www.ovam.be
Activiteiten overzicht 2016
1
2
www.ovam.be
INHOUD 16
18 Consument betaalt milieubijdrage voor zonnepanelen
Tienkoppig team in actie tegen zwerfvuil
4
Woord vooraf
5
De OVAM in 2016
6
20 jaar Bodemdecreet
8 10 14 20
12 Nieuw uitvoeringsplan voor huishoudelijk afval van kracht
22 De OVAM blaast De Potterij nieuw leven in
24 Startschot voor sanering Winterbeek
Gemeenten brengen 134 000 risicopercelen in kaart 4 pijlers garanderen gezonde bodem 77 % van bedrijfsafval wordt gerecycleerd Vlaanderen scheert internationale toppen
26
Vlaanderen versneld asbestveilig
28
De OVAM blaast 35 kaarsjes uit
30
Cijfers
COLOFON
HOOFDREDACTEUR EN VERANTWOORDELIJKE UITGEVER: Sofie De Keyser REDACTIERAAD: Caroline Van Gool, Ilse Pepermans, Willy Sarlée, Anne Vandeputte, Els Van Camp, Jan Verheyen CONCEPT, COPYWRITING EN VORMGEVING: Pantarein Publishing FOTOGRAFIE: OVAM, ISWA, Shutterstock, Pol Leurs, Kristel Peters, Harald Finster, ILD nv, Istock, Karlien Claeys, Bakkerij Tomassen, Jasper Leonard, Koen Keppens, Ann Gewillig PAPIER: cover: cyclus Print 170g binnenwerk: cyclus offset 120g WETTELIJK DEPOTNUMMER: D/2017/5024/02 OVAM, Stationsstraat 110, 2800 Mechelen
3
www.ovam.be
4
WOORD
VOORAF
De OVAM in
2016
DROOMBEELD In 2016 vierde de OVAM haar 35ste verjaardagsfeest. Al 35 jaar dromen onze medewerkers van een duurzame toekomst voor Vlaanderen. Een duurzaam Vlaanderen, dat betekent voor ons onder andere een efficiënt afval-, materialen- en bodembeheer. Samen met de Vlaamse burger, het bedrijfsleven en de lokale besturen hebben we wat dat betreft van Vlaanderen een toonaangevende regio gemaakt. Maar ons droombeeld gaat nog veel verder. We dromen van een propere bodem in heel Vlaanderen, en dat al tegen 2036. In dit activiteitenoverzicht kijken we 20 jaar achteruit en 20 jaar vooruit. Wat realiseerden we al en waar werken we nog naartoe? We dromen van een asbestveilig Vlaanderen. We stellen alles in het werk om burgers te beschermen tegen de risico’s van asbest. Daarom starten we in 2018 met een concreet afbouwplan, dat moet leiden tot een asbestveilig Vlaanderen in 2040. We dromen ook van een circulair Vlaanderen, en daarin is geen plaats voor (zwerf)afval. Elke dag werken onze medewerkers, samen met bedrijven en lokale
OPPERVLAKTE GESANEERDE GROND
V.l.n.r.: Luc Goeteyn, Herman Gobel, Eddy Van Dyck, Ann Cuyckens, Henny De Baets en Danny Wille
besturen, aan oplossingen voor ons afval. Het doel: meer hergebruik en recyclage en minder restafval. 2016 zette alvast de toon met de goedkeuring van het Vlaams uitvoeringsplan voor Huishoudelijk Afval en Vergelijkbaar Bedrijfsafval en de start van een nieuw actieplan tegen zwerfvuil. Dromen, dat doen we bij de OVAM zelden bescheiden. Ook internationaal wordt die houding gesmaakt. We zetten de toon in vele internationale en Europese projecten. Zoals URBANREC, een project van de Europese Commissie, waarin de OVAM samen met twintig andere partners zoekt naar een innovatieve oplossing voor ons grofvuil. Of INSPIRATION, waarin we mee nadenken
820,6 hectare grond
over het duurzame gebruik en beheer van onze bodems. Die duurzame toekomst is in Vlaanderen ondertussen binnen handbereik. Onze medewerkers blijven streven naar een gezonde bodem en een circulaire economie in Vlaanderen. Dat doen we overigens niet alleen, maar samen met u!
gesaneerd in 2016, waarvan 198,4 hectare door de OVAM
BEDRIJFSAFVAL
77 % krijgt
een tweede leven Henny De Baets, administrateur-generaal
77 %
RESTAFVAL
141 kg
restafval per Vlaming (2015) 141 kg -3,5 %
3,5 %
Daling van ten opzichte van 2014
35 JAAR OVAM
5
2016
2015
6
20 JAAR BODEM DECREET In 1996 leverde de OVAM het allereerste bodemattest af en trok ze het bodemsanerings decreet op gang. Twintig jaar later zijn we vier miljoen bodem attesten verder en werden meer dan vierduizend zwaar veront reinigde terreinen gesaneerd. Welke m ijlpalen hebben tot dat resultaat geleid en waar werkt Vlaanderen de komende twintig jaar naartoe?
2004
1 JUNI 2008: HET BODEMDECREET
30 JUNI 2000: BEKAERT ONDERTEKENT BODEMSANERINGSDECREET IS GEBOREN De Vlaamse bodem is op meerdere plaatsen verontreinigd, een erfenis van het industriële verleden. Om die verontreiniging snel en efficiënt aan te pakken, riep Vlaanderen in 1995 het Bodemsaneringsdecreet in het leven. In tandem met het uitvoeringsbesluit Vlarebo van 5 maart 1996 zette dat decreet in op de inventarisatie van de verontreinigde gronden in Vlaanderen, het voorkomen van nieuwe verontreiniging en de sanering van historische verontreiniging. Een bijkomend doel was potentiële kopers van verontreinigde gronden beschermen, onder meer via de verplichting om een bodemattest aan te vragen bij de overdracht van een grond.
2017
DE EERSTE BEDRIJFSSPECIFIEKE OVEREENKOMST Bedrijven of overheden die op verschillende locaties met verontreinigingen kampen, kunnen een bedrijfsspecifieke overeenkomst (BSOK) afsluiten met de OVAM. De bodemonderzoeken en -saneringen worden dan gespreid in de tijd en volgens prioriteit. Staalproducent Bekaert sloot als eerste bedrijf een raamovereenkomst af met de OVAM. Ondertussen heeft Bekaert alle bodemonderzoeken op zijn percelen onderzocht en starten in 2017 de laatste saneringen. www.ovam.be/bsok
2019
2020
2019: ALLE SANERINGEN VOOR 2017: DE INVENTARISATIE VAN
RISICOPERCELEN IS COMPLEET Eind 2017 moet voor heel Vlaanderen duidelijk zijn waar de bodem mogelijk verontreinigd is. Die informatie is belangrijk om verontreinigde sites versneld te kunnen saneren én te herontwikkelen. Bij die inventarisatie spelen de 308 Vlaamse gemeenten een cruciale rol. Via het OVAM-webloket geven zij de informatie over risicovolle inrichtingen uit VLAREM- milieuvergunningendoor.
