situatie te herstellen. Aangezien bij hername de situatie genormaliseerd was, was hiervoor geen melding bij de toezichthouders noodzakelijk. Voor de parameter lood zijn er acht normoverschrijdingen (3 + 5) vastgesteld waarvan de oorzaak (gedeeltelijk) bij de waterleverancier ligt. In de leveringsgebieden FARYSǀTMVW 2, AWW-PST (3x), De Watergroep L4, De Watergroep L7 (2x) en De Watergroep WVL13 zijn normoverschrijdingen van lood vastgesteld die gerelateerd zijn met het waterdistributienetwerk. Dat komt vooral door migratie uit het aanwezige materiaal (leidingen, koppelstukken …). In Vlaanderen zijn in 2018 nog 2.650 loden aansluitingen aanwezig (zie 3.3.2). Deze aansluitingen zijn opgenomen in het jaarlijks vervangingsprogramma van de waterleveranciers. Hoofdstuk 3.3 gaat dieper in op de problematiek van lood. Aangezien alle loodoverschrijdingen bij één individuele aftakking voorkwam, moest geen enkele normoverschrijding gemeld worden (zie 2.4).

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 13: oorzaakanalyse van de vastgestelde normoverschrijdingen van de microbiologische en chemische parameters waarvan de oorzaak bij de waterleverancier ligt

Parameter

Resultaat 1ste staal

Locatie

Leveringsgebied

Resultaat hername watermeter

Oorzaak

Acties

Tijdsduur normoverschrijding

Melding i.k.v. crisiscommunicatie

Oorzaak waterleverancier Herstellingswerken aan

> 30 dagen en < 1

Enterokokken

1/100 ml

Klant

De Watergroep B3

0/100 ml13

Lood

21,0 µg/l

Klant

FARYSǀTMVW 2

geen

Migratie lood uit aftakkingen

Vervangen aansluiting

Lood

11,9 µg/l

Klant

AWW-PST

19,5 µg/l

Loden aansluiting

Vervangen aansluiting

Lood

12,0 µg/l

Klant

De Watergroep L4

17,0 µg/l

Migratie lood uit aftakkingen

Vervangen aansluiting

> 1 jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting14 +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

Loden aansluiting + binnenhuis

Vervangen aansluiting +

> 30 dagen en < 1

installatie

adviseren herstelmaatregelen

jaar

distributieleidingen

Spoelen distributieleiding

jaar > 30 dagen en < 1 jaar > 30 dagen en < 1 jaar

Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig

Oorzaak waterleverancier + klant Lood

81,3 µg/l

Klant

AWW-PST

33,6 µg/l

Lood

35,5 µg/l

Klant

AWW-PST

10,2 µg/l

Lood

18,0 µg/l

Klant

De Watergroep L7

154,0 µg/l

Lood

32,0 µg/l

Klant

De Watergroep L7

15,0 µg/l

Lood

240,0 µg/l

Klant

13 14

De Watergroep WVL13

11,0 µg/l

Niet nodig

Niet nodig Niet nodig Niet nodig Niet nodig

Bij herbemonstering werd de overschrijding van Enterococcen niet herbevestigd. Er werd wel nog een normoverschrijding voor coliformen vastgesteld. Vervanging van loden aansluiting mag niet van eigenaar wegens breekwerken onder oprit.

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

3.2.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 3.2.2.1 Normoverschrijdingen In 2018 zijn voor 12 van de 18 parameters van het pakket â€˜indicatorparameters en aanvullende parametersâ€™ in totaal 1.094 normoverschrijdingen aan de kraan vastgesteld (zie tabel 14). De figuur 9 geeft een overzicht van de normoverschrijdingen. Het gaat vooral om overschrijdingen voor coliformen, ijzer, natrium en saturatie-index. Het parameter specifieke normoverschrijdingspercentage varieert tussen een maximum van 3,58 % voor coliformen en een minimum van 0,01 % voor vrije chloorresten en zink. Voor coliformen werd in 67 van de 88 leveringsgebieden een overschrijding vastgesteld. In 60 leveringsgebieden zijn er overschrijdingen voor ijzer. IJzer geeft een bruine kleur aan het water. Een normoverschrijding voor deze indicatorparameters wordt niet onmiddellijk beschouwd als gezondheidskundig relevant. tabel 14: overzicht van de resultaten van de indicatorparameters en aanvullende parameters van het controleprogramma 2018

Aantal leveringsgebieden met normoverschrijdingen

Parameter

Aantal analyses

Aantal normoverschrijdingen

Conformiteitspercentage

Indicatorparameters Aluminium

10.937

99,95

Ammonium Chloride

11.085

100,00

719

99,86

Clostridium perfringens Conductiviteit

7.467

99,92

11.080

100,00

pH IJzer

11.035

99,99

11.005

363

96,70

Mangaan Sulfaat

8.134

99,79

719

100,00

Natrium Coliformen

6.652

195

97,07

11.102

398

96,42

Vrije chloorresten Saturatie-index

11.012

99,99

1.539

96,49

Temperatuur

11.015

99,54

Calcium Magnesium

9.363

100,00

9.368

100,00

Totale hardheid Zink

3.550

100,00

8.085

99,99

Aanvullende parameters

1.094

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 9: normoverschrijdingspercentage voor de indicatorparameters en aanvullende parameters in 2018. Voor de parameters die niet opgenomen zijn in de grafiek, werden geen normoverschrijdingen vastgesteld.

3.2.2.2 Oorzaak van de normoverschrijding De oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen aan de kraan zijn opgenomen in tabel 15. Voor 55 van de 1.094 vastgestelde normoverschrijdingen is de oorzaak niet onderzocht (5,0 %). Overschrijdingen voor ijzer zijn vaak het gevolg van problemen met gecorrodeerde leidingen van de waterleveranciers of de klant. Vaak gaat het om tijdelijke problemen met gecorrodeerde leidingen waardoor – afhankelijk van de stroming in het netwerk en de hardheid van het water – de ijzerconcentratie sterk kan schommelen. Een groot aantal (182) overschrijdingen voor ijzer wordt bij herbemonstering niet bevestigd zodat de oorzaak onbekend blijft. Een overschrijding van de norm kan de smaak en de kleur beïnvloeden. Meestal volstaat een spoeling van de leiding om het probleem te verhelpen. Een meer permanente maar vaak minder haalbare herstelmaatregel op korte termijn is het vervangen van de leiding. Ook de overschrijdingen voor coliformen worden meestal (305 van de 398 keer) niet bevestigd na herbemonstering. De normwaarde voor coliformen bedraagt ‘geen enkele coliform in 100 milliliter drinkwater’. De vaststelling van 1 coliform volstaat dus al om een normoverschrijding te krijgen. De waarschijnlijke oorzaken van deze erg ‘beperkte’ overschrijdingen zijn vaak een onvolledige desinfectie van de kraan voor de staalname of de aanwezigheid van een biofilm in de binnenhuisinstallatie of het openbaar waterdistributienetwerk. De overschrijding van natrium en de saturatie-index aan de kraan wordt verklaard door de aanwezigheid van waterontharders bij de klant. In 2018 werden ook meer normoverschrijdingen vastgesteld voor temperatuur. Dit is grotendeels te verklaren door het warme voorjaar en zomer van 2018.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 42

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Uit tabel 15 blijkt dat bij 78 overschrijdingen van coliformen (55), ijzer (5) en temperatuur (18) de oorzaak bij de waterleverancier ligt. tabel 15: analyse van de oorzaken van de vastgestelde normoverschrijdingen voor indicator en aanvullende parameters in 2018 aan de kraan ter uitvoering van het wettelijk verplichte controleprogramma Oorzaak Parameters

Aantal normoverschrijdingen

Waterleverancier

Klant

Waterleverancier/ Klant

Niet onderzocht Onbekend

Indicator parameters Aluminium Chloride

6 1

0 0

6 1

0 0

Clostridium perfringens

Coliformen Ijzer

398 363

55 5

36 130

1 0

305 216

1 12

Mangaan Natrium

17 195

0 0

4 193

0 0

11 0

2 2

pH Saturatie-index

1 54

0 0

0 38

0 0

0 3

1 13

Temperatuur Vrije chloorresten

51 1

18 0

2 0

0 0

8 0

23 1

Aanvullende parameters Zink

Totaal â€“ aantal Totaal - percentage

1.094

78 7,1

406 37,1

1 0,1

554 50,6

55 5,0

3.3 Lood 3.3.1 Situering Lood is een toxische stof die al in kleine concentraties een impact kan hebben. Algemeen kan een verhoogde blootstelling aanleiding geven tot accumulatie in het skelet, interferentie met de aanmaak van heem en hemoglobine in het bloed, interferentie met het calciummetabolisme en rechtstreekse impact op het centrale zenuwstelsel. Loden leidingen werden vroeger vaak gebruikt. Daardoor zijn in oudere gebouwen vaak nog loden leidingen of restanten ervan aanwezig. Ook de watermaatschappijen gebruikten vroeger aansluitingen en leidingen van lood. De watermaatschappijen hebben de loden leidingen en aansluitingen ondertussen bijna allemaal vervangen. Nog ongeveer 3,5 % loden aansluitingen moeten vervangen worden. Een belangrijk aandeel van de normoverschrijdingen kan worden toegeschreven aan de aanwezigheid van lood in de binnenhuisinstallatie van de klant. De klant is zelf verantwoordelijk voor de binneninstallatie en het vervangen van loden delen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Om een antwoord te bieden aan de loodproblematiek ontwikkelde de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) in samenwerking met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) en de Vlaamse drinkwatermaatschappijen (via Aquaflanders) het actieplan ‘Loodpreventie in drinkwater’. Dit eerste actieplan (2011-2015) bevatte acties en engagementen van de Vlaamse overheid en van de drinkwatermaatschappijen om het loodgehalte in het drinkwater te verminderen. Dit eerste actieplan heeft voor een verhoogde bewustwording gezorgd en bijgedragen aan de daling van het aantal normoverschrijdingen voor lood aan de kraan in de afgelopen jaren. De resultaten van de controleprogramma’s van de drinkwatermaatschappijen tonen aan dat lood toch nog te vaak aanwezig is in het drinkwater. Deze vaststellingen leidden er toe om een tweede actieplan (2015-2019) op te maken dat verder bouwt op het eerste plan. Methode van staalname De staalname van het water aan de kraan, waarop de analyse van metalen uitgevoerd wordt, gebeurt met de Random Day Time-methode. Daarbij wordt de eerste liter genomen zonder vooraf te spoelen. Metalen, zoals lood, logen uit en de gehaltes in het water zijn o.a. afhankelijk van de contacttijd met het materiaal. Het waterverbruik in de woning voor de staalname is dus in belangrijke mate bepalend voor het resultaat. Ondanks die beperking wordt die staalnameprocedure internationaal beschouwd als de meest praktisch haalbare voor een routineopvolging van de kwaliteit van het geleverde drinkwater. Bij de opvolging van de kwaliteit worden namelijk nog andere parameters bepaald. Specifiek voor lood wordt bij het interpreteren van de resultaten en het formuleren van de conclusies het best rekening gehouden met deze beperkingen.

3.3.2 Vervangingsprogramma De drinkwaterbedrijven namen in 201115 het engagement om de loden aansluitingen in het openbaar waterdistributienetwerk systematisch te vervangen. De recentste cijfers rond dit vervangingsprogramma voor loden aftakkingen is weergegeven in tabel 16. Sinds 2007 zijn 161.212 loden aftakkingen vervangen door de waterleveranciers. 2.650 gekende loden aftakkingen moeten nog vervangen worden. In 2018 hebben de drinkwaterbedrijven 2.493 aftakkingen vervangen, waarvan 1.785 door FARYSǀTMVW. Een erg beperkt aantal loden aansluitingen kan door een tijdelijk verbod tot het opbreken van de openbare weg nog niet worden verwijderd. Ook een aantal particulieren weigeren de vervanging van hun loden aftakking, omdat de aftakking niet toegankelijk is.

Actie 1 uit het Actieplan loodpreventie in drinkwater – januari - 2011

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 44

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 16: stand van zaken vervangingsprogramma’s loden aftakkingen (begin 2019) Waterleverancier

Reeds vervangen sinds 2007

Nog te vervangen

De Watergroep

33.956

1.173

FARYSǀTMVW

69.537

1.100

IWVA

4.149

IWVB

11.866

Knokke-Heist

602

Pidpa

15.906

Vivaqua

2.206

Water-link

22.990

263

Totaal

161.212

2.650

3.3.3 Toetsing van lood 3.3.3.1 Toetsing aan de drinkwaternorm (> 10 µq/l) In 2018 is voor 193 van de 11.118 analyses een loodconcentratie vastgesteld boven 10 µg/l. Dat komt overeen met een overschrijdingspercentage van 1,74 %. In 2018 hebben de watermaatschappijen bij een loodwaarde boven 10 µg/l een oorzaakanalyse uitgevoerd (tabel 12). Hieruit blijkt dat van de 193 gevallen van een loodwaarde boven 10 µg/l: - 3 overschrijdingen afkomstig zijn van een loden aansluiting (het openbare waterdistributienetwerk); - 90 overschrijdingen veroorzaakt zijn door de binneninstallatie; - 2 overschrijdingen een gedeelde verantwoordelijkheid zijn; - bij 91 overschrijdingen de oorzaak onbekend is; - bij 7 overschrijdingen geen onderzoek plaatsgevonden heeft. 90 van de 193 normoverschrijdingen worden met zekerheid veroorzaakt door lood in de binneninstallatie. Het aantal overschrijdingen waarvan de oorzaak niet duidelijk kon worden toegewezen omdat de herbemonsteringen in orde waren (oorzaak is dan onbekend), is hoog. 3.3.3.2 Toetsing aan de signaalwaarde (> 5 µg/l) In het kader van het actieplan Loodpreventie in drinkwater16 wordt 5 µg/l gehanteerd als een signaalwaarde. Een loodwaarde boven 5 µg/l kan indicatief zijn voor de aanwezigheid van loden leidingen. Worden die effectief aangetroffen, dan kunnen veel hogere loodwaarden niet worden uitgesloten. Lood lost namelijk op in het water en de hoeveelheid is o.a. afhankelijk van de periode van stilstand in de leidingen en het tijdstip van afname. De gegevens van de rapportering van het controleprogramma 2018 zijn dus ook getoetst aan de signaalwaarde van 5 µg/l.

Actieplan Loodpreventie in drinkwater 2015-2019: https://www.vmm.be/wetgeving/actieplan-loodpreventie-in-drinkwater

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Uit die toetsing blijkt dat bij 518 van de 11.118 analyses een loodconcentratie vastgesteld is boven de signaalwaarde (> 5 µg/l). Dat komt overeen met een percentage van 4,66 %.

