DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Stand van zaken 2016 2017
Rapport
//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
DE BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN Stand van zaken 2016 //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Colofon Samenstelling Departement Landbouw en Visserij Afdeling Monitoring en Studie Verantwoordelijk uitgever Jules Van Liefferinge, secretaris-generaal Departement Landbouw en Visserij Depotnummer D/2017 /3241/135 Lay-out Vlaamse overheid Voor meer informatie over het rapport kunt u contact opnemen met de auteur(s) van het rapport. Ons e-mailadres is als volgt samengesteld: VOORNAAM.NAAM@LV.VLAANDEREN.BE. U vindt onze rapporten terug op:
WWW.VLAANDEREN.BE/LANDBOUW/STUDIES
Vermenigvuldiging en/of overname van gegevens zijn toegestaan mits de bron expliciet vermeld wordt: Samborski V., Van Bellegem L. (2017) De biolandbouw in Vlaanderen. Stand van zaken in 2016, Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Graag vernemen we het als u naar dit rapport verwijst in een publicatie. Als u een exemplaar ervan opstuurt, nemen we het op in onze bibliotheek. Wij doen ons best om alle informatie, webpagina's en downloadbare documenten voor iedereen maximaal toegankelijk te maken. Als u echter toch problemen ondervindt om bepaalde gegevens te raadplegen, willen wij u hier graag bij helpen. U kunt steeds contact met ons opnemen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 2 van 40
INHOUD SAMENVATTING ................................................................................................................................................................................ 4 1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU ............................................................................................................................... 6 1.1 1.2
Bio blijft groeien in de EU: meer dan 6% van het Europees landbouwareaal is biologisch België is de vierde sterkste groeimarkt voor bioproducten in Europa
6 7
2
BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN ................................................................................................................ 8
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
60 nieuwe biologische landbouwbedrijven in 2016 Biologische productiebedrijven zijn gespecialiseerd Forse toename van het biologisch areaal Verdubbeling van de biologische melkproductie op komst Toenemend aantal marktdeelnemers in de biosector Groeiende belangstelling voor de biologische landbouw
3
STOPZETTINGEN IN DE BIOLANDBOUW ....................................................................................................................... 16
3.1 3.2 3.3
Kloof tussen aantal starters en stoppers wordt steeds groter Stopzettingen vooral in de eerste vijf jaar na aanmelding Helft stopzettingen bij biologische tuinbouwbedrijven
4 5 6
EVOLUTIE VAN DE OVERHEIDSUITGAVEN................................................................................................................... 20 ONDERZOEK BIO BEDRAAGT 3% VAN TOTAAL BUDGET ONDERZOEK .............................................................. 23 DE BIOBESTEDINGEN BLIJVEN TOENEMEN ................................................................................................................... 26
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
Biobestedingen groeien opnieuw met dubbele cijfers in 2016 Aardappelen, groenten en fruit (AGF) is veruit de belangrijkste biocategorie Marktaandeel bio stijgt en varieert sterk van product tot product Het aantal biokopers op hoogste peil ooit Biobestedingen per capita in stijgende lijn Hard discount is grootste groeier
9 9 10 12 14 15 16 17 19
26 28 29 30 31 32
Figuren .............................................................................................................................................................................................. 35 Tabellen ............................................................................................................................................................................................ 36 Bronnen ............................................................................................................................................................................................ 37 Bijlage 1: Oppervlakten per teelt ............................................................................................................................................. 38
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 3 van 40
SAMENVATTING Ook in 2016 zet de groei van de biologische sector zich in Vlaanderen door op het vlak van productie en marktgroei. In 2015 was BelgiĂŤ met 18% zelfs de vierde grootste groeimarkt voor bioproducten binnen de Europese Unie. Het aantal Vlaamse gecertificeerde biologische landbouwbedrijven neemt toe van 370 naar 430. Er zijn 75 nieuwe aanmeldingen tegenover 15 bedrijven die hun activiteit als producent stopzetten.. Het areaal kent een forse toename met 30%, van 5.343 hectare naar 6.960 hectare, wat in grote mate toe te schrijven is aan een groep omschakelende melkveehouders. Vanaf eind 2017 wordt een verdubbeling van de bio-melkproductie verwacht. Een op de drie omschakelende bioboeren wint vooraf advies in bij Bio Zoekt Boer of een erkend biobedrijfsadviseur. 14% van alle deelnemers aan starterscursussen volgde een starterscursus bio. De 32 grootste biobedrijven hebben de helft van het biologisch areaal in handen, terwijl de helft van de biobedrijven amper 6% van het biologisch areaal bewerken. Dat weerspiegelt het contrast tussen een grondgebonden dierlijke productie en de kleinschaligheid van de groente- en fruitteelten. Er zijn 906 marktdeelnemers (exclusief producenten) onder controle eind 2016, 10% meer dan eind 2015. De verwerking en distributie van bioproducten neemt een steeds prominentere plaats in de keten.. Het aantal nieuwkomers is in de voorbije jaren groter dan het aantal stoppers. Een analyse van 88 stoppers over de periode 2010-2016 leert dat meer dan de helft van hen binnen de eerste vijf jaar na hun eerste aanmelding als biologisch producent zijn gestopt. Een potentieel van 738 hectare biologische grond ging hierbij verloren. Een op de drie stopzettingen was definitief en nog een derde van de stoppers keerde terug naar de gangbare landbouw. De helft van de stoppers zijn tuinbouwbedrijven (groenten + fruit + combinaties van tuinbouwteelten). Het aandeel stoppers in de biologische sector (3,8%) ligt in dezelfde lijn als in de gangbare sector (3,5%). Sinds de inwerkingtreding van het hervormde Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in 2015, daalden de overheidsuitgaven voor de biologische sector licht. Vooral de actualisatie van de biohectare-subsidiebedragen in het kader van de tweede pijler van het GLB ligt aan de basis daarvan (-24% in 2015 t.o.v 2014). Daartegenover staat dat de Vlaamse overheidsuitgaven op vlak van de bioketen- en marktontwikkeling, onderzoek, ontwikkeling, communicatie, promotie en draagvlakverbreding toenamen (+11,50 % in 2016 tov 2015). Ook kunnen biologische landbouwers sinds deze GLB-hervorming aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat ze de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor de gangbare landbouwers (466.000 euro vergroeningssteun toegekend aan biolandbouwers in 2015). In 2016 investeerde de Vlaamse overheid verder in onderzoek. De uitgaven worden geraamd op 864.500 euro en nemen met 6% toe. In vergelijking met vorig jaar zijn er meer initiatieven voor onderzoek in de dierlijke sectoren, met een aandeel van 14% in de totale onderzoeksuitgaven. Onderzoek naar de bestrijding van plagen en ziekten blijft de grootste hap uit het onderzoeksbudget nemen, met 46% van
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 4 van 40
de totale uitgaven. Dit onderzoek maakt vaak deel uit van het gangbaar onderzoek, waar men ook steeds meer op zoek gaat naar geïntegreerde bestrijdingsmethodes en het gebruik van biologische middelen. De Belgische biomarkt groeide vorig jaar opnieuw met dubbele cijfers. De totale bestedingen in 2016 van biologische producten bedroegen 586 miljoen euro, een stijging met 12%. De groei was het sterkst in het zuiden van het land. Vlaanderen bleef met een stijging van 7% iets achter op het marktgemiddelde. Het totale aantal biokopers steeg tot een niveau van 93% van alle kopers. Het marktaandeel van bioproducten groeide ook verder door. Binnen de verse voeding is het bioaandeel in België gestegen van 2,7 naar 3,0%. Het grootste marktaandeel hebben de biologische vleesvervangers. Een op de vier gekochte vleesvervangers is biologisch. Het kleinste marktaandeel hebben de biovleeswaren met 0,9%. De grootste groeiers waren de bio-aardappelen en de bio-eieren. Biologische versproducten zijn gemiddeld een derde duurder dan gangbare producten en dit prijsverschil blijft nagenoeg stabiel over de jaren heen. Voor brood, vlees en kip was de bioversie gevoelig duurder dan de gangbare variant. Voor biomelk werd het prijsverschil kleiner. De gezinnen met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bio-aandeel van amper 1%. De alleenstaanden, zowel oud als jong, hebben het hoogste bioaandeel van 4 à 6%. De groeiers binnen de biomarkt op lange termijn zijn de tweeverdieners en de welgestelde gezinnen met kinderen. De klassieke supermarkt blijft het grootste biokanaal met een aandeel van 41,5% in de totale verkopen van biologische producten. Op de tweede plaats volgt het gespecialiseerde kanaal (speciaalzaak/natuurvoeding/overige algemene voeding waaronder ook Bioplanet) met een aandeel van zo’n 31%. De hard discount blijft een kleine speler op de biomarkt maar groeit wel sterk van 5,5% naar 9,4%.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 5 van 40
1 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN DE EU 1.1
BIO BLIJFT GROEIEN IN DE EU: MEER DAN 6% VAN HET EUROPEES LANDBOUWAREAAL IS BIOLOGISCH
Het Europees bio-areaal nam in 2015 toe met 8%, de sterkste groei sinds 2010 en bedraagt 11,2 miljoen hectare. Het areaal is bijna verdubbeld over een periode van 10 jaar. De lidstaten met de sterkste areaalgroei zijn Kroatië (+52%), Ierland (+41%), Litouwen (+30%) en Frankrijk (+22%). Er zijn ook enkele landen waar het bio-areaal terugloopt zoals Polen (-12%), Roemenië (-15%) en het Verenigd Koninkrijk (-5%). 6,4% van het totaal Europees landbouwareaal is hiermee biologisch of in omschakeling. De landen met het grootste aandeel biolandbouw zijn Oostenrijk (20% biologisch) en Zweden (17%) en de kleinste aandelen vindt men terug in Ierland (1,5%) en Roemenië (2%). België ligt met 5,3% eveneens onder het Europese gemiddelde (Vlaanderen: 0,9%). Figuur 1: het areaal (omschakeling+biologisch) en het aandeel biologisch areaal in de totale oppervlakte cultuurgrond, per EUlidstaat, 2010-2015 2.000.000
25%
1.800.000 1.600.000
20%
15%
hectare
1.200.000 1.000.000 800.000
10%
600.000 400.000
aandeel bio-areaal
1.400.000
5%
200.000 0
2010
0%
2011
2012
2013
2014
2015
aandeel bio-areaal in totaal landbouwareaal (in %)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van Eurostat / FiBL
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 6 van 40
2,15 miljoen hectare of bijna een vijfde van het Europees bio-areaal heeft de status van omschakeling. De grootste aandelen in omschakeling vindt men niet toevallig terug in de lidstaten die het laatst zijn toegetreden. Bulgarije is de absolute uitschieter: 81% van het biologisch areaal is in omschakeling. Daarna volgt Kroatië met 66%. Ook in heel wat andere lidstaten blijft het aandeel in omschakeling hoog. Dit is ook het geval in België, waar het areaal in omschakeling 17% bedraagt van het totaal bio-areaal. Meer dan 80% van het Europees biologisch areaal bestaat uit grasland en akkerbouwgewassen. Spanje (1,97 miljoen hectare), Italië, Frankrijk en Duitsland hebben het grootste bioareaal. Deze vier landen hebben samen 53% van het totale Europese biologisch areaal in handen. De bedrijfsleiders van biologische agrarische bedrijven zijn gemiddeld jonger dan in de gangbare landbouw. Twee derde van hen is jonger dan 55 jaar.