2005
2000
1995 22 FEBRUARI 1995: HET
2010
2008
20 JAAR TERUG
DRINKWATERWINGEBIEDEN ZIJN GESTART Vlaanderen wil zijn drinkwatervoorraad optimaal beschermen. Daarom pakt ze alle risicolocaties in drinkwaterwingebieden – zones waar men water wint voor de productie van drinkwater – aan. Bedrijven die daar actief zijn, moeten alles in het werk stellen om bodemverontreiniging te voorkomen. Daarnaast wordt de historische bodem verontreiniging er versneld aangepakt: tegen 2019 moeten alle bodemsaneringen er van start gaan.
www.ovam.be
26 MAART 2004: BOFAS, HET
BELGISCHE BODEMSANERINGSFONDS VOOR TANKSTATIONS, WORDT ERKEND ALS EERSTE FEDERALE SANERINGSFONDS BOFAS, het Belgische Bodemsaneringsfonds voor tankstations, is de perfecte illustratie van het principe ‘de vervuiler betaalt’: de petroleumsector spijst de helft van het fonds, de autobestuurder de andere helft; bij elke tankbeurt vloeien er enkele euro centen naar BOFAS. Met dat geld financiert het fonds de sanering van verontreinigde tankstations. Dertien jaar na de oprichting heeft BOFAS 2051 van de 2347 sanerings dossiers afgerond. Een succesverhaal van begin tot eind.
2025
2027
2025: ALLE RISICOGRONDEN ZIJN
ONDERZOCHT Vlaanderen telt naar schatting 85 000 risico gronden, waar activiteiten hebben plaats gevonden die de bodem mogelijk hebben verontreinigd. Vandaag heeft de OVAM 38 522 gronden in kaart gebracht en onderzocht, dat is 45 procent. Om die inventarisatie te versnellen, moeten alle eigenaars van risicogronden tegen 2025 laten onderzoeken of de bodem al dan niet verontreinigd is.
TREEDT IN DE VOETSPOREN VAN HET BODEMSANERINGSDECREET UIT 1995 Het nieuwbakken decreet zet naast de sanering van historische vervuiling ook sterk in op het voorkomen van nieuwe verontreiniging. www.ovam.be/bodemdecreet- en-vlarebo
2016: SINDS HAAR OPRICHTING HEEFT
DE OVAM AL 1800 HECTARE GROND AMBTSHALVE GESANEERD Dat zijn ongeveer 2700 voetbalvelden, waar mensen nu kunnen wonen, naar school gaan en werken. Sinds 1995 werd in heel Vlaanderen 15 367 hectare grond – circa 23 000 voetbalvelden – gesaneerd door bedrijven, overheden en particulieren.
2035
2036
2030
2036: ALLE HISTORISCHE 2027: ALLE GASFABRIEKEN ZIJN
GESANEERD De laatste gasfabriek doofde haar ovens al een halve eeuw geleden, maar de verontreiniging in de bodem vormt vandaag nog steeds een mogelijk risico. De OVAM werkt een programma op maat uit om alle gas sites in kaart te brengen en versneld te saneren. Tegen 2027 moeten alle 122 gassites in Vlaanderen gesaneerd zijn.
BODEMVERONTREINIGINGEN ZIJN IN SANERING De verontreinigde gronden in Vlaanderen in kaart brengen en de verontreiniging waar nodig saneren, daarvoor werd het Bodemdecreet in het leven geroepen. Tegen 2036 moet de sanering van alle historisch verontreinigde gronden opgestart zijn. Naar die deadline werkt Vlaanderen met man en macht toe.
20 JAAR VOORUIT
7
www.ovam.be
8
Gemeenten brengen
134 000 RISICOPERCELEN IN KAART Eind 2017 moet voor heel Vlaanderen duidelijk zijn waar de bodem mogelijk verontreinigd is. Met die doelstelling voor ogen schakelden Vlaamse gemeenten een versnelling hoger om de historische risicoactiviteiten op hun grondgebied in kaart te brengen.
134 000 RISICOPERCELEN UITGEWISSELD VIA OVAM-WEBLOKET
Via het OVAM-webloket geven gemeenten sinds 2012 alle informatie door over activiteiten die de bodem mogelijk bedreigen of bedreigd hebben, de zogenaamde ‘risico activiteiten’. Die gegevens zijn belangrijk om verontreinigde sites versneld te kunnen onderzoeken en indien nodig te saneren. Dat effent dan weer het pad voor de herontwikkeling van de ongebruikte terreinen en een slimmer gebruik van de schaarse ruimte in Vlaanderen. Ook zal de informatie op termijn efficiënter naar de vastgoedsector stromen. Naast de bodemrapporten vermeldt de OVAM sinds 2016 ook dat een perceel als risicogrond gekend is, wanneer ze daar weet van heeft. In 2016 stond een team van experten 187 gemeenten bij om de informatie over risico activiteiten op te lijsten en uit te wisselen. Met resultaat: eind 2016 hadden bijna alle gemeenten de data over risicovolle inrichtingen uit VLAREM-milieuvergunningen
doorgegeven. 146 gemeenten hebben hun inventaris van risicogronden zelfs volledig uitgewisseld met het webloket. Dat wil zeggen dat ook de oudere milieuvergunningen (zoals ARAB-vergunningen) op het grondgebied van die gemeenten opgenomen zijn. Die oudere milieuvergunningen bevonden zich vaak enkel in archieven en waren bijgevolg nog niet digitaal beschikbaar. De digitalisering ervan vergde een serieuze inspanning, en daar wil de OVAM de gemeenten voor bedanken. Ook de risico activiteiten in beschermingszones en in gebieden waar drinkwater gewonnen wordt, zijn compleet in kaart gebracht. Daarmee zijn de gemeenten goed op weg om tegen eind 2017 hun inventaris van risicogronden te vervolledigen. Dat is immers de deadline om, naast de recente VLAREM-vergunningen, ook alle oudere data in verband met risicoactiviteiten digitaal beschikbaar te stellen via het webloket. Die
informatie is cruciaal om mogelijk verontreinigde sites gericht op te sporen en aan te pakken. Het droombeeld dat alle partijen daarbij voor ogen houden, is een Vlaanderen zonder historische bodemverontreiniging tegen 2036.