3.3.4 Communicatie en opvolging van lood In kader van het “Actieplan loodpreventie in drinkwater” zijn er specifieke afspraken gemaakt over het informeren van de klanten. Deze vullen de wettelijke bepalingen aan die besproken worden in 2.1.5.4 Herstelmaatregelen en communicatie. 3.3.4.1 Opvolging en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg per liter in publieke gebouwen Als er een overschrijding van de wettelijke waarde van 10 μg/l gemeten wordt, onderzoekt de waterleverancier de oorzaak van de vastgestelde normoverschrijding zoals bepaald in het drinkwaterbesluit. Eerste en tweede staalname boven de 10 µg/l Als de oorzaak van de overschrijding gelegen is binnen het gebouw van de klant, contacteert de waterleverancier bij een overschrijding van 10 μg/l bij de tweede staalname de klant en de Vlaamse overheid. 1. De waterleverancier geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen. 2. De waterleverancier informeert de VMM en het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG) via de afgesproken procedure. Als extra maatregel contacteert de toezichthouder de eigenaars van de publieke gebouwen met een verhoogde loodwaarde. Het is aan te raden maatregelen ter preventie van een verdere blootstelling aan lood via het drinkwater te nemen. Eerste staalname boven, tweede staalname onder de 10 µg/l Als het loodgehalte in het tweede waterstaal onder de waarde van 10 μg/l ligt, engageert de watermaatschappij zich er toe om deze afwijking van de loodwaarden via een eenvoudige melding door te geven aan de VMM en aan het AZG. De toezichthouder contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren, te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen. 3.3.4.2 Melding van loodwaarde tussen 5 en 10 μg per liter in publieke gebouwen Publieke gebouwen, en dan vooral die van categorie 1, verdienen in het kader van de loodproblematiek bijzondere aandacht. Het verbannen van loden leidingen in deze publieke gebouwen moet worden beschouwd als een prioriteit. In scholen wordt namelijk vaak een actief beleid rond het drinken van kraantjeswater gevoerd. De waarde van 5 μg/l wordt in dit kader gehanteerd als signaalwaarde voor een sensibilisatie naar de beheerders van deze gebouwen. Als de watermaatschappij een loodwaarde meet tussen de 5 en 10 μg/l in een waterstaal van een publiek gebouw, stuurt ze een eenvoudige melding via mail naar de VMM en het AZG.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 46

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De overheid contacteert de beheerders van de publieke gebouwen (categorie 1). Het opzet van de communicatie is de beheerders ertoe aan te zetten initiatieven te nemen om hun leidingen te inspecteren, te vervangen en wanneer nodig maatregelen te nemen om een verdere blootstelling aan lood te voorkomen. 3.3.4.3

Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen inclusief opvolging noodzakelijke maatregelen In kader van het “Actieplan loodpreventie in drinkwater” engageren de waterleveranciers zich om bij vaststelling van een loodwaarde boven 5 µg/l in het geleverde leidingwater aan de kraan, ter plaatse een doorlichting te doen van de binneninstallatie. Deze doorlichting wil: - via visuele inspectie de binneninstallatie controleren op de aanwezigheid van loden leidingen of andere leidingen die de verhoogde loodwaarde kan verklaren; - via het nemen van ‘worst case’-staalnames op de belangrijkste aftappunten nagaan hoe hoog de concentratie van lood kan oplopen; - gericht advies kunnen geven aan de gebouwbeheerder over waar het probleem zich situeert en wat er het best gedaan wordt om de blootstelling aan lood maximaal te beperken. Het resultaat van de doorlichting wordt overgemaakt aan de toezichthouders drinkwater (VMM en AZG). Die zorgen voor een verdere opvolging en sturen een advies over de drinkbaarheid van het water op verschillende tappunten. 3.3.4.4

Oorzakelijk onderzoek en communicatie bij loodwaarden van meer dan 10 μg/l bij private woningen Als uit de herbemonsteringsprocedure volgend op een overschrijding van 10 μg/l blijkt dat de oorzaak van de overschrijding ligt binnen het gebouw van de klant, is de watermaatschappij verplicht om de klant te contacteren. De watermaatschappij geeft aan de klant expliciet de raad om zijn binneninstallatie te controleren en de eventueel aanwezige loden leidingen te vervangen en adviseert de klant over maatregelen om de blootstelling aan lood via drinkwater te beperken. Als de aansluiting op de distributie nog lood bevat, wordt deze informatie doorgegeven aan de klant met een planningsvoorstel voor vervanging.

3.3.5 Risicoanalyse binneninstallatie bij verhoogde loodwaarde in publieke gebouwen met (jonge) kinderen In het kader van het “Actieplan loodpreventie in drinkwater17” engageerden de waterleveranciers zich om extra meetinspanningen te doen in de publieke gebouwen waar jonge kinderen komen. Hieronder vallen alle kinderopvang initiatieven en alle kleuter- en lagere scholen. Als er in deze gebouwen bij de controle van de waterkwaliteit een loodwaarde gemeten wordt boven 5 µg/l gebeurt een doorlichting van de binneninstallatie (meer info in 3.3.4.3).

Link toevoegen www.vmm.be/

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

In 2018 werd in 113 publieke gebouwen categorie 1 een loodwaarde boven 5 µg/l vastgesteld. Uit detailanalyse blijkt dat 82 van deze publieke gebouwen gericht zijn op jonge kinderen. De eerste stap bij de risicoanalyse is de visuele inspectie van de binneninstallatie uitgevoerd door de waterleveranciers. De oorzaakanalyse van loodwaarde groter dan 5 µg/l in deze publieke gebouwen is weergegeven in tabel 17. Hieruit blijkt dat in 14 publieke gebouwen, allemaal bij De Watergroep, de risicoanalyse niet werd uitgevoerd. De Watergroep heeft aangegeven deze risicoanalyse uit te voeren in 2019. De voornaamste oorzaak van de verhoogde loodwaarde is de migratie van lood uit de gebruikte materialen in de binneninstallatie (50 %). In zeven gebouwen (13 %) werden nog loden leidingen vastgesteld en in één gebouw nog één loden aftakking (1 %). tabel 17: oorzaakanalyse bij een vaststelling van een loodwaarde groter dan 5 µg/l in publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen

Aantal Loodwaarde

locaties visuele inspectie

Oorzaak Loden

Loden

leidingen

aftakking

Niet

Migratie uit binnen-

Onbekend

onderzocht

installatie

> 10 µg/l

> 5 µg/l en < 10 µg/l

Totaal – aantal

13,4 %

1,2 %

50,0 %

18,3 %

17,1 %

Totaal - percentage

De tweede stap in de risicoanalyse is het uitvoeren van uitgebreide analyses om zo een beeld te krijgen van de loodconcentratie in het drinkwater. Via het nemen van stalen op de belangrijkste aftappunten kan worden nagegaan tot hoe hoog de concentratie aan lood kan oplopen. Het is van belang om te starten met een staal van het water na stagnatie – simulatie van de ‘worst-case’ situatie. Dit wil zeggen dat het eerste water van de kraan onderzocht wordt na stilstand (bv nacht, weekend). Tijdens de daaropvolgende drie stalen blijft de kraan open, zodat het water blijft lopen. Hierdoor krijgen we informatie over het verloop van de concentratie in de tijd. Daarna worden op verschillende tijdstippen (10u, 12u en 14u) onder een normaal gebruik van het water ook stalen genomen. Deze stalen geven een patroon van de loodconcentratie weer in functie van het verbruik doorheen de dag wanneer normale activiteiten plaatsvinden. Op basis van de uitgevoerde risicoanalyse stuurt het Agentschap Zorg en Gezondheid een advies voor ieder bemonsterd tappunt naar de beheerders van deze publieke gebouwen. De uitgestuurde adviezen per tappunt zijn weergegeven in tabel 18. Voor 8 tappunten gespreid over zeven publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen werd het advies gegeven dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie. Voor zeven tappunten in zeven publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie. Acht tappunten in zeven

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 48

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

publieke gebouwen kregen het dwingend advies om dagelijks het water te spoelen en 56 tappunten in 47 publieke gebouwen een vrijblijvend spoeladvies18. tabel 18: adviezen gestuurd aan de publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen waar een loodwaarde groter dan 5 µg/l werd vastgesteld

Loodwaarde 1ste staalname

Aantal tappunten

Vervang loden leidingen + niet geschikt voor menselijke consumptie

> 10 µg/l

> 5 µg/l en < 10 µg/l

Totaal

Vrijblijvend spoeladvies

Vrijblijvend spoeladvies + vervangen loden leidingen

Geen advies

Niet geschikt voor menselijke consumptie

Dwingend spoeladvies

3.3.6 Evolutie van de loodwaarden tussen 2008 en 2018 De evolutie van de normoverschrijdingspercentages voor lood wordt sinds 2008 opgevolgd. Op die manier kan nagegaan worden of de geleverde inspanningen van de watermaatschappijen en de gerichte communicatie zorgen voor een daling van het normoverschrijdingspercentage. In figuur 10 wordt het overschrijdingspercentage voor lood aan de kraan in de periode 2008 tot 2018 uitgezet voor de geldende norm (> 10 µg/l) en de signaalwaarde (5 µg/l). Bij de cijfers van de signaalwaarde zijn ook de overschrijdingen van de norm mee opgenomen. Voor de geldende norm is een duidelijke daling van het normoverschrijdingspercentage merkbaar tussen 2008 en 2013. In 2008 bedroeg dat nog 3,96 %, in 2013 is dat gedaald tot 1,63 %. In 2018 is dat 1,74 %. Sinds 2009 is ook voor de signaalwaarde (5 µg/l) het overschrijdingspercentage berekend. Uit figuur 10 blijkt dat hier een duidelijke daling is sinds 2009 tot en met 2013 tot 3,37 %. Dit lage normoverschrijdingspercentage is de volgende jaren niet meer bereikt. In 2018 was het normoverschrijdingspercentage 4,64 %.

Vrijblijvend spoeladvies: het spoelen van een tappunt na een periode van stilstand is, is een aanbeveling die ervoor zorgt dat de kwaliteit van het drinkwater niet kan achteruitgaan. \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 10: evolutie van het normoverschrijdingspercentage vanaf 2008 tot 2018 voor lood sinds 2008 voor de norm (10 Âľg/l) en sinds 2009 voor de signaalwaarde (5 Âľg/l)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 50

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4 KWALITEIT IN HET NET Naast de controle van de kwaliteit aan de kraan, controleren de watermaatschappijen ook het water in het waterproductiecentrum, de watertorens en de hoofdleidingen. De resultaten van die analyses worden niet beĂŻnvloed door de binneninstallatie en geven een meer representatief beeld van de kwaliteit van het geleverde drinkwater in de verschillende leveringsgebieden dan de resultaten van het controleprogramma (zie hoofdstuk 3 - Kwaliteit aan de kraan).

4.1 Microbiologische en chemische parameters 4.1.1 Overzicht van de kwaliteit Een overzicht voor Vlaanderen van de kwaliteit van het in 2018 verdeelde drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters is opgenomen in tabel 19. In bijlage 2 bij dit rapport vind je de vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied terug. Meer informatie over de operationele monitoring vind je in 2.2. Hierbij blijkt dat er in 2018 overschrijdingen zijn vastgesteld voor: - E. coli (2) - enterokokken (5) - arseen (1) - chloraat (4) - nitraat (1) - nitriet (7) Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in kranen. Verwerking van de gegevens per leveringsgebied Wegens de gezondheidsrelevantie van de microbiologische en chemische parameters is het aangewezen een analyse uit te voeren, gericht op de maximale concentratie vastgesteld in het leveringsgebied. Per leveringsgebied is het vastgestelde maximum voor de verschillende parameters gegenereerd. Al die gegevens zijn per provincie te vinden in bijlage 2. Voor de chemische parameters werden uit de resultaten per leveringsgebied, die parameters geselecteerd waarvoor de grens van 50 % van de normwaarde overschreden werd. Zolang de normwaarde niet overschreden wordt, wordt de drinkbaarheid van het water absoluut niet in twijfel getrokken. Vanuit het oogpunt toezicht en rapportering is een dergelijke selectie en evaluatie relevant.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 19: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de microbiologische en chemische parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring PARAMETER

EENHEID

NORM

AANTAL analyses

AANTAL Conformiteits- MINIMUM Niet conform percentage min max

MAXIMUM min max

GEMIDDELDE min max

MEDIAAN min max

aantal/100 ml aantal/100 ml

0 0

7.129 7.127

2 5

99,97 99,93

0,000 0,000

3,000 3,000

0,000 0,000

0,040 0,024

0,000 0,000

µg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l mg/l µg/l µg/l µg/l mg/l mg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l µg/l

5 10 1 0,01 1 10 5 700 700 50 1 50 3 1,5 10 1 20 50 0,1 10 10 60 100 0,5 20 500 20 0,1

4.449 4.578 532 310 4.580 445 4.578 403 231 4.578 4.578 333 535 575 4.577 4.349 4.578 5.190 5.202 4.357 536 588 588 829 541 535 533 2295

0 1 0 0 0 0 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0

100 99,98 100 100 100 100 100 99,01 100 100 100 100 100 100 100 100 100 99,98 99,87 100 100 100 100 100 100 100 100 100

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,000 3,000 0,000 0,000 0,273 2,300 0,000 195,000 0,000 0,000 0,030 0,000 0,000 1,100 1,200 0,000 2,300 42,000 0,000 0,000 0,000 18,030 59,050 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

1,300 10,200 0,000 0,006 0,397 5,100 0,500 1.039,000 22,700 23,000 1,064 0,000 0,000 1,100 8,000 0,000 20,000 51,000 3,140 2,500 0,980 18,030 77,110 0,000 1,010 0,000 0,000 0,000

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,018 3,334 0,000 0,001 0,319 2,300 0,208 277,369 1,400 0,863 0,283 0,000 0,000 1,100 3,130 0,000 3,049 44,652 0,036 2,181 0,485 18,030 59,050 0,000 0,092 0,000 0,000 0,000

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

0,000 3,800 0,000 0,000 0,336 2,300 0,220 198,650 0,000 1,120 0,164 0,000 0,000 1,100 2,000 0,000 4,000 45,000 0,000 2,200 0,485 18,030 59,050 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000

Microbiologische parameters E. coli Enterokokken

Chemische parameters Antimoon Arseen Benzeen Benzo(a)pyreen Boor Bromaat Cadmium Chloraat Chloriet Chroom Koper Cyanide 1,2-dichloorethaan Fluoride Lood Kwik Nikkel Nitraat Nitriet Selenium Totaal tri + tretrachlooretheen Broomdichloormethaan Totaal trihalomethanen Vinylchloride Styreen Xyleen Totaal trichlorobenzenen Totaal PAK's