1.2 BELGIË IS DE VIERDE STERKSTE GROEIMARKT VOOR BIOPRODUCTEN IN EUROPA De omzet uit de verkoop van biologische producten op Europees niveau vertoont in 2015 een toename met 13% en bedraagt 29,8 miljard euro. Op Europees niveau domineert Duitsland met een aandeel van 29% in de totale Europese bio-omzet, gevolgd door Frankrijk (18%) en het Verenigd Koninkrijk (9%). België heeft een aandeel van 2%. Na Spanje, Ierland en Zweden is België met een omzetstijging van 18% de vierde sterkst groeiende markt voor bioproducten binnen Europa (+12% in Vlaanderen). Figuur 2: aandelen van de lidstaten in de totale Europese omzet van biologische producten, 2015 Nederland; 4%
België; 2%
Andere landen; 8% Duitsland ; 29%
Spanje; 4% Denemarken; 5% Zweden; 6%
Zwitserland; 7% Italië; 8%
Verenigd Koninkrijk ; 9%
Frankrijk; 18%
Bron: FiBL
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 7 van 40
Het aandeel van de retailverkoop van bioproducten in de totale nationale retailverkoop van voedingsproducten is een belangrijke indicator om het belang van de biomarkt aan te tonen in een land. In Denemarken is dat aandeel met 7,6% het grootst, gevolgd door Zwitserland (7,1%) en Oostenrijk (6,5%). In BelgiĂŤ bedraagt dit aandeel 2,7%.
2 BIOLOGISCHE LANDBOUW IN VLAANDEREN De nieuwe biologische landbouwbedrijven zorgen samen voor een toename van het bio-areaal met 30% tot bijna 7.000 hectare.. Dit is de sterkste groei sinds het begin van de metingen. De gemiddelde jaarlijkse groei in de periode 2010-2015 bedroeg 7%. Zowel het aantal producenten als het aantal marktdeelnemers onder controle bleven ook in 2016 verder toenemen.
15%
Figuur 3: evolutie van de oppervlakte bio, oppervlakte in omschakeling (linkeras), aantal producenten en aantal marktdeelnemers exclusief de producenten (rechteras), Vlaanderen, 2003-2016
8.000
1.000 900
7.000
800
14%
4.000
700 600 500 400
3.000
300
Aantal bedrijven
Hectares
5.000
17%
34%
6.000
2.000 200 1.000
100
0
0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 areaal biologisch aantal productiebedrijven
areaal in omschakeling aantal marktdeelnemers (excl. producenten)
Bron: Departement Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 8 van 40
2.1 60 NIEUWE BIOLOGISCHE LANDBOUWBEDRIJVEN IN 2016 Het aantal biologische bedrijven neemt in 2016 toe van 370 naar 430 bedrijven (+16%). Dat is 1,8% van alle Vlaamse landbouwbedrijven. Er zijn 75 nieuwe aanmeldingen en 15 bedrijven die hun activiteit als biologisch producent stoppen. De bedrijven omvatten ook zorgcentra, scholen en onderzoeksinstellingen. Van de 430 producenten zijn er 52 (12%) die ook als bereider gecertificeerd zijn en 46 (11%) die ook als verkooppunt onder controle staan. Op 17 vestigingsadressen zijn er 2 verschillende bedrijfsentiteiten onder controle (bv 1 natuurlijke persoon en een rechtspersoon). Tabel 1: Vlaamse biologische bedrijven onder controle, nieuwe bedrijven, stopzettingen en nettogroei, per provincie, 2016
aantal actieve bedrijven
onder controle
West-Vlaanderen
107
Oost-Vlaanderen Limburg
gestopt in 2016
netto toe/afname t.o.v 2015
nieuw in 2016 4
20
16
85
6
17
11
63
2
5
3
Antwerpen
91
0
18
18
Vlaams-Brabant
84
3
15
12
430
15
75
60
TOTAAL
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
2.2 BIOLOGISCHE PRODUCTIEBEDRIJVEN ZIJN GESPECIALISEERD 84% van alle biologische bedrijven is gespecialiseerd van aard. De overige 16% zijn bedrijven met combinaties van teelten en/of gewassen. De belangrijkste gespecialiseerde bedrijfstakken zijn de gespecialiseerde tuinbouw met groenten in openlucht (31%), de gespecialiseerde dierlijke productie (17%) en de gespecialiseerde akkerbouwbedrijven (17%). Bij de bedrijven met combinaties zijn de bedrijven met diverse tuinbouwteelten (bv gemengd groenten en fruit) de belangrijkste bedrijfstak (7%). De Europees aanvaarde typologische indeling van de land- en tuinbouwbedrijven wordt in Figuur 4 toegepast op alle biologisch gecertificeerde bedrijven van 2016 en gebeurt op basis van de standaard output methode. Er wordt in dit rapport geen rekening gehouden met eventuele gangbare activiteiten op het bedrijf.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 9 van 40
Figuur 4: typologische indeling van de biologische bedrijven, Vlaanderen, 2016 gespecialiseerde glasgroentebedrijven 2%
gespecialiseerde champignonbedrijven 2%
gespecialiseerde tuinbouw: groenten in openlucht 31%
gespecialiseerde sierteelt en boomkwekerij 1% gespecialiseerd akkerbouw 17%
bedrijven met combinaties van akkerbouwgewassen en bedrijven met diverse tuinbouw tuinbouwteelten 2% 7%
bedrijven met combinaties 16%
gespecialiseerde fruitteeltbedrijven 14%
bedrijven met combinaties van dierlijke en plantaardige gespecialiseerde productie bedrijven met dierlijke productie 3% veeteeltcombinaties 17% 3%
andere bedrijven met combinaties van gewassen 1%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
2.3 FORSE TOENAME VAN HET BIOLOGISCH AREAAL Met 6.960 hectare (+30% ten opzichte van 2015) komt het areaal bio eind 2016 op 1,1% van de totale Vlaamse landbouwoppervlakte. Het areaal in omschakeling bedraagt 2.396 hectare, ofwel 34% van het totale biologische areaal (2015: 915 hectare). Dit is toe te schrijven aan de al eerder vermelde melkveehouders. Ook in de categorie “aardappelen, groenten en kruiden� valt een belangrijke toename van het omschakelingsareaal op van 68 hectare in 2015 tot net geen 200 hectare in 2016. Tot slot is er een toename van het areaal bodembedekkers, zoals klavers, van 959 hectare naar 1.344 hectare.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 10 van 40
Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch volgens teeltgroepen, 2016, Vlaanderen
akkerbouw (incl. granen, industriële gewassen) bodembedekkers grasland, boomkweek, areaal onder natuurbeheer sierteelt aardappelen, groenten en kruiden fruit totaal
in omschakeling
biologisch
totaal
evolutie 2015-2016
aandeel
481
544
1.025
+20%
14,7%
406
938
1.344
+40%
19,3%
1.220
2.100
3.320
+36%
47,7%
2 197 90 2.396
6 563 413 4.564
8 760 503 6.960
+7% +26% +8% +30%
0,1% 10,9% 7,2% 100%
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TÜV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
De 32 grootste biobedrijven hebben de helft van het biologisch areaal in handen terwijl de helft van de bedrijven amper 6% van het bio-areaal heeft Dat weerspiegelt het grote contrast tussen de grondgebondenheid bij de dierlijke productie tegenover de kleinschaligheid die de groente- en fruitproductie kenmerkt. Figuur 5: aandeel bedrijven en aandeel oppervlakte bio, per groottecategorie, Vlaanderen, 2016
60 50 40 30 20 10 0 0-5 hectare bio 5-10 hectare bio 10-25 hectare bio
25-50 hectare 50-100 hectare > 100 hectare bio bio bio
% bedrijven
% areaal
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TÜV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
Grasland, natuurland en boomkweek nemen zowat de helft in van het biologisch areaal en kenden een toename met 36%. Graangewassen hebben een aandeel van 79% in de categorie akkerbouw. De belangrijkste teelten in de akkerbouw zijn maïs (207 hectare), tarwe (182 hectare) en triticale (125 hectare).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 11 van 40