RISICOGRONDEN (SCHATTING): 85 000 45 % DAARVAN IS ONDERZOCHT = 38 522 dossiers met beoordeeld obo
VOOR 16 % DAARVAN IS SANERING NODIG = 6091 dossiers bsp nodig
9
www.ovam.be
10
78
ERKENDE BODEMSANERINGSDESKUNDIGEN
11
ERKENDE LABORATORIA VOOR BODEMSANERING
2
ERKENDE OPLEIDINGSCENTRA VOOR BODEMSANERINGSDESKUNDIGEN
22
GRONDREINIGINGSCENTRA
4 PIJLERS GARANDEREN GEZONDE BODEM In 2036 telt Vlaanderen geen verontreinigde bodems meer. Om die doel stelling waar te maken, werkte de OVAM een systeem uit om de kwaliteit van bodemonderzoeken en -saneringen te verbeteren en de opvolging te versnellen. Vlaanderen wil dat alle historisch verontreinigde gronden tegen 2036 gesaneerd zijn of op zijn minst in de saneringsfase zitten. Dat betekent dat bodemonderzoeken en -saneringen in een stroomversnelling moeten raken. Machteld De Wit van de OVAM: “We verwachten de komende jaren een grote toestroom aan bodemdossiers, een gevolg van de voltooiing van de gemeentelijke inventaris. Om de verwerking van de dossiers te versnellen en de kwaliteit van het hele proces te verzekeren, hebben we in 2016 een kwaliteitsborgingssysteem op punt gezet.”
Voor elke erkende bodemsaneringsdeskundige stelt de OVAM voortaan een individueel kwaliteitsdossier op. Dat gaat uit van vier pijlers: 1. de kwaliteit van de uitvoering van bodemonderzoeken en -saneringen op het terrein; 2. interne en externe klachten; 3. de kwaliteit van bodemrapporten en -dossiers; 4. een audit van de administratieve en technische processen. Op basis van die vier pijlers krijgt de OVAM een duidelijk zicht op de kwaliteit die een bodemsaneringsdeskundige aflevert. Elke bodemsaneringsdeskundige krijgt een score per pijler. “Waar we vroeger enkel het eindresultaat beoordeelden, hebben we in 2016 alle voorbereidingen getroffen om het kwaliteitsborgingssysteem te vervolledigen met een audit”, licht Machteld De Wit toe. “Zo’n audit laat ons toe om de manier van werken van een bodemsaneringsdeskundige
op maat bij te sturen. Die aanpak moet de kwaliteit van de bodemonderzoeken en -saneringen structureel verbeteren. Met als ultieme doelstelling tegen 2036: een Vlaanderen zonder verontreinigde bodems.” FOCUS OP KWALITEIT Voor de uitrol van het kwaliteitsborgings systeem werkte de OVAM nauw samen met de bodemsector. “Dat overleg verliep constructief en in de beste verstandhouding”, zegt Machteld De Wit. “Het is immers in ieders belang dat de focus op kwaliteit ligt. De uitkomst van die onderhandelingen vormde de basis om de wetgeving aan te passen. Het orgelpunt was de infodag over het nieuwe kwaliteitsborgingssysteem in november 2016. Daar lichtten we voor de voltallige sector de nieuwe werkwijze toe. Begin 2017 hebben we het nieuwe kwaliteitsborgingssysteem uitgerold. Acht medewerkers van de OVAM staan sindsdien paraat om deskundigen bij te staan.”
11
www.ovam.be
12
NIEUW UITVOERINGSPLAN
DOELSTELLINGEN 2022
16 KG
MINDER RESTAFVAL PER VLAMING
7 KG
HERGEBRUIK PER VLAMING
VLAANDEREN RECYCLEERT VANDAAG
71 %
VAN HAAR HUISHOUDELIJK AFVAL
ZWERFVUIL: 17 500 TON
voor huishoudelijk afval van kracht
TOTAAL HUISHOUDELIJK AFVAL: 3 029 728 TON
In september 2016 keurde de Vlaamse Regering een nieuw uitvoeringsplan voor huishoudelijk afval goed. Het plan mikt op 16 kilogram minder restafval per Vlaming, meer hergebruik en 20 procent minder zwerfvuil. “Vlaanderen prijkt aan de Europese top: dat willen we zo houden.”
TOTAAL BEDRIJFSAFVAL: 13 911 000 TON
Vlaanderen bepaalt aan de hand van uitvoeringsplannen hoe we met ons huishoudelijk afval omgaan. Die aanpak heeft veel succes: vandaag krijgt 71 procent van het huishoudelijk afval in Vlaanderen een tweede leven en ook de totale hoeveelheid afval neemt stelselmatig af. Het nieuwe uitvoeringsplan voor huishoudelijk afval en gelijkaardig bedrijfsafval, dat de periode 2016-2022 omvat, scherpt de ambities verder aan. In januari 2016 publiceerde de OVAM het ontwerp uitvoeringsplan; in september keurde de Vlaamse Regering het plan goed.
RESTAFVAL PER INWONER: 141 KG
“De doelstelling is dat elke Vlaming tegen 2022 16 kilogram restafval minder produceert per jaar”, vertelt Ann De Boeck van de OVAM. “Het vorige plan (2008-2015) realiseerde een reductie van 7 kilogram per Vlaming. We mikken nu dubbel zo hoog.” INNOVATIEF INZAMELEN Meer hergebruik, acties tegen voedselverlies en initiatieven in de deeleconomie
moeten helpen om de doelstellingen waar te maken. Het uitvoeringsplan wil de Vlaming meer en makkelijker laten sorteren. Zo komt er een verplichte inzameling van harde kunststoffen in de recyclageparken en worden meer stromen (matrassen, meubels …) uit het grof vuil gehaald. Gemeenten en intercommunales blijven een cruciale rol spelen in de uitvoering van het afvalplan. Zij kennen de lokale omstandigheden immers het best. Onder hun regie kunnen innovatieve inzamelsystemen tot stand komen, zoals minirecyclageparken in dichtbebouwde gebieden en ondergrondse of pop-upinzamelpunten. DOELSTELLINGEN PER GEMEENTE De samenleving wordt in snel tempo diverser, met kleinere gezinnen en grote tegenstellingen tussen stad en platteland. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop we ons afval inzamelen. In het vorige plan moesten alle 308 lokale besturen dezelfde doelstelling halen, namelijk: de hoeveelheid
HUISHOUDELIJK AFVAL PER INWONER: 468 KG
restafval per bewoner terugdringen tot onder de 180 kilogram per inwoner. Het nieuwe plan gaat uit van een opdeling in zestien clusters – een classificatie van Belfius Bank – met elf verschillende doelstellingen, gaande van 116 tot 258 kilogram per inwoner. Onder meer bevolkingsdichtheid, toerisme, industriële activiteiten en de socio-economische situatie zijn bepalende factoren bij de indeling in clusters. 335 SUGGESTIES Het openbaar onderzoek over het ontwerp uitvoeringsplan – dat liep van 11 januari tot 10 maart 2016 – leverde 335 opmerkingen en suggesties van lokale besturen, federaties, organisaties en betrokken burgers op. “In de komende jaren plant Belfius een herziening van de clusters. Op dat moment zullen we de doelstellingen voor de gemeenten bijsturen waar nodig”, vertelt Ann De Boeck van de OVAM. “Lokale besturen krijgen ondersteuning op maat om hun restafvalcijfer te
behalen. Gemeenten die al goed bezig zijn, moeten minstens op peil blijven. Ook vragen we hen om hun kennis te delen. Als gemeenten van elkaar kunnen leren, krijgen we de totale hoeveelheid restafval zeker omlaag.”