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.1.2 Microbiologische parameters In het drinkwater mogen geen E. coli en enterokokken teruggevonden worden. In 2018 zijn voor E. coli twee normoverschrijdingen en voor enterokokken vijf normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 19). Voor E. coli en enterokokken wordt in tabel 20 het aantal leveringsgebieden weergegeven waar één of meerdere normoverschrijdingen werden vastgesteld. Daarbij wordt ook een opdeling gemaakt tussen maximale en mediane waarden. Eén overschrijding van E. coli werd vastgesteld in Watertoren Kuringen dat water levert aan twee leveringsgebieden (De Watergroep L4 en L6). Ook voor Enterokokken werd één overschrijding vastgesteld in de Watertoren (Bertembos), deze levert water aan drie leveringsgebieden (De Watergroep B5, B6 en B7). Dit is de reden waarom in tabel 20 drie leveringsgebieden voor E. coli en zeven leveringsgebieden voor enterocokken boven de norm zijn. Voor de overige leveringsgebieden is geen bacteriële verontreiniging teruggevonden. De mediane waarde is altijd onder de norm. tabel 20: overzicht resultaten voor E. coli en enterokokken in de bemonsterde leveringsgebieden

Parameter

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

E. coli

0/100 ml

Enterokokken

0/100 ml

#Leveringsgebieden onder de norm

#Leveringsgebieden boven de norm

MAX

MED

MAX

MED

Alle normoverschrijdingen zijn niet bevestigd bij herbemonstering. We kunnen niet uitsluiten dat een probleem bij de staalname (bv. onvolledige desinfectie van de kraanmond) aan de basis ligt van de initiële overschrijding. Een herbemonstering gebeurt in regel zo snel mogelijk na de initiële vaststelling. Het doel van de herbemonstering is nagaan of de normoverschrijding kan worden bevestigd en er wordt gezocht naar de oorzaak. Het is dus van belang dat de periode tussen de initiële vaststelling en de herbemonstering in relatie staat tot het eventuele risico voor de volksgezondheid. Een normoverschrijding van E. coli en enterokokken bij operationele monitoring moet aan de toezichthouder gemeld worden, wanneer deze bevestigd is door een hername aansluitend op de initiële vaststelling of wanneer men verwacht dat de normoverschrijding bevestigd zal worden. Geen enkele van de normoverschrijdingen moest gemeld worden aan de toezichthouder.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.1.3 Chemische parameters 4.1.3.1

Algemeen

Een normoverschrijding voor chemische parameters kan een impact hebben op de gezondheid van de mens. De drinkwaternormen zijn in hoofdzaak gebaseerd op de richtlijnen voor drinkwaterkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze normen worden afgeleid van de zogenaamde richtwaarden. Deze waarde geeft de concentratie weer die niet resulteert in gezondheidsrisico’s bij een levenslange blootstelling. Bij het bepalen van de waarde worden een aantal onzekerheden in rekening gebracht afhankelijk van de aard en de zekerheid van onderbouwende informatie. Gelet op de manier waarop normen voor drinkwater worden opgesteld, impliceert een overschrijding van de norm niet automatisch dat hieraan gezondheidsrisico’s verbonden zijn. Alles is afhankelijk van de mate waarin de norm wordt overschreden en van de duur van de blootstelling. In 2018 zijn voor de chemische parameters volgende normoverschrijdingen vastgesteld (zie tabel 19): - arseen (1) - chloraat (4) - nitraat (1) - nitriet (7) Voor de verdere bespreking wordt geen rekening gehouden met de parameters lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beïnvloed door migratie uit materialen (vb. messings) gebruikt in kranen. Voor de volgende chemische parameters is de maximale waarde die in een leveringsgebied werd aangetroffen groter dan 50 % van de normwaarde (zie tabel 21 en analyse per leveringsgebied): - arseen - bromaat - chloraat - fluoride - nitraat - nitriet - totaal trihalomethanen Voor elk van die parameters is in minstens een van de bemonsterde leveringsgebieden een maximale concentratie vastgesteld die boven 50 % van de normwaarde ligt. Hierbij wordt geen rekening gehouden met het feit dat dit een éénmalig hogere waarde kan zijn. Daarom is het zinvol om ook de mediane waarde te bekijken. Als de mediane waarde voor een leveringsgebied ook boven 50 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn. Voor het leveringsgebied in kwestie zijn deze parameters te beschouwen als aandachtparameters. Voor nitriet wordt enkel rekening gehouden met de cijfers van de waterproductiecentra. In anaerobe omstandigheden wordt nitraat omgezet in nitriet (bv. in distributiesysteem bij stagnatie). Overschrijdingen van nitriet zijn dus niet representatief voor het geleverde water binnen een leveringsgebied. We hebben het in dit hoofdstuk over de kwaliteit in het net (d.i. waterproductiecentra, reservoirs en watertorens). Deze zijn onderling verbonden door grote leidingen met erg kleine verblijftijd. Anaerobie in dergelijke

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 54

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

leidingen is heel onwaarschijnlijk. Als er nitriet is vastgesteld is dit meestal het gevolg van een monstername op een monsternameleiding die niet lang genoeg is gespoeld. Nitriet is dan veroorzaakt door een slechte monstername. De tabel 21 geeft voor de parameters arseen, bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen de verdeling van het vastgestelde maximum en de vastgestelde mediaan per leveringsgebied t.o.v. de respectievelijke norm. tabel 21: kwaliteitsverdeling van de leveringsgebieden op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied voor arseen, bromaat, choraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen

Parameter

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

Arseen

10 µg/l

Bromaat Chloraat Fluoride Nitraat Nitriet Totaal trihalomethanen

88 63 88 88 88 88

10 µg/l 700 mg/l 1,5 mg/l 50 mg/l 0,1 mg/l 100 µg/l

0-25 %

25-50 %

50-75 %

75-100 %

> 100

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

MAX

MED

4.1.3.2 Arseen Arseen is een zwaar metaal dat in sommige streken van nature voorkomt in de aardkorst en is dus van geologische oorsprong. In Vlaanderen is arseen van nature vrij algemeen aanwezig in het diepe grondwater, vooral in de leveringsgebieden in de Noorderkempen. Arseen kan bij hoge concentraties in drinkwater (> 50 µg/l) een breed scala aan ziektebeelden veroorzaken, waaronder kanker. Er is wel onzekerheid over het risico op gezondheidseffecten bij lage concentraties arseen in drinkwater. Wegens beperkingen op het vlak van verwijderbaarheid en analyseerbaarheid hanteert de WHO een drinkwaterrichtlijn van 10 µg/l, maar de WHO adviseert wel om te streven naar ‘zo laag als redelijkerwijs haalbare concentraties’ arseen in drinkwater. De Vlaamse drinkwaternorm voor arseen is 10 µg/l. In figuur 11 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van arseen in het drinkwater in Vlaanderen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Uit figuur 11 blijkt dat in leveringsgebied De Watergroep L1 (RES Leopoldsburg) een maximale waarde (10,2 µg/l) boven de norm werd vastgesteld. Reservoir Leopoldsburg wordt bevoorraad door WPC Lommel. In het WPC van Lommel is van nature een verhoogde arseenconcentratie aanwezig in het grondwater. Deze normoverschrijding werd gemeld conform de gemaakte afspraken. Een bespreking van de C‐ meldingen is opgenomen in hoofdstuk 5. De mediane waarde (3,8 µg/l) is kleiner dan 50 % van de normwaarde. Daarnaast werd in leveringsgebied De Watergroep L4 (8,2 µg/l) en De Watergroep L6 (8,2 µg/l) een maximale waarde boven 75 % van de norm vastgesteld. De mediane waarde lag in beide leveringsgebied telkens onder 25 % van de normwaarde. Beide leveringsgebieden worden bevoorraad vanuit de Watertoren van Paal, dat op zijn beurt bevoorraad wordt vanuit WPC Lommel. figuur 11: maximale en mediane concentratie voor arseen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 56

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.1.3.3 Bromaat Bromaat wordt normaal gezien niet teruggevonden in water, maar als er broomionen in het water aanwezig zijn, kan bromaat ontstaan door ozonisatie. Onder bepaalde omstandigheden kan die stof ook worden gevormd in geconcentreerde hypochlorietoplossingen (die gebruikt worden om drinkwater te ontsmetten). In water dat een chloordioxidebehandeling ondergaan heeft, kan bromide (in aanwezigheid van zonlicht) worden geoxideerd tot bromaat. Bromaat is mogelijk kankerverwekkend voor de mens. Het is aanbevolen om de vorming van deze stof tijdens de drinkwaterproductie zoveel mogelijk te beperken. De WHO hanteert een voorlopige drinkwaterrichtlijn van 10 µg/l. De drinkwaternorm in Vlaanderen bedraagt 10 µg/l. In figuur 12 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van bromaat in het drinkwater in Vlaanderen. Uit figuur 12 blijkt dat bromaat in vier leveringsgebieden met een maximale waarde boven 50 % van de normwaarde ligt. Dit in leveringsgebied De Watergroep OVL 6 (RES Ophasselt – 5,1 µg/l), De Watergroep B20 (Aankoop bij Vivaqua – Reservoir van Callois - 7,8 µg/l), De Watergroep B21 (Aankoop bij Vivaqua - Reservoir van Ukkel - 5,7 µg/l) en de Watergroep B22 (Aankoop bij Vivaqua – Reservoir van Callois - 7,8 µg/l). De mediane waarde ligt onder 25 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 12: maximale en mediane concentratie voor bromaat

4.1.3.4 Chloraat Chloraat in drinkwater is een bijproduct van desinfectie afkomstig van het gebruik van chloor. Acute blootstelling aan hoge concentratie chloraat kan resulteren in effecten in het bloed. Langdurige blootstelling aan chloraat kan effecten op de schildklier en de schildklierhormoonproductie geven. De WHO (2017) hanteert een voorlopige richtwaarde van 700 Âľg/l en dat is ook de Vlaamse norm. De WHO heeft ook een gezondheidskundige advieswaarde van 300 Âľg/l afgeleid. Moeilijkheden om de richtwaarde van chloraat te behalen mogen geen reden zijn om een adequate desinfectie in de weg te staan (WHO). Aangezien chloraat moeilijk te verwijderen is uit het drinkwater, is het voorkomen van de vorming ervan belangrijk. In figuur 13 wordt de maximale en de mediane concentratie weergegeven van chloraat in het drinkwater in Vlaanderen. Uit deze figuur blijkt dat voor een aantal leveringsgebieden geen data werd aangeleverd. Dit is deels te verklaren doordat in deze leveringsgebieden geen chlorering wordt toegepast. Een andere reden is

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 58

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

dat dit een nieuwe parameter is die sinds 2018 moet worden opgevolgd. Chloraat werd in 2018 in een aantal leveringsgebieden nog niet opgevolgd. In twee leveringsgebieden werden concentraties gemeten boven de normwaarde. Dit in leveringsgebied De Watergroep WVL12 en De Watergroep WVL13. Beide krijgen water geleverd vanuit WPC De Blankaart. In drie andere leveringsgebieden van De Watergroep in West-Vlaanderen (WVL7, WLV8 en WVL9) werd een concentratie boven 50 % van de normwaarde gemeten. De mediane waarde ligt telkens onder 50 % van de normwaarde. De vier normoverschrijdingen voor chloraat werden gerapporteerd bij WPC Blankaart. Natriumhypochloriet oplossing wordt gebruikt tijdens desinfectie van het drinkwater, de hoeveelheid chloraat neemt toe met de leeftijd van deze natriumhyplochlorietoplossing. Door controles van de natriumhypochloriet oplossing worden de gehaltes nauwgezet opgevolgd. Door een te late terugkoppeling tussen het labo waar de gehaltes gemeten worden naar het waterproductiecentrum Blankaart, werd niet tijdig gereageerd. De nodige actie is intern De Watergroep genomen om dit in de toekomst te vermijden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 13: maximale en mediane concentratie voor chloraat

4.1.3.5 Fluoride Fluoride maakt deel uit van de aardkorst en komt van nature in oppervlakte- en grondwater voor. Bovendien komt fluor in het leefmilieu terecht door de productie en het gebruik van fosfaatmeststoffen en door verbrandingsprocessen in de industrie. Fluor is een essentieel voedingselement en kan tandbederf en osteoporose voorkomen. De inname van teveel fluor tijdens de periode van de tandaanleg kan wel aanleiding geven tot een (permanente)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 60

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

verkleuring van de tanden. Daarnaast kan teveel fluor aanleiding geven tot skeletafwijkingen door ongewone verbeningen in de botten, met pijnlijke gewrichten, bewegingsstoornissen en neurologische afwijkingen tot gevolg. De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 1,5 mg/l. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 1,5 mg/l. In figuur 14 wordt een overzicht gegeven van de maximale en de mediane concentratie voor fluoride per leveringsgebied in 2018. In totaal zijn in vier leveringsgebieden concentraties gemeten die meer dan 50 % van de normwaarde bedragen. Het gaat om de leveringsgebieden De Watergroep WVL4 (Watertoren Menen - 1,1 mg/l), De Watergroep L5 (WPC Heusden – 1,1 mg/l), De Watergroep B12 (RES Vinkenberg – 0,93 mg/l) en De Watergroep B13 (WPC Diest Fort – 1,1 mg/l). In de leveringsgebieden De Watergroep B13 (1,1 mg/l), De Watergroep L5 (1,0 mg/l) en De Watergroep WVL4 (1,1 mg/l) ligt de mediane concentratie boven 50 % van de norm. figuur 14: maximale en mediane concentratie voor fluoride

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.1.3.6 Nitraat Nitraat maakt deel uit van de stikstofcyclus en komt voor in grond- en oppervlaktewater. Hoge concentraties in oppervlakte- of grondwater worden veroorzaakt door het overmatig gebruik van anorganische en natuurlijke meststoffen. In zuurstofrijke omstandigheden worden ammonium omgezet in nitraat: nitrificatie. In anaerobe omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet. Nitraat is weinig toxisch maar kan in het lichaam omgezet worden tot nitriet. Teveel nitriet in het lichaam, zeker bij zuigelingen, kan leiden tot ernstig zuurstoftekort (blauwziekte). De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 50 mg/l voor nitraat. Ook de Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 50 mg/l. Nitrificatie/denitrificatie Nitrificatie is een belangrijke stap in de stikstofkringloop van ecosystemen, waarbij de in dood organisch materiaal vastgelegde stikstof weer beschikbaar komt voor de levende planten. Nitrificatie is de biologische oxidatie van ammonium (NH4+) tot nitriet (NO2-) gevolgd door de oxidatie van dit nitriet tot nitraat (NO3-). Denitrificatie is een belangrijk proces in de stikstofkringloop waarbij bacteriĂŤn in zuurstofarme omstandigheden nitraat omzetten in stikstofgas (N2).

