Issuu

2012

Milieujaarprogramma

COLOFON D/2011/3241/370 Verantwoordelijke uitgever Jean-Pierre Heirman Secretaris-Generaal Departement Leefmilieu, Natuur en Energie p/a graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Vormgeving Artefact, Leuven Druk

Milieujaarprogramma 2012 Op basis van de wijziging van het decreet algemene bepalingen inzake milieubeleid maakt het Milieujaarprogramma (MJP) 2012 een herkenbaar onderdeel uit van de begroting. Deze tekst wordt dan ook integraal toegevoegd aan de toelichtingen per programma van de leefmilieubegroting.

INHOUDSTAFEL 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Milieujaarprogramma 2012 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Uitvoering van het MINA-plan 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Begroting en financiering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2. Opvolging doelstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Doelstellingen voor een volgende generatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Plandoelstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Betere leefkwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Biodiversiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Schonere lucht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Goede toestand watersystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Minder absolute milieudruk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Milieuverantwoorde productie en consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Verdere stappen in de remediĂŤring . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3. Maatregelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1. Werk maken van een klimaatvriendelijke Vlaamse overheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2. Afstemming overkoepelende beleidsplanning en -opvolging milieu, mobiliteit en ruimtelijke ordening in Vlaanderen . 35 3. Bepalen van langetermijndoelstellingen milieubeleid en bijhorende trajecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 4. Schendingen van het milieurecht gepast sanctioneren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 5. Vlottere toepassing MER-regelgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 6. Subsidies met impact . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 7. Monitoring evolutie maatschappelijk gedrag en perceptie milieubeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 8. Optimaal inzetten alternatieve financieringstechnieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 9. Meten van de leef- en omgevingskwaliteit

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10. InitiĂŤren en uitvoeren randstedelijke projecten

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11. Optimaliseren van de samenwerking met andere beleidsdomeinen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

39 39 40

12. Vergroenen van de economie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 13. Inhoudelijke steun aan lokale overheden door de Vlaamse overheid

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14. Milieuverantwoorde productie via ketenbeheer en systeeminnovatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 15. Stimuleren van milieuverantwoorde consumptie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 16. Aanvullend inzetten op flexibiliteitsmechanismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 17. Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18. Sterker inzetten op hernieuwbare energie 19. Adaptatie aan klimaatverandering

20. Een milieuvriendelijke mobiliteit bewerkstelligen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 21. Lokale overheden betrekken bij het aanpakken en voorkomen van knelpunten luchtkwaliteit en geluid . . . . . . . . . . . . . 45 22. Een milieuvriendelijke en leefbare transitie van het stedelijk mobiliteitsnetwerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

23. Elektrisch rijden bewerkstelligen in Vlaanderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 24. Gerichte aanpak waterbeheer in speerpuntgebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 25. Brondossiers voor drinkwaterwingebieden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 26. Vereenvoudigen van de planning, procedures en structuren van het integraal waterbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 27. Uitbouwen van de watersysteemkennis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 28. Ambtshalve bodemsanering bij scholen, ziekenhuizen, rusthuizen en gasfabrieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 29. Bodembedreigingen in de bebouwde omgeving geïntegreerd aanpakken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 30. Natuurlijke hulpbronnen (delfstoffen): minder effecten, meer en betere alternatieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 31. Steun zoeken in de ondergrond . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 32. Instrumenten inzetten voor de realisatie van de instandhoudingsdoelstellingen

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

33. Stimuleren van geïntegreerd natuurbeheer door ngo’s, andere private eigenaars en lokale overheden . . . . . . . . . . . . . . . . 51 34. Introduceren van het concept ‘Ecosysteemdiensten’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 35. Deelnemen aan biodiversiteitonderzoek op Europees niveau

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

36. Uitwerken en uitvoeren van een Mestactieplan 2011- 2014 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 37. Kwaliteit van de binnenlucht verbeteren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 38. Risico’s van elektromagnetische velden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 4. Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Bijlage 1: Lopende onderzoeksprojecten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Bijlage 2: Mogelijke onderzoeksprojecten voor 2011 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Bijlage 3: Ratificatie internationale milieuverdragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Bijlage 4: Stand van uitvoering van de Europese milieuwetgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78

1. Inleiding Algemeen Het decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid (verder het DABM genoemd), bepaalt dat het milieubeleid in Vlaanderen gestalte krijgt door de milieubeleidsplanning waarvan de hoekstenen het milieurapport, het milieubeleidsplan en de milieujaarprogramma’s zijn. Het milieurapport (MIRA) is de wetenschappelijke onderbouwing van het milieubeleid. De opdracht van de milieurapportering is: het beschrijven van de kwaliteit van het leefmilieu (MIRA-T), aangeven hoe die kwaliteit zich zou kunnen ontwikkelen en via welke beleidsinterventies die ontwikkeling kan worden verbeterd (MIRA-S), en onderzoeken in welke mate en op welke wijze het beleid tot nu toe tot veranderingen in de milieukwaliteit heeft geleid (MIRA-BE). De meest recente rapporten dateren van 2010. Toen werden de laatste indicatorrapporten gepubliceerd. Het milieubeleidsplan bepaalt de hoofdlijnen van het milieubeleid dat door het Vlaamse Gewest, alsmede door de provincies en gemeenten in aangelegenheden van gewestelijk belang, dient te worden gevoerd. Het plan beoogt enerzijds de bescherming en het beheer van het milieu en anderzijds de doeltreffendheid, de efficiëntie en de interne samenhang van het milieubeleid op alle beleidsniveaus te bevorderen. Het nieuwe MINA-plan 4 werd op 27 mei 2011 vastgesteld door de Vlaamse Regering. Het bestrijkt de periode 2011-2015. De milieujaarprogramma’s dienen ter uitvoering en operationalisering van het milieubeleidsplan. Nadruk ligt hierbij op de organisatie, het tijdpad en de prioriteitenstelling van de verschillende maatregelen. Een milieujaarprogramma moet volgens het DABM minstens het volgende bevatten: • een verslag van de stand van uitvoering van het geldende milieubeleidsplan en de Europese milieuwetgeving; • een verslag van de stand van zaken aangaande de goedkeuring van internationale overeenkomsten; • een opgave van de door het Vlaamse Gewest in het komende jaar te verrichten activiteiten en te nemen maatregelen ter uitvoering van het geldende milieubeleidsplan; • een overzicht van de in het ontwerp van begroting geraamde inkomsten en uitgaven ter uitvoering van het milieubeleidsplan; • een lijst met alle geplande en lopende onderzoeken en herstelprogramma’s.

Milieujaarprogramma 2012 Het milieujaarprogramma 2012 (MJP 2012) is het eerste programma in uitvoering van het MINA-plan 4. Het is inhoudelijk volledig afgestemd op de beleidsbrief en focust zich op de opvolging van de doelstellingen en de projecten. Voor de plandoelstellingen wordt uitgebreid gerapporteerd over de trends en het doelbereik. In die gevallen, waar deze opvolging in de planperiode nog verder ontwikkeld moet worden, wordt dit in de tekst aangegeven. Voor de langetermijndoelstellingen wordt een eerste inzicht gegeven in een aantal beschikbare trends. Het MJP wordt afgesloten met een rapportering en program-

Milieujaarprogramma 2012

mering van alle projecten uit het MINA-plan 4. Meer gedetailleerde informatie is te vinden via www.milieubeleidsplan.be De voortgang en programmering van het overige beleid krijgt vorm in de beleidsbrief 2012 van de minister.

Uitvoering van het MINA-plan 4 Het DABM geeft het planningsteam de opdracht om vijfjaarlijks een MINA-plan en jaarlijks een milieujaarprogramma voor te bereiden. De samenstelling van dit planningsteam is geregeld bij besluit. De uitvoering van het geldende Milieubeleidsplan wordt gecoördineerd door een projectleider en een planningsgroep, waartoe één of meerdere vertegenwoordigers van elke entiteit behoren. Voor de uitvoering en de opmaak van milieubeleidsplannen en jaarprogramma’s werd een netwerk opgebouwd, dat bestaat uit de planningsgroep, thema-/deelcoördinatoren en projecttrekkers. Voor elk van de 38 MINA-projecten werd een trekker aangeduid binnen het beleidsdomein LNE, die samen met de betrokkenen (zie verder) de uitvoering garandeert.

Begroting en financiering In de onderstaande tabel 1 wordt een overzicht gegeven van de beleidskredieten die in de periode 2004-2011 voorzien werden/worden voor uitgaven op het gebied van leefmilieu, natuur en energie (LNE). Voor de berekening van de Vlaamse LNE-uitgaven wordt er teruggevallen op de officiële cijfers zoals die jaarlijks door de Vlaamse Regering en het Vlaamse Parlement worden goedgekeurd en gepubliceerd in de algemene toelichting bij de begroting. Deze totaalcijfers worden op een ESR-geconsolideerde basis berekend in overeenstemming met de Europese begrotingsnormering. Daarnaast vindt er ook een correctie plaats voor de hervorming van de watersector. Deze correctie komt er in grote lijnen op neer dat de Aquafin-uitgaven die ten gevolge de hervorming van de watersector vanaf 2005 gefinancierd worden door de drinkwatermaatschappijen (i.p.v. door de Vlaamse overheid), meegerekend worden in de totaaluitgaven voor leefmilieu. Dit om een vergelijking van de uitgaven over de jaren heen mogelijk te maken. Uit deze tabel blijkt dat er in absolute cijfers in de periode 2002-2007 een duidelijke trend was om jaarlijks meer beleidskredieten te voorzien voor het beleidsdomein Leefmilieu, Natuur en Energie. Van 2008 tot 2010 daalde het relatieve aandeel van LNE ten opzichte van het totaal krediet voor Vlaanderen, maar in 2011 was er weer een stijgende lijn merkbaar. In 2011 werd er bij begrotingsopmaak ongeveer 1,2 miljard EUR aan middelen voorzien voor LNE-uitgaven. Zie tabel 1 op de volgende bladzijden In 2007 bereikten de LNE-uitgaven een absoluut hoogtepunt met bijna 1,3 miljard EUR aan beleidskredieten en een aandeel van 5,7% in de totale Vlaamse begroting. Deze piek was het gevolg van het feit dat de globale Vlaamse kassitutatie eind 2007 zo was dat naast de werkingstoelage voor 2007 aan de drinkwatermaatschappijen ook nog de werkingstoelage 2008 en de volledige historische BTW-achterstand van 100 miljoen EUR uitbetaald konden worden. 2008 was terug een begrotingsjaar dat min of meer in lijn lag met de evolutie in de periode 2002-2006. Daarna kenden de middelen die naar leefmilieu

Milieujaarprogramma 2012

gingen een terugval. Relatief ten opzichte van de andere beleidsdomeinen daalde het aandeel van LNE in de periode 2008-2010 tot 4,3%, alvorens terug aan te trekken in 2011 tot 4,7%, ongeveer het niveau van 2008. Bij de verwerking van de derde begrotingscontrole 2009 werd er een herevaluatie gedaan van de verdeling van de kredieten over de verschillende themaâ€™s in het kader van het MINA-plan, waardoor een deel historiek is verloren gegaan. Desalniettemin is duidelijk dat de verdeling over de themaâ€™s grotendeels gelijk is gebleven door de jaren heen. De bedragen zijn eveneens aangepast aan de Aquafin-correctie. In tabel 2 is te zien dat van die totale beleidsruimte voorzien voor leefmilieu het merendeel voorzien is voor de themaâ€™s water en waterbodems (vroeger oppervlaktewaterverontreiniging - 657 miljoen EUR of 55%) en biodiversiteit (123 miljoen EUR of 10%). Zie tabellen 2-1 en 2-2 op de volgende bladzijden Bovenstaande uitgaven dienen uiteraard ook gefinancierd te worden. Binnen het domein Leefmilieu, Natuur en Energie kan op meerdere financieringsbronnen teruggevallen worden (i.e. algemene middelen, milieuheffingen, FFEU, diverse andere inkomsten LNE en agentschappen met rechtspersoonlijkheid). In tabel 3 wordt een beeld geschetst van de manier waarop het milieubeleid de laatste jaren gefinancierd werd. Uit tabel 3 blijkt dat de inkomsten voor het beleidsdomein LNE in 2011 dalen t.o.v. het jaar daarvoor, een daling die zich vooral situeert binnen de milieuheffingen. Toch vloeit het merendeel van de eigen middelen (59%) nog steeds voort uit de milieuheffingen. De ontvangsten op de algemene uitgavenbegroting blijven quasi ongewijzigd ten opzichte van 2010. Zie tabellen 3-1, 3-2 en 3-3 op de volgende bladzijden

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 1: Evolutie van de uitgaven voor het beleidsdomein leefmilieu, natuur en energie t.o.v. de totale Vlaamse uitgaven in de periode 2004-2011 (in beleidskredieten) 2004 BC2 VK

2005 BC VK

2006 BC2 VK

2007 BC2 VK

2008 BC2 VK

2009 BC3 VK

2010 BC VK

2011 BO VK

821.147

721.915

911.406

1.127.596°

876.453°°

661.261

798.475

914.142

161.030

162.746

263.991

283.989

489.915

279.230

283.649

- werkingstoelage drinkwatermaatschappijen MINAfonds**

-263.124

-285.021

-226.891

-202.564

-138.079

-165.479

+ totale uitgaven op AQF-begroting inclusief 21% BTW***

424.154

447.767

490.882

486.553

489.915

417.309

449.128

in duizend Euro Totaal LNE-begroting* Correctie voor hervorming watersector (vanaf BC 2005)

Totaal energiebegroting**** Totaal LNE incl. AQF-correctie Totale kredieten Vlaanderen (incl. FFEU met AQF-correctie) Aandeel LNE *

11.397

9.338 in totaal LNE in totaal LNE in totaal LNE in totaal LNE in totaal LNE in totaal LNE

832.544

892.283

1.074.152

1.291.587

1.160.442

1.151.176

1.077.705

1.197.791

18.924.053

19.831.488

21.459.870

22.474.675

24.348.658

25.245.126

24.969.484

25.583.537

4,4%

4,5%

5,0%

5,7%

4,8%

4,6%

4,3%

4,7%

cijfer uit Algemene toelichting bij de begroting van het begrotingsjaar 2006, 2005, … (stukken Vlaams Parlement) (cijfer is inclusief uitgaven LNE agentschappen en instellingen, inclusief alle AQF-uitgaven ingeschreven op MINAfonds en inclusief FFEUuitgaven ** cijfer uit Decreet algemene uitgavenbegroting voor het betrokken begrotingsjaar; komt overeen met basisallocatie 361B4350 vanaf BC 2005 en ba. LBC LC044 4351 vanaf 2010 *** cijfer uit de Memorie van toelichting bij PR. 61 van de uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap t.e.m. begrotingsjaar 2006, daarna cijfer uit verslagen Aquafinoverleg. **** cijfer uit Algemene toelichting bij de begroting van het begrotingsjaar 2005, 2006, … (stukken Vlaams Parlement)

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 2-1: Overzicht van de beleidskredieten per thema in de periode 2004-2011 in beleidskredieten (inclusief financiering vanuit eigen ontvangsten VOI en inclusief FFEU) Themaâ€™s en delen

in K.EUR

2004 in %

in K.EUR

2005 in %

in K.EUR

2006 in %

in K.EUR

BC2 2007 in %

in K.EUR

BC2 2008 in %

Oppervlaktewaterverontreiniging

546.058

55,24%

516.671

58,57%

553.670

57,27%

674.074

58,94%

769.484

59,63%

Biodiversiteit

10,95%

119.805

12,12%

97.117

11,01%

98.258

10,16%

142.221

12,44%

141.277

Verdroging

30.692

3,10%

27.160

3,08%

29.343

3,04%

3.737

0,33%

2.122

0,16%

Vermesting

26.151

2,65%

18.070

2,05%

43.875

4,54%

19.709

1,72%

27.270

2,11%

Afvalstoffen Bodem

43.495

4,40%

38.921

4,41%

39.628

4,10%

40.034

3,50%

42.116

3,26%

101.671

10,28%

41.911

4,75%

63.587

6,58%

90.804

7,94%

105.043

8,14%

Gebiedsgericht Beleid

42.002

4,25%

36.925

4,19%

44.812

4,64%

32.228

2,82%

33.004

2,56%

Instrumenten

16.416

1,66%

8.148

0,92%

8.013

0,83%

7.604

0,66%

9.616

0,75%

Overheden en GeĂŻntegreerd beleid

18.510

1,87%

31.805

3,61%

17.434

1,80%

17.605

1,54%

29.294

2,27%

Lucht

9.889

1,00%

6.760

0,77%

8.946

0,93%

13.233

1,16%

13.142

1,02%

Versnippering

5.708

0,58%

2.778

0,31%

2.149

0,22%

3.128

0,27%

2.676

0,21%

7.411

0,75%

9.849

1,12%

8.465

0,88%

7.239

0,63%

7.583

0,59%

Integraal Waterbeleid

Actoren

14.516

1,47%

11.421

1,29%

10.822

1,12%

13.538

1,18%

15.477

1,20%

Internationaal Beleid

1.863

0,19%

1.915

0,22%

1.929

0,20%

1.931

0,17%

1.995

0,15%

Gevaarlijke Stoffen

2.202

0,22%

759

0,09%

766

0,08%

916

0,08%

938

0,07%

Fotochemie

680

0,07%

355

0,04%

336

0,03%

357

0,03%

333

0,03%

Verzuring

325

0,03%

495

0,06%

268

0,03%

283

0,02%

532

0,04%

Kosten en Financiering

130

0,01%

255

0,03%

255

0,03%

252

0,02%

252

0,02%

Geurhinder

133

0,01%

0,00%

Klimaat

377

0,04%

163

0,02%

104

0,01%

Ozon

331

0,03%

0,00%

Geluidshinder

192

0,02%

266

0,03%

255

0,03%

317

0,03%

307

0,02%

0,00%

Lichthinder Indirect

Totaal Energie Natuurlijke rijkdommen

Eindtotaal

988.603

100%

0,00%

30.260

3,43%

33.814

3,50%

74.336

6,50%

87.821

6,81%

882.071

100%

966.792

100%

1.143.682

100%

1.290.403

100%

25.971

19.595

3.663

3.805

1.173.316

1.313.803

Totale uitgaven (beleidskredieten) incl. bestaansmiddelen en eigen ontvangsten VOI 9