SELECTIEF INGEZAMELD PER INWONER: 326 KG
KRINGLOOPSECTOR VERKOOPT 5 KG PER VLAMING De OVAM daagde de kringloopsector uit om per inwoner 5 kilogram herbruikbare producten te verkopen. In juni 2016 bleek het doel behaald. Met 5,6 miljoen klanten en 3086 betaalde voltijdse werknemers overstijgen de kringwinkels ook ruim de andere doelstellingen uit het uitvoeringsplan Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen. Ze realiseren op die manier lokaal hergebruik met een duurzame lokale tewerkstelling. Proficiat aan alle medewerkers van de kringloopsector! De Kringwinkel telde in 2015 30 centra en meer dan 120 winkels verspreid over Vlaanderen. Die zorgen voor het inzamelen, sorteren en verkopen van tweedehands goederen. Producten gaan zo langer mee en belanden minder snel op de afvalberg. Nog meer producten een tweede leven gunnen, dat is de doelstelling tegen 2022: elke Vlaming moet dan 7 kilogram hergebruiken.
13
Jiska Verhulst
14
www.ovam.be
77 % VAN BEDRIJFSAFVAL WORDT GERECYCLEERD 77 procent van het afval van Vlaamse bedrijven kreeg in 2014 een tweede leven via materiaalrecyclage. Dat is 2 procent meer dan in 2012. De bouwsector produceert het meeste afval.
77 %
VAN HET BEDRIJFSAFVAL IN VLAANDEREN KRIJGT TWEEDE LEVEN
Afval inzamelen aan de bron levert zuiverdere afvalstromen op en een hoogwaardige recyclage. Daarom zijn alle Vlamingen verplicht om hun afval te sorteren. Bedrijven moeten in totaal achttien afvalstromen apart inzamelen en aan een erkende inzamelaar aanbieden. Hergebruik, recyclage, compostering of gebruik als grondstof: steeds meer bedrijfsafval krijgt een nieuw leven. In totaal ging in 2014 40 procent van het bedrijfsafval rechtstreeks naar materiaalrecyclage. Daarnaast kreeg 54 procent van het bedrijfsafval een voorbehandeling (bijvoorbeeld uitsortering) met het oog op verdere recyclage. Van het bedrijfsafval dat een voorbehandeling kreeg, ging nog eens 69 procent naar materiaal recyclage. Uiteindelijk kreeg zo ongeveer 77 procent van het afval van Vlaamse bedrijven een tweede leven via materiaalrecyclage. Daarmee ging Vlaanderen er 2 procent op vooruit ten opzichte van 2012.
VLAANDEREN GAAT VOLUIT VOOR CIRCULAIRE ECONOMIE Tegen 2050 moet de circulaire economie een feit zijn in Vlaanderen. Het kersverse Vlaanderen Circulair moet die transitie voortstuwen.
Met 2,2 miljoen ton bouw- en sloopafval in 2014 is de bouwsector goed voor de grootste hap uit de afvalberg. Tegelijk is dat een pak minder dan de 4,1 miljoen ton die ze in 2004 produceerde.
WAT GEBEURT ER MET HET BEDRIJFSAFVAL? 77 % van het bedrijfsafval krijgt een tweede leven
HOEVEEL AFVAL PRODUCEREN ONZE BEDRIJVEN? Ton
25.000.000 20.000.000
Daling van 19 %
17,2 Mton
13,9 Mton
15.000.000 10.000.000 5.000.000 0
VERWERKINGSMETHODES: Verbranden | 8 %
Andere voorbehandeling | 9 %
Storten | 4 %
Recycleren | 73 %
Sorteren met oog op recyclage | 2 %
Composteren | 2 % Hergebruik | 2 %
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2012
2014
IN 2014 ONDER MEER: 2,2 Mton BOUW- EN SLOOPAFVAL
0,3 Mton KUNSTSTOF
1,9 Mton VERVUILDE GROND
98 000 ton GLAS
0,8 Mton PAPIER EN KARTON
13 000 ton BATTERIJEN
Dat Vlaamse bedrijven 77 procent van hun afval recycleren is een goede eerste stap, maar dat volstaat niet als we zeker willen zijn dat Vlaanderen ook de komende decennia toegang heeft tot grondstoffen om onze economie te doen draaien. We moeten materialen slimmer gaan gebruiken, zodat ze hun waarde eindeloos behouden. Dat kan door meer te gaan herstellen en hergebruiken, maar vooral door producten zo te ontwerpen dat ze 100 procent afvalvrij zijn. Zo stuwen we Vlaanderen tegen 2050 naar een circulaire economie en een duurzame omgang met materialen en grondstoffen. Die doelstelling is een van de zeven transitieprioriteiten van de Vlaamse Regering om haar Visie 2050 waar te maken. De transitie naar een circulaire economie laten slagen, daar moet het team Vlaanderen Circulair voor zorgen. Vlaanderen Circulair is ingebed bij de OVAM en is het resultaat van het samenvloeien van Plan C, Het Vlaams Materialenprogramma en SuMMa (Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer). Jiska Verhulst, voormalig directeur van Plan C, wordt de transitiemanager Circulaire Economie. Jiska Verhulst: “Een circulaire economie realiseren, is een zaak van iedereen. Daarom timmeren we met Vlaanderen Circulair aan een breed partnerschap van organisaties die mee actie ondernemen.” www.vlaanderen-circulair.be
15
www.ovam.be
16
DOELSTELLINGEN 2022
TIENKOPPIG TEAM IN ACTIE TEGEN ZWERFVUIL In 2013 telde Vlaanderen 17 500 ton zwerfvuil. Dat opruimen is een gigantische klus. Daarom schakelden de OVAM en haar partners een versnelling hoger: een tienkoppig team gaat sinds 2016 samen met de lokale besturen het zwerfvuil in Vlaanderen te lijf.
20 % MINDER ZWERFVUIL TEN OPZICHTE VAN 2014
NETHEIDSINDEX MOET
10 %
BETER OP AUTOSNELWEG PARKINGS, AAN BUS- EN TREINHALTES EN AAN AFVALVERZAMELPUNTEN
Drie op de vier Vlamingen ergeren zich aan zwerfvuil. Het leidt tot de vervuiling van bodem en rivieren, zorgt voor een onveilig gevoel op straat en betekent een verlies van recycleerbare materialen. Bovendien kost het opruimen van zwerfafval handenvol geld: in 2013 ging het om 17 500 ton, goed voor 61,5 miljoen euro. Om het zwerfvuil probleem aan te pakken, sloot Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege in januari 2016 een overeenkomst met de verpakkingsindustrie. Fost Plus (de bedrijven die verpakte producten op de Belgische markt brengen), Comeos (vertegenwoordiger van de Belgische handel en diensten) en de Federatie Voedingsindustrie (Fevia) leggen per jaar 7 miljoen euro extra op tafel. 20 % MINDER ZWERFVUIL De doelstellingen van het nieuwe zwerfvuilbeleid zijn ambitieus. In 2022 moet het zwerfvuil in gewicht met ten minste 20 procent dalen ten opzichte van 2014. Dat komt neer op maximaal 14 000 ton zwerfvuil in
2022 – tegenover 17 500 ton in 2013. Daarnaast moet de netheidsindex, die de openbare netheid in kaart brengt, over heel Vlaanderen stabiel blijven. Op probleemlocaties zoals parkings langs snelwegen, winkel(wandel)straten, haltes van openbaar vervoer en afvalinzamelpunten moet de netheidsindex er zelfs met 10 procent op vooruitgaan. NETHEIDSNETWERK “Dankzij de extra financiële middelen kon het team van het Netheidsnetwerk fors worden uitgebreid”, vertelt Els Gommeren van de OVAM. “Het Netheidsnetwerk is een samenwerking tussen de OVAM, Fost Plus en de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG). Samen pakken we al enkele jaren het zwerfvuil in Vlaanderen aan, bijvoorbeeld via de acties en campagnes van indevuilbak.be. Zo kwam u afgelopen zomer ongetwijfeld de baseline ‘Kleine daad, groot resultaat’ tegen langs snel wegen, aan bushaltes en in treinstations.”