In figuur 15 wordt de maximale en de mediane waarde voor nitraat weergegeven per leveringsgebied. In 21 verschillende leveringsgebieden is een maximale waarde boven 50 % van de normwaarde vastgesteld. In leveringsgebied De Watergroep B8 (Watertoren Maleizen â€“ 51 mg/l) ligt de maximale waarde boven de norm. De mediane waarde bedraagt in dit leveringsgebied 44,0 mg/l. De verhoogde mediaan in leveringsgebied De Watergroep B8 wijst op de aanwezigheid van nitraat in het grondwater voor de waterproductiecentra die leveren aan Watertoren Maleizen. Deze watertoren wordt bevoorraad door het WPC Kouterstraat, WPC Venusberg, WPC Puttebos en WPC Sana. De maximale waarde van de waterproductiecentra die leveren aan leveringsgebied De Watergroep B8 is weergegeven in tabel 22.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 62

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 22: maximale en mediane waarde van nitraat van de WPC’s die leveren aan leveringsgebied De Watergroep B8 WPC

Max (mg/l)

Med (mg/l)

Kouterstraat

Venusberg

Puttebos

Sana

In zeven andere leveringsgebieden ligt de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde. Het gaat om leveringsgebieden - FARYSǀTMVW 6 (RES Beersel – 38,0 mg/l), - De Watergroep B10 (WPC Neerheylissem – 30 mg/l / WT Tienen – 29 mg/l), - De Watergroep B11 (Reservoir Walshoutem – 30,0 mg/l), - De Watergroep B16, (WT Haasrode – 28,0 mg/l), - De Watergroep B17 (WT Hoeilaart – 38,0 mg/l / RES Hoeilaart – 39,0 mg/l), - De Watergroep L13 (RES Otrange – 45,0 mg/l) en - De Watergroep L16 (WT Tongeren – 44 mg/l). In de leveringsgebieden waar de mediaan concentratie boven 50 % van de normwaarde ligt (25 mg/l) zijn kwetsbare grondwaterwinningen aanwezig die duidelijk onder druk staan van historisch en/of recent gebruik van meststoffen in de landbouw. Deze grondwaterwinningen hebben dan extra aandacht nodig in het bronbeschermingsbeleid dat uitgetekend is.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 15: maximale en mediane concentratie voor nitraat

4.1.3.7 Nitriet Nitriet kan voorkomen in oppervlaktewater en grondwater en maakt deel uit van de stikstofcyclus. In anaerobe en reducerende omstandigheden kan nitraat worden omgezet in nitriet (=denitrificatie). Nitriet kan de beschikbaarheid van zuurstof in het bloed verminderen. Babyâ€™s zijn het gevoeligst voor dit effect (blauwe-baby-syndroom). De WHO hanteert een drinkwaterrichtlijn van 3 mg/l voor nitriet. De Vlaamse drinkwaternorm bedraagt 0,1 mg/l.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 64

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De maximale en de mediane concentratie voor nitriet aan de uitgang van het waterproductiecentrum per leveringsgebied zijn weergegeven in figuur 16. In één leveringsgebied is een maximale concentratie gemeten boven de normwaarde: leveringsgebied Pidpa 2 (0,160 mg/l). Dit leveringsgebied wordt bevoorraad door WPC Brasschaat. De mediane waarde was kleiner dan 0,01 mg/l. Deze normoverschrijding werd niet herbevestigd door herbemonstering en werd door Pïdpa gemeld in 2018. De vermoedelijke oorzaak is dat de UV behandeling werkte zonder voldoende debiet. Hierdoor werd nitraat omgezet naar nitriet. Ook ligt in twee leveringsgebieden de maximale waarde hoger dan 50 % van de normwaarde: leveringsgebied De Watergroep OVL3 (0,08 mg/l) en De Watergroep OVL9 (0,08 mg/l). De mediane waarde was telkens kleiner dan 0,02 mg/l. In 2018 werden zeven normoverschrijdingen voor nitriet vastgesteld in het openbaar waterdistributienetwerk (zie tabel 23). De normoverschrijdingen in RES Neeroeteren is te verklaren door een onvolledige nitrificatie van ammonium dat aanwezig is in het water afkomstig van WPC Leut-Meeswijk. Bij de normoverschrijding van 18 juni 2018, die herbevestigd werd op 25 juni werd het reservoir buiten dienst genomen voor onderhoud. Deze herbevestigde normoverschrijding werd gemeld conform de gemaakte afspraken met de toezichthouder drinkwater. Sinds oktober 2018 wordt het reservoir niet meer bevoorraad vanuit het nieuwe WPC Vlakenhof en zal het probleem van onvolledige nitrificatie niet meer voorkomen. De andere normoverschrijding werd niet herbevestigd bij herbemonstering. Dit wijst waarschijnlijk op tijdelijke kwaliteitsveranderingen. tabel 23: vastgestelde normoverschrijdingen voor nitriet in 2018 Leveringsgebied

Datum

Locaties

Nitriet (mg/l)

De Watergroep L13

11/04/2018

Reservoir Otrange

0,73

De Watergroep L4

5/02/2018

Reservoir Neeroeteren

0,78

De Watergroep L4

18/06/2018

Reservoir Neeroeteren

3,14

De Watergroep L4

25/06/2018

Reservoir Neeroeteren

1,08

De Watergroep L14

26/09/2018

Reservoir Klein Roclenge

0,15

De Watergroep B18

29/06/2018

Reservoir Schepbergstraat

0,14

FARYSǀTMVW 1

18/09/2018

Watertoren Oostende

0,26

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 16: maximale en mediane concentratie voor nitriet

4.1.3.8 Totaal trihalomethanen Totaal trihalomethanen is een somparameter van chloroform, bromoform, dibroomchloormethaan en broomdichloormethaan. Trihalomethanen worden gevormd als nevenproducten bij het chloreren van drinkwater. Het zijn zeer vluchtige stoffen. Chloroform en broomdichloormethaan kunnen kankerverwekkend zijn. Bromoform en dibroomchloormethaan zijn niet geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens. De WHO hanteert

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 66

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

respectievelijk volgende drinkwaterrichtlijnen voor chloroform, broomdichloormethaan, bromoform en dibroomchloormethaan: 300 µg/l, 60 µg/l, 100 µg/l en 100 µg/l. De Vlaamse drinkwaternorm voor totaal trihalomethanen is 100 µg/l en voor broomdichloormethaan individueel is 60 µg/l. De figuur 17 geeft de maximale en de mediane concentratie van totaal trihalomethanen per leveringsgebied weer. In de volgende negen leveringsgebieden is een maximale concentratie gemeten die hoger ligt dan 50 % van de normwaarde: - AWW-PST (Pomp HPL – 65,4 µg/l), - De Watergroep OVL1 (WT Sleidingen – 59,1 µg/l), - De Watergroep OVL4 (WT Wachtebeke – 52,6 µg/l), - De Watergroep OVL5 (OPJ Melsele – 51,5 µg/l), - De Watergroep OVL7 (WT Laarne/aankoop FARYSǀTMVW - 51,3 µg/l), - De Watergroep WVL7 (OPJ Handzame – 77,1 µg/l), - De Watergroep WVL12 (OPJ Handzame – 77,1 µg/l), - FARYSǀTMVW 2 (WT Kattenberg – 51,9 µg/l) en - FARYSǀTMVW 3 (Watertoren Sint-Niklaas – Water-link water – 57,2 µg/l). Voor al deze leveringsgebieden is het ruwe water afkomstig van oppervlaktewater. De mediane waarde voor De Watergroep OVL1 (59,1 µg/l) en De Watergroep OVL4 (52,6 µg/l) ligt in deze leveringsgebieden tussen 50 % en 75 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 17: maximale en mediane concentratie voor totaal trihalomethanen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 68

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.1.4 Samenvatting per leveringsgebied 4.1.4.1 Microbiologische parameters In 89 % van de leveringsgebieden (78 leveringsgebieden van de 88) ligt de maximale waarde van de microbiologische parameters onder de normwaarde (tabel 24). De mediane waarde (tabel 25) bedraagt in alle leveringsgebieden 0 kve per 100 ml. tabel 24: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van het maximum

Aantal leveringsgebieden met alle parameters met maximum kleiner dan de normwaarde

een of meerdere microbiologische parameters met een maximum boven de normwaarde

tabel 25: verdeling van de leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de microbiologische parameters op basis van de mediaan

Aantal leveringsgebieden met alle parameters met mediaan kleiner dan normwaarde

een of meerdere microbiologische parameters met een mediaan boven de normwaarde

4.1.4.2 Chemische parameters Voor de globale analyse van de chemische parameters wordt geen rekening gehouden met de parameter lood, chroom en nikkel. Deze metalen worden beĂŻnvloed door migratie uit materialen gebruikt in de installatie van de waterleverancier. Voor de maximale waarde van de chemische parameters (tabel 26) ligt 50 % van de leveringsgebieden onder 50 % van de normwaarde. In zes leveringsgebieden (7 %) ligt de maximale waarde van de chemische parameters boven de normwaarde. Voor 15 leveringsgebieden ligt de maximale waarde van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. tabel 26: verdeling van de 84 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van het maximum

Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met maximum kleiner dan 25 % van de normwaarde

een of meerdere parameters met een maximum tussen 25 % en 50 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum tussen 50 % en 75 % van de normwaarde

25 23

een of meerdere parameters met een maximum tussen 75 % en 100 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een maximum boven de normwaarde

15 6

De kwaliteit van het geleverde water in Vlaanderen wordt per leveringsgebied weergegeven in figuur 18. Voor de chemische parameters werd per parameter de jaarlijkse mediane waarde bepaald. Deze mediane waarde werd getoetst aan de drinkwaternormen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

In 85 % van de geĂŤvalueerde leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters onder 50 % van de normwaarde (tabel 27). In vijf leveringsgebieden ligt de mediaan van de chemische parameters tussen 75 % van de normwaarde en de normwaarde. Dit is zo voor de leveringsgebieden FARYSÇ€TMVW LG6, De Watergroep B8, De Watergroep B17, De Watergroep L13 en De Watergroep L16. Dit telkens voor de parameter nitraat. tabel 27: verdeling van de 88 leveringsgebieden in functie van de afstand van de normwaarde voor de chemische parameters op basis van de mediaan

Aantal leveringsgebieden met: alle parameters met mediaan kleiner dan 25 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 25 % en 50 % van de normwaarde

40 35

een of meerdere parameters met een mediaan tussen 50 % en 75 % van de normwaarde een of meerdere parameters met een mediaan tussen 75 % en 100 % van de normwaarde

8 5

een of meerdere parameters met een mediaan boven de normwaarde

figuur 18: kwaliteit van het drinkwater van de chemische parameters op basis van de mediane waarde in het openbaar waterdistributienetwerk in Vlaanderen (2018)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 70

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.2 Indicatorparameters en aanvullende parameters 4.2.1 Overzicht van de kwaliteit Aangezien geen van de indicator parameters beschouwd wordt als een gezondheidsparameter ĂŠn niet strikt moet worden voldaan aan wettelijke vereisten, is de mediane concentratie het meest relevant. De normwaarden voor de indicatorparameters en aanvullende parameters werden zo afgeleid om de indicatorfunctie voor verstoringen in de productie en distributie optimaal te gebruiken en de aanvaarding van het drinkwater door de klant en het algemeen gebruik ervan te bewaken. In tabel 28 wordt een overzicht van de kwaliteit van het in 2018 verdeelde drinkwater gegeven voor de indicatorparameters en aanvullende parameters. Voor volgende indicatorparameters zijn (meer dan 1) normoverschrijdingen vastgesteld: - aluminium (1) - clostridium perfringens (2) - ijzer (115) - mangaan (24) - natrium (1) - coliformen (262) - vrije chloorresten (64) - temperatuur (27) - satuaratie-index (4) Vrije chloorresten is een operationeel sterk beĂŻnvloedbare parameter. Om de bacteriologische kwaliteit in het leidingwater te garanderen tot bij de gebruiker, gebeurt chlorering van het water. Chloorgas en natriumhypochloriet zijn de meest gebruikte desinfecteermiddelen en oxidanten in de drinkwaterbereiding. Daardoor kunnen vrije chloorresten in het leidingwater voorkomen. De stalen worden bij operationele monitoring grotendeels genomen aan de uitgang van een waterproductiecentrum. Daar ligt de chloorconcentratie nog vrij hoog. Chloor reageert weg bij het transport van het water door het netwerk. Aan de kraan bij de gebruiker worden dus steeds lagere waarden vastgesteld. Coliformen worden opgevolgd als indicator voor een mogelijk relevante kwaliteitsverandering van het water. Bij een overschrijding voert de leverancier dan ook een risicoanalyse uit: geen directe aanleiding te identificeren, andere parameters in orde, merkers voor fecale besmetting (enterokokken, E. coli) negatief â€Ś

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 28: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de indicator en aanvullende parameters op basis van de resultaten van de operationele monitoring

EENHEID

NORM

AANTAL AANTAL Conformiteitsanalyses Niet conform percentage

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

min

max

Min

max

min

max

min

max

Indicator parameters Aluminium Ammonium Chloride Clostridium perfringens Conductiviteit pH IJzer Mangaan Sulfaat Natrium Coliformen Vrije chloorresten Temperatuur Saturatie-index

µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml µS/cm µg/l µg/l mg/l mg/l aantal/100 ml Mg/l °C

200 0,5 250 0 2100 6,5<>9,2 200 50 250 200 0 250 25 > -0,5

5.099 5.197 533 2.462 5.601 5.808 5.038 5.124 419 4.422 7.085 5.944 5.900 2.207

1 0 0 2 0 0 115 24 0 1 262 64 27 4

99,98 100,00 100,00 99,92 100,00 100,00 97,72 99,53 100,00 99,98 96,30 98,92 99,54 99,82

0,000 0,000 0,000 0,000 158,000 6,790 0,000 0,000 0,000 5,800 0,000 0,000 0,000 -0,837

30,000 0,000 100,000 0,000 907,000 8,180 58,000 14,000 150,000 152,800 0,000 90,000 14,800 0,704

0,000 0,000 7,000 0,000 203,000 7,340 0,000 0,000 0,000 8,090 0,000 0,000 11,300 0,150

1600,000 0,260 180,000 3,000 1252,000 8,960 8010,000 469,000 210,000 207,400 201,000 1040,000 29,400 1,207

0,000 0,000 6,880 0,000 189,069 7,190 0,000 0,000 0,000 7,423 0,000 0,000 10,250 -0,060

800,000 0,035 121,250 0,054 923,135 8,412 122,128 17,574 172,333 170,104 2,387 207,241 18,843 0,842

0,000 0,000 6,800 0,000 191,000 7,200 0,000 0,000 0,000 7,735 0,000 0,000 10,250 -0,064

800,000 0,000 130,000 0,000 922,000 8,430 104,000 17,000 178,500 169,900 0,000 220,000 18,900 0,868