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 2-2: Overzicht van de beleidskredieten per thema in de periode 2004-2011 in beleidskredieten (inclusief financiering vanuit eigen ontvangsten VOI en inclusief FFEU)

kEUR

BC3 2009 %

kEUR

BC 2010 %

kEUR

BO 2011 %

Water en Waterbodems

705.263

59,24%

629.881

56,84%

657.310

55,00%

Biodiversiteit

Thema

122.252

10,27%

118.979

10,74%

123.117

10,30%

Energie

67.581

5,68%

22.824

2,06%

60.219

5,04%

Bodemsanering

55.521

4,66%

69.840

6,30%

68.955

5,77%

Subsidiariteit

33.758

2,84%

29.832

2,69%

28.405

2,38%

Indirect

29.226

2,46%

49.422

4,46%

48.969

4,10%

Uitvoeringsinstrumentarium

27.444

2,31%

24.385

2,20%

23.354

1,95%

Afval

24.155

2,03%

34.198

3,09%

33.509

2,80%

Beleidsonderbouwing en rapportering

23.551

1,98%

23.350

2,11%

22.848

1,91%

Bodembescherming en natuurlijke rijkdommen

23.065

1,94%

11.701

1,06%

11.945

1,00%

Maatwerk voor gebieden

19.452

1,63%

22.790

2,06%

25.553

2,14%

Betrokkenheid actoren

13.882

1,17%

13.750

1,24%

12.362

1,03%

Mest

13.376

1,12%

19.949

1,80%

43.183

3,61%

Lucht

12.034

1,01%

17.960

1,62%

17.690

1,48%

Externe integratie

5.413

0,45%

4.911

0,44%

5.097

0,43%

Internationaal

5.008

0,42%

3.481

0,31%

3.397

0,28%

Consumptie en productie

3.505

0,29%

4.456

0,40%

3.707

0,31%

Lokale leefkwaliteit

2.819

0,24%

3.339

0,30%

2.329

0,19%

Klimaat

1.425

0,12%

1.427

0,13%

1.334

0,11%

Beleidsvoorbereiding en evaluatie

1.108

0,09%

1.124

0,10%

1.114

0,09%

Voorbeeldfunctie Overheid

477

0,04%

488

0,04%

487

0,04%

Middelen

117

0,01%

122

0,01%

122

0,01%

1.190.433

100%

1.108.208

100%

1.195.005

100%

Totaal

Thema's opgenomen in tabel

Totale uitgaven (beleidskredieten) incl. bestaansmiddelen en eigen ontvangsten VOI 10

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 3-1: Financiering van het milieubeleid: inkomstenbronnen in de periode 2004-2011 1. INKOMSTEN MINAfonds in miljoen EUR

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Milieuheffingen

307,6

221,0

142,8

143,9

142,8

146,4

151,3

123,1

41,0

55,8

50,8

41,3

42,8

38,0

239,5

153

66,7

55,3

60,3

72,3

78,3

60,7

7,1

9,8

10,8

9,2

6,9

1,6

grondwaterheffing

20,0

26,3

22,0

22,6

25,8

23,3

22,8

Andere ontvangsten MINAfonds

29,9

10,4

12,0

14,2

12,9

8,9

12,4

8,9

retributies bodemattesten

bossencompensatiefonds

ontvangsten uit beheer patrimonium ANB

2,0

2,2

1,8

0,0

0,3

0,0

diverse ontvangsten (terugstorten geld- en rente voorschotten en terugstorten van lonen)

0,2

0,3

financiĂŤle bijstand EU i.v.m. verordeningen 2078 en 2080

0,2

0,4

0,0

25,0

5,3

7,1

11,3

9,8

6,0

9,5

6,0

VLAREM dossiertaks

0,5

jachtverloven en jachtvergunningen

2,0

2,1

ontvangsten ikv.federale wetgeving verwerking landbouwkrengen

0,0

0,1

337,5

231,4

154,8

158,1

155,7

155,2

163,6

132,0

afvalheffing afvalwaterheffing mestheffing

dividenden Vlaamse Milieuholding + kapitaalsverminderingen VMH

inkomsten milieuhandhavings- en schadedecreet

Totaal eigen ontvangsten MINAfonds

Bron: Begroting Minafonds na laatste begrotingscontrole, in MIO EUR

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 3-2: Financiering van het milieubeleid: inkomstenbronnen in de periode 2004-2011 2. INKOMSTEN administratieve middelenbegroting ivm. Leefmilieu in miljoen EUR

2004

2005

2006

2007 Nieuwe begrotingsindeling na BBB

2008

2009

2010

2011

ontvangsten fonds hernieuwbare energiebronnen (decreet 17.7.2000)

4,500

0,900

3,000

0,000

ontvangsten energiefonds (decreet 17.07.2000)

0,000

12,000

10,510

0,530

0,701

0,770

0,000

120,000

40,000

0,000

0,225

0,045

0,180

0,180 Pr. LC: ontvangsten mbt. Fonds voor de controle op uitvoerende taken van brander- en stookolietechnici

0,280

0,307

0,225

Departement EWBL, ANRE

22,800 Pr. LE: ontvangsten energiefonds (decreet 17.07.2000)

Departement AZF, ABAFIM terugneming van participatie door de VMH opbrengst uit de verkoop van de participatie in de VMW Departement LIN, AMINAL ontvangsten mbt. Fonds voor de controle op uitvoerende taken van brander- en stookolietechnici bossencompensatiefonds-bosbehoudsbijdrage

2,500

2,750

2,800 Pr. LD: bossencompensatiefonds-bosbehoudsbijdrage

2,800

3,332

3,677

3,700

visserijverloven (visserijfonds decreet 21.12.1990)

0,600

0,800

0,850

0,780 Pr. LD: visserijverloven (visserijfonds decreet 21.12.1990)

0,800

0,878

1,000

Fonds Landinrichting: ontvangsten uit wetten ruilverkaveling en landinrichting (decreet 07.07.1998)

2,555

2,615

1,316

1,430 Pr. LC: Fonds Landinrichting: ontvangsten uit wetten ruilverkaveling en landinrichting (decreet 07.07.1998)

1,096

2,070

2,140

3,077

EOGFL-tegemoetkomingen ruilverkaveling en landinrichting (decreet 07.07.1998)

0,000

inkomsten ikv. Grondwaterwinning (decreet schadefonds 12.12.1990)

0,000

EOGFL-inkomsten ikv.de waterhuishouding

0,063

0,040

0,310

0,000

inkomsten ikv. waterhuishouding (decreet Fonds waterhuishouding 22.11.1995)

0,090

0,550

0,000

Pr. LD: FinanciĂŤle bijstand van de EU betreffende uitgaven gedaan ivm LIFE (art.45, Decreet 22.12.2006)

0,250

1,304

0,300

Pr. LA: Salarissen en toelagen van personeelsleden van de diensten an de Vlaamse regering met verlof voor opdracht en/of waarvan het salaris ten laste wordt genomen door andere oerheden of vakorganisaties LNE (art.92, decreet 22.12.2006)

0,100

0,241

0,110

0,040

Pr. LC: retributies conformiteitsattesten zendantennes

0,000

0,489

15,8

7,5

9,1

9,6

Totaal eigen ontvangsten alg. administratieve middelenbegroting

130,5

47,0

21,0

28,0 Totaal eigen ontvangsten alg. administratieve middelenbegroting

Bron: Alg. Middelenbegrotingen na begrotingscontrole (= aangepaste begroting), in MIO EUR 9

Milieujaarprogramma 2012

Tabel 3-3: Financiering van het milieubeleid: inkomstenbronnen in de periode 2004-2011 3. INKOMSTEN AGENTSCHAPPEN MET RECHTSPERSOON in miljoen EUR Eigen ontvangsten VOI bestemd voor voeren milieubeleid

1+2+3: TOTALE EIGEN INKOMSTEN beleidsdomein LEEFMILIEU

Milieujaarprogramma 2012

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

91,4

100

120

559,4

316,7

227,1

269,4

271,4

229,4

292,3

207,6

2. Opvolging doelstellingen Doelstellingen voor een volgende generatie In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de indicatoren bij de acht langetermijnuitdagingen die in het MINA-plan 4 werden geformuleerd. De tabel geeft enkel deze indicatoren weer die reeds kunnen worden ingevuld of die in ontwikkeling zijn. Andere indicatoren dienen binnen de huidige planperiode te worden geoperationaliseerd. Per indicator wordt een korte stand van zaken, waar mogelijk ook een trend, beschreven. De informatiebronnen worden aangegeven.

Een verhoogde kwaliteit van de leefomgeving (zie ook indicatoren bij de plandoelstellingen lucht, water en leefkwaliteit) DALY’s als gevolg van luchtvervuiling en milieuhinder (PACT2020)

Gemiddeld speelt een inwoner in Vlaanderen iets minder dan een half gezond levensjaar kwijt door milieuverstoringen. De effecten veroorzaakt door fijn stof zijn veruit het belangrijkst (ca. 75% van de DALY’s). Geluidshinder is verantwoordelijk voor circa 20% van het totaal aantal DALY’s (bron: MIRA)

Index omgevingskwaliteit per gebiedstype

In het najaar van 2011 is een TWOL studie gestart met als doel omgevingskwaliteit in kaart te brengen en meetbaar te maken (opdrachtgever LNE).

Luchtkwaliteitsindex

De periode 2000-2010 werd gekenmerkt door een wisselende luchtkwaliteit, met als uitschieters de jaren 2003 en 2006 waarin merkelijk meer dagen met een ondermaatse luchtkwaliteit voorkwamen. Het verloop van de luchtkwaliteitsindex wordt gedomineerd door het verloop van de subindex voor fijn stof (PM10) (bron: VRIND).

Een milieuverantwoorde productie en consumptie (zie ook plandoelstellingen productie en consumptie) Ecologische voetafdruk voor Vlaanderen (PACT2020)

De ecologische voetafdruk van Vlaanderen bedroeg in 2004 6,3 gha per persoon. De biocapaciteit bedroeg slechts 1,3 gha per persoon. Vlaanderen heeft bijgevolg een ecologisch deficit van minstens 5 gha/cap. De voetafdruk van Vlaanderen is dus voornamelijk energiegebonden. De consumptiedomeinen met de grootste voetafdruk zijn voeding, transport en huisvesting (bron: MIRA).

Gehalte aan organische koolstof van de bodem

De evolutie van het koolstofpercentage in de Vlaamse akker- en weilanden sinds de jaren 80 vertoont een duidelijk dalende tendens, met steeds meer percelen die beneden de optimale toestand (streefzone) komen te liggen. Vooral sinds het begin van de jaren 90 verloopt deze daling snel (bron: LARA).

Milieujaarprogramma 2012

Index voor Duurzame Economische Welvaart (PACT2020)

Wordt in het najaar van 2011 ontwikkeld voor Vlaanderen (opdrachtgever: MIRA).

Eco-efficiëntie Vlaamse economie (PACT2020)

Beschouwd over de periode 2000-2009 zijn heel wat parameters losgekoppeld van het bruto binnenlands product (BBP), zij het in verschillende mate. Zo daalde de uitstoot van vermestende stoffen en ozonprecursoren sterk. De uitstoot van broeikasgassen bleef eerst vrij stabiel maar vertoont sinds 2004 een voorzichtige daling. De emissie van zwevend stof daalt sinds 2005. De emissie van PAK’s en de hoeveelheid primair afval van huishoudens en bedrijven vertonen een schommelend verloop maar namen globaal gezien minder snel toe dan het BBP (bron: MIRA).

Materiaalintensiteit Vlaamse economie (PACT2020)

Tussen 1995 en 2008 vertoont de Directe Materialen Input (DMI)een schommelend verloop, met een stijgende tendens. De stijging is wel minder uitgesproken dan de stijging van het BBP. Daardoor kunnen we spreken van een relatieve ontkoppeling tussen DMI en BBP (bron: MIRA).

Eigen materialenconsumptie

De eigen (Vlaamse) materialenconsumptie bedroeg in 2008 ca. 50% van de materialenbehoefte (DMI) van de Vlaamse economie (bron: VRIND).

Vervoersintensiteit Vlaamse economie

In de periode 2000-2007 hield het transportvolume (personenkilometers en tonkilometers) gelijke tred met de groei van het BBP. In 2000-2009 kende vooral het goederentransport een sterke terugval (economische crisis) (bron: MIRA).

Bewaren van de biodiversiteit en de integriteit van ecosystemen (zie ook plandoelstellingen biodiversiteit) Aantal bijkomende exoten

Zowel de druk door nieuwe uitheemse diersoorten als het aantal uitheemse plantensoorten/km² blijft toenemen. Wanneer deze soorten invasief zijn kunnen ze inheemse verdringen (bron: NARA).

Aandeel watersystemen met een zeer goede toestand

Hoewel meerdere waterlichamen voor een aantal deelparameters al “zeer goed” scoren, bevindt momenteel waarschijnlijk geen enkel Vlaams waterlichaam zich, gelet op het “one out, all out”-principe, in “zeer goede toestand”. Indien bv. enkel de biologische beoordeling (BBI) beschouwd wordt, bevindt ongeveer 3% zich in de beste klasse (“zeer goed”) over de periode 2008-2010 (bron: VMM).

Impact op natuur als gevolg van klimaatwijziging

Verschillende langetermijnwaarnemingen (aankomstdata trekvogels, pollenpieken, trend Zuid-Europese soorten,…) wijzen op een toenemende impact van de klimaatverandering op de natuur in Vlaanderen (bron: NARA).

Milieujaarprogramma 2012

Een klimaatvriendelijke samenleving met oog voor hernieuwbare bronnen (zie ook plandoelstellingen minder absolute milieudruk en milieuverantwoorde productie en consumptie) Energie-intensiteit Vlaamse economie (PACT2020)

Vanaf 2005 realiseert Vlaanderen een duidelijke ontkoppeling tussen de economische groei en het energiegebruik. Inmiddels ligt de energie-intensiteit van de Vlaamse economie 11,5% lager dan in 1990 (bron: VRIND).

Gemiddeld E-peil van nieuwe en vernieuwde gebouwen (PACT2020)

Voor wat betreft de nieuwbouwwoningen daalde het E-peil van gemiddeld E86 in 2006 naar gemiddeld E76 in 2009 (bron: VEA).

Vlaanderen beperkt de milieu-impact op andere landen Grensoverschrijdende emissie van fijn stof

De PM-emissies afkomstig uit Vlaanderen veroorzaken in het buitenland dubbel zoveel schadelijke gezondheidseffecten als de buitenlandse emissies in Vlaanderen (2002) (bron: MIRA).

Vuilvrachten naar de Noordzee

De totale nutriëntenvracht vanuit België naar de Noordzee vertoont in de periode 2000-2008 slechts een licht dalend verloop (bron: EMA).

Aandeel verborgen stromen

Op basis van de beschikbare inschatting (cijfers 2004) bestaat ca. driekwart van de totale grondstoffenbehoefte uit import uit verborgen stromen (bron: MIRA)

Verhouding import/DMC

In 2004 bestond de grondstoffenbehoefte (DMI) voor 21% uit eigen ontginningen en voor 79 % uit import (bron: MIRA).

Beheersen van risico’s Risico’s op schade als gevolg van overstromingen

Cijfermateriaal over risico’s wordt beschikbaar. Er wordt onderzocht hoe dit vertaald kan worden naar een eenduidig interpreteerbare indicator (bron: VMM).

Risico’s op schade als gevolg van erosie

Indicator wordt ontwikkeld op basis van het aantal schadegevallen a.g.v. erosie (bron: LNE).

Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de akkerbouw, tuinbouw en buiten de landbouw

Sinds 1990 is het totale gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geleidelijk gedaald. Ook de druk op het waterleven is sinds 1990 gehalveerd, doch blijft de laatste jaren nagenoeg op hetzelfde niveau schommelen (bron: MIRA).

Milieujaarprogramma 2012

Vlaanderen scoort –ook voor leefmilieu – evengoed als vergelijkbare1 regio’s Emissie van broeikasgassen

De broeikasgasemissie/inwoner ligt in Vlaanderen, net zoals in andere energie-intensieve regio’s/landen, hoger dan het EU-gemiddelde (bron: LNE).

Emissie verzurende stoffen

Ondanks de dalende trend, blijven de zuuremissies/inwoner in Vlaanderen hoog in vergelijking met benchmarkregio’s/landen (bron: LNE).

Huishoudelijk afval

Vlaanderen slaagt er in de huishoudelijke afvalproductie onder controle te houden en scoort hiermee zeer goed in vergelijking met de benchmark regio’s/landen (bron: LNE).

Zuiveringsgraad huishoudens

Vlaanderen haalt geleidelijk zijn historische achterstand ten aanzien van de benchmark regio’s/landen in (bron: LNE).

Leidingwatergebruik

Het leidingwatergebruik/inwoner ligt in Vlaanderen relatief laag in vergelijking met Europese economische topregio’s (bron: LNE).

Energiegebruik

Het energiegebruik/persoon ligt in Vlaanderen hoog in vergelijking met andere vergelijkbare regio’s (bron: LNE).

Aandeel hernieuwbare energie

Vlaanderen situeert zich in het staartpeloton wanneer het aandeel hernieuwbare energie in de totale energieconsumptie vergeleken wordt tussen de benchmarkregio’s/ landen (bron: LNE).