In het najaar van 2016 ging het nieuwe tienkoppige team van start. Zeven medewerkers van de OVAM, twee van Fost Plus en één van de VVSG willen al tegen 2018 een flinke daling van de hoeveelheid zwerfvuil bereiken. Dan wordt de vernieuwde Vlaamse zwerfvuilaanpak geëvalueerd: is er een duidelijke kentering in de hoeveelheid zwerfvuil op straat? COACHING OP MAAT Om zwerfvuil nog krachtdadiger aan te pakken, begeleidt het Netheidsnetwerk sinds het najaar van 2016 vijftig verschillende partners twee jaar lang intensief in hun strijd tegen zwerfvuil. Els Gommeren: “Die partners zijn gemeenten, afvalintercommunales en overheidsorganisaties zoals De Lijn en het Agentschap Wegen en Verkeer. Het traject begint met het in kaart brengen van de openbare netheid van de gemeente of het werkingsgebied: hoe vuil is het, waar ligt het afval, vanwaar komt het? Vervolgens bepalen we welke knelpunten we prioritair aanpakken. Van de deelnemende gemeenten en organisaties verwachten we een duidelijk engagement en een grote wil om komaf te maken met zwerfvuil. In ruil krijgen ze een financiële tegemoetkoming en inhoudelijke begeleiding op maat.”
17
www.ovam.be
18
Consument betaalt
MILIEUBIJDRAGE VOOR ZONNEPANELEN
RECYCLAGEBIJDRAGE VAN
2 euro
376 704
ZONNEPANELEN OP DE MARKT GEBRACHT IN VLAANDEREN
Wie in Vlaanderen nieuwe zonnepanelen installeert, moet sinds 1 juli 2016 een milieubijdrage betalen. Dat geld gaat naar een fonds voor de kosteloze inzameling en recyclage van afgedankte zonnepanelen.
PER ZONNEPANEEL
Sinds juli 2016 betaalt de consument een recyclagebijdrage van 4 euro per zonnepaneel. Vanaf 1 juli 2017 daalt de bijdrage naar 2 euro.
Bij de aankoop van een televisietoestel of een radio betaalt de Vlaamse consument al jaren een recyclagebijdrage. Die komt er nu ook voor zonnepanelen. De milieubijdrage voor zonnepanelen geldt voor alle nieuwe panelen en zal in de toekomst, wanneer zonnepanelen in grote aantallen worden afgedankt, gebruikt worden om de recyclage te financieren. EIGEN BEHEERSORGANISME Sinds de herziening van de Europese richtlijn over afgedankte elektrische en elektronische apparatuur vallen ook zonnepanelen onder de aanvaardingsplicht voor elektronische apparaten. Dat betekent dat eindverkopers de afgedankte producten van hun klanten verplicht moeten terugnemen. Daarom keurde de Vlaamse Regering in 2015 een milieubeleidsovereenkomst (MBO) voor afgedankte zonnepanelen goed. Om tot een systeem voor inzameling en recyclage te komen, vond er intensief overleg plaats met
producenten, verkopers en installateurs van zonnepanelen. Het resultaat is een eigen beheersorganisme: PV CYCLE BELGIUM. INZAMELPUNTEN Op de inzamelpunten van PV CYCLE kan iedereen gratis terecht met zijn afgedankte zonnepanelen. 90 procent van de eigenaars moet zijn panelen kunnen inleveren bij een inzamelpunt binnen een straal van 40 kilometer van zijn woonplaats. De terugnameplicht of kosteloze inzameling geldt voor alle zonnepanelen, ook voor de huidige installaties. Voorwaarde is dat ze in hun geheel afgeleverd worden en niet vermengd zijn met andere afvalstoffen. Voor de financiering van het nieuwe inzamelsysteem betaalt de consument sinds juli 2016 een recyclagebijdrage van 4 euro bij de aankoop van nieuwe panelen. Vanaf 1 juli 2017 daalt de bijdrage naar 2 euro.
KOSTBARE MATERIALEN De afgedankte zonnepanelen worden na inzameling gerecycleerd tot nieuwe grondstoffen. Zonnepanelen bevatten immers heel wat kostbare materialen die perfect herbruikbaar zijn. De MBO voor afgedankte zonnepanelen bepaalt dat 80 procent van de zonnepanelen een nuttige toepassing moet krijgen. In 2018 moet dat zelfs 85 procent zijn.
267 ton
OF 1883 INGEZAMELDE ZONNEPANELEN IN VLAANDEREN > 233,6 TON EENMALIGE SPECIFIEKE TERUGNAME > 33,9 TON REGULIERE TERUGNAME
19
www.ovam.be
20
VLAANDEREN SCHEERT INTERNATIONALE TOPPEN Vlaanderen is internationaal een topspeler in afval-, materialen- en bodembeheer. Maar dat wil niet zeggen dat we op onze lauweren rusten. In vier Europese projecten houdt de OVAM de vinger aan de pols van de laatste inzichten en ontwikkelingen.
4
EUROPESE PROJECTEN VERKENNEN NIEUWE MOGELIJKHEDEN VOOR EEN DUURZAAM AFVAL-, MATERIALEN- EN BODEMBEHEER
1. URBANREC
2. INSPIRATION FINANCIERINGSKADER: Horizon 2020 van de Europese Commissie DEELNEMERS: 20 partners uit 16 landen LOOPTIJD: 2015-2017 BUDGET: 2,6 miljoen euro
FINANCIERINGSKADER: Horizon 2020 van de Europese Commissie
21 EUROPESE PARTNERS ZOEKEN OPLOSSINGEN VOOR GROFVUIL
DEELNEMERS: 21 partners uit 7 landen
Sofa’s, matrassen, tuinmeubels … Nog heel wat grofvuil belandt op een stortplaats of in de verbrandingsoven. In Vlaanderen gaat het per burger om gemiddeld 22 kilogram per jaar. Grof huisvuil bevat nochtans heel wat waardevolle materialen. Bovendien tonen sorteeranalyses aan dat die hoeveelheid drastisch omlaag kan. Hoe? Dat zoeken de OVAM en verschillende andere partners uit in het Europese project URBANREC.