Het areaal bodembedekkers bestaat voor 97% uit klavergewassen. Deze worden vooral in de melkveehouderij ingepland in de teeltrotatie voor de stikstofvoorziening in de bodem, wat bijdraagt tot een goede bodemvruchtbaarheid. Daarna worden ze gebruikt als eiwitrijk ruwvoeder voor het vee. Door het lokaal produceren van eitwitrijke gewassen vermijdt de sector dat biologische voeders ingevoerd worden uit het buitenland. 76% van het fruitareaal bestaat uit meerjarige fruitteelten (appelen, peren, kersen). Daarnaast is er ook 64 hectare die gebruikt wordt voor de productie van biologisch kleinfruit. Ook het areaal aardappelen, groenten en kruiden is met 26% fors toegenomen. De belangrijkste teelten in deze groep zijn de niet nader gespecifieerde groenten (241 hectare), aardappelen (111 hectare), peulvruchten (87 hectare), pompoenen (53 hectare) en prei (41 hectare). Ook kruiden (gagel, kervel, bieslook, peterselie, basilicum, enz.) zijn in trek (32 hectare)
2.4 VERDUBBELING VAN DE BIOLOGISCHE MELKPRODUCTIE OP KOMST 130 van de 430 Vlaamse biologische landbouwbedrijven (30%) houden dieren, al dan niet in combinatie met plantaardige productie. Dat is een stijging met 8%. De toename doet zich vooral voor in de rundveesector, met 12 nieuwe bedrijven. Er is sprake van meer productie in alle dierlijke bedrijfstakken. Het totaal aantal biologisch gehouden dieren nam met 12% toe ten opzichte van vorig jaar. Het aantal gehouden runderen (melkvee + vleesvee) nam toe met 23%. Tabel 3: aantal biologische bedrijven met dierlijke productie, Vlaanderen, 2013-2016
aantal bedrijven met rundvee
2013
2014
2015
2016
49
48
44
56
enkel runderen
28
26
24
31
aantal bedrijven met pluimvee
51
54
58
61
enkel pluimvee
33
38
40
38
aantal bedrijven met varkens
14
16
16
18
aantal bedrijven met schapen
35
32
27
27
aantal bedrijven met geiten aantal bedrijven met paarden en hertachtigen aantal bedrijven (uniek)
14
13
15
15
8
12
10
14
126
120
120
130
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 12 van 40
Tabel 4: aantal biologische dieren onder controle, Vlaanderen, 2011-2016
runderen waarvan melkkoeien varkens pluimvee waarvan legkippen waarvan moederdieren waarvan vleeskippen schapen geiten paarden en hertachtigen bizonkoeien andere totaal totaal exclusief pluimvee
2011 3.014 1.224 1.908 357.631 130.384 99.880 127.345 3.876 4.134 196 0 30 370.789 13.158
2012 2.797 1.271 2.098 346.731 131.867 87.810 127.030 2.578 4.180 74 0 23 358.481 11.750
2013 3.040 1.228 2.824 352.900 135.495 105.413 111.968 2.349 4.468 87 0 54 365.722 12.822
2014 2.801 1.434 1.842 364.061 142.959 106.040 114.942 1.775 4.710 74 32 78 375.373 11.312
2015 2.565 1.141 3.452 409.097 168.201 97.780 143.107 2.132 4.906 70 34 10 422.266 13.169
2016 3.161 1.238 4.578 458.036 189.607 122.665 145.661 2.948 5.603 92 33 0 474.451 16.415
Bron: Departement Landbouw en visserij op basis van TĂœV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
De sector verwelkomde 12 nieuwe biologische melkveehouders in 2016. Dit zal tegen eind 2017 zorgen voor een verdubbeling van de huidige biologische melkproductie van 7,2 miljoen liter naar ongeveer 13 miljoen liter voor Vlaanderen. De voornaamste trigger voor omschakeling is de beslissing van Friesland Campina om vanaf 1 juli 2016 geen melk meer op te halen bij meer dan 400 bedrijven, met de bedoeling om beter op vraag en aanbod in te spelen. Ook de mogelijkheid tot verkorting van de omschakeltermijn voor melkvee en de stimulerende rol van de provincie West-Vlaanderen verklaren deze trend. De gefaseerde omschakeling zorgt ervoor dat nieuwe biologische melkveehouders in 2016 eerst hun percelen omschakelen. Het jaar erop schakelen ze ook hun dieren om waardoor de melk reeds na 6 maanden als biologisch kan verkocht worden In de gangbare sector bleef de melkprijs ondermaats, met een herstel vanaf eind 2016. Van het dieptepunt net voor de zomer (20,25 euro per 100 liter) klom de prijs omhoog tot 32 euro per 100 liter in november en december. De prijs voor biologische melk is een gegarandeerde prijs van 48 euro per 100 liter voor het hele jaar. Dat dekte in 2016 bijna de productiekosten van de bio-melkveehouder, die in een berekening van ILVO en Bioconsult geraamd werden op 49,9 euro per 100 liter biomelk inclusief arbeidskosten voor het jaar 2015.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 13 van 40
Figuur 6: gangbare en biologische melkprijs, 2004-2016
60
50
40
30
20
10
sep/16 jun/16 mrt/16 dec/15 sep/15 jun/15 mrt/15 dec/14 sep/14 jun/14 mrt/14 dec/13 sep/13 jun/13 mrt/13 dec/12 sep/12 jun/12 mrt/12 dec/11 sep/11 jun/11 mrt/11 dec/10 sep/10 jun/10 mrt/10 dec/09 sep/09 jun/09 mrt/09 dec/08 sep/08 jun/08 mrt/08 dec/07 sep/07 jun/07 mrt/07 dec/06 sep/06 jun/06 mrt/06 dec/05 sep/05 jun/05 mrt/05 dec/04 sep/04 jun/04 mrt/04 dec/03
0
melkprijs gangbaar
melkprijs biomelk
Bron: Drietand magazine
2.5 TOENEMEND AANTAL MARKTDEELNEMERS IN DE BIOSECTOR 906 bedrijven met hoofdzetel in Vlaanderen verwerkten, verdeelden, importeerden en/of verkochten biologische producten. Dat is 10% meer dan in 2015. De grootste groep zijn de bereiders, die 36% van alle marktdeelnemers vertegenwoordigen. Er zijn 79 bedrijven die enkel als verkooppunt gecertificeerd zijn. Er zijn 278 bedrijven die verschillende marktactiviteiten combineren, bijvoorbeeld bereider ĂŠn verkooppunt enz. Voor een specifiekere omschrijving van de gecontroleerde activiteiten in de keten verwijzen we naar het besluit van de Vlaamse Regering van 12 december 2008 betreffende de biologische productie en de etikettering van biologische producten en de wijziging van dit besluit van 6 februari 2015. Deze kunnen geraadpleegd worden op www.vlaanderen.be/landbouw/bio.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 14 van 40
Tabel 5: aantal marktdeelnemers onder controle (exclusief producenten), Vlaanderen, 2011-2016
marktactiviteit
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Evolutie
enkel verdeler
78
95
122
147
173
184
+6,3%
enkel bereider
226
238
248
283
311
330
+6,1%
enkel verkooppunt
44
51
28
66
71
79
+11,3%
enkel importeur
20
24
28
26
27
25
-8%
-
-
-
-
-
10
-
171
193
216
219
241
278
+15,4%
539
601
642
741
823
906
+10%
enkel exporteur combinatie van meerdere activiteiten (excl. producenten) uniek aantal marktdeelnemers (excl. producenten)
Bron: Departement Landbouw en Visserij op basis van TĂœV Nord Integra, Certisys en Quality Partner
2.6 GROEIENDE BELANGSTELLING VOOR DE BIOLOGISCHE LANDBOUW Een op drie landbouwers die de stap naar omschakeling zetten in 2016, deed dat na het inwinnen van advies bij de consulent van Bio Zoekt Boer of een door de overheid erkend biobedrijfsadviseur. Bio Zoekt Boer geeft advies op maat van het bedrijf over de omschakelingsmogelijkheden, over de wettelijke implicaties en andere praktische aspecten. Landbouwers kunnen ook nog terecht bij andere erkende biobedrijfsadviseurs voor de opmaak van een bedrijfsplan, startersadvies, specifiek bedrijfsadvies. Tabel 6: verleende adviezen door Bio Zoekt Boer (BZB) en omschakeling na adviesverlening, 2012-2015
2012 2013 2014 2015 2016
aantal verleende adviezen BZB aan producenten 85 91 47 111 90