270 50 67,5 200

4.981 4.905 955 4.578

0 0 0 0

100,00 100,00 100,00 100,00

8,500 0,000 3,570 0,000

157,300 28,200 51,000 27,480

12,700 0,000 6,000 0,000

178,700 39,900 55,800 3979,000

10,771 0,000 5,750 0,000

168,635 37,443 51,000 1063,130

11,350 0,000 5,500 0,000

168,150 37,900 51,000 493,000

Aanvullende parameters Calcium Magnesium Totale hardheid Zink

Mg/l mg/l F° µg/l

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.2.2 Hardheid De hardheid van water hangt af van de natuurlijke aanwezigheid van calcium en magnesium. Twee stoffen die essentieel zijn voor de gezondheid. Hard water kan zorgen voor comfortproblemen. Vooral bij verwarmen boven 55 °C kan kalkafzetting ontstaan. Kalkafzetting aan de douchekop of aan de kraan kan verstopte kranen of leidingen veroorzaken. Kalkaanslag in boilers geeft aanleiding tot een hoger energieverbruik. Bij elektrische apparaten, zoals koffiezetapparaten, vaatwasser of wasmachine, kan kalkafzetting leiden tot verlies van energierendement. Wie wast met hard water, moet ook meer wasproduct gebruiken. In de Vlaamse drinkwaterwetgeving is voor hardheid een wettelijke maximum opgenomen van 67 °F. Zacht water kan een te kleine buffercapaciteit hebben en kan ook corrosiever zijn voor leidingnetwerken en kan leiden tot vrijstelling van metalen (aluminium, zink, lood, koper, ijzer …) uit de leiding. Daarom is in de Vlaamse drinkwaterwetgeving een minimale hardheid van 15 °F voorzien voor water dat een ontharding of ontzilting heeft ondergaan. In figuur 19 wordt de mediane waarde weergegeven van hardheid in het drinkwater in Vlaanderen. In leveringsgebied De Watergroep B11 ligt de mediane waarde boven 75 % van de normwaarde. Voor 29 andere leveringsgebieden ligt mediane waarde boven 50 % van de normwaarde. figuur 19: mediane concentratie voor hardheid in 2018

De waterleveranciers in Vlaanderen gebruiken vijf categorieën om de hardheid in te delen: • 0 – 7 °F: zeer zacht

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

• • • •

7 -15 °F: zacht 15 – 30 °F: middelhard 30 – 45 °F: hard > 45 °F: zeer hard

De mediane waarde voor hardheid ingedeeld volgens bovenstaande indeling wordt weergegeven in figuur 20. figuur 20: mediane waarde voor hardheid getoetst aan de indeling volgens de drinkwaterbedrijven

4.2.3 Natrium Natrium vind je zowel in voeding als in drinkwater terug. Als gevolg van de werking van waterontharders die gebruikers installeren ter bescherming van huishoudtoestellen en leidingen, wordt natrium vrijgegeven in het drinkwater. De natriumgehalten kunnen zo beduidend hoger liggen aan de kraan dan aan de watermeter. In 2018 werden 195 normoverschrijdingen voor natrium vastgesteld aan de kraan (zie 3.2.2.1), dit komt overeen met een normoverschrijdingspercentage van 2,93 %. Deze te hoge waarden kunnen voorkomen worden door een goede afstelling van de ontharder en door ervoor te zorgen dat de parameterwaarde van 200 mg/l voor natrium niet overschreden wordt in het ontharde water. In figuur 21 wordt de minimale, maximale en mediane waarde weergegeven van natrium in het drinkwater in Vlaanderen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 74

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 21: minimale, maximale en mediane concentratie voor natrium

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.2.4 Saturatie-index In Vlaanderen wordt gestreefd naar een asbestveilige leefomgeving tegen 204019 waarbij prioritair wordt ingezet op de bewezen schadelijke blootstellingen van asbest (m.n. inhalatieblootstellingen waarvan de gezondheidsrisico's voldoende onderzocht en bevestigd zijn door wetenschappelijk onderzoek). Op langere termijn wordt ook de vervanging van asbestcementleidingen voor drinkwater voorzien. In tussentijd worden voorzorgmaatregelen genomen zoals er voor zorgen dat het leidingwater niet agressief is. Een goede controle over de agressiviteit is een bepalende risico-reducerende factor om asbestuitloging uit asbesthoudende leidingen te voorkomen. Agressiviteit van drinkwater is een begrip dat gerelateerd is aan het oplossen of uitlogen van kalk leidingmaterialen. Water wordt als agressief bestempeld als het in staat is om kalksteen op te lossen. Agressief water is in staat om kalksteen op te lossen, heeft een te lage pH en kan leidingen uit beton of asbestcement aantasten, met een verhoogd risico op leidingbreuken of kwaliteitsbeïnvloeding. Kalkafzettend water heeft een te hoge pH waardoor er kalkaanslag optreedt in de leidingen met risico’s op debietverlaging of verstopping. Beide scenario’s zijn vanuit operationeel oogpunt ongewenst voor een watermaatschappij en kunnen ook voor de gebruikers negatief zijn. Een goede controle van ‘het evenwicht’ van het water waarbij er noch kalkoplossing noch kalkafzetting optreedt, is dus van belang. Gelet op de risico’s verbonden aan agressief water stelt het drinkwaterbesluit (bijlage I, deel C, opmerking 1) dat het drinkwater niet agressief mag zijn. De saturatie-index (SI) is een waarde voor de drijvende kracht tussen deze oplossing- of neerslagreacties. Algemeen wordt aangenomen dat bij een SI tussen -0,5 en +0,5 er geen noemenswaardige oplossingsreacties (bij te lage pH) of neerslagreacties (bij te hoge pH) plaatsgrijpen. Het water is dan in ‘evenwicht’. Naast de parameterwaarde van SI groter dan -0,5 wordt ook een streefwaarde vastgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. Toetsing aan de saturatie-index > -0,5 Gelet op de aard van de toetsingswaarde is het voor de parameter saturatie-index relevant om naar de minimale waarden te kijken. De tabel 29 geeft de resultaten van de verdeling weer op basis van de minimale en mediane waarde per leveringsgebied en opgedeeld in: - groter dan 0,25 - tussen 0,25 en 0 - tussen 0 en -0,25 - tussen -0,25 en -0,5 - kleiner dan -0,5

https://www.ovam.be/vlaams-actieplan-asbestafbouw-gaat-van-start

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 76

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

tabel 29: verdeling in de leveringsgebieden voor saturatie-index in 2018 op basis van de vastgestelde maximale en mediane waarde per individueel leveringsgebied

Parameter

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Norm

Saturatieindex

>- 0,5

> 0,25

0,25 & 0

0 & -0,25

-0,25 & -0,5

< -0,5

MIN

MED

In 27 verschillende leveringsgebieden is de minimale waarde kleiner dan 0. Bij het toetsen van de saturatie-index aan de waarde -0,5 is in 2018 in vijf leveringsgebieden een normoverschrijding vastgesteld. Dit in leveringsgebieden: - De Watergroep WVL11 (WPC Beernem - -0,538), - De Watergroep L2 (Watertoren Hamont - -0,745/Watertoren Peer - -0,684), - De Watergroep L3 (Watertoren Kaulille - -0,837), - De Watergroep L4 Watertoren Kaulille - -0,837) en - De Watergroep L6 (Watertoren Kaulille - -0,837) De mediaanwaarde ligt enkel in leveringsgebied De Watergroep L2 (-0,064) onder 50 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 22: minimale en mediane waarde van de saturatie-index

Toetsing streefwaarde jaargemiddelde > -0,2 Naast de toetsingsnorm (-0,5) wordt ook een streefwaarde voorgesteld voor het jaargemiddelde van de SI groter dan -0,2. Het jaargemiddelde per leveringsgebied wordt weergegeven in figuur 23. In alle leveringsgebieden is het jaargemiddelde groter of gelijk aan dan -0,2.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 78

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 23: jaargemiddelde van de saturatie-index per leveringsgebied

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.3 Pesticiden 4.3.1 Situering Volgens de wetgeving moeten alleen die pesticiden gemeten worden die heel waarschijnlijk in het water voorkomen dat gebruikt wordt voor de productie van water bestemd voor menselijke consumptie. Dit is dus een gebiedspecifieke benadering. Onder pesticiden wordt verstaan: gewasbeschermingsmiddelen, biociden, hun metabolieten en de relevante afbraak- en reactieproducten20. Voor elk van deze individuele pesticiden en relevante metabolieten geldt een parameterwaarde van 0,1 µg/l. Totaal pesticiden is de som van alle afzonderlijke pesticiden die bij een controleprocedure worden opgespoord en gekwantificeerd. Voor totaal pesticiden geldt een normwaarde van 0,5 µg/l. Deze normen hebben geen gezondheidskundige basis. Het uitgangspunt voor deze normen is dat geen enkel pesticide of relevante metaboliet aanwezig mag zijn in drinkwater. Hiervoor werd in 1998 als norm de toenmalige gangbare detectielimiet van 0,1 µg/l genomen. Pesticiden en hun relevante metabolieten worden als ongewenst beschouwd in drinkwater. Daarom gebeurt een analyse om na te gaan of bepaalde individuele pesticiden vastgesteld zijn boven de rapporteringsgrens. Europa vraagt om standaard te rapporteren over 13 pesticiden (inclusief relevante metabolieten). Welke pesticiden en relevante metabolieten gemeten worden in het drinkwater, bepaalt het drinkwaterbedrijf op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie (Artikel 3 § 3 van het drinkwaterbesluit). Via deze risico-evaluatie bepalen de drinkwaterbedrijven welke pesticiden en relevante metabolieten waarschijnlijk voorkomen in de bronnen die gebruikt worden voor de productie van drinkwater. Deze pesticiden worden opgevolgd in zowel het ruwwater als het afgewerkte drinkwater. De pesticiden die gerapporteerd worden door de drinkwaterbedrijven verschillen dan ook van bedrijf tot bedrijf. Onderscheid tussen werkzame stoffen en metabolieten Metabolieten zijn de afbraakproducten van de werkzame stoffen van pesticiden. De werkzame stof wordt de moederstof genoemd. De impact van deze metabolieten op mens en milieu is niet hetzelfde als die van de moederstof. Voor bepaalde metabolieten is gekend dat de toxiciteit voor de mens veel lager ligt dan die van de moederstof. Een gekend voorbeeld is de metaboliet 2,6-dichloorbenzamide (BAM) waarvan de toxiciteit veel lager ligt dan de moederstof. BAM is een metaboliet van dichlobenil. Dichlobenil is een herbicide waarvan vermoed wordt dat het kankerverwekkend is. Het product is sinds 2008 verboden. Metabolieten geven duidelijk aan dat het water verontreinigd is en dat er een antropogene beïnvloeding is ongeacht of de moederstof ook teruggevonden wordt.

Vanaf 21 oktober 2017 geldt deze nieuwe definitie van pesticiden.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 80

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.3.2 Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten In 2018 werden door de verschillende drinkwaterbedrijven gerapporteerd over 203 individuele pesticiden en zes metabolieten. Het volledige overzicht is opgenomen in bijlage 1. Niet iedere individuele stof wordt gemeten in ieder leveringsgebied, dit hangt af van de door de watermaatschappij uitgevoerde risicoanalyse (zie 4.3.1.). De cijfers van pesticiden in dit rapport zijn de pesticidemetingen uit het controleprogramma (2.1) en de metingen van de operationele monitoring (2.2). De waarde van een pesticidemeting aan de kraan wordt niet beïnvloed door de binneninstallatie en geeft dus ook een representatief beeld van de kwaliteit van het geleverd drinkwater in het volledige leveringsgebied.

4.3.3 Toetsing aan de norm < 0,1 µg/l De tabel 30 geeft een overzicht van het aantal analyses per stof, aantal boven de rapporteringsgrens en het aantal niet conforme stalen. In 2018 werd één normoverschrijding voor metaldehyde gerapporteerd. tabel 30: overzicht van de resultaten van de pesticiden opgedeeld in individuele pesticiden en individuele metabolieten

Parameter

Eenheid

Norm

Totaal analyses

Boven rapporteringsgrens

Niet conform

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

Pesticiden 2,4-DB

µg/l

0,1

874

0,11

0,00

Atrazine Bentazon

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.080 1.011

4 95

0,37 9,40

0 0

0,00 0,00

Chloorprofam DEET

µg/l µg/l

0,1 0,1

805 675

1 1

0,12 0,15

0 0

0,00 0,00

Fenitrothion Fenoprop

µg/l µg/l

0,1 0,1

466 184

1 1

0,21 0,54

0 0

0,00 0,00

Glyfosaat MCPA

µg/l µg/l

0,1 0,1

766 985

1 13

0,13 1,32

0 0

0,00 0,00

MCPP Metaldehyde

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.002 502

9 19

0,90 3,78

0 1

0,00 0,20

µg/l µg/l

0,1 0,1

1.080 105

15 3

1,39 2,86

0 0

0,00 0,00

Metabolieten Desethylatrazine Dimethylsulfamide

De normoverschrijding van metaldehyde werd bij een klant thuis vastgesteld en bedroeg 0,106 µg/l. Deze overschrijding is te wijten aan de aanwezigheid van metaldehyde in ruwwater van WPC Blankaart. Dit werd gemeld conform de gemaakte afspraken. Een bespreking van de C-meldingen is opgenomen in hoofdstuk 5.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.3.4 Toetsen aan de rapporteringsgrens Voor 11 individuele pesticiden en twee metabolieten wordt een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens (zie tabel 30). Bentazon, MCPA, Metaldehyde, desethylatrazine en dimethylsulfamide worden in meer dan 1 % van de metingen vastgesteld. Het aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten gemeten zijn boven de rapporteringsgrens wordt weergegeven in tabel 31. Bentazon (22 leveringsgebieden) en desethylatrazine (13 leveringsgebieden), worden in 10 of meer leveringsgebieden gemeten in een concentratie boven de rapporteringsgrens. tabel 31: aantal leveringsgebieden waar pesticiden of metabolieten zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG)

Aantal bemonsterde leveringsgebieden

Aantal Leveringsgebieden < RG

> RG

2,4-DB

Atrazine Bentazon

88 88

86 66

2 22

Chloorprofam DEET

81 64

80 63

1 1

Fenitrothion Fenoprop

63 16

62 15

1 1

Glyfosaat MCPA

69 88

68 82

1 6

MCPP Metaldehyde

88 65

84 61

4 4

88 7

75 4

13 3

Pesticiden

Metabolieten Desethylatrazine Dimethylsulfamde

4.3.5 Analyse per verontreinigingsgraad In tabel 32 zijn de gerapporteerde gegevens op een andere wijze verwerkt. Dezelfde normoverschrijdingen als hierboven zijn aangeduid in het rood. Voor bentazon en metaldehyde is minstens op ĂŠĂŠn locatie een maximale concentratie vastgesteld die boven 50 % van de normwaarde ligt. Bij de selectie van de maximale waarde wordt geen rekening gehouden met het feit dat het kan gaan om een eenmalige hogere waarde. Daarom is het ook zinvol om de mediane waarde te bepalen. Als de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde ligt, betekent dit dat frequenter hogere concentraties vastgesteld zijn.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 82

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Voor beide individuele pesticiden ligt de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde. De watermaatschappijen moeten erover waken dat het pesticiden- (en metaboliet)gehalte altijd voldoet aan de normwaarde. tabel 32: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de individuele pesticiden en de metabolieten op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in µg/l Kleurlegende: Groen = 0-25 % van norm, geel = 25-50% van norm, oranje = 50-75% van norm, beige = 75-100% norm, rood = groter dan norm.