3. REPAiR
De 21 projectpartners willen een integrale en grensoverschrijdende aanpak voor grofvuil uitwerken: door preventie en meer hergebruik, een verbeterde selectieve inzameling, slimme logistieke oplossingen en betere recyclagetechnieken.
DEELNEMERS: 18 partners uit 6 landen
LOOPTIJD: 2015-2019 BUDGET: 10 miljoen euro
urbanrec.aimplas.es
FINANCIERINGSKADER: Horizon 2020 van de Europese Commissie
LOOPTIJD: 2015-2020 BUDGET: 5 miljoen euro
HOE HOUDEN WE DE EUROPESE BODEM GEZOND? Voldoende voedsel, zuiver drinkwater, een aangename leefomgeving, ruimte om te wonen, voor industrie, natuur en recreatie … Een schone bodem is cruciaal voor onze welvaart en ons welzijn. Hoe we onze bodems duurzaam kunnen gebruiken en beheren, daarover buigen twintig Europese partners zich in het onderzoeksproject INSPIRATION. Welke nieuwe kennis hebben we nodig om de kwaliteit van bodem en land te vrijwaren? En hoe pakken we de maatschappelijke uitdagingen rond bodembeheer en landgebruik duurzaam aan? Op die vragen zoeken de INSPIRATION-partners een antwoord. In 2016 werd daarrond een gemeenschappelijke onderzoeksagenda opgesteld. Nele Bal van de OVAM: “We willen vermijden
dat die onderzoeksagenda dode letter blijft. Daarom gaan alle projectpartners in 2017 op zoek naar financierders voor het onderzoek. Ze bekijken ook of samenwerking over de grenzen heen mogelijk is.” www.inspiration-h2020.eu
4. FISSAC 6 EUROPESE STEDEN SPITTEN CIRCULAIRE ECONOMIE UIT Wat kan circulaire economie betekenen voor een stad als Gent, Hamburg of Napels? Dat proberen achttien partners uit zes EU-landen te achterhalen. Het doel: lokale en regionale overheden innovatieve praktijken aanreiken om afval als materiaal in de kringloop te brengen.
FINANCIERINGSKADER: Horizon 2020 van de Europese Commissie DEELNEMERS: 26 partners uit 9 landen LOOPTIJD: 2015-2020 BUDGET: 11,5 miljoen euro
INDUSTRIE ZOEKT RESTSTROMEN UIT DE BOUW In het FISSAC-project werken 26 partners een methode uit om reststromen uit de bouw en sloop uit te wisselen. Een softwareplatform moet de uitwisseling van informatie mogelijk maken en industriële netwerken creëren. www.fissacproject.eu
21
www.ovam.be
22
De OVAM blaast De Potterij nieuw leven in
CIRCULAIR LABORATORIUM IN DE MAAK
‘CIRCULAIR LABO’ WORDT DÉ VLAAMSE HUB VOOR DE CIRCULAIRE ECONOMIE
Aan de Potterijstraat 1 in Mechelen bevindt zich een ernstig verontreinigd terrein met een leegstaand en verwaarloosd pand: De Potterij. De OVAM kocht het terrein voor één symbolische euro en smeedde in 2016 grootse plannen voor de herontwikkeling ervan. “We richten de site in als circulair laboratorium.” Tot 1996 bood De Potterij onderdak aan een wasserij, ververij en droogkuis. Vervolgens kreeg de leegstand vat op het gebouw. Gebroken ramen, lekken in het dak en betonrot waren het gevolg. De bodem en het grondwater bleken ernstig verontreinigd door de voormalige industriële activiteiten. Interesse van privé-investeerders bleef uit, want de opbrengst van de herontwikkeling zou nooit de saneringskost dekken. En zo kwam het gebouw in 2015 in het bezit van de OVAM, die toen al bezig was met een grondige bodemsanering. Een eerste fase (tot 2018) richt zich op de bovenste 10 meter; in een tweede fase (tot 2020) zal tussen de 10 en 30 meter worden gesaneerd. ANKERPUNT VOOR CIRCULAIRE ECONOMIE Gewoonlijk verkoopt de OVAM een dergelijk terrein weer na afronding van de sanering. Maar bij een verkenning van de markt
bleken de meest logische herbestemmingen voor De Potterij appartementen, lofts of een kantoorgebouw te zijn. “Voor de bruisende buurt zou dat een gemiste kans zijn”, vertelt An Eijkelenburg van de OVAM. “Daarom kiezen we voor innovatie en maatschappelijke return. Samen met enkele partners – Thomas More, Stad Mechelen en het aanpalende Sociaal Huis (OCMW) – willen we de site omvormen tot een circulair laboratorium.” “Uiteenlopende doelgroepen, van buurtbewoners over ondernemers tot milieuprofessionals, zullen er samenkomen rond het thema circulaire economie. Denk maar aan repair-activiteiten, een cafetaria met stadsgroenten, een tweedehandsmarkt, een recyclagepunt, atelierruimtes voor creatieve ondernemers … Daarnaast wil de OVAM het pand gebruiken als demonstratieproject
voor veranderingsgericht en materiaal bewust bouwen. De Potterij wordt een ankerpunt voor circulaire economie in Mechelen en Vlaanderen: een huis waar kennis, stedelijke productie, ecologie, onderwijs en cultuur een plek vinden en kruis bestuivingen aangaan.” TIJDELIJKE INVULLING GEZOCHT Tot het zover is – volgens de huidige planning is De Potterij in 2020 volledig gerenoveerd – wil de OVAM in 2017 al van start gaan met tijdelijke activiteiten. In november 2016 liet de OVAM 110 studenten 24 uur lang nadenken over een mogelijke tijdelijke invulling van het pand tijdens een Vlajo-innovatiekamp. Vlajo is een vzw die studerende jongeren vertrouwd wil maken met ondernemerschap. Experten van de OVAM stonden de studenten bij in hun creatieve brainstorm.
Uiteindelijk kwam het project ‘Nachtlab’ als winnaar uit de bus. Nachtlab bouwt De Potterij om tot een openbare werkplaats waar machines en gereedschappen ter beschikking staan en waar workshops plaatsvinden. Het lab wordt gerund door een community van vrijwilligers en werkt samen met kringwinkels in Mechelen. “Ons concept biedt veel voordelen”, zegt Gilian Vandevyver van Nachtlab. “Het eigen huis van de gebruikers wordt niet vuil, de ruimte is groot genoeg om te klussen en iedereen kan een beroep doen op hulp, materiaal en gereedschap. Door het gebruik van gecombineerde ruimtes maken we van Nachtlab niet alleen een duurzame, maar ook een sociale plek.” De OVAM neemt het denkwerk van de studenten mee in de zoektocht naar een tijdelijke invulling van het pand.