Staat van instandhouding van soorten en habitats

In Nederland en Luxemburg is het aandeel soorten met een gunstige evaluatie ongeveer even groot als in Vlaanderen. In Ierland en Zweden is er een beduidend groter aandeel van soorten met een gunstige evaluatie. In al deze lidstaten is het aandeel habitats met een zeer ongunstige evaluatie wel veel kleiner dan in Vlaanderen (bron: SVR).

Meer maatschappelijke zorg voor milieu Milieubesef bij Vlamingen (SCV-survey)

Het milieubesef is sterk afgenomen tussen 1996 en 2005, doch lijkt nadien terug in de goede richting te evolueren (bron: SVR).

Bereidheid tot milieubewust gedrag (SCV-survey)

Het aandeel Vlamingen dat bereid is financiële inspanningen te leveren voor het milieu neemt langzaam toe tot 60,9% in 2010 (bron: SVR).

Feitelijk milieubewust gedrag (SCV-survey)

Het aandeel Vlamingen dat aangeeft zich zuinig te gedragen, is in de periode 2005-2009 toegenomen van 42,3% tot 52,5% (bron: SVR).

Benchmarkregio’s/landen zoals gedefinieerd in ‘Vlaanderen vergeleken’. Milieujaarprogramma 2012

Plandoelstellingen In dit onderdeel wordt nader ingegaan op de indicatoren bij de plandoelstellingen. Voor alle indicatoren wordt de huidige stand van zaken gegeven (zie ‘status’ in tabel), en waar mogelijk wordt in de tekst ook de mate van doelbereik ten aanzien van de plandoelstellingen aangegeven. Voor de indicatoren, waar een langere tijdsreeks (minstens vier jaar) beschikbaar is, werd een trend bepaald. De berekende trend wordt als onbeduidend beschouwd indien hij begrepen is tussen -1% en +1% op jaarbasis (code +/-). Zowel de positieve trend als de negatieve trend wordt verder onderverdeeld in twee klassen (++: gunstig tot zeer gunstig, +: voorzichtig positief, --: negatief tot zeer negatief, -: licht negatief). De trend is onafhankelijk van het doelbereik. Een gunstige trend garandeert dus niet noodzakelijk een hoog doelbereik en omgekeerd.

Betere leefkwaliteit Blootstelling aan luchtverontreiniging

Indicatoren

Doel

Status en trend

% Vlaamse bevolking meer dan 35 dagen blootgesteld aan daggemiddelde PM10-concnentraties van meer dan 50 µg/m³

0% in 2015

7% in 2010

% van de Vlaamse bevolking blootgesteld aan overschrijding van de jaargemiddelde PM2,5-concentratie van 25 µg/m³

0% in 2015

% Vlaamse bevolking blootgesteld aan overschrijding van de jaargemiddelde NO2-concentratie van 40 µg/m³

0% in 2015

% Vlaamse bevolking blootgesteld aan meer dan 25 dagen met overschrijding van de EU-streefwaarde voor ozon

0% in 2015

Doelbereik

Neen in 2010 Trend: ++ 0% in 2010 Ja in 2010 Trend: +/2% in 2010 Neen in 2010 Trend: ++ 0% in 2010 Ja in 2010 Trend: +/-

1. Sinds 1997 daalt het percentage van de Vlamingen blootgesteld aan overschrijdingen van de Europese dagnorm voor fijn stof. In 2007 was dit nog het geval voor 45% van de burgers; dit aandeel nam gevoelig af tot 7% in 2010. Ongunstige meteo-omstandigheden kunnen deze positieve trend beïnvloeden. 2. Sinds 2008 werd geen enkele Vlaming meer blootgesteld aan overschrijdingen van de jaargemiddelde PM2,5-concentratie van 25 µg/m³. 3. Het percentage van de Vlaamse bevolking blootgesteld aan jaargemiddelde NO2-concentraties boven de EU grenswaarde van 40 µg/m³ vertoont een licht dalende trend tot 2% in 2010. Vooral de bevolking in stedelijke en verkeersintensieve regio’s wordt blootgesteld aan overschrijdingen van de actueel geldende EU-grenswaarde. In die regio’s wordt bovendien een stagnatie vastgesteld in de concentraties. 4. Het percentage van de Vlaamse bevolking blootgesteld aan ozonconcentraties boven de EU-streefwaarde bedroeg 18% in 2003 (gebaseerd op de overschrijdingen

Milieujaarprogramma 2012

in de jaren 2001, 2002 en 2003) en 15% in 2005 (gebaseerd op overschrijdingen in 2003, 2004 en 2005). Deze hoge blootstellingen waren onder meer te wijten aan de warme en droge zomer van 2003. In de periode 2007-2010 was de situatie gunstiger: volgens modelberekeningen werd geen enkele Vlaming op meer dan 25 dagen blootgesteld aan overschrijdingen van de EU-streefwaarde.

Milieuhinder Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

Aantal Vlamingen ernstig gehinderd door verkeerslawaai (PACT 2020)

-15% in 2020 t.o.v. 2010

12,9% in 2007

Te evalueren na 2012 SLO-3

Aantal personen ernstig gehinderd door lawaai van wegverkeer, spoorverkeer, luchtvaart en industrie in de agglomeraties van Antwerpen en Gent

Daalt t.o.v. nulmeting

Aantal Vlamingen (ernstig) gehinderd door geur

Max. 12% (waar van max. 4,5% ernstig) in 2015

15,3% (waarvan 5,5% ernstig) in 2007

Te evalueren na 2012 SLO-3

1. Het Schriftelijk Leefomgevingsonderzoek (SLO) geeft aan dat 10% van de Vlamingen ernstig tot extreem gehinderd zijn door geluid (alle bronnen). Verkeer is de belangrijkste bron van geluidshinder in Vlaanderen. Uit het SLO blijkt dat in 2007 12,9% van de Vlamingen ernstig tot extreem gehinderd zijn door verkeerslawaai. Bij de nulmeting in 2000 was dit aandeel 15%. In uitvoering van de Europese richtlijn Omgevingslawaai worden geluidskaarten opgemaakt van de belangrijkste bronnen (wegverkeer, spoorverkeer, luchthavens). Deze kaarten bieden een nulmeting van het aantal potentieel door geluid gehinderde burgers. 2. De nulmeting geeft aan dat in de agglomeraties Antwerpen en Gent respectievelijk 33 400 en 36 100 inwoners worden blootgesteld aan Lden-niveaus van meer dan 70 dB ten gevolge van het wegverkeer. Voor spoorverkeer zijn dit respectievelijk 1 900 en 3 500 inwoners. 3. Het aandeel geurgehinderde burgers bedroeg 15,3% in 2007 (SLO). In 2007 gaf 5,5% van de Vlamingen aan ernstig tot extreem gehinderd te zijn door geur, wat een lichte toename is t.o.v. 2003 (5,2%) maar minder dan in 2000 (7%).

Groenbeleving

Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

Aandeel Vlamingen in stedelijk gebied dat beschikt over toegankelijk buurtgroen

Toename t.o.v. 2008

Zie tekst

Te bepalen vanaf 2012

1. Het aandeel inwoners dat op minder dan 400 meter wandelafstand woont van openbaar buurtgroen lag in 2008 tussen 45% (Mechelen) en 87% (Gent).

Milieujaarprogramma 2012

Biodiversiteit Indicatoren

Doel

Status en trend

Algemene broedvogelindex (PACT 2020)

+10% in 2015 t.o.v. 20072008

Zie tekst

Vlinderindex (PACT 2020)

+10% in 2015 t.o.v. 2004

+18% in2009 Trend: +/-

Overwinterende watervogelindex (PACT 2020)

+10% in 2015 t.o.v. 20052006

-19% in 2009

Doelbereik

Neen in 2009

Ja in 2009

Neen in 2009 Trend: -

Evolutie van de oppervlakte onder effectief natuurbeheer (PACT 2020)

60.000 ha in 2015

46.556 ha in 2010

78% in 2010

Totale oppervlakte VEN afgebakend

125.000 ha in 2015

88.972 ha in 2010 Trend: +/-

71% in 2010

Bosbarometer

Toename (2020) t.o.v. nulmeting

1. De populatie broedvogels in landbouwgebieden kende een sterke daling tussen 1990 en 2002. De toestand lijkt zich sindsdien eerder te stabiliseren. De toestand van de broedvogels van bosgebieden ging er in de periode 1990-2009 steeds op vooruit. De populatie â€˜andereâ€™ broedvogels uit verschillende leefgebieden bleef nagenoeg stabiel. 2. De vlinderindex vertoont een schommelend verloop tussen 1992 en 2009. Het aantal kleine vuurvlinders vertoont sterke schommelingen terwijl vooral het groot dikkopje en in mindere mate het bruin zandoogje achteruitgaan. De populatie van het oranjetipje blijft relatief stabiel en die van het Icarusblauwtje kent na een sterke achteruitgang terug een toename. 3. De aantallen overwinterende watervogels zijn tussen 1992 (tellingen winter 19911992) en 2003 vervijfvoudigd. Deze toename zet zich niet meer door na 2003 (eerder afname vanaf 2006). 4. De totale oppervlakte onder effectief natuurbeheer bedroeg in 2010 46.556 ha, een toename met circa 2.500 ha ten opzichte van 2009. 5. De totale oppervlakte VEN is sinds 2003 langzaam toegenomen en bedraagt 88.972 ha in 2010. 6. Indicator wordt verder ontwikkeld.

Milieujaarprogramma 2012

Recreatie en toegankelijkheid Indicatoren

Doel

Status en trend

Oppervlakte aandeel toegankelijke natuur- en bosgebieden met toegankelijkheidsregeling

60% in 2015

Zie tekst

Oppervlakte speelzones in bossen en natuurreservaten

+ 45% (+1000 ha) t.o.v. 2009

+90 ha in 2010 Trend: ++

Aandeel stedelijke of kleinstedelijke gebieden met een stadsbos of stadsbosproject (PACT 2020)

40%

53% in 2011

Doelbereik Neen in 2011 9,1% in 2010 Ja in 2011

1. In mei 2011 beschikte Vlaanderen over 25 toegankelijkheidsregelingen nieuwe stijl, goed voor 2.073 ha toegankelijk bos conform de actuele toegankelijkheidsregeling (BVR 5/12/2008). 2. Het areaal speelzones in bossen en natuurgebieden bedroeg 2453 ha op 1 april 2010, dit is een toename met 90 ha t.o.v. 2009. 3. Op dit moment zijn er 30 stadsbosprojecten gestart binnen 57 (klein)stedelijke gebieden. Dit komt neer op een aandeel van 53%. Als maat voor een gestart stadsbos wordt genomen: er is een visie ontwikkeld en de uitvoering werd gestart, dit in overleg met de partners uit het betrokken (klein)stedelijk gebied.

Schonere lucht Indicatoren

Doel

Status en trend

Jaargemiddelde concentratie PM10 in de omgevingslucht (ruimtelijk gemiddelde) (PACT 2020)

-25% in 2020 t.o.v. 2007

24 µg/m³ in 2010 Trend: +

43% in 2010

Jaargemiddelde concentratie PM2,5 in de omgevingslucht

Maximum 25 µg/m³ in 2015

In 2010 maximum van 23 µg/ m³ Trend: ++

Ja in 2010

Voortschrijdend driejaarsgemiddelde concentratie PM2,5 op grootstedelijke achtergrondlocaties

Max. 20 µg/ m³ (gemiddeld over 20132015)

Jaargemiddelde concentratie NO2 in de omgevingslucht

Maximum 40 µg/ m³ in 2015

In 2010 maximum van 41 µg/ m³ Trend: +

Neen in 2010

Milieujaarprogramma 2012

Doelbereik

Indicatoren

Doel

Status en trend

Aantal dagen waarop het hoogste 8-uurgemiddelde per dag de streefwaarde van 120µg/m³ O3 (NET60ppb-max8u) overschrijdt (3-jaarsgemiddelde waarde)

Maximaal 25 in 2015

17 in 2010

Aantal overschrijdingen (meetposten in overschrijdingszones met bevolkingsimpact) van de jaargemiddelde norm van As, Cd, Ni en Pb in de PM10fractie, uitgemiddeld over een kalenderjaar (As: 6 ng/m³; Cd: 5 ng/m³; Pb: 500 ng/m³; Ni: 20 ng/m³)

0 in 2015

Trend: ++

Doelbereik

Ja in 2010

8 in 2010 Trend: +/-

Neen in 2010

1. De ruimtelijk jaargemiddelde PM10-concentratie vertoont de laatste jaren een licht dalende trend en bedroeg 24 µg/m³ in 2010. 2. De jaargemiddelde PM2,5-concentratie vertoont de laatste jaren een dalende trend. In 2010 lag op alle meetplaatsen de PM2,5-concentratie onder 25 µg/m³. Een bijkomende EU-grenswaarde van 20 µg/m³ op stedelijk achtergrondniveau moet eveneens worden gehaald in 2015. Wanneer het meetnet volledig operationeel is, zal hier ook aan getoetst worden. De te behalen daling van 20 % tussen 2010 en 2020 vormt nog een grote uitdaging. 3. Wordt beoordeeld op het einde van de planperiode. 4. Zowel het ruimtelijk gemiddelde als de maximale geïnterpoleerde waarden van NO2-concentraties kennen sinds 2005 een licht dalend verloop. In 2010 werd met een maximum van 41 µg/m³ de grenswaarde nog steeds overschreden. Deze waarde is de hoogste (geïnterpoleerde) waarde die in Vlaanderen voorkomt als ruimtelijk gemiddelde voor een oppervlakte van 4 km op 4 km en dus relevant voor blootstelling in die zone. De maximaal gemeten jaargemiddelde concentratie op een bepaalde meetplaats in Vlaanderen bedroeg 44 µg/m³ in 2010. Ook deze waarde moet getoetst worden aan de norm van 40 µg/m³. Metingen en studies wijzen er bovendien op dat de concentraties op straatniveau substantieel hoger liggen. 5. Sinds 2005 daalt de driejaarsgemiddelde waarde van het aantal dagen met overschrijding van de ozon-streefwaarde. Vanaf 2008 blijft dit driejaarsgemiddelde ook onder het vooropgestelde maximum van 25 dagen. 6. De concentratie van de zware metalen arseen, cadmium, nikkel en lood in de omgevingslucht wordt gemeten in diverse meetstations die zich hoofdzakelijk bevinden in hotspotregio’s (industriële omgeving). Er komen nog steeds overschrijdingen voor van de jaargemiddelde concentratie zware metalen in de fijn stoffractie van de lucht. In 2010 waren er vier overschrijdingen voor As, twee voor Cd en twee voor Ni. In 2009 en 2010 kwamen er geen overschrijdingen voor Pb voor.

Milieujaarprogramma 2012

Atmosferische depositie Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

Areaal natuur met overschrijding kritische lasten verzuring

Max. 20 % in 2015

48% in 2009 Trend: ++

Neen in 2009

Areaal natuur met overschrijding kritische lasten vermesting

Max. 65% in 2015

76% in 2009 Trend: +

Neen in 2009

1. De oppervlakte bos, heide en grasland met overschrijding van de kritische last voor verzurende depositie nam sterk af tussen 1990 (92%) en 2009 (48%). 2. De oppervlakte bos, heide en grasland met overschrijding van de kritische last voor vermestende depositie nam in de periode 1990-2009 af van 91% tot 76%. Het areaal met overschrijding is enkel afgenomen voor grasland, voor bossen en heide blijft de overschrijding van de kritische last voor vermestende depositie 100% van het areaal bedragen.

Goede toestand watersystemen Kwaliteit van oppervlaktewater Indicatoren

Doel

Status en trend

% oppervlaktewaterlichamen met een goede kwalitatieve toestand

Meer dan 50% (2021)

Zie tekst

% oppervlaktewaterlichamen dat voldoet aan de norm voor opgeloste zuurstof

79% in 2015

65% in 2010 Trend: +/-

83% in 2010

% oppervlaktewaterlichamen dat voldoet aan de norm voor stikstof

27% in 2015

25% in 2010 Trend: +/-

92% in 2010

% oppervlaktewaterlichamen dat voldoet aan de Europese normen voor milieugevaarlijke stoffen

Toename in de periode 20102015

Doelbereik Neen in 2010

1. Indien enkel de biologische beoordeling BBI beschouwd wordt, bevindt ongeveer 35% zich in de ’goed’ of ‘zeer goed’ over de periode 2008-2010. Gelet op het ‘one out, all out’-principe bevindt waarschijnlijk minder dan 4% van de Vlaamse waterlichamen zich momenteel in ‘goede toestand’. 2. In 2010 scoorden 65% van de oppervlaktewaterlichamen ‘goed’ tot ‘zeer goed’ voor de parameter zuurstof (verzadiging). 3. In 2009 en 2010 scoorden circa 25% van de oppervlaktewaterlichamen ‘goed’ tot ‘zeer goed’ voor de parameter stikstof. 4. Indicator wordt nog verder ontwikkeld en zal beschikbaar komen naar aanleiding van de druk- en impactanalyse eind 2014 (art. 60 DIW).

Milieujaarprogramma 2012

Kwaliteit en kwantiteit van grondwater Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

% grondwaterlichamen met een goede chemische toestand

Toename in de periode 20102015

26% in goede toestand

Te evalueren vanaf 2012 (cijfers 2011)

% grondwaterlichamen met een goede kwantitatieve toestand

Toename in de periode 20102015

67% in goede toestand

Te evalueren vanaf 2012 (cijfers 2011)

1. 26% van de grondwaterlichamen heeft een ‘goede’ chemische toestand. 2. 67% van de grondwaterlichamen bevindt zich in ‘goede’ kwantitatieve toestand.