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

min

max

min

max

min

max

Min

Max

2,4-DB Atrazine

0,000 0,000

0,031 0,039

0,000 0,000

0,001 0,015

0,000 0,000

0,000 0,021

Bentazon Chloorprofam

0,000 0,000

0,048 0,000

0,000 0,000

0,064 0,011

0,000 0,000

0,056 0,005

0,000 0,000

0,055 0,000

DEET Fenitrothion

0,000 0,000

0,012 0,034

0,000 0,000

0,032 0,017

0,000 0,000

0,000 0,017

Fenoprop Glyfosaat

0,000 0,000

0,011 0,026

0,000 0,000

0,001 0,002

0,000 0,000

MCPA MCPP

0,000 0,000

0,021 0,025

0,000 0,000

0,002 0,002

0,000 0,000

Metaldehyde

0,000

0,106

0,000

0,042

0,000

0,061

Desethylatrazine

0,000

0,050

0,000

0,020

0,000

0,022

Dimethylsulfamide

0,000

0,028

0,000

0,005

0,000

Parameter Pesticiden

Metabolieten

4.3.6 Analyse per leveringsgebied In figuur 24 wordt de maximale en de mediane concentratie per leveringsgebied weergegeven voor alle pesticiden. Voor de individuele pesticiden werd in zeven leveringsgebieden een maximale waarde boven 50 % van de norm vastgesteld. Dit is het geval in: - De Watergroep WVL1 (Netstaal – bentazon – 0,059 µg/l), - De Watergroep WVL6 (Netstaal – metaldehyde – 0,063 µg/l), - De Watergroep WVL7 (netstaal – metaldehyde – 0,106 µg/l), - De Watergroep WVL9 (netstaal – metaldehyde – 0,092 µg/l), - De Watergroep WVL11 (Netstaal – bentazon – 0,051 µg/l), - De Watergroep WVL12 (Netstaal – metaldhyde – 0,085 µg/l / - bentazon – 0,055 µg/l) en - De Watergroep L11 (Netstaal - bentazon – 0,064 µg/l). In de leveringsgebieden De Watergroep WVL9 en De Watergroep WVL 12 lag de maximale waarde boven 75 % van de norm.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Enkel in de leveringsgebieden De Watergroep WVL9 (metaldehyde – 0,061 µg/l) en De Watergroep L11 (bentazon – 0,055 µg/l) lag de mediane waarde ook boven 50 % van de normwaarde. Voor alle andere leveringsgebieden lag de mediaan onder 50 % van de normwaarde. figuur 24: maximale en mediane concentratie voor alle individuele pesticiden en relevante metabolieten (norm = 0,1 µg/l)

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 84

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

4.4 Niet-genormeerde stoffen 4.4.1 Situering Door de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie (Artikel 3 § 3 van het drinkwaterbesluit) hebben de drinkwaterbedrijven de verplichting om naast de wettelijke parameters ook andere niet-genormeerde stoffen op te volgen in drinkwater. Onder deze stoffen vallen onder andere de niet-relevante metabolieten, geneesmiddelen, organische stoffen … Welke niet-genormeerde stoffen gemeten worden in het drinkwater, bepaalt het drinkwaterbedrijf op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie. De VMM heeft samen met het Agentschap Zorg & Gezondheid een methodiek21 uitgewerkt hoe er omgegaan wordt met deze niet-genormeerde stoffen in drinkwater. De finaliteit is om voor nietgenormeerde stoffen een waarde te bepalen waaraan we de teruggevonden concentratie kunnen toetsen. Via deze methodiek kunnen verschillende ‘waarden’ afgeleid worden: - een nieuwe parameterwaarde: wettelijke kwaliteitseis die toegevoegd wordt in bijlage I van het drinkwaterbesluit; - een richtwaarde: wordt vastgelegd voor micro-organismen, parasieten of andere stoffen waarvoor geen parameterwaarde beschikbaar is en die relevant beschouwd worden voor drinkwater; - een voorzorgswaarde: een veilig toxicologisch onderbouwde waarde, die aangeeft - op basis van de structuurkenmerken van de stof - vanaf wanneer een stof een gezondheidskundige impact zou kunnen hebben. Dit is geen wettelijke kwaliteitseis maar wel een waarde die de drinkwaterbedrijven en de toezichthouders gebruiken om te toetsen of de vastgestelde concentratie van niet genormeerde stoffen in drinkwater toxicologisch relevant is. Tot nu toe is het nog niet nodig geweest om richtwaarden of nieuwe parameterwaarden vast te leggen. Voor 22 stoffen werd door Vlaams instituut voor technologisch onderzoek (VITO) in opdracht van de VMM een voorzorgswaarde bepaald (zie tabel 33). tabel 33: lijst van niet-genormeerde stoffen waarvoor VITO een voorzorgswaarde afleidde

Stof 1H-benzotriazole

Cas nr. 95-14-7

Voorzorgwaarde 4,5 µg/l

2,6-dichloorbenzamide (BAM)

2008-58-4

4,5 µg/l

Alachloor ESA Alachloor OA Desfenylchloridazon Diisopropylether Dimethenamid ESA Dimethenamid OA Flufenacet ESA

142363-53-9 171262-17-2 6339-19-1 108-20-3 205939-58-8 380412-59-9 201668-32-8

4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l

Type stof Krachtige inhibitor voor koper en een precursor voor actieve farmaceutische stoffen Niet-relevante metaboliet van herbicide dichlobenil en fungicide fluopicolide Niet-relevantie metaboliet van herbicide alachloor Niet-relevantie metaboliet van herbicide alachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide chloridazon Oplosmiddel en antiklopmiddel Niet-relevante metaboliet van herbicide dimethenamid Niet-relevante metaboliet van herbicide dimethenamid Niet-relevante metaboliet van herbicide flufenacet

Titel nota en link toevoegen

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Stof Flufenacet OA Iomeprol Iopromide Metazachloor ESA Metazachloor OA Metformin Methyldesfenylchloridazon Methyl tertiair-butyl ether (MTBE) Metolachloor ESA Metolachloor OA Tolytriazole

Cas nr. 201668-31-7 78649-41-9 73334-07-3 1231244-60-2 657-24-9 17254-80-7 1634-04-4

Voorzorgwaarde 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l

171118-09-5 152019-73-3 29385-43-1

4,5 µg/l 4,5 µg/l 4,5 µg/l

Triethylfosfaat

78-40-0

0,9 µg/l

Vis-01

28343-61-5

4,5 µg/l

Type stof Niet-relevante metaboliet van herbicide flufenacet Röntgencontrastmiddel Röntgencontrastmiddel Niet-relevante metaboliet van herbicide metazachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide metazachloor Antidiabetica Niet-relevante metaboliet van herbicide chloridazon Oplosmiddel, aan benzine toegevoegd om klopvastheid te verhogen Niet-relevante metaboliet van herbicide metolachloor Niet-relevante metaboliet van herbicide metolachloor Corrosie-inhibitor voor koper, in antioxidanten en ontwikkelaars voor fotografie industriële katalysator, stabilisator voor harsen, weekmaker voor plastics, solvent, stabilisator voor peroxides, additief voor polymeren en intermediair in de productie van pesticiden Niet-relevante metaboliet van fungicide chloorthalonil

4.4.2 Toetsing aan de voorzorgswaarde Een overzicht van het aantal analyses per stof en de resultaten boven de rapporteringsgrens en de voorzorgswaarde is weergegeven in tabel 34. In 2018 werd voor geen enkele stof een overschrijding van de voorzorgswaarde vastgesteld. tabel 34: overzicht van de resultaten van de niet-genormeerde stoffen in drinkwater Boven

Boven

rapporteringsgrens

voorzorgswaarde

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

214

38,32

0,00

213 214

42 75

19,72 35,05

0 0

0,00 0,00

4,5

14,77

0,00

4,5 4,5

88 1739

7 448

7,95 25,76

0 0

0,00 0,00

Desfenylchloridazon Dimethenamid ESA

4,5 4,5

414 82

229 15

55,31 18,29

0 0

0,00 0,00

Dimethenamid OA Flufenacet ESA

4,5 4,5

88 88

9 18

10,23 20,45

0 0

0,00 0,00

Flufenacet OA Metazachloor ESA

4,5 4,5

85 279

13 112

15,29 40,14

0 0

0,00 0,00

Metazachloor OA Methyldesfenylchloridazon

4,5 4,5

263 172

87 82

33,08 47,67

0 0

0,00 0,00

Metolachloor ESA

4,5

279

176

63,08

0,00

Voorzorgswaarde (µg/l)

Aantal analyses

Iomeprol

4,5

Iopromide Metformin

4,5 4,5

Alachloor ESA Alachloor OA BAM

Stof Geneesmiddelen

Niet-Relevante metabolieten

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 86

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Metolachloor OA

4,5

279

26,88

0,00

Vis-01

4,5

422

7,11

0,00

1H-benzotriazole

4,5

171

21,05

0,00

Diisopropylether

4,5

231

0,00

MTBE

4,5

1534

1,24

0,00

Tolytriazole

4,5

168

3,57

0,00

0,9

0,00

Organische stoffen

Triethylfosfaat

4.4.3 Toetsing aan de rapporteringsgrens Twee stoffen, diisopropylether en triethylfosfaat, werden in 2018 geen enkele keer boven de rapporteringsgrens vastgesteld in het drinkwater (zie tabel 34). Het percentage boven de rapporteringsgrens varieert tussen een maximum van 63,1 % voor metolachloorESA en een minimum van 1,2 % voor MTBE. Het aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn vastgesteld boven de rapporteringsgrens wordt weergegeven in tabel 35. Niet elke stof hoeft gemeten te worden in elk leveringsgebied. Op basis van de risico-evaluatie en risicobeheerstrategie bepalen de watermaatschappijen welke stof relevant is om op te volgen in de verschillende leveringsgebieden. De volgende stoffen worden in 10 of meer leveringsgebieden gemeten in een concentratie boven de rapporteringsgrens: - iomeprol (10 leveringsgebieden), - metformin (21 leveringsgebieden), - BAM (39 leveringsgebieden), - desfenylchloridazon (42 leveringsgebieden), - metazachloor ESA (10 leveringsgebieden), - metazachloor OA (14 leveringsgebieden), - methyldesfenylchloridazon (21 leveringsgebieden), - metolachloor ESA (28 leveringsgebieden), - metolachloor OA (24 leveringsgebieden) en - 1-H benzotriazole (10 leveringsgebieden). tabel 35: aantal leveringsgebieden waar niet-genormeerde stoffen zijn gemeten onder of boven de rapporteringsgrens (RG) Aantal leveringsgebieden Aantal bemonsterde leveringsgebieden

< RG

> RG

Iomeprol Iopromide

31 31

21 24

10 7

Metformin

Stof Geneesmiddelen

Niet-relevante metabolieten

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Alachloor ESA Alachloor OA

23 23

18 19

5 4

BAM Desfenylchloridazon

88 52

49 10

39 42

Dimethenamid ESA Dimethenamid OA

23 23

17 18

6 5

Flufenacet ESA Flufenacet OA

23 23

18 15

5 8

Metazachloor ESA Metazachloor OA

42 42

32 28

10 14

Methyldesfenylchloridazon Metolachloor ESA

32 42

11 14

21 28

Metolachloor OA

Vis-01

1H-benzotriazole

Diisopropylether

MTBE

Tolytriazole

Triethylfosfaat

Organische stoffen

4.4.4 Analyse per verontreinigingsgraad Een overzicht van de kwaliteit van het in 2018 verdeelde drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen is opgenomen in tabel 36. Bij geen enkele niet-genormeerde stof wordt een maximale concentratie vastgesteld boven 50 % van de voorzorgswaarde. tabel 36: overzichtstabel van de kwaliteit van het drinkwater voor de niet-genormeerde stoffen op basis van de resultaten van de operationele monitoring en het controleprogramma uitgedrukt in Âľg/l Voorzorgs-

MINIMUM

MAXIMUM

GEMIDDELDE

MEDIAAN

waarde (Âľg/l)

min

Max

min

max

Min

max

min

max

Iomeprol

4,5

0,000

0,023

0,000

0,339

0,000

0,095

0,000

0,082

Iopromide Metformin

4,5 4,5

0,000

0,032

0,000

0,381

0,000

0,118

0,000

0,106

0,000

0,824

0,000

0,470

0,000

0,453

Alachloor ESA

4,5

0,000

0,064

0,000

0,217

0,000

0,098

0,000

0,101

Alachloor OA BAM

4,5 4,5

0,000

0,171

0,000

0,039

0,000

0,026

0,000

0,080

0,000

0,163

0,000

0,118

0,000

0,120

Desfenylchloridazon Dimethenamid ESA

4,5 4,5

0,000

1,377

0,000

2,190

0,000

1,698

0,000

1,648

0,000

0,325

0,000

0,077

0,000

0,094

Stof Geneesmiddelen

Niet-relevante metabolieten

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 88

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Dimethenamid OA Flufenacet ESA

4,5 4,5

0,000

0,107

0,000

0,028

0,000

0,159

0,000

0,082

0,000

0,083

Flufenacet OA Metazachloor ESA

4,5 4,5

0,000

0,106

0,000

0,134

0,000

0,089

0,000

0,286

0,000

0,096

0,000

0,093

Metazachloor OA Methyldesfenylchloridazon

4,5 4,5

0,000

0,050

0,000

0,225

0,000

0,091

0,000

0,088

0,000

0,106

0,000

0,237

0,000

0,118

0,000

0,118

Metolachloor ESA

4,5

0,000

0,412

0,000

0,880

0,000

0,606

0,000

0,566

Metolachloor OA

4,5

0,000

0,271

0,000

0,541

0,000

0,371

0,000

0,355

Vis-01

4,5

0,000

0,044

0,000

0,572

0,000

0,148

0,000

0,086

1H-benzotriazole

4,5

0,000

0,014

0,000

0,040

0,000

0,016

0,000

0,023

Diisopropylether

4,5

0,000

MTBE

4,5

0,000

0,110

0,000

0,028

0,000

Tolytriazole

4,5

0,000

0,044

0,000

0,007

0,000

Organische stoffen

0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 Triethylfosfaat 0,9 Kleurlegende: Groen = 0-25 % van voorzorgswaarde, geel = 25-50% van voorzorgswaarde, oranje = 50-75% van voorzorgswaarde, beige = 75-100% norm, rood = groter dan voorzorgswaarde.