23
www.ovam.be
24
Startschot voor
SANERING WINTERBEEK
17
SANERING VAN
WATERLOOP
KM
De kronkelende Winterbeek oogt idyllisch, maar schijn bedriegt: onderzoek toont aan dat de beek flink verontreinigd is. In 2016 gingen de voorbereidingen van start om 17 kilometer waterloop in volle glorie te herstellen. “Het doel? Een propere Winterbeek waar natuur, landbouw en bewoners kansen krijgen.”
De Winterbeek stroomt tussen Beringen en Scherpenheuvel-Zichem, kronkelend door de Vallei van de Drie Beken, een Europees beschermd natuurgebied. Decennialang is de stroom verontreinigd met zouten en zware metalen. Begin maart 2016 sloten de OVAM, de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) en Tessenderlo Chemie een samenwerkingsovereenkomst af om de Winterbeek te saneren. De sanering is jarenlang voorbereid in overleg met alle actoren: het Agentschap voor Natuur en Bos, het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid, Provincie Limburg, Provincie Vlaams-Brabant, Watering van de Acht Beken en de betrokken gemeenten. OPNIEUW SPRINGLEVEND De verontreiniging van de Winterbeek gaat terug tot de jaren dertig van de vorige eeuw, toen de fosfaatertsindustrie zich
in Ham vestigde. Lozingen van zouten en zware metalen (arseen, cadmium en radium) bleken funest voor de waterkwaliteit. “Tot voor kort was de Winterbeek biologisch dood”, vertelt Nik Dezillie van de VMM. “Sinds 2014 loost Tessenderlo Chemie 90 procent minder afvalwater in de beek en dat werpt nu al vruchten af. Maar liefst vijftien vissoorten vonden vanuit de Demer hun weg terug naar de Winterbeek. Straks is de stroom weer springlevend.” GEEN SINECURE De OVAM, de VMM en Tessenderlo Chemie bundelen de krachten om de historische verontreiniging van de waterbodem en de oevers aan te pakken. Dat is geen sinecure. Door de jarenlange lozingen is de verontreiniging wijd verspreid en ver doorgedrongen in de ondergrond. Het natte gebied is op veel plaatsen ontoegankelijk voor zware machines. Daarnaast mag het waardevolle
natuurgebied niet te lijden hebben onder de saneringswerken. “Over een lengte van 17 kilometer wordt de vervuilde beekbodem volledig weggehaald”, vertelt Caroline Van Gool van de OVAM. “Waar nodig vullen we de bodem weer aan met zuivere grond. Zo voorkomen we dat de oevers afkalven en dat het waterpeil te sterk daalt. Ook de oevers krijgen een grondige schoonmaakbeurt. De verontreinigde grond pompen we weg naar een aantal ontwateringszones. Daar kan de grond uitdrogen om vervolgens per vrachtwagen naar een saneringsberg op het terrein van Tessenderlo Chemie te worden gebracht. Het bedrijf staat in voor een veilige berging van alle uitgegraven slib en grond.” GOED CONTACT MET DE BUURT Om de Winterbeek te saneren, hebben de OVAM en de VMM toegang nodig tot bijna duizend percelen. “Bij de sanering zijn veel grondeigenaars betrokken”, aldus Caroline Van Gool. “Het is belangrijk dat zij weten wat we gaan doen en waarom. Een intensief communicatietraject is geen overbodige luxe. Zo hebben we op 13 april 2016 een infomarkt georganiseerd voor grondeigenaars, buurtbewoners, milieuraadsleden,
natuurverenigingen en andere geïnteresseerden. We kregen vooral positieve reacties. De meeste eigenaars zijn opgelucht dat we eindelijk gaan saneren.” KLAAR TEGEN 2020 De werkzaamheden zullen in vier fasen verlopen. Het hele traject is verdeeld in vier deelgebieden: jaarlijks komt één deelgebied aan de beurt. Na elke fase volgt een grondige evaluatie en indien nodig wordt de werkwijze bijgestuurd. Als alles naar wens verloopt, is de sanering in 2020 achter de rug.
De OVAM en de VMM organiseerden een infomarkt voor grondeigenaars, buurtbewoners, milieuraadsleden, natuurverenigingen en andere geïnteresseerden.
25
www.ovam.be
26
3
PROEFPROJECTEN ROND VERWIJDERING ASBEST IN 2016
VLAANDEREN VERSNELD ASBESTVEILIG De Vlaamse Regering wil haar burgers beschermen tegen de risico’s van asbest. Daarom werkt de OVAM aan een beleid om Vlaanderen tegen 2040 versneld asbestveilig te maken. In 2016 gingen drie proefprojecten van start. Sinds 1998 is de productie en toepassing van asbest en asbesthoudende materialen in Vlaanderen verboden. Toch zijn er naar schatting 3,7 miljoen ton asbesthoudende materialen in omloop. Denk maar aan dak- en gevelbekleding, zoals leien en golfplaten van asbestcement. Dergelijke ‘hechtgebonden’ asbesttoepassingen vormen geen acuut risico voor milieu en gezondheid, maar kunnen wel asbestvezels vrijgeven wanneer ze verweren en afbrokkelen door jarenlange
blootstelling aan wind en regen. Daarnaast vind je in heel wat particuliere woningen nog niet-hechtgebonden asbesthoudende leidingisolatie. Genoeg redenen dus voor de Vlaamse Regering om de OVAM een asbestafbouwbeleid te laten uitwerken. Dat plan zal klaar zijn in 2018 en moet leiden tot een volledig asbestveilig Vlaanderen in 2040.
GESCHATTE HOEVEELHEDEN ASBEST IN VLAAMSE GEBOUWEN
SCHOLEN 15 000 ton
HUIZEN EN APPARTEMENTEN 910 000 ton
LAND- EN TUINBOUW 245 000 ton
BEDRIJVEN 724 000 ton
OVERHEIDSGEBOUWEN 6000 ton
NUTSLEIDINGEN (ONDERGRONDS) 1,8 miljoen ton
TOTAAL
3,7 MILJOEN TON
ELKE WONING VRAAGT SPECIFIEKE AANPAK “GROEPSAANKOOP: INTERESSANT VOOR ALLE BETROKKENEN” Liefst 330 mensen tekenden in op de groepsaankoop voor de verwijdering van asbest van de afvalintercommunales IVAREM en IOK Afvalbeheer. De focus lag op de buitenste schil van gebouwen. Driehonderd mensen op het grondgebied van IVAREM (regio Mechelen) en dertig in Merksplas namen deel aan de groepsaankoop. Ze lieten buitengevels, daken, regenpijpen, regen goten, schouwen en asbesthoudende golfplaten verwijderen. Bij IVAREM konden deelnemers kiezen om het asbesthoudende materiaal enkel te laten verwijderen of het ineens te laten vervangen door een veilig alternatief. In Merksplas konden deelnemers het asbesthoudende materiaal ook zelf verwijderen, als ze specifieke veiligheidsmaatregelen in acht namen: op 48 locaties gebeurde dat al. IOK Afvalbeheer haalde het asbesthoudende materiaal ter plaatse op. LESSEN TREKKEN De OVAM wilde met deze proefprojecten leren of groepsaankopen een geschikt instrument zijn om asbesthoudende materialen veilig en makkelijk te laten vervangen. Dat blijkt zeker het geval voor grote hoeveelheden. Voor kleinere hoeveelheden blijkt ophaling bij de mensen zelf – in combinatie met goede begeleiding over het veilig verwijderen van asbest – een interessantere optie. “Een groepsaankoop zorgt voor gunstigere eenheidsprijzen”, vertelt Sven De Mulder van de OVAM. “Daarnaast hoeft de particulier niet zelf naar een aannemer te zoeken. De OVAM waakt mee over de correcte uitvoering van de werken en neemt de kosten voor de afvoer en het storten van asbesthoudend materiaal op zich.”