Kwaliteit van oppervlaktewater en grondwater in specifieke gebieden Indicatoren

Doel

% oppervlaktewaterlichamen in beschermde gebieden “drinkwater” die voldoen aan alle normen

90% in 2015

% zwemwateren die tenminste aanvaardbaar scoren

100% in 2015

% meetplaatsen van het MAP-meetnet oppervlaktewater met overschrijding van de nitraatnorm van 50 mg/l

Maximaal 16% in 2014

28% in 2011 Trend: ++

Gewogen gemiddelde nitraatconcentratie in grondwater van filterniveau 1 van het freatisch grondwatermeetnet

Max. 36 mg/l eind 2014 Max. 32 mg/l eind 2018

Zie tekst

% meetpunten in hydrogeologisch homogene zones, waar in 2010 hogere concentraties gemeten werden en waar de gemiddelde nitraatconcentratie afgenomen is met minstens 10% eind 2014 en minstens 20% eind 2018

100 %

Status en trend

Doelbereik

/ Neen in 2011

1. Indicator wordt verder ontwikkeld; momenteel gaat overleg door over het normenkader. 2. De eerste evaluatie volgens de nieuwe beoordelingsmethode kan pas gebeuren eind 2012. Gebruik makend van de vorige methodiek blijkt dat de kwaliteit van het strandwater aan de kust en de binnenvijvers er tijdens het badseizoen 2010 (licht) op achteruitgegaan is ten opzichte van 2009. Alle 42 badzones aan de kust voldeden evenwel nog aan de minimumnormen. Er was in 2010 dan ook geen enkel zwemverbod aan de Belgische kust. Van de 48 vijvers voldeden er 47 aan de imperatieve normen.

Milieujaarprogramma 2012

3. In de winter van 2010-2011 voldeed 28% van de meetplaatsen niet aan de nitraatnorm van 50 mg nitraat per liter. Dat is een verbetering ten opzichte van 20092010 (33%), 2007-2008 (37%) en een status-quo t.o.v. 2008-2009. 4. De trendlijn, gebaseerd op de meetresultaten sinds 2004, geeft aan dat de gemiddelde gewogen nitraatconcentratie in 2010 voor filterniveau 1 ongeveer 40 mg/l bedraagt. 5. Indicator wordt verder ontwikkeld.

Minder absolute milieudruk Emissies naar lucht Indicatoren

Doel

Emissie van broeikasgassen niet-ETS sectoren in de periode 2013-2020(PACT2020)

Nog geen doel vastgelegd

Emissie van broeikasgassen niet-ETS sectoren in de periode 2008-2012

45.597 kton CO2-eq in 2008-2012

47.523 kton in 2009 Trend: +/-

Neen in 2009

Emissie NOx

Transport

Max. 52,3 kton in 2015

97,8 kton in 2010 Trend: +

Neen in 2010

Stationaire bronnen

Max. 58,1 kton in 2015

53,2 kton in 2010 Trend: ++

Ja in 2010

Emissie VOS

Transport

Max. 3,9 kton in 2015

10,8 kton in 2010 Trend: ++

Neen in 2010

Stationaire bronnen

Max. 64 kton in 2015

67,7 kton in 2010 Trend: ++

Neen in 2010

Emissie PM2,5

Transport

Max. 2,3 kton in 2015

5,8 kton in 2010 Trend: ++

Neen in 2010

Stationaire bronnen

Max. 6,0 kton in 2015

5,8 kton in 2010 Trend: ++

Ja in 2010

Status en trend /

Emissie SO2

Max. 49,4 kton in 2015

47,9 kton in 2010 Trend: ++

Ja in 2010

Emissie NH3

Max. 45 kton in 2015

43,7 kton in 2010 Trend: +

Ja in 2010

1. In het kader van het Europese Energie- en Klimaatpakket wordt gesteld dat de EU-27 unilateraal haar broeikasgasuitstoot tegen 2020 met 20% zal verminderen ten opzichte van 1990. Een belangrijk element uit het voorstel van de Europese Commissie heeft betrekking op het invoeren van ĂŠĂŠn EU-wide cap (i.p.v. nationale

Doelbereik

Milieujaarprogramma 2012

caps) voor het Europees emissiehandelssysteem voor bedrijven (EU ETS), die op een geharmoniseerde wijze over de betrokken bedrijven (elektriciteitscentrales, grote industriĂŤle installaties en bepaalde procesemissies) wordt verdeeld. Voor de andere sectoren, die niet onder dit handelssysteem vallen (â€˜niet-ETS sectorenâ€™, nl. niet-ETS industrie en energie, gebouwen, transport en landbouw), zijn er wel reductiedoelstellingen per lidstaat. De Belgische reductiedoelstelling van -15% in 2020 t.o.v. 2005 dient nog vertaald te worden naar een Vlaamse doelstelling. 2. Door het vastleggen van het ETS plafond in het Vlaams Toewijzingsplan 2008-2012 is de Vlaamse Kyoto-doelstelling de facto herleid tot een (gemiddelde) doelstelling voor de niet-ETS-sectoren van 45.597 kton CO2-eq/jaar in de periode 2008-2012. In 2009 kwam circa 59% (of 47.523 kton CO2-eq) van de broeikasgasuitstoot van inrichtingen die niet onder het systeem van verhandelbare emissierechten vallen (in overeenstemming met het toepassingsgebied 2008-2012). De niet-ETS broeikasgasuitstoot overschreed de doelstelling met 1,9 Mton CO2-eq. 2. De NOx-emissies vertonen een dalende trend, zowel de niet-stationaire (-16% in 2010 t.o.v. 2000) als de stationaire (-36% in 2010 t.o.v. 2000). De laatste jaren is er evenwel opnieuw een lichte toename merkbaar bij de niet-stationaire NOxemissies. 3. De VOS-emissies vertonen een dalende trend. Sinds 2000 zijn de stationaire emissies met 29% gedaald en de transport-gerelateerde emissies met 66%. De daling van de transportemissie is evenwel gestopt sinds 2008. 4. Zowel stationaire als niet-stationaire PM2,5-emissies zijn afgenomen t.o.v. 2000 en liggen in 2010 respectievelijk 32% en 36% lager. Tegen 2015 moeten de nietstationaire emissies nog met 60% afnemen. 5. Tot 2000 was er een sterk dalende trend in SO2-emissie. Nadien zwakte deze trend af, doch sinds 2008 neemt de emissie opnieuw sterk af. In 2010 bedroeg deze 47,9 kton, 59% minder dan in 2000. 6. De ammoniakemissie vertoont sinds 2000 een dalende trend die steeds meer afzwakt. De emissie bedroeg 43,7 kton in 2010. Dit is 24% lager dan in 2000.

Emissies naar water

Indicatoren

Doel

Status en trend

Emissie van Cd, Hg en Pb

Afname in de periode 20102015

Zie tekst

Afname in de periode 20102015

Zie tekst

Druk door pesticiden (Seq-indicator)

Doelbereik

1. De belasting van het oppervlaktewater nam voor bijna alle zware metalen af in de periode 1998-2005; voor kwik met 21%, voor lood met 14%. Enkel cadmium nam toe met 2%. Een nieuwe inventaris zal beschikbaar worden naar aanleiding van de druk- en impactanalyse in 2014 (art. 60 decreet Integraal waterbeleid, hierna DIW).

Milieujaarprogramma 2012

2. De indicator is een maat voor de risicoâ€™s voor het waterleven verbonden aan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Sinds 2002 schommelt de indicatorwaarde rond 50% van de waarde van 1990. Een actualisatie van de indicator zal gebeuren aanleiding van de druk- en impactanalyse in 2014 (art. 60 DIW).

Emissies naar de bodem

Indicatoren

Doel

Status en trend

Hoeveelheid fosfaat uit dierlijk mest op landbouwgrond opgebracht

Max. 40 miljoen kg P2O5 in 2015

44,7 miljoen kg in 2009 Trend: +

Gewogen gemiddeld nitraatresidu

Max. 70 kg N/ ha in 2015

64 kg N/ha in 2010. Trend: +

Doelbereik

Neen in 2009

Ja in 2010

1. Sinds 1997 is de hoeveelheid opgebrachte kg P2O5 uit dierlijke mest duidelijk gedaald, tot 44,7 miljoen kg P2O5 in 2009. 2. Het gemiddeld nitraatresidu is afgenomen van 112 kg N/ha in 2004 tot 64 kg N/ ha in 2010.

Milieudruk door afval

Indicatoren

Doel

Status en trend

Geproduceerde huishoudelijke afvalstoffen

Blijft gelijk of vermindert t.o.v. 2000 (560 kg/inw)

525 kg/inw in 2010 Trend: +

Primair geproduceerde bedrijfsafvalstoffen (exclusief bouwen sloopafval, slib en grond)

Afname t.o.v. de periode 2005-2007

11,5 miljoen ton in 2008 Trend: +/-

Neen in 2008

Totale hoeveelheid niet-selectief aangeboden primair bedrijfsafval

Afname t.o.v. de periode 2005-2007

0,9 miljoen ton in 2008 Trend: ++

Ja in 2008

Hoeveelheid gestorte niet-brandbare bedrijfsafvalstoffen

Afname t.o.v. de periode 2007-2009

0,98 miljoen ton in 2010 Trend: +/-

Ja in 2010

Hoeveelheid definitief verwijderd huishoudelijk afval (restafval)

Afname tot 150 kg per inwoner

150 in 2010 Trend: +/-

Ja in 2010

Milieujaarprogramma 2012

Doelbereik

Ja in 2010

1. De totale hoeveelheid primair geproduceerd bedrijfsafval bedroeg 21,8 miljoen ton in 2008. Ongeveer de helft van dit primair bedrijfsafval is bouwen sloopafval, slib en grond. Zonder deze stromen lag de hoeveelheid primair geproduceerde bedrijfsafvalstoffen op 11,5 miljoen ton. In de periode 2000-2008 bleef deze afvalstroom nagenoeg constant. Sinds 2002 schommelt de huishoudelijke afvalproductie tussen 555 en 525 kg per inwoner. In tegenstelling tot de periode vóór 2002 is er geen toename meer en bleef de productie van huishoudelijk afval per inwoner onder het niveau van 2000. 2. De hoeveelheid niet-selectief aangeboden primair bedrijfsafval bedroeg 0,9 miljoen ton in 2008. 3. De hoeveelheid gestorte niet-brandbare bedrijfsafvalstoffen schommelt rond 1 miljoen ton in de periode 2007-201 (0,982 miljoen ton in 2010). De totale hoeveelheid restafval blijft afnemen. In 2009 was dit nog 149 kg/inwoner. In 2009 haalden 204 gemeenten reeds de streefnorm van maximaal 150 kg restafval per inwoner en per jaar.

Milieuverantwoorde productie en consumptie Eco-efficientie Indicatoren

Doel

Status en trend

Primaire bedrijfsafvalstoffen (exclusief bouwen sloopafval, slib en grond) versus bruto toegevoegde waarde van de betreffende industriële sectoren (PACT 2020)

Verdere ontkoppeling in de periode 2010-2015

Relatieve ontkoppeling in 20022008

Percentage nieuwbouwwoningen dat beter doet dan E-peil 40 (PACT 2020)

21% in 2015

3,2% in 2009 Trend: ++

Gemiddelde ecoscore Vlaams personenwagenpark (PACT 2020)

61 in 2015

54,9 in 2009

Gemiddelde ecoscore voertuigenpark (personenwagens) Vlaamse overheden

63 in 2015

52,5 in 2009

Doelbereik Te evalueren vanaf 2012 (cijfers 2011) 15% in 2009 Neen in 2009 Neen in 2009

1. Als bouwen sloopafval buiten beschouwing wordt gelaten, is er in de periode 2002-2008 een relatieve ontkoppeling tussen de hoeveelheid primair geproduceerde bedrijfsafvalstoffen en het bruto regionaal product. 2. Het aandeel nieuwbouwwoningen met een E-peil < 40 is de jongste jaren toegenomen tot 3,2% in 2009. 3. De gemiddelde ecoscore van het Vlaamse wagenpark (personenwagens, alle brandstoftypes samen) nam toe van 52 in 2007 tot 54,9 in 2009. 4. De gemiddelde ecoscore van de dienstvoertuigen van de Vlaamse overheid bedroeg 52,5 in 2009.

Milieujaarprogramma 2012

Gebruik van grondstoffen en materialen Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

Aandeel afval dat als secundair materiaal wordt ingezet (PACT 2020)

Toename in de periode 20102015

Zie tekst

Nog geen cijfers beschikbaar

Aandeel ingezette alternatieven oppervlaktedelfstoffen

Toename in de periode 20102015

Zie tekst

Nog geen cijfers beschikbaar

Leidingwatergebruik

Geen toename in de periode 2010-2015

342 miljoen m³ in 2009

Te evalueren vanaf 2012

Hemelwatergebruik door huishoudens

Toename t.o.v. 2010

Aandeel woon-werkverplaatsingen te voet, met de fiets of het openbaar vervoer van de Vlaamse ambtenaren

Toename in de periode 20102015

1. Deze indicator kan nog niet worden ingevuld. Wel kan worden aangegeven dat in 2008 ca. 63% van het primair bedrijfsafval naar één of andere vorm van materiaalrecuperatie (hergebruik, gebruik als secundaire grondstof, recyclage of compostering) ging. Het aandeel huishoudelijk afval dat naar materiaalrecuperatie gaat, liep op tot 75% in 2009. 2. Nieuwe cijfers worden in het najaar van 2011 beschikbaar. Voor alle oppervlaktedelfstoffen samen is de hoeveelheid ingezette alternatieven in 2007 dubbel zo groot (68%) als de hoeveelheid ontgonnen primaire oppervlaktedelfstoffen op Vlaamse bodem (32%). 3. Het leidingwatergebruik (totaal gefactureerd) bedroeg in 2009 342 miljoen m3. Sinds 2008 daalt het lichtjes na geschommeld te hebben rond 370 miljoen m³. 4. Indicator te ontwikkelen. 5. Indicator te ontwikkelen.

Energie

Indicatoren

Doel

Status en trend

Doelbereik

Gerealiseerd % aan energiebesparing op basis van het gemiddeld finaal binnenlands energiegebruik

9% in 2016 tov periode 2001-2005

5,7% in 2010

Neen in 2010

Energiegebruik residentiële sector

Afname

273 PJ in 2010

Nog geen doel vastgelegd

Aandeel hernieuwbare energie in het finaal binnenlands energieverbruik (PACT 2020)

2,9% in 2009 Trend: ++

Nog geen doel vastgelegd

Milieujaarprogramma 2012

1. De effectieve besparing in 2010 wordt geschat op 5,7%. Hiermee wordt de tussentijdse streefwaarde voor 2010 (nl. een besparing van 3%) wel bereikt. 2. Het energieverbruik in de huishoudens steeg (+15,4%) in 2010 ten opzichte van 2009, omwille van het hoog aantal graaddagen (2010 was een koud jaar). Ten opzichte van 1990 steeg het verbruik met 33%. Het elektriciteitsverbruik in de huishoudelijke sector steeg met 1,4% in 2010 ten opzichte van 2009. 3. In het energie-klimaatpakket van de Europese Commissie werd voor België vastgelegd dat tegen 2020 het aandeel hernieuwbare energie 13% moet bedragen. Er is momenteel nog geen Vlaamse doelstelling. In 2009 bedroeg het aandeel hernieuwbare energie 2,9%. Meer dan de helft van dit aandeel is toe te schrijven aan groene warmte.

Verdere stappen in de remediëring Waterbeleid Indicatoren

Doel

Status en trend

Zuiveringsgraad (op RWZI)

86% in 2015

80% in 2010 Trend: +

Waterlopen van 1e categorie heringericht i.f.v. ecologie en wateropvang

6 km per jaar

Zie tekst

45% in 20082011

Ruimingen van waterlopen van 1ste categorie

150.000 m³ per jaar

Zie tekst

Ja in 20082010

Aantal waterlopen (van 15 prioritaire) onderzocht en sanering opgestart

100% in 2015

Doelbereik 93% in 2010

1. De zuiveringsgraad (% inwoners waarvan het afvalwater via riool wordt gezuiverd in een rioolwaterzuiveringsinstallatie) is eind 2010 toegenomen tot 80%. 2. In de periode 2008-2011 werd 10,8 km waterloop 1ste categorie heringericht i.f.v. ecologie en waterberging. Dus iets minder dan de helft van de beoogde doelstelling. 3. In de periode 2008-2010 werd gemiddeld 151.400 m³ per jaar geruimd. 4. Het oriënterend onderzoek is afgewerkt. De beslissing van de Vlaamse Regering over de lijst van 15 waterlopen wordt voorbereid.

Milieujaarprogramma 2012

Bodembeleid Indicatoren

Doel

Status en trend

% gronden met potentieel bodembedreigende inrichtingen of activiteiten waarvan de sanering minstens is gestart (d.w.z. een bodemsaneringsproject is conform verklaard) (PACT 2020)

100% (2036) 40 % (2015)

32 % in 2010 Trend: ++

Erosiebeleidsindicator voor de uitvoering van erosiebestrijdingsmaatregelen

14 % in 2014

9,6% in 2010 Trend: ++

% erosiegevoelige landbouwgronden met een permanente bedekking of natuurlijke vegetatie

50 % in 2015

48% in 2010

Doelbereik

79% in 2010

68% in 2010 96% in 2010

1. Eind 2010 was voor 3.712 (of 32%) gronden met historische bodemverontreiniging de sanering minstens opgestart. 2. De erosiebeleidsindicator, die het effect van zowel kleinschalige erosiebestrijdingswerken als het instrument beheersovereenkomsten erosiebestrijding meet, stond eind 2010 op 9,6%. Dit geeft aan dat 9,6% van de belangrijkste erosieproblemen in Vlaanderen opgelost werden. 3. Gebaseerd op de landbouwpercelenkaarten had in 2010 ca. 48% van de meest erosiegevoelige percelen een permanente bodembedekking.