aantal omschakelaars na adviesverlening 9 11 8 15 24
totaal aantal nieuwe omschakelaars 34 35 39 52 75
aandeel omschakelaars na adviesverlening 26% 31% 21% 29% 32%
Bron: Bio zoekt Boer
Daarnaast bieden Landwijzer vzw en het Nationaal Agrarisch Centrum starterscursussen aan voor kandidaat-biolandbouwers. Deze gespecialiseerde cursussen kennen over de jaren heen een toenemende belangstelling. Het aantal inschrijvingen verloopt in stijgende lijn. In 2016 telden beide centra 89 inschrijvingen. Dat is ongeveer 14% van het totaal aantal unieke deelnemers aan starterscursussen voor land- en tuinbouwers in Vlaanderen in 2016. In 2012 bedroeg het aandeel inschrijvingen voor starterscursussen bio nog 6,5% van het totale aantal.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 15 van 40
3 STOPZETTINGEN IN DE BIOLANDBOUW 3.1 KLOOF TUSSEN AANTAL STARTERS EN STOPPERS WORDT STEEDS GROTER Van alle biologische bedrijven die zich aanmeldden voor 2010, is 60% inmiddels gestopt. Uiteraard moeten we daar in de eerste plaats tegenover stellen dat er vanaf 2008 jaarlijks veel meer nieuwe aanmeldingen zijn geweest dan stopzettingen. Sinds 2010 stopt jaarlijks gemiddeld 3,8% van de biolandbouwers met hun activiteit. Dit ligt in dezelfde lijn als het aandeel stoppers in de totale landbouwsector (3,5%). (Een deel van de gestopte biolandbouwers stapt echter (terug) over naar de gangbare landbouw, waardoor het reĂŤel aandeel biostoppers op 2,6% uitkomt.) Er is ook sprake van een deel natuurlijke uitstroom door pensionering en/of uit gezondheidsoverwegingen. De onderstaande analyses hebben tot doel om een duidelijker profiel te schetsen van de stopzetters in de tijdsperiode 2010-2016. Figuur 7: evolutie van het aantal nieuwe aanmeldingen en stopzettingen per jaar, Vlaanderen, 2003-2016 80 70 60
Invoering eerste Strategisch Plan bio
50 40 30 20 10 0
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 aantal stoppers per jaar
2011
2012
2013 2014 2015 2016
aantal nieuwe aanmeldingen per jaar
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Historisch gezien zijn er twee trendbreuken over de laatste 25 jaar. -
Naar aanleiding van de dioxinecrisis in 1999 werd de hygiĂŤne bij de voedselproductie en de kwaliteit van de voeding in vraag gesteld. Dit zette een groep landbouwers aan om, vanuit een ideologische motivatie, terug te keren naar een ecologisch en ethisch bewustere manier van omgaan met bodem, plant en dier. Dit vertaalde zich in een groter aantal nieuwe aanmeldingen in de jaren 2000 en 2001. Deze bedrijven vertoonden een groter risico op faling door de schaarste aan technische en bedrijfseconomische kennis en het gebrek aan overheidsomkadering op het vlak van onderzoek, vorming en vermarkting. Voorts was de marktsituatie tussen 2002 en 2005 ongunstig en belemmerde de verdere ontwikkeling van de biosector.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 16 van 40
-
In 2008 lanceerde de Vlaamse Overheid het eerste Strategisch Plan Biolandbouw en werd Bio Zoekt Boer in het leven geroepen. De zekerheid van een wettelijk kader, de positieve perceptie van bioproducten bij de consument en de grotere erkenning van bio zetten heel wat landbouwers aan om de stap naar biologisch produceren te zetten. In Figuur 8 zien we dan ook vanaf 2008 een geleidelijke stijging van het aantal instappers.
Voor de jaren 2000-2006 valt op dat minder dan de helft van de bedrijven die zich in die periode aanmeldden, in 2016 nog biologisch werkt. In de daarop volgende jaren volgt een geleidelijke stijging van het aantal blijvers. Figuur 8: aantal instappers per jaar (blauw) en aantal overblijvers ervan in 2016, 2000-2016
80 70 60 50 40 30 20 10 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 aantal instappers in jaar x
aantal overgebleven instappers van jaar x in 2016
Bron: Departement Landbouw en Visserij
3.2 STOPZETTINGEN VOORAL IN DE EERSTE VIJF JAAR NA AANMELDING 53% van alle gestopte biobedrijven in de periode 2010-2016 (N=88) deden dat binnen de eerste vijf jaar van hun bestaan als bioboer. De jaren van omschakeling en de eerste jaren volgend op de omschakeling zijn cruciaal voor de instandhouding van het bedrijf. 8 bedrijven stopten binnen het jaar: ze konden meestal niet voldoen aan de opgelegde regelgeving en ondanks hun aanmelding startten ze nooit met hun activiteit. Bij de stopzettingen na minstens 11 jaar is er een deel natuurlijke uitstroom door pensionering. Met deze 88 stopzettingen ging er een potentieel van 738 hectare bio-areaal verloren.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 17 van 40
Tabel 7: aantal stopzetters opgedeeld naar aantal jaren activiteit op het moment van stopzetting, Vlaanderen
2010-2016
<1 jaar 8
1 t.e.m. 2 jaar 16
3 t.e.m 5 jaar 23
6 t.e.m 10 jaar 16
11 t.e.m 20 jaar 22
>20 jaar
TOTAAL
3
88
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Een op de drie biobedrijven zet zijn activiteiten definitief stop en nog een derde keert terug naar de gangbare landbouw. Dit leiden we af uit een analyse van gegevens uit de Kruispuntenbank van Ondernemingen (KBO) en de ingediende verzamelaanvragen, aangevuld met een telefonische peiling. De pensioneringen maken een derde uit van de definitief stopgezette bedrijven. Als landbouwers een verzamelaanvraag indienden in het jaar nadat ze hun certificering bij hun controleorgaan opzegden, werden ze beschouwd als teruggekeerd naar gangbaar. Binnen deze groep schakelden landbouwers noodgedwongen weer om wegens afzetmoeilijkheden, wettelijke belemmeringen of door de fysiek veeleisende arbeid. Enkele stopzetters gaven ook aan dat biologisch produceren op kleine schaal te weinig rendabel is. Figuur 9: huidige status van de gestopte biologische bedrijven in de periode 2010-2016 (N=88) niet-landbouwbedrijven (zorgcentra, scholen, onderzoeksinstellin gen... ) 11%
status onduidelijk 2%
terugkeer naar gangbaar 31%
andere economische activiteiten dan landbouw 22% bedrijf is stopgezet 34% Bron: Departement Landbouw en Visserij
22% van de stoppers zijn nog economisch actief maar leggen zich toe op andere economische activiteiten zoals verkoop of een of andere vorm van verbreding. Dat zijn bedrijven die volgens het KBO nog actief zijn als onderneming, maar die in het jaar na hun stopzetting als bio-producent geen verzamelaanvraag meer indienden. Die bedrijven kiezen vaak voor een andere activiteit die een beter rendement oplevert. In enkele gevallen speelt de binding tussen producent en vaste afnemer een rol. Wanneer een afnemer interesse heeft in bio, kan dat de landbouwer aanzetten om biologisch te gaan telen. 11% van de stopzetters zijn geen professionele landbouwers maar bijvoorbeeld zorgcentra, scholen, onderzoeksinstellingen die tijdelijk experimenteerden met bio.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 18 van 40
Er zijn diverse redenen achter de stopzetting van biobedrijven. Dat blijkt uit een telefonische bevraging van een 30-tal stopgezette biobedrijven uit de voorbije jaren waarbij gepeild werd naar de reden voor de stopzetting. Tabel 8 geeft een overzicht van de redenen voor stopzetting, opgedeeld volgens de huidige status/activiteit van het bedrijf. Bovenop de 88 stopzettingen waren er nog 13 gekende (veelal intra-familiale) overnames over dezelfde periode 2010-2016. Tabel 8: status van het bedrijf na stopzetting van de biologische productie en de redenen voor stopzetting