4.5 Validatieprogramma In de loop van 2018 bemonsterde VITO 10 leveringsgebieden. In hoofdstuk 2.4.1 wordt meer informatie gegeven over het doel van het validatieprogramma. In bijlage 3 bij dit rapport staat per leveringsgebied: - de gemeten parameterwaarden; - de toetsing van de resultaten van de onafhankelijke controle t.o.v. de resultaten die worden aangeleverd door de watermaatschappijen.

4.5.1 Toetsing aan de wettelijke kwaliteitseisen Uit de toetsing van de onafhankelijke waarden aan de parameterwaarden uit het drinkwaterbesluit (zie hoofdstuk 1.4) blijkt dat enkel in leveringsgebied Knokke een normoverschrijding vastgesteld werd voor lood. Overschrijdingen voor lood zijn vaak het gevolg van problemen met de leidingen van de klant.

4.5.2 Toetsing aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen per leveringsgebied In bijlage 3 wordt de waarde van VITO getoetst aan de gerapporteerde waarde van de watermaatschappijen. De toetsing gebeurt conform de werkwijze beschreven onder 2.3.3. Uit bijlage 3 blijkt dat twee betekenisvolle afwijkingen gevonden zijn tussen de meetwaarde van VITO en de gerapporteerde waarde van de watermaatschappij. Dit voor: â€˘ lood in leveringsgebied Knokke â€˘ ijzer in leveringsgebied De Watergroep WVL2

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De betekenisvolle afwijking van lood leidt tot een normoverschrijding van de meetwaarde van VITO. Deze overschrijding van lood is het gevolg van problemen met de leidingen van de klant. De betekenisvolle afwijking van ijzer in leveringsgebied WVL 2 is te verklaren door problemen met gecorrodeerde leidingen van de klant. Vaak gaat het om tijdelijke problemen met gecorrodeerde leidingen waardoor â€“ afhankelijk van het gebruik â€“ de ijzerconcentratie sterk kan schommelen. Er zijn dus geen aanwijzingen dat de gegevens die de watermaatschappijen aanleveren niet kwalitatief correct zijn.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 90

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

5 POTENTIEEL ERNSTIGE BEDREIGING VOOR DE GEZONDHEID 5.1 Situering Bij een ernstige bedreiging voor de gezondheid, ongeacht of aan de kwaliteitseisen wordt voldaan of niet, onderbreekt de waterleverancier de levering van drinkwater, beperkt hij het gebruik ervan of neemt hij andere maatregelen om de gezondheid te beschermen. De waterleverancier beslist welke maatregelen noodzakelijk zijn en houdt daarbij rekening met de risico's die de onderbreking van de levering of de inperking van het gebruik van drinkwater kunnen opleveren voor de gezondheid. Deze beslissing wordt onmiddellijk gecommuniceerd aan de bevoegde entiteit Leefmilieu (d.i. de afdeling bevoegd voor operationeel waterbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij) en de bevoegde entiteit Volksgezondheid (d.i. de afdeling Preventie van het Agentschap Zorg en Gezondheid), die ook te allen tijde op eigen initiatief advies kunnen verstrekken over deze maatregelen. De waterleverancier informeert de klanten en de verbruikers onmiddellijk over de situatie en geeft hen het nodige advies. De klant verleent zijn medewerking aan de waterleverancier om de verbruikers te informeren.

5.2 C-meldingen in 2018 5.2.1 Overzicht In 2018 ontving de toezichthouder drinkwater 13 C-meldingen (zie tabel 37). Vijf vaststellingen gebeurden na een melding door een klant. Eén vaststelling gebeurde naar aanleiding van werken en één naar aanleiding van een milieu-incident. De andere vaststellingen gebeurden ten gevolge van analyses van de kwaliteit van het water in het kader van het wettelijk controleprogramma van de watermaatschappijen. tabel 37: overzicht van de ontvangen C-meldingen bij de toezichthouder drinkwater in 2018 Nr. 1

Vaststelling na Wettelijk controleprogramma

Afwijking Arseen

Watermaatschappij De Watergroep

Leveringsgebied L1

Oorzaak Falende waterbehandeling

Klacht klant

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Wanverbinding

Klacht klant

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Wanverbinding

Werken

Bruinwater

De Watergroep

WVL2

Klacht klant

Bruinwater

Water-link

PST

Spoelen toevoerleiding na werken Wanverbinding met grondwater

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Klacht klant

Bacteriologisch

FARYSǀTMVW

Wanverbinding

Wettelijk controleprogramma

Bacteriologisch

De Watergroep

WVL11

Onbekend

Wettelijk controleprogramma

Nitriet

De Watergroep

Wettelijk controleprogramma

Bacteriologisch

De Watergroep

OVL2

Onvolledige nitrificatie van ammonium Onbekend

Wettelijk controleprogramma

Bacteriologisch

De Watergroep

WVL7

Klacht klant

PAK’s

De Watergroep

WVL2

Wanverbinding met regenwater Distributieleiding

Wettelijk controleprogramma

Metaldehyde

De Watergroep

WVL7

Aanwezig in de bronnen

Milieu-incident

Ammonium

Water-link

AWW PST

Accidentele verontreiniging door gezonken schip Albertkanaal

5.2.2 Bespreking 5.2.2.1 Normoverschrijding arseen in WPC Lommel – De Watergroep In het WPC Lommel werd op 11 januari 2018 een normoverschrijding van arseen vastgesteld. In de winning van Lommel is van nature een verhoogde arseenconcentratie aanwezig in het grondwater. Bij de hername (17/01/2018) werd de normoverschrijding bevestigd (10,3 µg/l). De Watergroep voerde de nodige maatregelen uit en de toestand normaliseerde zodat op 19 januari de arseenconcentratie onder de drinkwaternorm lag. De evolutie van de arseenconcentratie in WPC Lommel en RES Leopoldsburg is weergegeven in figuur 25. Tijdens deze calamiteit werd ook één normoverschrijding vastgesteld in het reservoir van Leopoldsburg dat bevoorraad wordt vanuit het WPC Lommel. Bij de klanten zelf werden geen normoverschrijdingen vastgesteld.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 92

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 25: evolutie van arseen concentratie (µg/l) in het WPC Lommel en RES Leopoldsburg

5.2.2.2 Bacteriologische verontreiniging in Koolkerke - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van een geurklacht van een bewoner werd op 1 februari 2018 door FARYSǀTMVW een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waterdistributienetwerk in Koolkerke, een deelgemeente van Brugge. Het getroffen gebied werd in afzondering geplaatst en de betrokken klanten (700) werden verwittigd om het leidingwater niet te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Deze klanten kregen gedurende vier dagen water via een alternatieve waterbevoorrading. FARYSǀTMVW startte met het chloreren en spoelen van het afgebakende gebied. De vermoedelijke oorzaak van de kwaliteitsproblemen is vreemd water dat in het waterdistributienetwerk terecht gekomen is. Na zes dagen was de toestand opnieuw genormaliseerd en kon het kraantjeswater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. FARYSǀTMVW voorzag een verdere opvolging binnen het afgebakende gebied. 5.2.2.3 Bacteriologische verontreiniging in Ronse - FARYSǀTMVW In Ronse werd op 2 maart 2018 naar aanleiding van geurklachten een bacteriologische verontreiniging vastgesteld in het waterdistributienetwerk.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Het getroffen gebied in de gemeente Ronse werd in afzondering geplaatst. De betrokken klanten (25 aftakkingen) kregen het advies om het water niet meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. FARYSǀTMVW startte onmiddellijk met chloreren en spoelen van het betrokken gebied. De vermoedelijke oorzaak van de kwaliteitsproblemen is vreemd water dat in het waterdistributienetwerk terecht gekomen is. Na vijf dagen bleek de toestand terug genormaliseerd en werd de ondrinkbaarheidsverklaring opgeheven. FARYSǀTMVW volgde de zone verder op via controlestalen. 5.2.2.4 Verkleuring van het drinkwater in de regio Kuurne-Harelbeke – De Watergroep In de loop van de nacht van 7 april 2018 werd door De Watergroep een nieuwe toevoerleiding in dienst genomen om de gemeente Kuurne en Harelbeke beter te bevoorraden. Ondanks preventieve spoelingen is er bruin water verspreid naar de klanten (+/- 3.000). Dit bruinwater is afkomstig van de toevoerleiding die de nieuwe leiding voedt en waar het water van richting is veranderd bij indienstname. Dit veroorzaakte opwerveling van sediment in het waterdistributienetwerk. Uit de kwaliteit controles van De Watergroep bleek dat het water geen bacteriologisch risico inhoudt en daarom werd er ook geen ondrinkbaarheidsverklaring uitgestuurd. 5.2.2.5 Verontreiniging van het distributienetwerk door grondwater in Edegem – Water-link Naar aanleiding van verschillende klachten over bruinwater kreeg een aantal straten in Edegem een ondrinkbaarheidsverklaring. De oorzaak van deze bruinwater klachten was het terugpompen van grondwater door een klant. Na vaststelling van het terugpompen werd de aansluiting onmiddellijk verwijderd. Water-link startte met spoelen van het distributienet en de kwaliteitscontroles na spoelen waren conform. Na vier dagen werd het distributienetwerk terug vrij gegeven en werd de ondrinkbaarheidsverklaring opgeheven. 5.2.2.6 Bacteriologische verontreiniging – Zulte - FARYSǀTMVW Naar aanleiding van een geurklacht in Zulte, werd op 12 juni 2018 het getroffen gebied (+/- 40 klanten) in afzondering geplaatst en onmiddellijk gestart met het spoelen van de leidingen. De staalnames bevestigden de aanwezigheid van een bacteriologische verontreiniging. FARYSǀTMVW startte met het chloreren en spoelen van de leidingen. Ook werden de bewoners verwittigd om geen leidingwater meer te gebruiken als drinkwater, bij bereiding van voeding en dranken of om de tanden te poetsen. Een alternatieve waterbevoorrading werd opgestart door FARYSǀTMVW.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 94

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De vermoedelijke oorzaak van de kwaliteitsproblemen is vreemd water dat in het waterdistributienetwerk terecht gekomen is. Na zes dagen was de toestand opnieuw genormaliseerd en kon het kraantjeswater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. Verdere opvolging binnen het afgebakende gebied werd voorzien. 5.2.2.7 Bacteriologische verontreiniging – Snellegem – De Watergroep Op 14 juni 2018 werd op basis van het wettelijk controleprogramma op drie verschillende plaatsen in Snellegem een bacteriologische verontreiniging vastgesteld. De drie gebieden werden in afzondering geplaatst en kregen alle drie een kookadvies. De Watergroep startte met het spoelen van de distributieleidingen in de verschillende zones en al snel bleek de toestand te verbeteren. Zo werd na zeven dagen in twee van drie gebieden het kookadvies opgeheven. Twee dagen later werd ook in het derde gebied het kookadvies opgeheven. De oorzaak werd niet gevonden door De Watergroep. Verder opvolging in de verschillende gebieden werd voorzien. 5.2.2.8 Normoverschrijding nitriet in RES Neeroeteren – De Watergroep In reservoir Neeroeteren werd in 2018 een normoverschrijding voor nitriet herbevestigd. In dit reservoir werden ook in 2017 vier normoverschrijdingen voor nitriet vastgesteld, waarvan één herbevestigd. Een evolutie van de nitrietconcentratie in RES Neeroeteren sinds 2017 is weergegeven in figuur 26. De normoverschrijdingen in RES Neeroeteren is te verklaren door een onvolledige nitrificatie van ammonium dat aanwezig is in het water afkomstig van WPC Leut-Meeswijk. Sinds oktober 2018 wordt het reservoir bevoorraad vanuit het nieuwe WPC Vlakenhof en zal het probleem van onvolledige nitrificatie niet meer voorkomen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

figuur 26: evolutie van nitriet concentratie (mg/l) in het RES Neeroeteren

5.2.2.9 Bacteriologische verontreiniging in Watertoren Eeklo â€“ De Watergroep Uit wettelijke controle van 9 augustus 2018 werd in watertoren van Eeklo een bacteriologische verontreiniging vastgesteld. Bij hername bleek dat de toevoerleiding naar de watertoren conform was. De uitgang van de watertoren en twee netstalen in de buurt waren bij hername niet conform. De watertoren werd extra gechloreerd en bij visuele inspectie werd geen bron vastgesteld. Bij hername na chloreren waren alle stalen terug conform. 5.2.2.10 Bacteriologische verontreiniging in Langemark â€“ De Watergroep In juni 2018 werd in Langemark al een verhoogd aantal coliformen vastgesteld. Coliformen is een indicator parameter die indicatie geeft voor mogelijk fecale verontreiniging. Na de nodige controle van binnenhuisinstallaties, spoelen en chloreren werden geen coliformen meer vastgesteld. Uit opvolgingsstalen bleek dat sinds 18 augustus 2018 naast coliformen ook E. coli werd vastgesteld. E. coli is een gezondheidskundige drinkwater parameter waarbij onmiddellijk actie moet worden ondernomen.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 96