Natuurbeleid Indicatoren

Doel

Aandeel maatregelen nodig voor de IHD ter bescherming van de soorten van Europees belang uitgevoerd

25% in 2015

Aandeel maatregelen nodig voor de IHD ter bescherming van de habitats van Europees belang uitgevoerd

25% in 2015

Aantal aanwijzingsbesluiten en S-IHD-rapporten definitief goedgekeurd

100%

Aantal nieuwe soortenbeschermingsplannen

+10 in 2015

Aantal gesaneerde vismigratieknelpunten van eerste prioriteit (volgens strategische prioriteitenkaart)

90% in 2015

Aantal gesaneerde vismigratieknelpunten van tweede prioriteit (volgens strategische prioriteitenkaart)

50% in 2015

1. Indicator in ontwikkeling.

Milieujaarprogramma 2012

Status en trend

Doelbereik

0% in 2010

Neen in 2010

Zie tekst

Te evalueren vanaf 2012

18% in 2010

20% in 2010

2. Indicator in ontwikkeling. 3. Er werden nog geen S-IHD rapporten goedgekeurd. In de loop van 2011 kunnen voor de eerste 16 speciale beschermingszones de instandhoudingsdoelstellingen principieel goedgekeurd worden. 4. Eind 2010 waren 18 soortenbeschermingsplannen/soortherstelprogramma in gebruik. 5. Bij opmaak van de prioriteitenkaart waren 38 knelpunten van eerste prioriteit. Hiervan zijn er ondertussen zeven opgelost. 6. Inventarisatie is aan de gang.

Milieujaarprogramma 2012

3. Maatregelen 1. Werk maken van een klimaatvriendelijke Vlaamse overheid Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (OVAM, VEA, â€Ś), BZ (AFM), onderhoudsfirmaâ€™s, leveranciers Voortgang en aanpak In de periode 2010-voorjaar 2011 werd een methodologie ontwikkeld om de CO2-emissies van de Vlaamse overheid en (de haalbaarheid van) mogelijke reductiemaatregelen te bepalen, op te volgen en te rapporteren. De CO2-voetafdruk werd bij de ontwikkeling van de methodologie beperkt tot energieverbruik van gebouwensites, dienstverplaatsingen en woon-werkverkeer. Door extrapolatie van de nulmeting naar de volledige Vlaamse overheid werd een inschatting gemaakt van de CO2-voetafdruk: 58,4 kton CO2eq voor het jaar 2008. Omdat de vereiste inputgegevens voor de berekening van de CO2-voetafdruk van de Vlaamse overheid niet centraal beschikbaar waren, werd in 2010 een eerste bevraging georganiseerd voor het inventariseren van de energieverbruiksgegevens. De vlootgegevens worden sinds 2009 jaarlijks opgevraagd. In de toekomst wordt ernaar gestreefd om een structuur (webbased databank) op te zetten waarbij de gegevens op een eenvoudige en betrouwbare wijze jaarlijks kunnen verzameld worden en centraal beschikbaar zijn. In tussentijd (2011-2012) wordt ingezet op de verbetering van de kwaliteit van de inputgegevens enerzijds en op de toepassing van de tool op pilootschaal anderzijds. In een volgende fase zal het gebruik van de tool binnen de Vlaamse overheid gepromoot worden en een werking opgezet worden om de CO2-voetafdruk voor het grootste deel van de Vlaamse overheid op te volgen en te rapporteren.

2. Afstemming overkoepelende beleidsplanning en -opvolging milieu, mobiliteit en ruimtelijke ordening in Vlaanderen Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, MOW en RWO (planningsentiteiten), Adviesraden Voortgang en aanpak De verdere participatie in elkaars huidige en toekomstige planningsprocessen kreeg een formele vorm, zowel bij de opmaak van het Mobiliteitsplan Vlaanderen (MPV) als bij het beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV). Zo is LNE bij het MPV vertegenwoordigd in de planningscommissie en bij het BRV zetelt LNE in de stuurgroep en het kernteam. Het kernteam houdt de pen vast van het BRV. Deze planningsorganen hebben een brede beleidsdomeinoverschrijdende samenstelling. Er werden reeds verschillende bijdragen vanuit LNE geleverd om de verwachtingen en het aanbod t.a.v. Ruimtelijke Ordening en Mobiliteit te verduidelijken en te integreren. In 2012 worden de inhoudelijke raakvlakken verder geanalyseerd, afgebakend en ge-

Milieujaarprogramma 2012

ïntegreerd in de beleidsplannen. Bij het BRV betreft het eerst de hoofdlijnen voor het groenboek en vervolgens wordt dit scherper gesteld bij de opmaak van het witboek. Voor het MPV staat het proces verder en zal dit concreet op het niveau van doelstellingen en actielijnen kunnen gebeuren. Ook de structurele participatiemogelijkheden worden verder uitgewerkt. Door een analyse van de verschillende structuren binnen de drie domeinen wordt gezocht naar overige participatiemogelijkheden (bv. werkgroepen omgevingskwaliteit, adaptatie, milieuvriendelijke mobiliteit, … ). Ter ondersteuning van de interne LNE-coördinatie wordt de begeleidingsopdracht “Omgevingskwaliteit & Kwaliteitsambities” gekoppeld aan de opmaak van het BRV. Tenslotte worden ook de bestaande toekomstverkenningen verder gestroomlijnd en afgestemd.

3. Bepalen van langetermijndoelstellingen milieubeleid en bijhorende trajecten Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, RWO, MOW, LV Voortgang en aanpak Het project bevindt zich in een verkennende fase waarbij mogelijke pistes voor het opzetten van een proces van langetermijndenken worden onderzocht. Extra aandacht gaat hierbij naar de afstemming met initiatieven die hieromtrent binnen en buiten het beleidsdomein bestaan of ontwikkeld worden. Mogelijke partnerschappen met derden worden bekeken. Om de link met toekomstverkenningen (en scenario-analyses) te onderzoeken, werd in het voorjaar een project met MIRA, NARA en de Studiedienst VR opgestart. In een volgende fase zullen inhoudelijke keuzes worden gemaakt waarrond in 2012 zal worden gewerkt. Daarnaast wordt, afhankelijk van de output van het aftastende project, ingestapt in een traject voor toekomstverkenningen met MIRA en NARA. Tevens wordt de vergaarde kennis inzake lange termijn ontsloten (o.m. via de website).

4. Schendingen van het milieurecht gepast sanctioneren Trekker:

LNE (Departement)

Betrokkenen: LNE (dept. LNE, OVAM, ANB, VMM, VLM, …), parketten, lokale en federale politie, provincies en gemeenten, toezichthouders van andere beleidsdomeinen Voortgang en aanpak In 2011 werkte de LNE-werkgroep Milieuhandhaving aan een verdere afstemming van handhavingsactiviteiten, verduidelijking van de regelgeving en aan kennisuitwisseling. Er werd een ontwerpbesluit opgesteld met technische wijzigingen van het Milieuhandhavingsbesluit. Veel aandacht ging naar de implementatie van een uniform sanctioneringsbeleid voor het hele milieurecht. Het kader met criteria voor de bepaling van het boetebedrag werd verder verfijnd en voor een aantal specifieke milieuschendingen ontwikkeld. Een studie om voor het (nieuwe) instrument vermogensvoordeelontneming een algemeen kader en methodologie te ontwikkelen, wordt in het najaar 2011 gefinaliseerd. Ze moet toelaten dit nieuwe instrument (nog) meer systematisch toe te passen. In het Milieuhandhavingsprogramma 2011 van de Vlaamse Hoge Raad voor de Milieu-

Milieujaarprogramma 2012

handhaving werden de prioriteiten van de verschillende handhavingsactoren verzameld. Ook in 2011 werd het Milieuhandhavingsrapport 2010 opgesteld, dat een vollediger beeld geeft van de uitvoering van het Milieuhandhavingsdecreet. In 2012 ligt de focus op de decretaal voorziene globale evaluatie van het Milieuhandhavingsdecreet. Waar nodig en wenselijk zullen voorstellen tot aanpassing van de regelgeving worden geformuleerd (bv. inzake een vereenvoudigde boeteprocedure voor bepaalde milieumisdrijven, …). Het Milieuhandhavingsprogramma 2012 en het Milieuhandhavingsrapport 2011 zullen een belangrijke inbreng zijn voor de bijsturing van het milieuhandhavingsbeleid. De werkgroepen van de Vlaamse Hoge Raad voor de Milieuhandhaving analyseren verschillende handhavingsknelpunten. Indien een bijsturing van het beleid noodzakelijk blijkt, kan de VHRM hieromtrent aanbevelingen formuleren, zoals de uitvoering van de studie “Lokale milieuhandhaving – de implementatie van het Milieuhandhavingsdecreet” in 2012.

5. Vlottere toepassing MER-regelgeving Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, RWO, MOW, DAR, externe stakeholders Voortgang en aanpak Het projectteam Versnellen van investeringsprojecten werkte de keuzes en acties van de visienota van de Vlaamse Regering uit. De opvolging en validering gebeurt door de task force en het politiek stuurcomité. De Vlaamse Regering zal tegen eind 2011 een ontwerpdecreet voor het invoeren van de omgevingsvergunning ter goedkeuring voorleggen. Ze hechtte haar principiële goedkeuring aan een ontwerp van decreet dat voor projecten de integratie van de milieueffectrapportage en veiligheidsrapportage in de milieu- en stedenbouwkundige vergunningsprocedure regelt. Voor projectgedreven processen, waarvoor een bestemmingswijziging nodig is, werd een aanpak uitgewerkt en vervolgens een ontwerp van decreet. Parallel met deze acties werd binnen de afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid de dienst Milieueffectrapportagebeheer opgericht, die de bestaande diensten Milieueffectrapportage en BGP samenvoegt en zich richt op een procesmatige manier van werken.

6. Subsidies met impact Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE en nagenoeg alle andere beleidsdomeinen Voortgang en aanpak Begin 2011 is een studie gestart over verbetervoorstellen voor LNE-subsidies aan lokale overheden op basis van een integrale evaluatie. Hierin worden de verschillende subsidieregelingen van het beleidsdomein richting gemeenten, provincies en lokale overheden onderzocht. Het gaat o.m. over subsidies voor riolering, erosiebestrijding, harmonisch parken groenbeheer en subsidies in het kader van de Samenwerkingsovereenkomst. In eerste instantie worden deze subsidies getoetst op hun effectiviteit, d.w.z. op het verschil dat ze maken naar impact op het terrein. Begin 2012 zal deze studie resulteren in aanbevelingen. Het witboek Interne staatshervorming zal daarbij als randvoorwaarde meegenomen worden. Voor milieuschadelijke subsidies wordt intern een aanpak uitgewerkt vooraleer hierover

Milieujaarprogramma 2012

in 2012 eventueel studiewerk wordt uitbesteed. In de voorbereidingsfase zal de focus liggen op het in kaart brengen van potentieel “vergroenbare” overheidsuitgaven en mogelijke manieren om hun milieurendement te verhogen.

7. Monitoring evolutie maatschappelijk gedrag en perceptie milieubeleid Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, DAR, EWI, burgers, bedrijven Voortgang en aanpak Uit een inventarisatie en screening van bestaand materiaal bleek dat er vooral weinig informatie bestaat over de redenen voor een bepaalde perceptie of een bepaald gedrag bij burgers. Deze informatie kan nochtans belangrijke input kan geven aan de inzet van instrumenten in het leefmilieubeleid. Omdat milieu een zeer breed domein is, wordt in eerste instantie gefocust op een actueel thema: milieuverantwoorde consumptie. De “waarom”-vraag staat daarbij centraal. Een onderzoek/enquête om de vereiste informatie te verzamelen, wordt uitbesteed. De studie zal in 2012 uitgevoerd worden en spitst zich toe op transport, voeding, afval, productgebruik, water en energie. De bevraging mikt op representatieve resultaten voor de Vlaamse bevolking en zal zoveel mogelijk afgestemd worden op bestaande bevragingen. Omdat de bevolking niet “homogeen” is samengesteld, zal eerst een aantal segmenten gedefinieerd worden. Andere aspecten, zoals leefkwaliteit, en andere betrokkenen, zoals het bedrijfsleven en lokale overheden komen later aan bod. Een andere invalshoek heeft te maken met de impact van educatie. Hiervoor werd een case geselecteerd, waaruit nadien ruimere lessen kunnen getrokken worden. In 2012 wordt onderzocht wat de impact is van het project Milieuzorg op School (MOS) en welke verbeteringen mogelijk zijn.

8. Optimaal inzetten alternatieve financieringstechnieken Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, EWI, DAR, OV, WVG, RWO, MOW, FB Voortgang en aanpak Een ontwerp van wijziging van het regelgevend kader (Vlarebo) rond bodemsaneringsorganisaties werd opgemaakt. De oprichting van een Belgisch (of interregionaal) stookoliefonds werd op de agenda geplaatst van de Interministeriële Conferentie Leefmilieu (ICL) van 31 maart 2011. In mei werd een ICL-werkgroep opgericht, samengesteld uit vertegenwoordigers van de kabinetten van de gewestelijke en federale ministers, om de onderhandelingen opnieuw te starten. Daarnaast werd ook verder gewerkt aan de voorbereiding van een mogelijk Vlaams stookoliefonds. Een nieuw voorstel werd opgemaakt.

Milieujaarprogramma 2012

9. Meten van de leef- en omgevingskwaliteit Trekker:

LNE (VLM en Dep)

Betrokkenen: LNE (VMM, ANB, INBO, OVAM), RWO, DLV, MOW, EWI, DAR (SVR), studiebureaus, universiteiten, provincies, Vlaamse bouwmeester, VVSG Voortgang en aanpak De focus in dit project lag in 2011 op de kwaliteitsambities en de ontwikkeling van een meetinstrument. Hiervoor werd midden 2011 een begeleidingsopdracht uitbesteed waarbij verder gebouwd wordt op het werk van de vorige jaren. De begeleidingsopdracht loopt tot begin 2013 en heeft tot doel om de kwaliteitsambities voor de verschillende gebiedstypes te finaliseren en een meetinstrument omgevingskwaliteit te ontwikkelen. Er wordt hiertoe een nieuwe projectstructuur uitgetekend. Wat reeds bestond, wordt kritisch bekeken, partners/sleutelfiguren worden geĂŻdentificeerd en betrokken. De opdracht moet resulteren in een gedragen set van kwaliteitsambities (als schakel voor o.a. de opmaak van een visie, het formuleren van indicatoren, de toepassing op het terrein, enz.). Verder moet minstens consensus bestaan over een set van indicatoren (m.i.v. de aggregatiemethodiek) voor omgevingskwaliteit op het niveau van de beschouwde gebiedstypes. De overige onderdelen (bv. methodiek omgevingskwaliteit in gebiedsgerichte projecten, leefkwaliteit, lerend netwerk, etc.) van dit project zullen in de komende jaren nog verder uitgewerkt worden.

10. InitiĂŤren en uitvoeren randstedelijke projecten Trekker:

VLM

Betrokkenen: LNE (ANB, VMM, Dep), RWO, L&V, MOW, EWI, provincies, gemeenten, lokale stakeholders, Brussels Gewest Voortgang en aanpak In 2011 werd de opdracht gegeven om voor de versterking van de open ruimte in de Vlaamse Rand een integraal plan uit te werken en om tegen het eind van de legislatuur een planprogramma landinrichting op te stellen. Voor de definitieve vaststelling van het ruimtelijk uitvoeringsplan Strategisch gebied rond Brussel werd de impact van de bestemmingswijzigingen op landbouw onderzocht en werden de mogelijkheden van flankerend beleid in kaart gebracht. Het integraal plan voor de Wijers werd in 2011 met alle betrokkenen interactief opgebouwd. Er werden quick-wins (kleinschalige vernieuwende initiatieven) uitgevoerd en voor een deelgebied in het randstedelijk gebied Genk keurde de Vlaamse Regering een planprogramma landinrichting goed. In het kader van het EU-project Urban Habitats stond de inrichting en de ontsluiting van een belangrijk open ruimte gebied in het randstedelijk gebied rond Gent centraal. In de Brugse Veldzone (randstedelijk gebied Brugge) realiseerde de landinrichting grote delen van de groene fietsgordel. Het integraal plan voor versterking van de open ruimtes in de Vlaamse Rand wordt opgemaakt. Er zijn nog belangrijke investeringen gepland in de landinrichtingsprojecten Brugse Veldzone, Leie-Schelde (randstedelijk gebied Gent) en Plateau Van Moorsel (Vlaamse Rand). In de Wijers worden binnen het integraal plan middelen voor quick-wins verder ingezet. De mogelijkheden voor een structurele aanpak van randstedelijke gebieden worden bij de opmaak van een samenwerkingsovereenkomst met RWO verkend. Milieujaarprogramma 2012

11. Optimaliseren van de samenwerking met andere beleidsdomeinen Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: alle beleidsdomeinen van de Vlaamse overheid Voortgang en aanpak Reeds jaren bestaat er een traditie van intense samenwerking van het beleidsdomein LNE met andere beleidsdomeinen. Vaak wordt hierbij projecten beleidsmatig gewerkt. In 2012 zal o.m. ingezet worden op de uitwerking van de volgende samenwerkingsprojecten: technologische innovatie bij natuurbouw, meerjarenprogramma Ontsnippering, energetische valorisatie van beheerresten, integratie van biodiversiteit en recreatie in 10 aaneengesloten natuurgebieden groter dan 1000 ha en sociale economie bij het onderhoud en beheer van open ruimte (onder andere begrazing, verzamelen van bermmaaisel en zwerfvuil en arbeidsintensief onderhoud van waardevolle vegetaties). Bovendien zal extra aandacht gaan naar vernieuwende concepten zoals wederzijdse éénloketfuncties en verbindingsambtenaren. Die mogelijkheden zullen worden bekeken in samenspraak met alle beleidsdomeinen. Ook de verdere verdieping en verbreding van de structurele samenwerking met het beleidsdomein Landbouw zal aangepakt worden. In 2011 werd voornamelijk gewerkt aan de afstemming rond een Vlaamse insteek voor een vernieuwd gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2013. Ook in 2012 is dit één van de belangrijkste dossiers voor dialoog en afstemming.