Status van het stopgezet bedrijf bedrijf is stopgezet
bedrijf is teruggekeerd naar gangbare productie
bedrijf oefent andere economische activiteiten uit dan landbouw bedrijf is oorspronkelijk een niet-landbouwbedrijf
Achterliggende redenen voor stopzetting pensionering zonder intra-familiale overname faillissement teleurstellende ervaring verhuis/emigratie te kleinschalig om de kosten te dragen fysiek te zwaar afhankelijkheid van vaste afnemers te weinig klanten geen motivatie meer problemen om aan wettelijke voorschriften te voldoen andere rendabeler activiteit mogelijk op het bedrijf (bv enkel verkoop, bed&breakfast uitbaten, ..) tijdelijke en experimentele aard van biologische productie tijdelijke begrazing van perceel
Bron: Departement Landbouw en Visserij
3.3 HELFT STOPZETTINGEN BIJ BIOLOGISCHE TUINBOUWBEDRIJVEN De typologische indeling van de stopzetters vertoont een gelijkaardige verdeling over de diverse bedrijfstakken, als die van alle huidige biobedrijven. 26 bedrijven zijn gespecialiseerde groentebedrijven (openlucht+glasgroenten), 21 bedrijven zijn gespecialiseerd in akkerbouw en 14 bedrijven zijn gespecialiseerd in dierlijke productie. Deze drie bedrijfstakken omvatten hiermee 69% van de stopzetters. De helft van de stopzetters zijn tuinbouwbedrijven (groenten + fruit + combinaties van tuinbouwteelten). Met 26 bedrijven zijn gespecialiseerde groentebedrijven het meest vertegenwoordigd, waarvan 17 met groenten in openlucht, 7 met groenten onder glas en 2 met champignons. Daarnaast zijn er ook 21 gespecialiseerde akkerbouwbedrijven en 14 gespecialiseerde dierlijke producenten gestopt. Opvallend is ook dat 6 op de 10 biologische glasgroentebedrijven zijn gestopt. Bij gespecialiseerde akkerbouwbedrijven zijn dat 1 op 3 bedrijven.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 19 van 40
Tabel 9: typologische indeling van de stopzettende biologische bedrijven, 2010-2016, Vlaanderen
Bedrijfstype: gespecialiseerd dierlijke productie gespecialiseerde groentebedrijven gespecialiseerde fruitteeltbedrijven gespecialiseerd sierteelt+boomkweek gespecialiseerd akkerbouw totaal gespecialiseerde bedrijven bedrijven met veeteeltcombinaties bedrijven met combinaties van tuinbouwteelten combinaties akkerbouw/ tuinbouw combinaties dierlijk / plantaardig andere combinaties van gewassen totaal bedrijven met combinaties
aantal 14 26 9 1 21 71 4 9 2 1 1 17
Bron: Departement Landbouw en Visserij
4 EVOLUTIE VAN DE OVERHEIDSUITGAVEN Onder ‘overheidsuitgaven’ wordt verstaan de Europese en Vlaamse overheidsuitgaven: - voor keten- en marktontwikkeling in het kalenderjaar 2016: deze omvatten de werkingssubsidies voor Bioforum; - voor de stimulering van de biologische productie: deze omvatten o.a. de hectaresteun van het kalenderjaar 2015, de gesubsidieerde biobedrijfsadvisering van het kalenderjaar 2016 en de overheidsbijdrage in de controlekosten van het kalenderjaar 2016; - voor onderzoek en kennisuitwisseling in het kalenderjaar 2016: deze uitgaven worden toegelicht in hoofdstuk 5; - voor communicatie, promotie en draagvlakverbreding in het kalenderjaar 2016. Tabel 10: overheidsuitgaven voor de biologische sector, x 1.000 euro, 2012-2016
869 1.406 915
755 1.334 905
790 1.674 862
776 1.714 937
823 1.260 1051
evolutie 2015-2016 +6% -36% +12%
495
575
574
595
699
+17%
3.685
3.569
3.900
4.022
3.833
-5%
2012 keten- en marktontwikkeling biologische productie onderzoek en kennisuitwisseling communicatie, promotie en draagvlakverbreding totaal
2013
2014
2015
2016
Bron: Departement Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 20 van 40
Sinds de inwerkingtreding van het hervormde Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in 2015 daalde de totale overheidsuitgaven voor de biologische sector beperkt. Vooral de actualisatie van de bio-hectare-subsidiebedragen in het kader van de tweede pijler van het GLB ligt aan de basis daarvan. Deze subsidiebedragen werden geactualiseerd omdat de Europese Unie bepaalt dat de hoogte van de bedragen niet hoger kan zijn dan de som van de gederfde inkomsten en de extra kosten die een omschakelende of omgeschakelde biolandbouwer heeft ten opzichte van een gangbare landbouwer. In Tabel 11 wordt een overzicht gegeven van de verschillen in premiebedragen van vóór en na de laatste hervorming van het GLB (PDPOII t.o.v. PDPOIII). Deze gewijzigde bedragen zijn gebaseerd op een studie van het ILVO en het Louis Bolk Instituut. Er werd 845.698 euro aan bio-hectarepremies uitbetaald aan 312 begunstigden voor 2015 (zie Figuur 10). Daartegenover staat dat de Vlaamse overheidsuitgaven op vlak van de bioketen- en marktontwikkeling, onderzoek, ontwikkeling, communicatie, promotie en draagvlakverbreding toenamen (+11,50 % in 2016 tov 2015). Tabel 11: bedragen hectaresteun onder PDPO II en PDPO III
type productie
omschakeling
éénjarige akkerbouw en ruwvoederteelten grasland en meerjarige voederteelten éénjarige fruit- en groenteteelten en kruiden (<2,5 hectare) éénjarige fruit- en groenteteelten en kruiden (>2,5 hectare) beschutte teelten meerjarige fruit- en groenteteelten en kruiden
voortzetting
PDPO2
PDPO3
PDPO2 (2-5 jaar)
PDPO2 (> 5 jaar)
PDPO3
600 450 1000
480 300 850
360 150 800
240 120 495
260 120 400
1000
850
700
380
400
1650 900
1320 860
990 620
790 555
400 210
Bron: Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij, 2015
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 21 van 40
Figuur 10: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linker-as, in hectare), de uitbetaalde hectaresteun (rechter-as, in euro) en het aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 1994-2015
6.000
1.200.000
5.000
1.000.000
4.000
800.000
3.000
600.000
2.000
400.000
1.000
200.000 370 231 253 251 233 231 236 232 230 230 242 256 282 299 319 343 95 100 102 107 164 176
0
1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
0
campagnejaar (campagnejaar 2015 = betaaljaar 2016) areaal met ha-steun hectaresteun
totaal areaal bio onder controle aantal bedrijven
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Bovenop de hiervoor omschreven overheidsuitgaven hebben de biologische landbouwers ook nog recht op 1,4 miljoen aan rechtstreekse steun (basisbetaling + vergroeningspremie + eventueel een premie voor jonge landbouwers + eventueel zoogkoeienpremie) in het kader van de eerste pijler van het Europees GLB. De cijfers in tabel 12 hebben betrekking op kalenderjaar 2015. De biolandbouwers kregen gemiddeld 8.443 euro per bedrijf of 279 euro per hectare. Biolandbouwers in het kader van de eerste pijler van het Europees GLB kunnen aanspraak maken op een vergroeningsbetaling zonder dat biolandbouwers de verschillende vergroeningsverplichtingen moeten uitvoeren die gelden voor de gangbare landbouwers (466.000 euro vergroeningssteun in 2015).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 22 van 40
Tabel 12: aantal bedrijven met rechtstreekse steun, totaal uitbetaalde rechtstreekse steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2015.