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

De Watergroep bakende het getroffen gebied af, startte met het spoelen en zorgde voor een continu verversing van het waterdistributienetwerk. De betrokken klanten (+/- 70 aftakkingen) kregen een kookadvies. De mogelijke oorzaak was een wanverbinding met regenwater bij een klant. Na zeven dagen was de toestand opnieuw genormaliseerd en kon het kraantjeswater opnieuw onbeperkt gebruikt worden. 5.2.2.11 PAK verontreiniging van het drinkwater in de Pieter Verhaeghestraat te Kuurne – De Watergroep Na een klacht over benzinegeur stelde De Watergroep in de Pieter Verhaeghestraat in Kuurne een chemische verontreiniging van PAK’s vast. De betrokken klanten (5 aftakkingen) kregen onmiddellijk een ondrinkbaarheidsverklaring en een alternatieve waterbevoorrading. De Watergroep startte met een oorzaakanalyse, waarbij verschillende scenario’s werden onderzocht. Zo werd onderzocht of er in de buurt van de aftakkingen in PE (doorlatend voor bepaalde chemische componenten) lekkende tanken of een bodemverontreiniging aanwezig is. Via visueel nazicht bleek dat er geen bodemverontreiniging was. Preventief werden de PE-aftakkingen vervangen door niet-doorlatend materiaal. Na opzoekingen in de literatuur bleek dat in het verleden bepaalde gietijzeren leidingen vanbinnen een coating hebben van bitumen. In bepaalde omstandigheden (beschadiging coating, hoog verbruik …) kunnen uit de bitumen coating PAK’s in oplossing komen. De Watergroep gaf aan dat de distributieleidingen uit gietijzer bestaan. Nadat aangetoond was door de nodige controles dat het water terug conform was, kregen de betrokken klanten terug de toegang tot drinkbaar water. De Watergroep plant een vervanging van de distributieleiding. Deze vervanging was afgerond in juli 2019. 5.2.2.12 Normoverschrijding metaldehyde in WPC Blankaart – De Watergroep Metaldehyde is een pesticide dat aanwezig is in slakkenkorrels. Metaldehyde wordt - op vraag van de toezichthouder - nog maar recent opgevolgd door watermaatschappijen. In 2018 werden voor metaldehyde normoverschrijdingen vastgesteld aan de uitgang van het WPC van de Blankaart. De evolutie van de metaldehyde concentratie in WPC Blankaart wordt weergegeven in figuur 27. De Watergroep startte een onderzoek naar de oorzaak van het voorkomen van metaldehyde. Metaldehyde komt voor in het ruwwater dat het waterspaarbekken van de Blankaart voedt en waarvan het WPC Blankaart drinkwater produceert.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Metaldehyde is een stof die verwijderd kan worden door actief kool, maar het verwijderingsrendement neemt zeer snel af in functie van het volume dat behandeld wordt. Hierdoor moet de actief kool sneller geregenereerd worden. De normoverschrijdingen vastgesteld in oktober werd herbevestigd in het daaropvolgende staal en werd dan ook gemeld aan de VMM. Na vervanging van de actief kool lag de metaldehyde concentratie weer onder de drinkwaternorm (0,1 µg/l). De drinkwaternorm heeft geen gezondheidskundige basis. Een kortstondige overschrijding van de drinkwaternorm houdt dan ook geen risico in voor de volksgezondheid. De VMM, samen met De Watergroep, de landbouworganisaties en de phytosector, engageren zich om samen een oplossing te zoeken om metaldehyde in de voedende waterlopen te laten dalen. Ook bij de klanten in leveringsgebied WVL7 werd één normoverschrijding voor metaldehyde vastgesteld. Deze werd niet herbevestigd bij hername. figuur 27: evolutie van de metaldehyde concentratie (µg/l) in WPC Blankaart

5.2.2.13 Gezonken boot op het Albertkanaal – Water-link Op 13 november 2018 zonk op het Albertkanaal ter hoogte van de spoorbrug Herentals-Lier een binnenschip geladen met een meststof van ammoniumnitraat. Een groot deel van de vracht kwam in het Albertkanaal terecht.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 98

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Vanaf het moment dat de verontreiniging de watervang bereikte, werden de watervangen van Water-link, van Broechem (Albertkanaal) en van Lier-Duffel en Eeckhoven (Netekanaal) dichtgezet. WPC Oelegem (Watervang Broechem) en WPC Walem (watervang Eeckhoven) hadden voldoende reserves en ondervonden geen impact van de verontreiniging. WPC van Notmeir (watervang Lier-Duffel) had onvoldoende reserve en heeft dus noodgedwongen water ingenomen met een verhoogde ammoniumconcentratie. Daarom startte Water-link in WPC Notmeir een super oxidatie op, zo werd via breekpuntschlorering ammonium verwijderd. Water-link volgde vanaf 26 november 2018 dagelijks extra parameters op in WPC Notmeir en rapporteerde dagelijks aan de VMM. De parameters (o.a. ammonium, nitraat, nitriet, totaal trihalomethanenâ€Ś) worden verder opgevolgd tot de ammoniumverontreiniging de innamepunten voorbij was en WPC Notmeir terug normaal kon werken zonder oxidatiestap. Geen enkele keer werd voor de parameters een normoverschrijding vastgesteld in het drinkwater van WPC Notmeir.

5.2.3 Conclusie Uit een analyse van de C-meldingen van 2018 blijkt dat de calamiteiten met de grootste impact veroorzaakt worden door bacteriologische besmettingen van het openbaar waterdistributienetwerk. Deze bacteriologische besmettingen zijn meestal een gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallaties met ander water zoals regenwater, grondwater â€Ś in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. Hierdoor komt ander water in het openbaar waterdistributienetwerk terecht. Verbindingen tussen het openbaar waterdistributienetwerk en andere soorten water moeten absoluut vermeden worden. In de Vlaamse wetgeving staat dat er geen verbinding mag zijn. Elke binnenhuisinstallatie moet ook beantwoorden aan de voorschriften van het technisch reglement van Aquaflanders. Bijkomend is een keuring verplicht bij elke nieuwbouw en bij elke gerenoveerde sanitaire installatie. In 2018 was de grootste potentiĂŤle bedreiging voor de volksgezondheid, de gezonken boot op het Albertkanaal. Door de consequente opvolging van Water-link was er geen impact op de drinkwatervoorziening.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

6 CONCLUSIE •

In 2018 werden 10.418 controles van parameter groep A (bewaking) en 730 controles van parameter groep B (audit) uitgevoerd bij de klanten.

•

Het totale conformiteitspercentage bedraagt 99,55 %.

•

De meeste normoverschrijdingen voor microbiologische en chemische parameters werden vastgesteld voor lood, nikkel, enterokokken, E. coli en nitriet.

•

Bij vier (1x enterokokken en 3 x lood) normoverschrijdingen lag de oorzaak bij de waterleverancier. Voor vijf andere loodoverschrijdingen was het een gedeelde verantwoordelijkheid tussen waterleverancier en klant.

•

De meeste normoverschrijdingen voor de indicator parameters werden vastgesteld voor coliformen, ijzer, natrium en de saturatie-index. Deze zijn gezondheidskundig weinig relevant.

•

Voor lood zijn 90 van de 193 normoverschrijdingen veroorzaakt door de binneninstallatie bij de klant.

•

In 82 publieke gebouwen gericht op jonge kinderen werd een loodwaarde hoger dan 5 µg/l vastgesteld. o Uit de resultaten van de visuele screening bleek dat voor 11 van de 82 publieke gebouwen nog loden leidingen aanwezig zijn. In één gebouw werd nog een loden aftakking vastgesteld. o Vanuit het Vlaamse Agentschap Zorg & Gezondheid kregen acht tappunten gespreid over zeven publieke gebouwen gericht op (jonge) kinderen het advies dat het water niet geschikt is voor menselijke consumptie, te wijten aan de te hoge loodwaarde in drinkwater. Voor zeven tappunten in zeven publieke gebouwen kreeg de verantwoordelijke het advies om de loden leidingen te vervangen en het water in afwachting van deze vervanging niet te gebruiken voor consumptie.

•

In 2018 werd voor vijf parameters een normoverschrijding vastgesteld bij controles in het waterdistributienetwerk (watertorens, reservoirs …), namelijk voor E. coli, enterokokken, arseen, nitraat en nitriet.

•

Volgende chemische parameters zijn aandachtparameters voor drinkwaterbedrijven: arseen, bromaat, chloraat, fluoride, nitraat, nitriet en totaal trihalomethanen. Deze stoffen worden in minstens één leveringsgebied vastgesteld boven 50 % van de normwaarde.

•

203 verschillende pesticiden en zes metabolieten werden in 2018 opgevolgd: o 11 individuele pesticiden en twee metabolieten werden in een concentratie gemeten boven de rapporteringsgrens. o Eén normoverschrijding voor metaldehyde werd vastgesteld. o Voor bentazon en metaldehyde lag de maximale concentratie boven 50 % van de normwaarde.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 100

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

•

Sinds 2018 werden 22 niet-genormeerde stoffen opgevolgd in drinkwater. Hiervoor werd een voorzorgswaarde bepaald. o 20 van de 22 niet-genormeerde stoffen werden vastgesteld in drinkwater boven de rapporteringsgrens. o Geen enkele niet-genormeerde stof werd boven de voorzorgswaarde vastgesteld.

•

In 2018 ontvingen de toezichthouders 13 meldingen van de drinkwatermaatschappijen van een potentieel ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. Vijf ervan gebeurden na melding door een klant. o De calamiteiten met de grootste impact werden veroorzaakt door bacteriologische besmettingen van het openbaar waterdistributienetwerk. o Deze bacteriologische besmettingen zijn een meestal gevolg van wanverbindingen (onvoldoende scheiding) in binnenhuisinstallatie van de klant met ander water zoals regenwater, grondwater … in combinatie met een slecht werkende terugslagklep. o In 2018 was de grootste potentiële bedreiging voor de volksgezondheid, de gezonken boot op het Albertkanaal. Door de snelle en consequente opvolging van Water-link was er geen impact op de drinkwaterkwaliteit en dus geen bedreiging voor de Volksgezondheid.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

101

Geanalyseerde individuele pesticiden en relevante metabolieten Individuele pesticiden / relevante metaboliet 1,3-dichloorpropeen, cis 1,3-dichloorpropeen, trans 2,4,5-T 2,4-D 2,4-DB 4,6-dinitro-o-cresol Aclonifen a-endosulfan a-hexachloorcyclohexaan Alachloor Aldicarb Aldrin Ametryn Amitrole Atraton Atrazine Azinfos-ethyl Azinfos-methyl Azoxystrobin b-endosulfan benfluralin Bentazon b-hexachloorcyclohexaan Bifenyl Boscalid Bromacil Bromofos Bromofos-methyl Bromoxynil broommethaan Captan

Aantal analyse

Aantal LG gemeten

Individuele pesticiden / relevante metaboliet

Aantal analyse

Aantal LG gemeten

255 333 889 1005 889 39 661 483 477 831 12 483 707 6 647 1087 422 635 675 454 615 1022 479 9 677 1075 470 470 39 480 6

39 39 79 88 79 1 64 68 68 78 1 68 63 1 63 88 63 64 65 68 63 88 68 1 65 88 63 63 1 62 1

g-hexachloorcyclohexaan Glyfosaat Heptachloor Heptachloorepoxide, cis Heptachloorepoxide, trans Heptenofos Hexachloorbenzeen Hexazinone Imazalil Imidacloprid Ioxynil Iprodione Isodrin Isoproturon isoxaben koolstofdisulfide Kresoxim-methyl Lambda-cyhalothrin-B Lenacil Linuron Malathion Maleic hydrazide Mancozeb Mandipropamid Maneb MCPA MCPB MCPP Mesotrione Metabenzothiazuron Metalaxyl

688 761 479 484 484 469 23 945 12 40 6 654 481 1087 1 78 664 669 831 1087 467 6 6 7 6 996 903 1013 7 1075 628

69 69 68 68 68 63 7 79 1 2 1 65 68 88 1 1 63 63 66 88 63 1 1 2 1 88 84 88 2 88 64

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 102

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Carbeetamide Carbendazim Carbofuran Carbophenothion Chloorbromuron Chloorprofam Chloortoluron Chlordaan, cis Chlordaan, trans Chlorfenvinfos-E Chlorfenvinfos-Z Chloridazon Chlormequat Chlorothalonil Chlorpyrifos Chlorpyrifos-ethyl Chlorpyrifos-methyl Clomazone Clopyralid Clothianidine Coumafos Cyanazine cyproconazole DEET Demeton Desethylatrazine Desisopropylatrazine Desmetryn d-hexachloorcyclohexaan Diazinon Dibroomchloorpropaan Dicamba Dichlobenil Dichloorprop Dichlorobenzophenone Dichlorprop Dichlorvos Dieldrin Diflubenzuron Diflufenican

959 962 26 456 12 805 1087 469 484 470 470 1087 13 6 9 676 679 7 13 37 582 1075 1 679 190 1087 1087 707 483 470 699 198 451 213 458 690 662 481 12 915

84 84 7 62 1 81 88 63 68 63 63 88 7 1 1 64 64 2 7 2 77 88 1 64 15 88 88 63 68 63 63 22 63 37 62 84 64 68 1 84

Metaldehyde Metam Metamitron Metazachloor Methidathion Methiocarb Methomyl methoxychloor Metobromuron Metolachloor Metoxuron Metoxychlor Metribuzin Mevinfos Monolinuron Nicosulfuron op-DDD op-DDE op-DDT Oxadiazon Oxamyl Parathion Parathion-methyl Pendimethalin Pentachloorfenol Pethoxamid Phenmedipham Pirimicarb Pirimifos-methyl pp-DDD pp-DDE pp-DDT pp-methoxychloor Prochloraz Prometryn Propachloor Propamocarb Propanil Propazine Propham

515 6 1084 1087 469 39 12 14 1075 488 1075 421 717 467 945 124 134 159 145 807 6 672 671 640 81 6 6 673 678 479 483 431 9 6 945 831 6 185 957 665

65 1 88 88 63 1 1 6 88 65 88 62 65 63 79 3 37 43 43 83 1 64 64 63 5 1 1 64 64 68 68 67 1 1 79 78 1 15 82 63

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

103

Dimefuron Dimethenamid Dimethoaat Dimethomorf Dimethomorf-E Dimethomorf-Z Dimethylsulfamide dimoxystrobin Dinoseb Diquat Disulfoton Diuron Endosulfan sulfaat Endrin Epoxiconazole Ethion Ethofumesaat Ethoprofos Etrimfos Fenitrothion Fenoprop Fenpropidin Fenpropimorph Fention Fenuron Flufenacet Fluopicolide Fluoroxypyr Fluoxastrobin Flusilasole Flutolanil Flutriafol Fonofos Fosthiazate

12 830 674 39 669 664 113 1 69 6 643 1087 479 454 668 665 807 679 455 468 184 6 6 463 700 946 672 196 6 460 670 440 650 6

1 65 64 1 64 64 7 1 2 1 64 88 68 67 65 63 81 64 62 63 16 1 1 63 63 84 65 19 1 62 64 61 64 1

propiconazole Propyzamide Prosulfocarb Pymetrozine Pyraclostrobin Pyrimethanil Quinmerac Quintozene Sebutylazine Simazine s-Metolachloor Spiroxamine Sulcotrion Sulfuryl fluoride Tebuconazole Tecnazeen Telodrin Tepraloxydim Terbufos Terbutryn Terbutylazine Thiabendazole Thiacloprid Thiamethoxam Thiophanate-methyl Thiram Tolchlophos-methyl topramezone Triallate Triazophos

9 10 669 6 6 671 7 459 957 1087 574 6 37 6 670 466 484 6 613 957 1087 39 6 37 6 6 469 1 676 583

1 2 63 1 1 64 2 62 82 88 62 1 2 1 65 63 68 1 64 82 88 1 1 2 1 1 63 1 64 77

Trichlorpyr Trifluralin Tritosulfuron

122 644 7

20 69 2

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ 104

Kwaliteit van het drinkwater - 2018

Vastgestelde maximale en mediane waarde per leveringsgebied De cijfers zijn terug te vinden als aparte bijlage bij dit rapport op de website van de VMM.

Toetsing waarde VITO aan gerapporteerde waarde van drinkwatermaatschappijen De cijfers zijn terug te vinden als aparte bijlage bij dit rapport op de website van de VMM.

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ Kwaliteit van het drinkwater - 2018

105

Vlaamse Milieumaatschappij Dokter De Moorstraat 24-26 9300 Aalst www.vmm.be