12. Vergroenen van de economie Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (OVAM, VEA, …), EWI, WSE, (innovatieve) bedrijven, investeerders, wetenschappelijke instellingen Voortgang en aanpak Als startpunt werd een netwerk van betrokkenen binnen LNE gecreëerd. Daarbinnen werd een visie op groene economie besproken en uitgewerkt. De verbreding en concretisering hiervan wordt uitbesteed. Daarnaast vond ad-hoc overleg plaats met andere beleidsdomeinen om af te stemmen i.v.m. het vergroenen van de economie (bv. ecologiepremie, nieuw industrieel beleid, biobased economy, …). Aan een aantal concrete dossiers werd verder gewerkt. In navolging van de hernieuwbare energiesector werden de socio-economische aspecten van de milieu-sector in kaart gebracht en in een rapport gegoten. In dit rapport worden ook de bevindingen i.v.m. methodologische aspecten besproken. De verbreding waarvan sprake moet in 2012 leiden tot prioriteiten en het ondernemen van concrete acties door LNE. Gestart wordt met het aftoetsen van de visie bij stakeholders om daarna een zoektocht op te zetten naar de beste bijdrage aan de groene economie die het beleidsdomein LNE kan leveren. Het benutten van opportuniteiten, die zich aandienen bij het overleg met andere beleidsdomeinen, gaat onverminderd verder.

Milieujaarprogramma 2012

13. Inhoudelijke steun aan lokale overheden door de Vlaamse overheid Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (OVAM, VEA, …) DAR, WSE, MO, lokale besturen Voortgang en aanpak De huidige samenwerkingsovereenkomst loopt eind 2013 af. Momenteel is het nog onduidelijk op welke wijze een verdere samenwerking met lokale overheden zal verlopen. Het Witboek Interne Staatshervorming geeft aan dat de samenwerkingsovereenkomsten worden stopgezet en dat de middelen worden verschoven naar enerzijds riolering en anderzijds handhaving. Hierover wordt nog verder overlegd met o.m. de gemeenten en provincies. In uitvoering van het Planlastendecreet (8 april 2011) zal de Vlaamse Regering in het najaar van 2012 haar beleidsprioriteiten per beleidsdomein/minister bezorgen aan de lokale overheden. Op basis hiervan zullen die lokale overheden hun meerjarenplan moeten vorm geven (doelstellingen en actieplannen). De beleidsprioriteiten geven binnen een groter kader een beeld van wat van de gemeenten verwacht wordt. Daarbij kan ook aangegeven worden voor wat en op welke wijze de Vlaamse overheid hierbij steun kan verlenen – ook maar niet alleen financieel. Om een evenwichtig pakket naar voor te schuiven, zouden ook leefmilieu, natuur en energie aan bod moeten komen. Om dit te kunnen doen, zal een (ad hoc) ambtelijke werkgroep vanaf september 2011 aan de slag gaan. Bovenstaande initiatieven en de resultaten daarvan zullen duidelijk maken hoe de samenwerking met lokale overheden vanaf 2014 zal verlopen.

14. Milieuverantwoorde productie via ketenbeheer en systeeminnovatie Trekker:

OVAM

Betrokkenen: LNE (Dep, VEA, …), DAR, EWI, OND, sectorfederaties, distributiesector, onderwijs Voortgang en aanpak Een aantal ketenbeheerprojecten zijn uitgevoerd of in uitvoering. Meerdere ketenbeheer projecten kwamen aan bod op de ronde tafel Duurzaam materialenbeheer. Met de actoren binnen de materiaalketen gips werd een convenant afgesloten gericht op het sluiten van de materiaalkringloop. Bij de stroom bitumen is onderzoek lopende naar de logistieke en economische belemmeringen die inzameling, verwerking en afzet in de weg staan. Het ketenproject vlakglas werd opgesplitst in ‘vlakglas bouw’ en ‘vlakglas automotive’. Bij vlakglas in de bouwsector wordt gefocust op logistiek en de verbetering van de inzameling van vlakglas van schrijnwerkers. Voor vlakglas automotive zal de haalbaarheid van selectieve demontage van vlakglas bij de autodemontagecentra onderzocht worden. Binnen het proefproject tapijt werden de actielijnen gedefinieerd die potentieel bieden. Diverse onderzoeken zijn lopende. Het ketenbeheerproject ‘duurzame chemie’ focust zich op twee thema’s: nutriëntrecuperatie en biogebaseerde economie. Daarnaast zijn de ketenbeheerprojecten kunststoffen en voeding gestart. De uitbreiding van de ecodesign-werking - eco-innovatie op productniveau - zit op schema. Voor de sensibilisering van de ontwerpers, blijven we ons richten op o.a. de uitrei-

Milieujaarprogramma 2012

king van de Ecodesign Awards voor studenten en professionals. De ontwikkeling van een tweede ecodesign-tool, complementair aan de Ecolizer 2.0, is lopende en de lancering is voorzien voor eind 2011, samen met de lancering van een ecodesign-platform. In 2012 wordt de ecodesignwerking verder afgestemd op de behoeften van een aantal onderwijsrichtingen en wordt bijgedragen tot de Europese besluitvorming. Het transitienetwerk Duurzaam materialenbeheer (Plan C) zette in 2011 verder in op experimenten zoals enhanced landfill mining, rapid prototyping, ecoclusters en milieuvriendelijke bedrijventerreinen, innovatie in de kringloopsector, reststromenplatform voor biomassastromen,... De organisatorische onderbouw van Plan C kreeg verder vorm: een business plan werd opgemaakt. Voor een stabiele basisfinanciering over een langere periode voor de kerntaken van Plan C is een juridische basis voor de verzelfstandiging van Plan C in uitwerking. Er wordt gewerkt aan een samenwerkingsakkoord tussen OVAM, VITO, DAR en EWI voor het leveren van een ondersteunende structuur voor Plan C. Dit is verankerd in het Materialendecreet.

15. Stimuleren van milieuverantwoorde consumptie Trekker:

OVAM

Betrokkenen: LNE (Dep, VMM, VEA), DAR, FOD Leefmilieu, gewesten, distributiesector, producenten, middenveld (consumenten – en milieuverenigingen) Voortgang en aanpak Voor Green Private Procurement wordt in het najaar van 2011 een visie ontwikkeld m.b.t. de inzetbaarheid van bestaande instrumenten om bedrijven te stimuleren in het vergroenen van hun eigen aankoopbeleid. Flankerend aan het beleid dat de federale overheid hierrond voert, zal de Vlaamse overheid de distributiesector stimuleren om tussen nu en 2015 minstens twee sensibiliseringsacties of proefprojecten op te zetten. Na de evaluatie van drie proefprojecten met de distributiesector wordt in 2011 de opschaling van één project voorbereid. Zo wordt ernaar gestreefd om in 2012 een samenwerkingsproject te realiseren dat meer productgroepen en meer distributeurs omvat. Daarnaast wordt ook specifiek gewerkt rond ‘consumenteneducatie’ waarbij de consument gestimuleerd wordt om milieuverantwoorde keuzes te maken. Via het project ‘duurzaam winkelen’ wordt de consumptie van gelabelde duurzame producten in grootwarenhuizen bevorderd door in te zetten op instore communicatie en het geven van informatie aan consumenten over labels en gelabelde producten. Eind 2011 wordt ook een vormingspakket voor verenigingen (Fermweb) gefinaliseerd om het inzicht in duurzame voeding te vergroten en hen aan te zetten tot duurzame (lokale) aankopen. Verder wordt er nauw samengewerkt rond ‘Educatie voor duurzaam wonen en bouwen’. De daar voorziene provinciale steunpunten zullen zich o.m. richten op gerichte vormingen en infosessies voor zowel particulieren als bouwprofessionelen. Daarnaast wordt er ook samen met de betrokkenen gewerkt aan de verschillende opleidingscurricula voor handwerkers in de bouw en zullen de architectenopleidingen onder de loep worden genomen.

Milieujaarprogramma 2012

16. Aanvullend inzetten op flexibiliteitsmechanismen Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, PMV, EWI, VAIS Voortgang en aanpak De stand van zaken betreffende de verwerving van Kyoto-eenheden door het Vlaamse Gewest werd op 27 mei 2011 medegedeeld aan de Vlaamse Regering. Op basis van de meest recente emissie- en prognosegegevens werd een nieuwe Kyotokloof afgeleid van 18,9 Mton CO2-eq voor de Kyotoperiode 2008-2012. Het Vlaamse Gewest zal voor het overbruggen van deze resterende reductie-inspanning gebruik maken van het overschot aan Europese emissierechten, dat is opgetreden in de Vlaamse toewijzingsreserve voor nieuwkomers voor de handelsperiode 2008-2012. Voornamelijk door de economische groeivertraging bevat deze reserve voor bedrijven onder het Europese emissiehandelsysteem nog steeds een overschot van meer dan 8 miljoen emissierechten. We ontwikkelen de nodige initiatieven om dit surplus te valoriseren in de vorm van voor overheden aanwendbare Kyoto-eenheden.

17. Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020 Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: DAR, EWI, IV, LNE, LV, MOW, OV, RWO, WSE, WVG, middenveld Voortgang en aanpak Op 1 juli 2011 werd het voorbereidingstraject voor het nieuwe Vlaams Klimaatbeleidsplan (VKP) vastgelegd door de Vlaamse Regering. Het derde VKP zal bestaan uit twee afzonderlijke maar onderling goed afgestemde luiken: het Vlaams Mitigatieplan (VMP) en het Vlaams Adaptatieplan (VAP). Het VMP heeft tot doel om de uitstoot van broeikasgassen in Vlaanderen tussen 2013 en 2020 te reduceren en zo de klimaatverandering tegen te gaan. Het zal in het najaar van 2012 ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Vlaamse Regering. Begin 2011 werd een ondersteunende studieopdracht opgestart. Een eerste brede consultatieronde van de departementen en agentschappen die betrokken zijn bij het Vlaamse mitigatiebeleid vond plaats via een serie van workshops in juni en juli 2011. Naast verder overleg binnen de Vlaamse overheid zal er in het najaar van 2011 op basis van de tussentijdse resultaten van de studie overleg plaatsvinden met het middenveld en de andere overheden. Onder de noemer van de Vlaamse Klimaatconferentie zal er per nietETS-sector een ronde tafel Klimaat georganiseerd worden. De resultaten van dit overleg zullen meegenomen worden in het vervolg van de studie. Op basis van de resultaten van de studie en rekening houdend met het langetermijnperspectief, zal de Vlaamse Regering vervolgens indicatieve reductiedoelstellingen bepalen voor elk beleidsveld.

Milieujaarprogramma 2012

18. Sterker inzetten op hernieuwbare energie Trekker:

VEA

Betrokkenen: LNE (Dep, VREG, OVAM, ANB), LV, RWO, EWI, elektriciteitssector, bouwsector, installateurs, fabrikanten, netbeheerders Voortgang en aanpak Op 8 juli 2011 bekrachtigde de Vlaamse Regering het decreet houdende de implementatie van de Europese richtlijn 2009/28/EG. Op 8 april 2011 hechtte de Vlaamse Regering haar definitieve goedkeuring aan het besluit tot wijziging van het Energiebesluit wat betreft de invoering van duurzaamheidscriteria voor vloeibare biomassa en de garanties van oorsprong. Na de federale regeringsvorming zullen de onderhandelingen over de intra-Belgische lastenverdeling van de hernieuwbare energiedoelstelling 2020 worden hervat. Op basis van de resulterende Vlaamse doelstelling zal het Vlaamse actieplan Hernieuwbare energie worden gefinaliseerd. Het actieplan Groene warmte is op 15 juli 2011 door de Vlaamse Regering voor de eerste keer principieel goedgekeurd. Om de doelstelling voor hernieuwbare energie te realiseren, is een sterke groei van groene warmte uit biomassa nodig. Het ondersteuningsmechanisme voor groene warmte moet in 2012 operationeel worden. Voor groenewarmteprojecten kleiner dan 1 MW moet nog een steunmechanisme worden ingevoerd. Voor de evaluatie van het ondersteuningssyteem voor hernieuwbare energiebronnen en WWK werden drie onderzoeksopdrachten uitgevoerd in overleg met de betrokken sectoren en stakeholders. Op basis van deze studies, doelgroepenoverleg en een grondige beleidsevaluatie zullen aanbevelingen gelanceerd worden voor een stabiel, toekomstgericht en evenwichtig ondersteuningsbeleid voor groene stroom en WKK.

19. Adaptatie aan klimaatverandering Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: Alle beleidsdomeinen, andere overheden (provincies, steden, gemeenten, …), ngo’s, adviesraden, sectoren Voortgang en aanpak Het adaptatiebeleid is vanaf eind 2010 op snelheid gekomen. De goedkeuring en publicatie van de nationale Adaptatiestrategie was de eerste praktische realisatie. Aansluitend is het werk rond het Vlaams adaptatieplan gestart. In voorbereiding op het plan werd een handleiding “Bouwstenen voor een adaptatieplan” geschreven. Binnen enkele beleidsdomeinen (LV, LNE, RWO) is onderzoek lopende of afgerond over de betekenis van klimaatveranderingen voor hun eigen beleidsdomein. In mei 2011 werd een klimaatconferentie rond adaptatie georganiseerd, een eerste gelegenheid om inbreng van de betrokkenen te verzamelen. In 2012 zal het adaptatieplan geschreven worden. Hiervoor zal elk beleidsdomein de nodige input aanleveren. Een nauwe samenwerking tussen de verschillende beleidsdomeinen in de Vlaamse Taskforce Adaptatie (VTFA) is voorzien en moet ervoor zorgen dat adaptatie in het ene domein geen maladaptatie is voor het andere. Speciale aandacht zal ook gaan naar een socio-economische invloed van de klimaatveranderingen. Wat zou de klimaatverandering voor Vlaanderen en concreet voor de burger kunnen betekenen in 2050 of 2100. Bottom-up initiatieven zullen als goede voorbeelden zichtbaarheid krijgen in het VAP.

Milieujaarprogramma 2012

20. Een milieuvriendelijke mobiliteit bewerkstelligen Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (VEA, …), MOW, BZ (AFM), EWI, IWT, F&B, FEBIAC, Federauto, VITO Voortgang en aanpak Begin 2011 werd een akkoord bereikt met de andere gewesten om samen een hervorming van de jaarlijkse verkeersbelasting en een wegenvignet voor personenwagens en kilometerheffing voor vrachtwagens uit te werken tegen eind 2013. De (praktische) modaliteiten worden vastgelegd in 2012. De vergroening van de BIV voor particulieren werd principieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering en zal na het doorlopen van de voorziene procedures, worden overgemaakt aan het Vlaamse Parlement. De nieuwe BIV moet in werking treden vanaf het aanslagjaar 2012. Eind maart 2011 keurde de Interministeriële Conferentie Leefmilieu een nota goed met voorstellen tot heroriëntering van de federale maatregelen die de verdieselijking van het wagenpark stimuleren. Via de logistieke consulenten wordt de bewustwording m.b.t. groene/duurzame logistiek bij bedrijven gestimuleerd. Hierbij worden emissiecalculators gebruikt, die eind 2011 worden geëvalueerd. De actualisatie van het actieplan Milieuzorg voertuigenpark Vlaamse overheid loopt vertraging op en is voorzien voor eind 2011. Voor het beleidsdomein Leefmilieu werd al een actieplan uitgewerkt. In functie van het op te stellen Mobiliteitsplan Vlaanderen worden in 2012 concrete acties geformuleerd om de impact van mobiliteit op milieu te verminderen. Daarnaast wordt een monitoringskader uitgewerkt om de effecten van de acties op te volgen en tijdig bij te sturen.

21. Lokale overheden betrekken bij het aanpakken en voorkomen van knelpunten luchtkwaliteit en geluid Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, MOW, RWO, BZ (ABB - team Stedenbeleid), Steden en gemeenten Voortgang en aanpak Een kader werd opgesteld dat de randvoorwaarden aangeeft voor de ontwikkeling van nieuwe woonzones langs drukke infrastructuren i.f.v. het heersende geluidsklimaat in het gebied. Het kader zal worden opgenomen in de aangepaste actieplannen wegen spoorverkeerslawaai (goedkeuring voorzien tegen eind 2011). De bestaande geluidskaarten werden ontsloten via een gebruiksvriendelijke webviewer op de LNE-site. Hierdoor kunnen lokale overheden zich informeren over de geluidsbelasting langs de drukke wegen en spoorwegen op hun grondgebied. Na de goedkeuring van de aangepaste actieplannen zal het kader en de webviewer met de geluidskaarten worden verspreid en toegelicht bij lokale overheden. Daarnaast zal de Vlaamse Regering tegen eind 2012 een nieuwe set geluidskaarten, die een nog ruimer toepassingsgebied dekken, goedkeuren. Een Luchttoets (vroeger ‘Saneringstool’) wordt ontwikkeld (december 2011) en online

Milieujaarprogramma 2012

geplaatst. Opleidingen over het gebruik zijn voorzien voor steden en gemeenten. De brochure “duurzame ruimtelijke planning: maatregelen om de impact van verkeer op de luchtkwaliteit te verminderen” is verspreid naar de steden en gemeenten, erkende ruimtelijke planners en MER-deskundigen Lucht. Er zal een praktische methode worden uitgewerkt om milieuaspecten (beter) te integreren binnen het gemeentelijke mobiliteitsbeleid.