aantal bedrijven met steun
betaalrechten + vergroeningspremie + evt premie jonge landbouwers zoogkoeienpremie
Bron: Departement Landbouw en Visserij
totaal uitbetaalde steun (in duizend euro) totaal biosector landbouw
totaal landbouw
biosector
20.933
169
207.480
3.369
8
22.515
steun per bedrijf (euro per bedrijf) totaal landbouw
biosector
1.427
9.912
8.443
45
6.683
5.625
5 ONDERZOEK BIO BEDRAAGT 3% VAN TOTAAL BUDGET ONDERZOEK De Vlaamse uitgaven voor bio-onderzoek worden in 2016 geraamd op ongeveer 864.500 euro aan veelal praktijkgerichte onderzoeksprojecten in de biolandbouw via diverse financieringskanalen. Dat is 6% meer dan in 2015. De uitgaven voor onderzoek stijgen de laatste jaren licht. 41% van die uitgaven betreffen LA-trajecten die door het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) gefinancierd worden. Deze projecten richten zich niet steeds specifiek tot de biosector, maar kunnen een potentiĂŤle bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van de sector. Voor meer details rond de diverse onderzoeksprojecten in uitvoering verwijzen we naar de publicatie van het Netwerk Onderzoek Biologische Landbouw en Voeding: http://www.nobl.be/nl/node/335 en naar de website van het CCBT www.ccbt.be
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 23 van 40
Tabel 13: raming van de uitgaven voor onderzoek en voorlichting, 2014-2016
onderzoek en ontwikkeling door het Departement gefinancierde projecten (excl. CCBT) door AIO (ex-IWT) gefinancierde projecten met bijdrage aan biosector (raming) toelage Inagro afdeling bio door ILVO gefinancierd onderzoek CCBT voorlichting en kennisuitwisseling subsidie biobedrijfsnetwerken overige uitgaven werking NOBL + CCBT totaal
betalingen 2014 691.251 94.425
betalingen 2015 813.414 103.490
betalingen 2016 864.555 202.900
332.199
413.385
351.013
105.877 31.000 127.750 54.173 49.172 5.001 91.504 836.928
99.524 87.792 109.223 13.493 10.992 2.501 109.627 936.534
99.524 60.617 150.501 55.420 11.715 43.705 131.516 1.051.491
Bron: Departement Landbouw en Visserij
Het aandeel bio-onderzoek in het totale budget voor onderzoek en kennisuitwisseling in de Vlaamse land- en tuinbouw bedraagt tussen 2013 en 2015 ongeveer 3%. Conclusies uit een recente analyse van het bio-onderzoek gaven aan dat er in Vlaanderen te weinig fundamenteel onderzoek gebeurt voor de biosector omdat de kans op betrouwbare publiceerbare resultaten kleiner is en omdat er voorlopig te weinig structurele financiering is om dit mogelijk te maken (Vuylsteke, Vervloet, 2017). 45% van de middelen voor onderzoek en ontwikkeling heeft betrekking op projecten die zich toespitsen op de beheersing van ziekten en plagen (2015: 46%). Dat is logisch, aangezien dit een belangrijke voorwaarde is om de opbrengsten te verbeteren. Het grootste aandeel van dit onderzoek wordt gefinancierd vanuit VLAIO binnen gangbare projecten. Binnen het gangbare onderzoek gaat men door een steeds strengere wetgeving in het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in toenemende mate op zoek naar mogelijkheden voor het biologische bestrijding van ziekten en plagen. Belangrijk is dat de resultaten van dit onderzoek, wanneer relevant, ook gecommuniceerd worden naar de biologische sector. 14% van de totale middelen gaat naar onderzoek in de dierlijke sectoren (2015: 4%), 15% wordt geĂŻnvesteerd in onderzoek naar de optimalisatie van de bodemkwaliteit.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 24 van 40
Figuur 11: thematische verdeling van de middelen voor onderzoek in Vlaanderen, 2016
kwaliteitsvolle productie 6%
innovatieve strategieĂŤn en technologieĂŤn 8%
bodemzorg en bodemkwaliteit 15%
dierlijke sectoren 14%
rassenteelt en veredeling 5%
gewasbescherming tegen ziekten en plagen 45%
bedrijfsbeheer en management 7%
Bron: Departement Landbouw en Visserij
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 25 van 40
6 DE BIOBESTEDINGEN BLIJVEN TOENEMEN 6.1 BIOBESTEDINGEN GROEIEN OPNIEUW MET DUBBELE CIJFERS IN 2016 De Belgische gezinnen besteedden in 2016 ruim 586 miljoen euro aan biologische producten. Dat was 12% meer dan in 2015. Vlaanderen heeft hierin een aandeel van 257 miljoen of 44%. Met dit aandeel blijft Vlaanderen onder de verwachtingen ten opzichte van een bevolkingsaandeel van 58%. De groei van de biobestedingen is sterker dan de bescheiden groei van 1,9% van de totale voedingsbestedingen en de voedingsinflatie van 2,8%. De stijging bij bio wordt vooral verklaard door een verdere groei van de penetratie en een hogere aankoopfrequentie. Het totale aantal biokopers bereikte met 93% (penetratiegraad) het hoogste niveau ooit. De gemiddelde aankoopfrequentie steeg van 11 naar 13 keer op jaarbasis. Figuur 12: totale (*) besteding aan biologische producten door de Belgische gezinnen, 2008-2016, in miljoen euro 700 +12% (1,9%)
600 500 400 300
+14% (+1,8%)
+2% (+0%)
+20% (+3,4%)
+10% (+2,2%)
+8% (+0,7%)
+4% (-0,8%)
+18% (1,1%)
200 100 0 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Bron: GfK Belgium voor VLAM (*) totaal: voeding (vers, diepvries en kruidenierswaren), dranken, drogmetica en non-food (tussen haakjes wordt de evolutie van de totale FMCG besteding weergegeven)
Binnen de overeenkomst met GfK Belgium volgt VLAM de verse voeding op (inclusief diepvries- en kruidenierswaren zoals ontbijtgranen, rijst, droge deegwaren, wijnen en bier). De cijfers verder in deze tekst hebben enkel betrekking op deze uitgebreide verscategorie.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 26 van 40
In 2016 groeide deze uitgebreide verscategorie met 13%. De groei was, voor de tweede keer op rij, het sterkst in Brussel (+20%). Vlaanderen bleef met 7% groei iets achter op het marktgemiddelde. Wallonië deed het met een groei van 18% beter dan het marktgemiddelde en komt in absolute cijfers op hetzelfde niveau als Vlaanderen. Figuur 13: bestedingen verse biologische voeding en dranken (selectie VLAM) in België per gewest, in 1000 euro, 2008-2016
200.000 +7%
180.000
+18%
160.000 140.000 120.000 100.000 +20%
80.000 60.000 40.000 20.000 0 2008
2009 2010 Vlaanderen
2011
2012 Brussel
2013
2014 2015 Wallonië
2016
Bron: GfK Belgium
Tussen 2008 en 2016 verdubbelden de biobestedingen in België. De stijging was het grootst in Brussel. Daar zien we een meer dan verdrievoudiging van de biobestedingen in dezelfde periode. De belangrijke groeiers in 2016 ten opzichte van 2015 waren: fruit- en groenteconserven, verse zuiveldesserts, stokbrood, pizza, aardappelen, wijn, roomijs en sorbet, voorgebakken broodjes, kant-enklare maaltijden, taart en banket, eieren, bloem en boter. Bij de grootste dalers behoorden: rund- en kalfsvlees, vis, week- en schaaldieren, broodjes, bakmixen en melksubstituten (o.a. sojadrinks). Op lange termijn zijn de winnaars grosso modo dezelfde. Enkel de categorie ‘vis, week- en schaaldieren’ is sterk gegroeid sinds 2008 maar viel vorig jaar terug. Bij de verliezers op lange termijn behoren: groentesalades, margarine en varkensvlees.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 27 van 40
6.2 AARDAPPELEN, GROENTEN EN FRUIT (AGF) IS VERUIT DE BELANGRIJKSTE BIOCATEGORIE De biobesteding bestaat voor ruim één derde uit AGF-producten (aardappelen, groenten en fruit). Bij gangbare producten is dit aandeel van AGF slechts een vijfde. De categorie ‘vlees, vis en ei’ neemt een kwart van de biobestedingen voor haar rekening en is krimpend. Deze categorie is voor de gangbare producten echter veel aanzienlijker (37%). Het zuivelaandeel schommelt zowel bij bio als bij het gangbare circuit rond de 20%. De graanproducten nemen bij bio en gangbare producten ook een gelijkaardig aandeel in: 12%. Wijn en bier tot slot zijn bij bio goed voor 3% van het assortiment tegenover 8% bij het gangbare. Figuur 14: gekocht assortiment bio vs gangbaar in België
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% gangbaar zuivel
bio
vlees/vis/ei
graanproducten
AGF
wijn en bier
Bron: GfK Belgium
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 28 van 40
6.3 MARKTAANDEEL BIO STIJGT EN VARIEERT STERK VAN PRODUCT TOT PRODUCT Het marktaandeel van de biologische versproducten in BelgiĂŤ blijft beperkt maar groeit gestaag en bedraagt nu 3%. Het marktaandeel van bio verschilt van product tot product. De vleesvervangers hebben met 24% het grootste marktaandeel. Een andere categorie met een hoog bioaandeel zijn eieren. Het marktaandeel van bio-eieren bedroeg vorig jaar 14%. De AGF-categorie heeft een iets hoger bioaandeel dan gemiddeld: 6,6% voor groenten, 4,3% voor fruit en 5% voor aardappelen. Hiermee zijn aardappelen samen met eieren de grootste stijger. Zuivel zit met een bio-aandeel van 3% op het gemiddelde. Brood, gevogelte en vlees zitten onder het gemiddelde. Vleeswaren bengelen achteraan met het laagste bioaandeel van 0,9%. Figuur 15: evolutie marktaandelen bio vers per categorie, in % van de bestedingen, 2008-2016, BelgiĂŤ