In september 2016 schreven 150 Antwerpenaars zich in voor een proefproject rond de verwijdering van asbesthoudende leidingisolatie. EcoHuis Antwerpen, Stad Antwerpen en de OVAM staan in voor de organisatie. Enkel residentiële woningen van voor de jaren 1980 kwamen in aanmerking voor de Antwerpse groepsaankoop. Bij de 150 geïnteresseerden werd een staal genomen van de leidingisolatie om te controleren of er werkelijk sprake is van asbest. In 75 procent van de gevallen bleek dat het geval. Elk huis is anders en vraagt een specifieke aanpak voor de verwijdering van de leidingisolatie. OPGELUCHT De eerste vijftig particulieren die intekenden op de offerte (evenredig verdeeld over de verschillende districten) zullen een verhoogde tussenkomst in de saneringskosten krijgen van 50 procent. Want asbesthoudende leidingisolatie correct laten verwijderen blijft een dure zaak, ook met een groepsaankoop. “Ik betaal zeker nog 4000 euro”, vertelt een deelnemer aan het project. “Maar ik zal blij zijn als het asbest mijn huis uit is. Een goede vriend van mij is onlangs gestorven aan de gevolgen van asbest. Blijkbaar had hij jaren geleden huizen gerenoveerd waarin asbest in verschillende vormen aanwezig was.”
27
www.ovam.be
28
DE OVAM BLAAST 35 KAARSJES UIT
35 JAAR OVAM
Waar ooit een oude fietsvelgenfabriek stond, kon jong en oud in oktober 2016 kennismaken met de vele facetten van de circulaire economie. In dat decor vierde de OVAM haar 35-jarige bestaan. Langs het Albertkanaal in Schoten produceerde Alesa decennialang fietsvelgen. In 2002 ging het bedrijf failliet. Wat achterbleef was een in onbruik geraakte site met een sterk verontreinigde bodem. Via het protocol curatoren verwierf de OVAM de terreinen in 2015 voor een symbolisch bedrag. Op 2 oktober 2016 opende de Alesa-site zijn deuren voor Open Bedrijvendag. Bezoekers konden er kennismaken met de werkwijze van de OVAM. Hoe saneren we een bodem? Hoe maken we ruimte vrij om te wonen, te werken en te leven? En hoe hergebruiken we materialen na de sloop van fabrieksgebouwen?
IDEAAL DECOR De OVAM pakte ook uit met een tentoonstelling over circulaire economie. In een tijdelijk paviljoen, opgetrokken uit recuperatie materiaal, leerde de bezoeker bij over de voordelen van een circulaire in plaats van een lineaire economie. Vervolgens konden de kinderen ravotten in de natuurspeeltuin, terwijl hun ouders een workshop over upcycling bijwoonden of genoten van een duurzaam hapje en drankje in de circulaire bar. De opendeurdag vormde zo een ideaal decor voor het 35ste verjaardagsfeest van de OVAM. Op naar een circulaire toekomst!
29
www.ovam.be
30
CIJFERS
PERSONEEL
BUDGET
Begroting 2016
138
Aantal afgeleverde grondstofverklaringen
Overgedragen saldo en kredietverlening EU-instellingen
4 349 390,19
Eigen inkomsten (bv. bodemattesten)
15 574 103,10
Inkomensoverdrachten van bedrijven (bv. UMICORE) Inkomensoverdrachten van EU-instellingen Inkomensoverdrachten binnen de overheid (werkingsdotatie en MINA-dotaties)
3 676 537,75 180 804,12 28 151 535,77
Kapitaaloverdrachten binnen de overheid (investeringsdotatie en MINA-dotaties) 24 537 649,35 Opname uit het Bodembeschermingsfonds
21 045 159,57
97 515 179,85
Totaal
Uitgaven Over te dragen saldo en kredietverlening EU-instellingen Personeel Werkingsmiddelen
4 699 845,84 24 198 580,22 6 395 233,24
Onderzoek
2 181 106,41
Communicatie
928 452,23
Saneringen Werkingsbijdrage Vlaco, IVC en SuMMa Spijzing van het Bodembeschermingsfonds
VROUW
221
Beheer MINA-fonds
Ontvangsten
Totaal
MAN
PROCESSEN
29 906 024,75 1 187 677,53 28 018 259,63
97 515 179,85
FFEU bodemsaneringen 200 753,75 VLABOTEX 1 218 599,53 Subsidies dierlijk afval 10 024 623,34 Subsidies aan erkende kringloopcentra 808 000,00 Inkomensoverdracht aan lokale besturen (preventie en selectieve inzameling) 21 720,00 Subsidies aan lokale besturen (preventie, selectieve inzameling en installaties) 3 775 997,04 Inkomensoverdrachten aan vzw’s (Plan C) 235 000,00 Totaal
16 284 693,66
150
ADMINISTRATEUR-GENERAAL Henny De Baets
ALGEMEEN DIRECTEUR Danny Wille
Aantal afgeleverde bodemattesten
DIVERSITEIT
6,24%
STAFDIENST Herman Gobel
261 349
Aantal adviezen voor milieuvergunningen
549
Aantal afgeleverde beslissingen Âm.b.t. kennisgevingen voor grensoverschrijdend transport van afvalstoffen
1264
Aantal verwerkte transportmeldingen m.b.t. grensoverschrijdend transport van afvalstoffen
195 645
TEAM PERS & COMMUNICATIE Jan Verheyen
ALGEMENE DIENSTEN Danny Wille
BODEMINFORMATIEBEHEER Eddy Van Dyck
DOELGROEPGERICHT SANEREN Ann Cuyckens
AFVAL- & MATERIALENBEHEER Luc Goeteyn
Team Internationaal beheer
Bodemdata
Lokale en bovenlokale besturen
Vlaanderen Circulair
Team Klantenbeheer
Bodemonderzoek en -sanering
Publieke instellingen
Vlaanderen Mooi
Team Terreincontrole
Bodemattestering en grondoverdracht
Particulieren
Administratief datacentrum
Juridisch team
Kwaliteitsbeheer
Bedrijven
Heffingen & subsidies
Team ICT
Administratief team
Beleidsinnovatie
Team Financieel beheer
Ketenbeheer en bedrijven
Team Dienstencentrum
Ketenbeheer en lokale besturen
31
OVAM Stationsstraat 110 2800 Mechelen www.ovam.be