22. Een milieuvriendelijke en leefbare transitie van het stedelijk mobiliteitsnetwerk Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, RWO, MOW, BZ (ABB - team Stedenbeleid), Steden en gemeenten Voortgang en aanpak Een ontwerpversie van de ‘visienota integratie milieu, ruimte en mobiliteit’ werd opgemaakt. De relevante elementen uit deze nota werden besproken op de studiedag ‘Raakvlakken LNE & MOW’. De visienota werd, samen met de opmerkingen en suggesties van de studiedag, als input meegegeven bij de opmaak van het Mobiliteitsplan Vlaanderen. De nota werd ook gebruikt als kader voor de advisering van de van de herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. In dezelfde zin zal een insteek verzorgd worden voor het op te stellen beleidsplan Ruimte. Er werd overlegd met De Lijn, AWV en het dept. MOW over onderzoeksnoden in het kader van de ruimtelijke inpassing van Park & Ride (P&R) strategieën en lage emissiezones (LEZ) in de grootsteden en regionaalstedelijke gebieden of steden met meer dan 100.000 inwoners. Vooral voor de P&R strategieën wordt verder gezocht om hierrond een actie in het Mobiliteitsplan Vlaanderen te formuleren. Er werd medewerking verleend aan de uitbouw van een Vlaamse Spoorstrategie en in het kader van de taskforce Versnelling van investeringsprojecten worden maatregelen genomen om fietssnelwegen versneld te kunnen uitvoeren.

23. Elektrisch rijden bewerkstelligen in Vlaanderen Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (VEA, VREG), BZ (AFM), MOW, EWI (Dep, IWT), Energieleveranciers, Netbeheerders, Kennisinstellingen, NGO’s, Auto-industrie, Leasingbedrijven Voortgang en aanpak In de loop van 2010 werden de voorstellen voor een masterplan Elektrisch rijden afgewerkt. Het geheel werd voor politieke besluitvorming bezorgd aan het kabinet, bevoegd voor innovatie. De innovatieve proeftuin ‘Elektrisch rijden’ krijgt stilaan vorm; vijf grote projecten werden midden 2011 voor uitvoering geselecteerd. Een studie over het (milieu) potentieel van elektrische voertuigen is in afronding. In 2011 werden ook de eerste stappen gezet om elektrische voertuigen op te nemen in de vloot van de Vlaamse overheid.

Milieujaarprogramma 2012

De uitvoering van de proeftuin ‘Elektrisch rijden’ zal op de voet worden gevolgd. Indien nodig wordt de aanpak aangevuld met eigen initiatieven of worden parallel en afgestemd dergelijke initiatieven opgestart. Er kan bv. aansluiting gezocht worden met de eigen overheidsvloot. In 2011/2012 zullen ook meer elektrisch gewone personenwagens op de markt komen, zodat sensibiliserende initiatieven richting bedrijven en individuele consumenten meer op hun plaats zijn. Lopende onderzoeksprojecten (bv. TRANS2HOUSE) en buitenlandse projecten worden verder gevolgd. Het onderzochte potentieel van elektrische voertuigen zal een basis vormen voor verdere initiatieven en doorwerken in het Klimaatplan en het Mobiliteitsplan, die in opmaak zijn.

24. Gerichte aanpak waterbeheer in speerpuntgebieden Trekker:

VMM, W&Z, De Scheepvaart

Betrokkenen: LNE (Dep, ANB, OVAM, …), MOW, RO, LV, EWI via de werking van de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid (CIW), lokale overheden, landbouw, terreinbeheerders Voortgang en aanpak De maatregelen in de speerpuntgebieden worden uitgevoerd op basis van de beschikbare kredieten. Voor een optimale inplanting en timing van de acties is gestart met een grondige screening van de speerpuntgebieden. VMM en VLM onderzoeken de mogelijkheden voor de aanleg van grasbufferstroken in de speerpuntgebieden en de oprichting van “waterkwaliteitsgroepen”. Dit zijn platforms waar samen met een groep landbouwers uit een gebied rond waterkwaliteit wordt gewerkt. Bedoeling is om informatie en ervaringen uit te wisselen over bijvoorbeeld het verminderen van het gebruik van meststoffen en pesticiden.

25. Brondossiers voor drinkwaterwingebieden Trekker:

VMM

Betrokkenen: LNE (OVAM, ...), LV, drinkwaterbedrijven, Landbouw, Terreinbeheerders Voortgang en aanpak De opmaak van brondossiers voor prioritair kwetsbare winningen wordt verdergezet. In aanvulling van de openbare dienstverplichtingen die reeds in het Algemeen Waterverkoopreglement zitten, wordt in overleg met de sector in de loop van 2011 en 2012 invulling gegeven aan openbare dienstverplichtingen met betrekking tot de exploitatie, het onderhoud en de ontwikkeling van de waterproductiecentra en het openbaar waterdistributienetwerk uitgaande van ‘risico-analyse/ risico-beheer’.

Milieujaarprogramma 2012

26. Vereenvoudigen van de planning, procedures en structuren van het integraal waterbeleid Trekker:

Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid (CIW)

Betrokkenen: LNE, MOW, RWO, LV en EWI via de CIW, Mina-raad, SERV en SALV Voortgang en aanpak Het CIW-voorstel met de globale principes voor de vereenvoudiging en afstemming van de plannen, overlegstructuren en procedures is verder aangepast op basis van overleg. De voornaamste voorstellen van wijziging zijn: • een integratie en afstemming van de verschillende planfiguren en de planningscycli; • het omvormen van de bekkenvoortgangsrapporten tot wateruitvoeringsprogramma’s; • de heroriëntatie van de waterschappen en het integreren van de waterschapssecretariaten in de bekkensecretariaten, waarbij de betrokkenheid van de lokale waterbeheerders in de bekkenbesturen wordt versterkt.

27. Uitbouwen van de watersysteemkennis Trekker:

Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid (CIW)

Betrokkenen: LNE, MOW, RWO. LV en EWI via de werking van de CIW, Onderzoekscentra en universiteiten, lokale overheden Voortgang en aanpak De CIW heeft de opdracht een onderzoeksprogramma Water en een databank zoet- en brakwater uit te bouwen. De databank zal de “metadata” van alle informatie over watersystemen ontsluiten tegen medio 2012. Er wordt onderzocht of er kan aangesloten worden bij systemen in gebruik bij andere overheidsinstanties. Het overzicht van kennisleemten m.b.t. watersystemen wordt in 2011 geactualiseerd als basis voor een consistent onderzoeksprogramma Water. Klimaatverandering vormt hierbij één van de grootste uitdagingen.

28. Ambtshalve bodemsanering bij scholen, ziekenhuizen, rusthuizen en gasfabrieken Trekker:

OVAM

Betrokkenen: LNE (Dep), OND, WVG Voortgang en aanpak Er werden gemeenschappelijke uitgangspunten geformuleerd voor samenwerking, met inbegrip van een programmatorische aanpak. Met AGION en GO (onderwijs) is overleg lopende over een samenwerkingskader. Door AGION/GO is een lijst opgemaakt met een 150-tal projecten die vanaf 2012 uitgevoerd worden. Er wordt nagegaan hoeveel OVAM-dossiers op deze lijst staan. Alle instellingen zullen aangeschreven worden, zowel deze met als deze zonder bouwplannen. Met AGION is reeds een akkoord. Met GO zijn de besprekingen nog lopende.

Milieujaarprogramma 2012

Ook voor zorginstellingen is een samenwerkingskader in voorbereiding. De eerste inventarisatiestudie werd reeds in 2010 afgerond. In 2011 is verder gewerkt om de gelokaliseerde gassites verder te duiden m.b.t. onder andere eigendomssituatie en ontwikkelingskansen. Er zijn een aantal ‘verkennende bodemonderzoeken’ uitgevoerd. Op basis van de inventarisatie is eveneens een methodiek voor prioritering ontwikkeld. Op drie plaatsen zijn de ambtshalve saneringswerken intussen uitgevoerd. Zes projecten bevinden zich in de fase van opmaak van een ambtshalve bodemsaneringsproject. Vier worden eind 2011-begin 2012 aangepakt.

29. Bodembedreigingen in de bebouwde omgeving geïntegreerd aanpakken Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (VMM, ANB), RWO, openbare besturen, architecten, MER-bodemdeskundigen, geotechnische studiebureaus, ingenieurs- en milieustudiebureaus, burgers, notarissen, vastgoedmakelaars, verzekeringsmaatschappijen en bouwaannemers, landbouwers Voortgang en aanpak In 2011 startte een onderzoeksproject naar de economische impact van grondverschuivingen in zuidelijk Oost- en West-Vlaanderen. Bij afronding, eind 2012, zal er een representatief beeld zijn van de economische schade van grondverschuivingen en meer duidelijkheid over de kosten van remediëring en preventie. Deze resultaten zullen worden verspreid. Verdere initiatieven zullen worden gekaderd in een globale beleidsvisie over de toekomstige ondersteuning van het gemeentelijk milieu- en natuurbeleid, in het kader van de interne staatshervorming. In 2011 werd de ‘Expert Group on Soil Sealing’ (EGSS) van de Europese Commissie opgevolgd. In 2012 zal worden nagegaan welke van de aanbevelingen in het ‘Technical Document’ van EGSS nuttig kunnen worden toegepast in een Vlaamse context.

30. Natuurlijke hulpbronnen (delfstoffen): minder effecten, meer en betere alternatieven Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (OVAM), RWO, MOW Voortgang en aanpak De vier door de Vlaamse Regering definitief vastgestelde bijzondere oppervlaktedelfstoffenplannen worden omgezet in GRUP’s. Het proces m.b.t. de evaluatie van de instrumenten van het delfstoffenbeleid en de link met het duurzaam materialenbeleid en het ruimtelijk beleid loopt in 2011 verder onder de vorm van een gemengde werkgroep van kabinetten en administraties. Voor de link met het duurzaam materialenbeleid werd een ambtelijke werkgroep Alternatieven (ALBON, OVAM, MOW) opgericht die voorstellen uitwerkt voor de inzet van alternatieven en opportuniteiten voor primaire oppervlaktedelfstoffen. Dit kan onder meer aanleiding geven tot een aanpassing van het vlarebo, gelet

Milieujaarprogramma 2012

op het belang van uitgegraven bodem als substitutiepotentieel. Er werd een monitoringsysteem Duurzaam oppervlaktedelfstoffenbeleid opgezet om behoeftegegevens, import- en exportstromen en inzetmogelijkheden van alternatieven voor oppervlaktedelfstoffen in kaart te brengen en de verhouding tussen reële vraag en het totale aanbod (alternatieven, opportuniteiten en primaire delfstoffen) jaarlijks bij te houden. Eind 2011 zullen de eerste resultaten in een jaarrapport kenbaar gemaakt worden. De resultaten zullen worden verwerkt in het tweede Algemeen Oppervlaktedelfstoffenplan, waarvan de principiële goedkeuring door de Vlaamse Regering is gepland in 2013. In 2010 werd de Vlaamse behoefte aan ijzerzandsteen voor restauraties van onroerend erfgoed gekwantificeerd en in 2011 werden boringen uitgevoerd in de ijzerzandsteen op basis waarvan de geologische en bouwtechnische kenmerken van de ijzerzandsteen voor restauratiedoeleinden in kaart zullen worden gebracht. Er wordt ook nagekeken of ijzerzandsteen, die vrijkomt bij infrastructuurwerken, kan worden gevaloriseerd. Het Europees Grondstoffeninitiatief wordt vanuit Vlaanderen actief opgevolgd. De Europese Commissie vermeldt Vlaanderen als één van de best practice voorbeelden voor een duurzaam delfstoffenbeleid op regionaal niveau. Begin 2011 heeft de Commissie de nieuwe communicatie “Grondstoffen en grondstoffenmarkten: uitdagingen en oplossingen” gepubliceerd. Momenteel werkt de Commissie aan een innovatiepartnerschap over grondstoffen.

31. Steun zoeken in de ondergrond Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE (VMM, …), MOW (AGeo), RWO Voortgang en aanpak Een inventarisatie-onderzoek over het gebruik van geothermie en het regelgevend kader daarrond is afgerond en biedt een eerste basis voor beleid m.b.t. aanspraken op de ondergrond. Tevens werd onderzoek verricht naar de thermische geleidbaarheid van geologische formaties en het opstellen van een geschiktheidskaart voor de toepassing van koude-warmte opslag en de onttrekking van boorgatenergie. Aansluitend op de inventarisatiestudie zullen de initiatieven m.b.t. ruimtelijke planning (RWO) worden opgevolgd en op elkaar worden afgestemd. M.b.t. de verdere uitbouw van de databank Ondergrond Vlaanderen (DOV) wordt stapsgewijs gewerkt om de zoeken raadpleegdiensten en de download- en transformatiediensten uit te bouwen conform de INSPIRE-richtlijn. Het loket “VLAREM rubriek 55” is intussen klaar. Dit loket zal de basis vormen voor verdere IT-ondersteuning van de processen die met boren te maken hebben en uitgroeien tot een E-government project met link naar CRAB, KLIP, bodemsaneringslocaties, eMIL en de digitale bouwaanvraag. Tevens wordt een opdracht uitbesteed ter voorbereiding van het decretaal kader voor DOV tegen eind 2012. Door VLAKO is verder gewerkt aan het geologisch 3D-model. Een eerste versie van het 3D model voor Quartair en Tertiair is klaar en de beschikbaarheid ervan is aangekondigd op DOV. De geologische 3D-modellering gaat verder en moet leiden tot een globaal model van de Vlaamse Ondergrond tegen 2012 waarna het in 2013 voor het publiek beschikbaar zal zijn. Vanaf 2014 zal er afgestemd worden met het bestaande hydrogeologische 3D-model.

Milieujaarprogramma 2012

32. Instrumenten inzetten voor de realisatie van de instandhoudingsdoelstellingen Trekker:

ANB

Betrokkenen: LNE (VLM, …), LV, RWO (Ruimte en erfgoed), MOW Voortgang en aanpak In de eerste helft van 2011 hebben 11 rapporten met specifieke instandhoudingsdoelstellingen (S-IHD) voor welbepaalde Speciale Beschermingszones het maatschappelijke overleg doorlopen. Op basis van deze rapporten zijn aanwijzingsbesluiten gemaakt. De eerste acht daarvan zijn principieel goedgekeurd door de Vlaamse Regering. 13 rapporten doorlopen momenteel nog het maatschappelijk overleg, 10 andere zijn in opmaak. Daarnaast zijn gewestelijke werkgroepen opgestart rond vijf vragen die tijdens het overlegproces steeds terugkomen: - Kalibratie: hoe zorgen we dat de som van de doelen die per SBZ geformuleerd worden (S-IHD) in lijn ligt met de gewestelijke doelen (G-IHD)? - Impact: wat is de impact van de sectoren op de doelen en welke inspanningen worden van de sectoren verwacht? - Passende beoordeling: kan de passende beoordeling gerichter zodra de doelen duidelijk zijn, onder meer door de invoering van een voortoets? - Ruimtelijke planning: hoe worden doelen meegenomen in het afbakeningsproces voor de agrarische en natuurlijke structuur (AGNAS)? - Implementatie: via welk proces en met welke instrumenten zullen de doelen gerealiseerd worden? Tegen het najaar van 2012 wordt het maatschappelijk overleg over alle 34 rapporten afgerond en worden de laatste aanwijzingsbesluiten voor principiële goedkeuring voorgelegd aan de Vlaamse Regering. Met het oog op de definitieve goedkeuring van de S-IHD zal ook een budgettaire raming gemaakt worden van de realisatie van de doelstellingen, waarbij wordt aangegeven welke middelen via een betere benutting van Europese fondsen kunnen komen. Deze raming zal gebaseerd zijn op een plan van aanpak, dat samen met de doelgroepen wordt uitgewerkt. De studie van de MiNa-raad naar het instrumentarium zal daarbij een waardevolle bouwsteen zijn.

33. Stimuleren van geïntegreerd natuurbeheer door ngo’s, andere private eigenaars en lokale overheden Trekker:

ANB

Betrokkenen: LNE, RWO (Ruimte en Erfgoed) Voortgang en aanpak Er is een inhoudelijke visie uitgewerkt om de verschillende bestaande statuten voor natuurreservaten, bosreservaten, domeinbossen en parken te integreren en te vereenvoudigen. Hierover is het overleg met de actoren gestart. Een nieuw model is uitgewerkt voor de geïntegreerde beheerplanning voor natuur-, bosen parkgebieden van openbare en privédomeinen. Op basis van overleg wordt de inhoudelijke visie met betrekking tot de statuten aange-

Milieujaarprogramma 2012

past en worden voorstellen uitgewerkt voor een nieuw beheerplanmodel. M.b.t. de goedkeurings- en adviesprocedures worden aanpassingen aan de bestaande juridische en ondersteunende instrumenten voor de statuten en het beheerplan uitgewerkt.