30 25 20 15 10 5 0
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Bron: GfK Belgium voor VLAM
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 29 van 40
6.4 HET AANTAL BIOKOPERS OP HOOGSTE PEIL OOIT Het aantal kopers die op jaarbasis minstens eenmaal een vers bioproduct kopen, steeg vorig jaar tot boven de 90%. Het aantal biokopers bereikte hiermee een hoogtepunt. De biobestedingen worden voor 60% gerealiseerd door gezinnen die minstens wekelijks bio kopen. Deze groep maakt 11% uit van de kopers. Het aandeel van deze frequente biokopers neemt toe. Binnen de productgroepen zijn er grote verschillen in kopersaantallen. Het aantal kopers steeg in 2016 voor alle categorieën behalve voor vlees. Deze categorie die op lange termijn fors nieuwe biokopers wist aan te trekken, deed het vorig jaar minder goed. Zo’n 65% van de Belgische gezinnen kopen wel eens biogroenten en zijn hiermee de grootste kopersgroep. De tweede belangrijkste kopersgroep is ‘fruit’ met 48%. Sinds 2005 is het kopersaantal voor fruit ruim verdubbeld. Op de derde plaats komt zuivel met 46 kopers op de honderd en dat aantal groeit van jaar op jaar. De biobroodkopers nemen de vierde plaats in. Eén op de drie Belgische gezinnen koopt wel eens een biobrood. Het aantal kopers van bio-eieren staat op de vijfde plaats met 24%. De sterkste groei deed zich voor bij bio-aardappelen. Hier verdubbelde het aantal kopers van 10 naar 20 op de honderd. Vlees, gevogelte en vleeswaren stagneerden op hetzelfde niveau als in 2015. Het rijtje wordt afgesloten door de vleesvervangers met 8 kopers op 100. Figuur 16: percentage kopers van enkele bio-verscategorieën, België, 2005-2016
70 60 50 40 30 20 10 0 2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
groenten
fruit
zuivel
brood/banket
eieren
vlees
vleeswaren
aardappelen
gevogelte
vleesvervangers
Bron: GfK Belgium
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 30 van 40
De alleenstaanden, zowel oud als jong, hebben het hoogste bioaandeel van 4 à 6%. In absolute cijfers zijn de welgestelde gezinnen met kinderen en de welgestelde gepensioneerden de belangrijkste groep biokopers. Samen zijn zij verantwoordelijk voor de helft van de biobestedingen terwijl zij 39% van de bevolking uitmaken. De grootste stijging qua bio-aandeel, in de periode 2008 tot 2016, vinden we vooral bij de tweeverdieners zonder kinderen en bij de welgestelde gezinnen met kinderen. Huishoudens met kinderen met een beperkt inkomen hebben het laagste bio-aandeel: 1%. Deze bevolkingsgroep heeft zijn bio-aandeel wel verdubbeld sinds 2008. De introductie en uitbouw van heel wat bioproducten in hard discount ligt hiervoor aan de basis. Tabel 14: marktaandeel verse bioproducten in de totale voedselbesteding (excl. dranken), per kopersgroep, 2008-2016
jonge alleenstaande<40j tweeverdieners huishoudens met kinderen, beperkt inkomen welgestelde huishoudens met kinderen kostwinner (2p) alleenstaande>40j gepensioneerden met beperkt inkomen welgestelde gepensioneerden
2008 4,5% 0,8%
2009 3,1% 1,9%
2010 2,5% 1,8%
2011 2,4% 2,0%
2012 2,9% 2,4%
2013 3,0% 1,7%
2014 1,7% 1,8%
2015 3,9% 1,9%
2016 5,6% 2,6%
0,5%
0,6%
0,8%
0,8%
0,7%
0,8%
0,9%
1,0%
1,0%
1,1%
1,4%
1,8%
1,7%
2,0%
2,4%
2,6%
3,4%
3,5%
2,1% 1,8%
1,4% 2,4%
1,8% 3,2%
1,6% 3,8%
1,4% 3,1%
1,8% 3,9%
2,4% 4,1%
2,6% 4,1%
3,3% 4,3%
1,8%
2,2%
2,2%
2,5%
2,5%
2,5%
2,4%
2,8%
2,9%
1,7%
1,8%
2,2%
2,2%
2,5%
2,6%
2,5%
2,4%
2,9%
Bron: GfK Belgium
6.5 BIOBESTEDINGEN PER CAPITA IN STIJGENDE LIJN Naar besteding per capita is biozuivel koploper, met 7,57 euro per kop gevolgd door de biogroenten met 6,31 euro. Verder volgen fruit (5,07 euro) en vlees/gevogelte (4,68 euro). Aan biobrood en banket wordt 2,42 euro per Belg besteed. Bio-eieren volgen met 1,77 euro, bioaardappelen met 1,39 euro en biovleeswaren met 1,14 euro. De biovleesvervangers en biozuivelsubstituten sluiten de rij en blijven onder de één euro per capita.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 31 van 40
Figuur 17: besteding biologische voeding en dranken per categorie in België, in euro per capita op totale bevolking, 2008-2016
40 35 30 25 20 15 10 5 0 2008
2009
2010
2011
zuivel (excl substituut) aardappelen fruit vlees/gevogelte vleeswaar overige kruidenierswaren en dranken
2012
2013
2014
2015
2016
zuivelsubstituten brood/gebak groenten vleesvervangers eieren
Bron: GfK Belgium
6.6 HARD DISCOUNT IS GROOTSTE GROEIER Met een marktaandeel van 9,4% blijft hard discount een bescheiden speler op de biomarkt maar het is wel het sterkst groeiende kanaal. De klassieke supermarkt (Dis 1) verloor terrein sinds 2008 maar blijft het grootste biokanaal met 41,5% marktaandeel. Op de tweede plaats volgt het gespecialiseerde kanaal (speciaalzaak/natuurvoeding/superettes waaronder ook Bioplanet) met een aandeel van zo’n 31%. De buurtsupermarkt is het derde belangrijkste kanaal voor biovoeding met een marktaandeel van iets meer dan 10%. De rechtstreekse verkoop (hoeve en boerenmarkt) en de openbare markt schommelen rond de 4 à 5% marktaandeel. 21% van het aanbod van hoevewinkels en boerenmarkten zijn bioproducten. Dat is een hoger dan gemiddeld percentage in het assortiment. In de hard discount vinden we relatief het minst biologische producten terug (1,3%).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 32 van 40
Figuur 18: distributiekanalen biologische voeding en dranken in BelgiĂŤ, in % van de besteding, 2008-2016
100% 80% 60%
5,9%
3,7%
3,6%
4,6%
4,2%
4,5%
4,3%
4,5%
4,6%
28,6%
31,2%
31,4%
29,8%
31,7%
30,9%
30,7%
32,9%
31,1%
4,0%
4,6% 9,7% 1,5%
4,2%
4,4%
5,1%
11,4% 1,9%
3,5% 11,0% 2,1%
4,5%
11,8% 1,2%
11,4% 2,4%
13,1%
3,2% 10,2%
3,8%
11,2% 3,2%
4,4% 10,9% 5,5%
9,4%
48,5%
49,3%
47,4%
49,1%
45,7%
43,4%
45,4%
41,8%
41,5%
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
40% 20% 0% Dis 1
Hard discount
Buurtsupermarkt
Openbare markt
Speciaalzaak/Natuurvoeding/Overige algemene voeding*
Hoeve en boerenmarkt
DIS 1: AH, Alma, Carrefour hyper/GB/market, Champion, Colruyt, Cora, Delhaize, De Leeuw, Metro en Red Market - *Bioplanet valt onder algemene voeding Bron: GfK Belgium
Biologische versproducten zijn gemiddeld een derde duurder dan gangbare producten. Dat prijsverschil blijft stabiel over de jaren heen. Er zijn grote verschillen per product. Het grootste verschil is er bij eieren. Een bio-ei is dubbel zo duur als een standaard scharrelei. Het prijsverschil voor eieren bleef nagenoeg stabiel. Het kleinste prijsverschil is er bij vleesvervangers. Hier is de biovariant slechts 16% duurder dan het gangbare product. Ook de evolutie van het prijsverschil verschilt van product tot product. Het prijsverschil in 2016 ten opzichte van het jaar ervoor was groter voor onder andere: brood, varkenskotelet, braadkip en kaas. Bij halfvolle melk en aardappelen was het prijsverschil kleiner. Voor yoghurt, eieren en vleesvervangers bleef het prijsverschil ongeveer stabiel.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 33 van 40
Figuur 19: prijsverschil enkele bioproducten versus gangbaar in BelgiĂŤ (index: gangbaar=100), 2013-2016
bio vers* vleesvervanger braadkip varkenskotelet brood aardappel tomaten eieren** kaas yoghurt halfvolle melk 100 2016
150 2015
200 2014
250 2013
*: selectie verscategorieĂŤn VLAM **: vergelijking met standaard scharrelei Bron: GfK Belgium
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 34 van 40
FIGUREN Figuur 1: het areaal (omschakeling+biologisch) en het aandeel biologisch areaal in de totale oppervlakte cultuurgrond, per EU-lidstaat, 2010-2015 6 Figuur 2: aandelen van de lidstaten in de totale Europese omzet van biologische producten, 2015 7 Figuur 3: evolutie van de oppervlakte bio, oppervlakte in omschakeling (linkeras), aantal producenten en aantal marktdeelnemers exclusief de producenten (rechteras), Vlaanderen, 20032016 8 Figuur 4: typologische indeling van de biologische bedrijven, Vlaanderen, 2016 10 Figuur 5: aandeel bedrijven en aandeel oppervlakte bio, per groottecategorie, Vlaanderen, 2016 11 Figuur 6: gangbare en biologische melkprijs, 2004-2016 14 Figuur 7: evolutie van het aantal nieuwe aanmeldingen en stopzettingen per jaar, Vlaanderen, 2003-2016 16 Figuur 8: aantal instappers per jaar (blauw) en aantal overblijvers ervan in 2016, 2000-2016 17 Figuur 9: huidige status van de gestopte biologische bedrijven in de periode 2010-2016 (N=88) 18 Figuur 10: bio-areaal onder controle, areaal met hectaresteun (linker-as, in hectare), de uitbetaalde hectaresteun (rechter-as, in euro) en het aantal biologische producenten, Vlaanderen, campagnejaren 1994-2015 22 Figuur 11: thematische verdeling van de middelen voor onderzoek in Vlaanderen, 2016 25 Figuur 12: totale (*) besteding aan biologische producten door de Belgische gezinnen, 2008-2016, in miljoen euro 26 Figuur 13: bestedingen verse biologische voeding en dranken (selectie VLAM) in België per gewest, in 1000 euro, 2008-2016 27 Figuur 14: gekocht assortiment bio vs gangbaar in België 28 Figuur 15: evolutie marktaandelen bio vers per categorie, in % van de bestedingen, 2008-2016, België 29 Figuur 16: percentage kopers van enkele bio-verscategorieën, België, 2005-2016 30 Figuur 17: besteding biologische voeding en dranken per categorie in België, in euro per capita op totale bevolking, 2008-2016 32 Figuur 18: distributiekanalen biologische voeding en dranken in België, in % van de besteding, 2008-2016 33 Figuur 19: prijsverschil enkele bioproducten versus gangbaar in België (index: gangbaar=100), 20132016 34
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 35 van 40
TABELLEN Tabel 1: Vlaamse biologische bedrijven onder controle, nieuwe bedrijven, stopzettingen en nettogroei, per provincie, 2016 9 Tabel 2: areaal in omschakeling en biologisch volgens teeltgroepen, 2016, Vlaanderen 11 Tabel 3: aantal biologische bedrijven met dierlijke productie, Vlaanderen, 2013-2016 12 Tabel 4: aantal biologische dieren onder controle, Vlaanderen, 2011-2016 13 Tabel 5: aantal marktdeelnemers onder controle (exclusief producenten), Vlaanderen, 2011-2016 15 Tabel 6: verleende adviezen door Bio Zoekt Boer (BZB) en omschakeling na adviesverlening, 20122015 15 Tabel 7: aantal stopzetters opgedeeld naar aantal jaren activiteit op het moment van stopzetting, Vlaanderen 18 Tabel 8: status van het bedrijf na stopzetting van de biologische productie en de redenen voor stopzetting 19 Tabel 9: typologische indeling van de stopzettende biologische bedrijven, 2010-2016, Vlaanderen 20 Tabel 10: raming van de Vlaamse uitgaven voor de biologische sector, x 1.000 euro, 2012-2016 20 Tabel 11: bedragen hectaresteun onder PDPO II en PDPO III 21 Tabel 12: aantal bedrijven met rechtstreekse steun, totaal uitbetaalde rechtstreekse steun en steun per bedrijf, opgesplitst naar totale landbouw en biosector, Vlaanderen, 2015. 23 Tabel 13: raming van de uitgaven voor onderzoek en voorlichting, 2014-2016 24 Tabel 14: marktaandeel verse bioproducten in de totale voedselbesteding (excl. dranken), per kopersgroep, 2008-2016 31
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 36 van 40
BRONNEN Bio Zoekt Keten, 2016, Biologische zuivelmarkt in beweging Danckaert S., Lenders S., Oeyen A., 2009, De landbouwactiviteit in Vlaamse gemeenten, proeve van typologie. Departement Landbouw en Visserij, Brussel. Drietand Magazine, 16 november 2016, Motivaties van consumenten om bio te kopen Drietand Magazine, 25 maart 2016, Sterke vraag naar biologische zuivel: wat zijn de kansen voor uw bedrijf? European Commission, 19 januari 2017, Facts and Figures on Organic Agriculture in the European Union FiBL & IFOAM, februari 2017, The World of Organic Agriculture: statistics and emerging trends 2017 IFOAM, 2016, Organic in Europe: prospects and developments 2016 Lenders S., Deuninck J., februari 2017, De Vlaamse zuivelbarometer. Departement Landbouw en Visserij, Brussel Management en Techniek, 26 mei 2016, Wat is de kostprijs van biologische melk (J. Bijttebier (ILVO), W. Govaerts (BIOCONSULT)). Melkveebedrijf, mei 2016, bio maakt opgang als het nieuwe quotum Netwerk Biologisch Ondezoek Landbouw en Voeding, november 2016, De biologische landbouw in Vlaanderen: onderzoek 2015-2016 Vervloet D., Vuylsteke A., 2017, Analyse bio-onderzoek Departement Landbouw en Visserij, Brussel. VILT, 31 oktober 2016, Bio betekent hogere productiekost en hogere melkprijs VILT, 11 juli 2016, Biologische melkveehouderij koerst op verdubbeling van productie
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 37 van 40
BIJLAGE 1: OPPERVLAKTEN PER TEELT plantaardige productie OPPERVLAKTES Akkerbouwgewassen en braak land maĂŻs (korrel, silo, suiker) tarwe wintergerst zomergerst brouwgerst rogge haver triticale spelt andere granen boekweit quinoa miscanthus erwten (droog geoogst) tuin- en veldbonen (droog geoogst) zonnebloempitten braak (faunabraak, spontane bedekking,) niet-bittere lupinen suikerbieten voederbieten luzerne voederwortelen andere voedergewassen (incl voederrapen, voederkool) hennep vezelvlas hop koolzaad andere oliehoudende zaden zaden cichorei Bodembedekkers vlinderbloemigen niet-vlinderbloemige groenbemester (phacelia, bladrammenas, gele mosterd, tagetes) klavers (grasklaver+klaver, eenjarig en meerjarig, rode klaver) andere bedekking (andere, bloemenmengsel, snijrogge) Sierteelt sierteelten Weiland en bossen grasland (totaal) permanent grasland tijdelijk grasland grasland - tijdelijk of permanent niet gespecifieerd
2016 aantal hectare IN OMSCHAKELING
totaal BIOLOGISCH 481,38 112,98 142,05 3,53 23,60 0,00 0,00 16,74 19,76 13,24 25,11 4,05 0,00 3,84 47,66 7,03 11,42 1,45 0,00 4,53 7,34 13,73 0,00 1,47 0,00 10,35 0,00 11,50 0,00 0,00 0,00 405,59 1,25 6,32
543,27 93,75 40,38 10,78 57,21 3,30 9,73 21,04 105,59 33,34 73,50 1,24 1,61 3,50 7,55 23,23 0,00 4,57 1,24 0,00 5,00 20,25 0,00 2,53 4,57 0,00 12,07 0,00 1,16 1,93 4,20 938,36 3,24 6,01
1.024,65 206,73 182,43 14,31 80,81 3,30 9,73 37,78 125,35 46,58 98,61 5,29 1,61 7,34 55,21 30,26 11,42 6,02 1,24 4,53 12,34 33,98 0,00 4,00 4,57 10,35 12,07 11,50 1,16 1,93 4,20 1.343,95 4,49 12,33
391,07 6,95 1,99 1,99 1.219,94 1.151,45 92,31 13,03 1.027,59
908,56 20,55 6,39 6,39 2.100,22 1.413,72 183,39 38,59 1.191,74
1.299,63 27,50 8,38 8,38 3.320,16 2.565,17 275,70 51,62 2.219,33
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 38 van 40
begraasde niet landbouwgrond grassen (raaigras, graszoden) bos weiland met bomen exclusief oogstbare hoogstambomen, kerstbomen gebieden met natuurwaarde Aardappelen, groenten en kruiden Vruchtgroenten tomaten paprika komkommer pompoen courgette stengelgroenten prei groene selderij bleekselder rabarber asperge vollegrondsgroenten aardappelen pootgoed bladgroenten spinazie sla andere bladgroenten (bladselder, andere) kolen rode kool witte kool savooikool spruitkool bloemkool boerenkool broccoli andere koolsoorten peulvruchten witloof (incl witloofwortelen) ui-achtigen ajuinen sjalotten wortelen en knollen wortelen pastinaak raap koolrabi knolselder schorseneer rode biet knolvenkel rammenas radijs
18,52 0,00 24,02 7,10 37,37 196,96 5,18 2,03 0,02 0,00 2,57
0,56 0,31 0,10 0,00 0,00 0,21 0,00 0,00 38,20 0,00 0,00 0,00 0,00
0,00 1,13 6,48 3,90 674,99 562,72 71,01 5,16 0,52 0,94 50,86 13,53 55,32 40,92 5,20 0,01 2,15 7,04 3,52 72,43 0,00 15,07 5,37 7,84
0,00
1,86
0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 84,52 0,00 0,00 0,00 0,00 2,90 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 2,19 0,71 0,00 0,00
62,98 5,63 9,60 4,04 4,87 16,03 2,51 7,88 12,42 2,09 17,67 8,02 5,54 2,48 46,88 18,79 6,05 2,95 0,69 9,11 0,80 3,98 3,92 0,16 0,43
18,52 1,13 30,50 11,00 712,36 759,68 76,19 7,19 0,54 0,94 53,43 14,09 55,63 41,02 5,20 0,01 2,36 7,04 3,52 110,63 0,00 15,07 5,37 7,84 1,86 62,98 5,63 9,60 4,04 4,87 16,03 2,51 7,88 12,42 86,61 17,67 8,02 5,54 2,48 49,78 18,79 6,05 2,95 0,69 9,11 0,80 6,17 4,63 0,16 0,43
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 39 van 40
champignons kruiden (basilicum, kervel, peterselie, bieslook, geneeskrachtige kruiden) andere groenten Fruit aardbeien meerjarige fruitteelten appelen peren kersen pruimen perziken andere (niet gespecifieerd) weiland met oogstbare fruitbomen noten (hazelnoten, walnoten) kleinfruit (frambozen, bessen) frambozen bessen druiven andere ĂŠĂŠnjarige fruitteelten wijnstokken TOTAAL
0,00 1,24 64,61 90,04 0,07 80,38 30,11 19,97 2,30 0,00 0,00 28,00 2,55 1,97 2,55 0,06 2,49 0,43 1,70 0,39 2.395,90
1,08 30,61 176,04 413,14 8,45 302,20 149,07 58,76 13,35 3,91 0,35 76,76 35,49 1,68 61,15 4,78 56,37 1,55 1,91 0,71 4.564,10
1,08 31,85 240,65 503,18 8,52 382,58 179,18 78,73 15,65 3,91 0,35 104,76 38,04 3,65 63,70 4,84 58,86 1,98 3,61 1,10 6.960,00
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Biolandbouw in Vlaanderen 2016
pagina 40 van 40