34. Introduceren van het concept ‘Ecosysteemdiensten’ Trekker:

INBO en ANB

Betrokkenen: LNE (Dep, VLM, VMM), LV, RWO, EWI, WVG, Onderwijs Voortgang en aanpak Via ECOPLAN en de organisatie van verschillende experten-workshops o.a. binnen het project ‘BEES’ werden in 2010-2011 de kennisnoden van de Vlaamse administraties en milieu- en belangenorganisaties i.v.m. ecosysteemdiensten (ESD) in kaart gebracht. Tegelijk werd via BEES en het Belgisch Biodiversiteitsplatform ook een ESD-expertennetwerk opgestart. Daarnaast werd het ESD-kader gebruikt om het belang van agrobiodiversiteit voor agrobeheersmaatregelen aan te tonen en om een aantal demonstratieprojecten te starten in 2011 (die zullen doorlopen in 2012). Op basis van eerder onderzoek ontwikkelden LNE, VITO en UA ook een online-waarderingstool, de ‘natuurwaardeverkenner’, voor de monetaire waardering van ESD. Deze tool werd getest via een aantal gevalstudies en werd in 2011 publiek gemaakt. Met het ‘KOBE’ project wordt specifiek gestreefd naar een optimalisatie van ESD uit natuur-, groen- en bosgebieden. Er zal een studie uitgevoerd worden om de ESD die het Vlaamse Natura 2000 netwerk ons levert in kaart te brengen (door ANB). In 2012, zullen de opties voor de toepassing van het ESD concept in zoetwatersystemen worden geformuleerd (ECOFRESH project). INBO zal in 2012 voor Vlaanderen een lijst van ESD-indicatoren formuleren en een aangepast ESD-classificatiesysteem ontwikkelen. Overzichtsfiches, met een beknopte beschrijving van ESD die van belang zijn voor Vlaanderen, zullen worden opgemaakt. Ook zal een haalbaarheidsstudie voor een ‘Rapport Ecosysteemdiensten Vlaanderen’ (op basis van TEEB) worden uitgevoerd. Argumentaties voor biodiversiteitsbehoud en ESD zullen worden vergeleken op Europese schaal (het FP7-project BESAFE). Dit moet helpen om biodiversiteit- en ESD strategieën beter op elkaar af te stemmen. Tot slot wordt een juridische studie uitgevoerd over de bescherming van en de betaling voor ecosysteemdiensten.

35. Deelnemen aan biodiversiteitonderzoek op Europees niveau Trekker: INBO Betrokkenen: LNE (ANB), LV, EWI Voortgang en aanpak Eind juni 2011 werd het tot nog toe grootste LIFE+ project ‘FutMon’ afgesloten met een conferentie in Brussel. Dit project had tot doel de verschillende Europese bosmonitoringsystemen met elkaar te harmoniseren. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) neemt deel aan verscheidene Europese projecten en internationale consortia, zoals ALTER-Net, ICOS (Integrated Carbon Observation System), KNEU-Biodiversity Knowledge en SPIRAL-Interfacing Biodiversity and

Milieujaarprogramma 2012

Policy. De beschikbare biodiversiteitsdata worden geïnventariseerd en er wordt nagegaan hoe onderzoeksresultaten beter vertaald kunnen worden naar het beleid. Voor het samenbrengen van de biodiversiteitsdata en het opzetten van geïntegreerde meetstations zijn LifeWatch en EBONE (European Biodiversity Observation Network) belangrijke Europese structuren. Er wordt ook meegewerkt aan het opzetten en het standaardiseren van monitoringsystemen. In het kader hiervan wordt in 2011 nagegaan in hoeverre het zinvol is om de in Vlaanderen bestaande meetinfrastructuur te integreren in het LTER-Europe netwerk (Long Term Ecological Research) en in hoeverre deze infrastructuur moet geoptimaliseerd worden. In het Europese onderzoeksproject MS-MONINA wordt nagegaan hoe remote sensing kan bijdragen tot de opvolging van de staat van instandhouding voor een ruime waaier aan Natura 2000 habitattypen.

36. Uitwerken en uitvoeren van een Mestactieplan 2011- 2014 Trekker:

VLM

Betrokkenen: LNE, LV, onderzoeksinstellingen en praktijkcentra, landbouworganisaties, milieuorganisaties Voortgang en aanpak In 2011 keurde de Europese Commissie het nieuw Vlaamse actieprogramma in uitvoering van de Nitraatrichtlijn (MAP4) goed. Dit actieprogramma omvat ambitieuze doelstellingen in verband met de te halen verlaagde nitraatconcentraties in oppervlakte- en grondwater voor 2014 en 2018 en maatregelen die er voor moeten zorgen dat Vlaanderen deze doelstellingen haalt. Dit programma werd vertaald in het Mestdecreet. Vlaanderen diende met succes een derogatieverzoek voor een afwijking van de maximale bemestingsnormen uit dierlijke mest in bij de diensten van de Europese Commissie. De derogatiebeschikking werd goedgekeurd op 29 juli 2011. De Vlaamse Regering keurde een eerste reeks noodzakelijke uitvoeringsbesluiten in het kader van het gewijzigde Mestdecreet goed in juli 2011. De bijkomende uitvoeringsbesluiten zullen ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Vlaamse Regering. Op basis van wetenschappelijke studies over de procesfactor wordt het beleid betreffende het nitraatresidu verfijnd. In 2012 zal bijkomend wetenschappelijk onderzoek, opgenomen in het actieprogramma, worden opgestart. Het coördinatiecentrum Voorlichting en begeleiding duurzame bemesting en het onderzoeksplatform Duurzame bemesting komen op kruissnelheid. Vóór eind februari 2012 zal de Vlaamse Regering een externe evaluatie van de uitvoering van het mestbeleid (inclusief handhaving) met bijhorende voorstellen tot aanpassing van het Mestdecreet aan het Vlaams Parlement voorleggen.

Milieujaarprogramma 2012

37. Kwaliteit van de binnenlucht verbeteren Trekker: LNE (Dep) Betrokkenen: LNE (OVAM, VEA, …), DAR, Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, Departement Onderwijs, Agion, Medisch Milieukundigen, FOD, Passiefhuis-Platform, architecten, gebouweigenaars, bouwers en verbouwers, producenten van ventilatiesystemen, Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen Voortgang en aanpak De campagne ‘Bouw Gezond’ werd op Batibouw gelanceerd. De opdracht voor de tweede communicatiegolf richting architecten is in augustus 2011 van start gegaan. Het onderzoek in verband met de binnenmilieukwaliteit in duurzame gebouwen is gestart. De te onderzoeken parameters (zowel gebouw- als binnenmilieu-karakteristieken) werden bepaald en de meetstrategie werd uitgewerkt. De rekrutering, het veldwerk en de metingen van het onderzoek lopen tot midden 2012. Als basis voor het uitwerken van de communicatiestrategie m.b.t. stoken binnen- en buitenshuis werd een SWOT-analyse uitgevoerd. De nulmeting, die dient als peiling naar kennis en campagnemogelijkheden, is uitgevoerd. In het voorjaar van 2012 zal een campagne m.b.t. stoken buitenshuis van start gaan, gevolgd door een campagne over stoken binnenhuis in het najaar. Na elke campagne zal een impactmeting worden uitgevoerd.

38. Risico’s van elektromagnetische velden Trekker:

LNE (Dep)

Betrokkenen: LNE, WVG, RWO, BIPT, doelgroepen voor wetgeving, wetenschappers, lokale actoren Voortgang en aanpak De mogelijke gezondheidseffecten van radiofrequente EMV werden in kaart gebracht. Er wordt bekeken of er op basis van de aanbevelingen van de studie en van de adviezen van de MiNa-raad, de SERV en de SAR WVG m.b.t. de wetgeving rond zendantennes verdere beleidsacties (studies, metingen) kunnen ontwikkeld worden. Tegelijk werden fiches opgesteld voor een draaiboek over zendantennes en andere draadloze toepassingen. Het draaiboek werd gepresenteerd op vijf provinciale infosessies voor lokale actoren. Een publiek raadpleegbaar kadaster, waarin de opstelplaats, uitzendfrequentie, vermogens e.d. van de vast opgestelde zendantennes te raadplegen is, werd opgesteld door het BIPT en wordt maandelijks geactualiseerd. Deze website zal uitgebreid worden met informatie over wetgeving, techniek en gezondheidseffecten. Er werd een consultatietraject met inhoudelijke experten en maatschappelijke actoren georganiseerd dat moet leiden tot wetenschappelijk onderbouwde en maatschappelijk gedragen adviezen voor het omgaan met risico’s van extreem laag frequente EMV. De studie loopt dit najaar af. Op basis hiervan zullen, indien nodig, verdere beleidsmaatregelen worden uitgewerkt en voorgesteld aan de Vlaamse Regering. Het MIRA-achtergronddocument ‘niet-ioniserende straling’ werd geactualiseerd.

Milieujaarprogramma 2012

4. Bijlagen Bijlage 1: Lopende onderzoeksprojecten Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Update monetaire en milieugegevens in Vlaams IO-model

Beleidsvoorbereiding en -planning

77.925,46

Opmaak van een saneringstool voor Vlaanderen

Beleidsvoorbereiding en -planning

89.943,18

Evaluatie van de impact van de CLP-verordening op de Vlaamse milieuvergunningenwetgeving, en voorstellen van beleidsopties met inbegrip van impactsanalyse

Beleidsvoorbereiding en -planning

93.557,00

Onderbouwing MINA-plan 4 - Deel 2: Analyse van het concept voetafdruk in een Vlaamse beleidscontext

Beleidsvoorbereiding en -planning

84.700,00

Ontwikkeling van milieu-indices voor de opvolging van algemene milieudoelstellingen, zoals geformuleerd in Vlaanderen in Actie, het Pact2020 en het Regeerakkoord 2009-2014

Beleidsvoorbereiding en -planning

59.991,80

Uitwerken van het traject voor toekomstverkenningen afgestemd op beleidscyclus

Beleidsvoorbereiding en -planning

48.111,54

Vorming van aankopers in de distributiesector

Doelgroepen

78.335,40

Producttest: actualisatie criteria, afstemming Europees Ecolabel en EuP-Richtlijn

Doelgroepen

51.806,15

Ontwikkeling van milieu-indices voor de opvolging van algemene milieudoelstellingen, zoals geformuleerd in ViA, het Pact2020 en het Regeerakkoord 09-14 - Onderdeel Omgevingskwaliteit: Begeleidingsopdracht kwaliteitsambities en ontwikkeling meetinstrument

Gebiedsgerichte benadering

55.756,80

Kwantitatieve inschatting van blootstelling aan en gezondheids-effecten van verkeersemissies in Vlaanderen, met speciale aandacht voor Ultra Fijne Partikels (UFP): pilootproject in geselecteerde hot spot(s)

Gezondheidsaspecten

100.287,75

Onderzoek naar binnenmilieukwaliteit van duurzame gebouwen: invloed van buitenmilieu en ventilatie

Gezondheidsaspecten

140.000,00

Milieujaarprogramma 2012

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Ontwerpers en de afvalfase

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

69.454,00

Evaluatie van milieuprestatie van materialen op gebouw(element)niveau

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

170.204,05

Eco-industrieparken in transitie

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

78.834,40

Transitieproces Duurzaam Materialenbeheer - het ontwikkelen van een praktisch toepasbare aanpak voor het opzetten en begeleiden van ‘transitie-experimenten’

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

90.235,75

Tools voor ecodesign

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

90.629,00

Evolutie in het gedrag van consumenten op vlak van het gebruik, verbruik en de verwijdering van (milieuverantwoorde) producten

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

21.558,53

Ketensamenwerking tapijt-huishoudelijke markt-onderzoek polyolefinetapijt

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

91.715,58

Ketensamenwerking tapijt - projectmarkt - onderzoek tapijttegels

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

85.063,00

Ketensamenwerking - voedselverlies in ketenperspectief

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

78.559,25

Opmaak van sectorspecifieke eco-efficiëntiescans

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

88.133,98

Ontwikkeling van de productie en toepassing van streekeigen landbouw- en bosbouwproducten

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

70.509,94

Proefproject “realiseren van samenwerking in de keten”

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

89.128,60

Ecodesign: inbreken in bestaande ontwerpmethodologieën

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

84.164,00

Aanvullen milieugegevens voor Vlaams milieu inputoutputmodel

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

78.594,82

Opstellen van een vlaamse monetaire produkt X produkt input-outputtabel

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

64.629,00

Een geïntegreerd afwegingskader voor de residentiële sector

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

78.650,00

Milieujaarprogramma 2012

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Onderzoek naar stabiliteitsrisico’s voor milieuvergunningsplichtige inrichtingen waarvoor ALBON in het kader van de Vlarem-reglementering adviesbevoegdheid heeft voor wat het gevaar voor grondverschuivingen en/of instortingen betreft.

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

281.801,74

Onderzoek naar de mogelijkheden voor ontwikkeling van de afzetmarkt van bagger-, ruimings- en infrastructuurspecie als alternatief voor oppervlaktedelfstoffen.

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

88.707,52

Onderzoek naar mogelijke nieuwe bouwconcepten: inventarisatie en evaluatie van deze methode(s)

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

149.946,83

Elektrisch rijden in Vlaanderen: kansen en voorwaarden

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

69.382,00

Opstellen van een nationaal referentieel voor duurzaam wonen en bouwen door integratie van de in de verschillende gewesten reeds bestaande systemen

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

69.121,25

Configuratie van een statistisch model voor verwerking van validatiegegevens van meetmethoden

Instrumenten

41.405,99

Opstellen van sectorale voorwaarden voor de rubrieken 32.1 t.e.m. 32.5 en 32.8.1 van Vlarem I, inzonderheid de bepalingen met betrekking tot bescherming van het publiek

Instrumenten

18.404,10

State-of-the-art studie van de bouw en het beheer van boorkernopslagplaatsen en regelgeving omtrent het melden aan en het beheren van boringinformatie door de overheden in onze buurlanden en uitwerken van een Best Practice scenario voor Vlaanderen

Instrumenten

54.764,60

Ontwikkelen van criteria voor duurzame overheidsopdrachten voor bepaalde productgroepen

Instrumenten

86.660,20

Analyse en toepassing van het instrument voordeelontneming in het kader van de bestuurlijke milieuhandhaving

Instrumenten

35.038,58

Actualisering richtlijnenboek milieudiscipline water

Instrumenten

64.856,00

Plan mer richtlijnen: alternatievenondrzoek

Instrumenten

61.105,00

Richtlijnenboek mer: activiteitengroep stadsontwikkeling en recreatie

Instrumenten

60.877,52

Richtlijnenboek actualisatie discipline (lucht)

Instrumenten

78.403,30

Monitoringsstudie rond visvriendelijkheid waterkrachtcentrales op waterwegen en waterlopen

Integraal Waterbeleid

79.330,90

Milieujaarprogramma 2012

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Actualisatie en extrapolatie van hydrologische parameters in de studie ‘Herziening van de code van goede praktijk voor het ontwerp van rioleringssystemen’

Integraal Waterbeleid

45.819,68

Grondige toetsing van de Vlaamse reglementering inzake exploitatie van hinderlijke inrichtingen aan de EUDienstenrichtlijn

Internationaal

58.936,00

Maatschappelijke kosten-batenanalyse voor natuurtechnische milieubouw NTMB - ecologisch bermbeheer

Kosten en financiering

90.701,60

Maatschappelijke kosten-batenanalyse voor natuurtechnische milieubouw NTMB - natuurvriendelijke oevers

Kosten en financiering

90.737,90

Subsidies met impact - Onderbouwend evaluatiewerk

Kosten en financiering

133.136,30

Organisatie van een consultatietraject ter voorbereiding van een actieplan voor het omgaan met milieurisico’s van extreem laag frequente velden van elektrische installaties zoals hoogspanningslijnen en opmaak van het actieplan

Niet-ioniserende straling

77.966,35

Veiligheidsafstanden voor LPG-stations

Risicobeleid

71.849,80

Risicoanalysesysteem voor transport van gevaarlijke stoffen: tunnels, rangeerstations, parkeerplaatsen en havengebieden

Risicobeleid

175.522,60

Opmaken van rekenblad voor de beoordeling van het rendement van een luchtbehandelingssysteem en van de dimensionering ervan gelet op de koelingsbehoefte van het gebouw

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

60.161,20

Ondersteuning bij de ontwikkeling van het Vlaamse post-2012 beleid

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

88.089,94

Ondersteuning bij de ontwikkeling van het Vlaamse post-2012 beleid inzake flexibele mechanismen

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

73.961,25

Ondersteuning verdere implementatie CO2-emissiehandel

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

70.000,00

Optimalisatie emissie-inventaris lucht: sector ‘Landgebruik en verandering van landgebruik’

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

68.215,00

Verziltingsstudie grondwater in het grensoverschrijdend poldergebied van de provincies Oost-Vlaanderen, WestVlaanderen en Zeeland

Verdroging

79.864,84

Sleutelfactoren en -processen voor herstelmaatregelen van intergetijdengebieden. Opbouwen technische know-how herstel getijdengebieden om zo een wezenlijke bijdrage te leveren

Verlies aan biodiversiteit

Milieujaarprogramma 2012

100.000,00

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Opzet en opvolging van een monitoringsnetwerk van landbouwbedrijven ter evaluatie van de waterkwaliteit tengevolge van derogatie

Vermesting

Uitvoering prioritaire acties Uitvoeringsplan milieuverantwoord beheer van huishoudelijke afvalstoffen

Verontreiniging door afvalstoffen

37.389,00

FinanciĂŤle analyse in het kader van de toekomstvisie stortplaatsen

Verontreiniging door afvalstoffen

52.419,50

Onderzoek naar de verdere operationalisering en sortering van gemengd en ongedifferentieerd afval

Verontreiniging door afvalstoffen

90.592,70

In kaart brengen van de verwezenlijkingen en kansen voor Chemical Leasing als concept in Vlaanderen

Verontreiniging door afvalstoffen

90.423,30

Kwantitatieve gegevens verzamelen van bepaalde fracties organisch-biologisch afval

Verontreiniging door afvalstoffen

90.749,74

Voedselbeheer: van aankoop tot consumptie en verwijdering

Verontreiniging door afvalstoffen

53.330,70

Effecten van sensibilisatie en handhaving bij de lokale zwerfvuilaanpak

Verontreiniging door afvalstoffen

25.000,00

Uitvoering prioritaire acties Uitvoeringsplan milieuverantwoord beheer van huishoudelijke afvalstoffen

Verontreiniging door afvalstoffen

30.000,00

Uitvoering van de sorteeranalyse Vlaamse huisvuilzak

Verontreiniging door afvalstoffen

164.963,60

Sorteeranalyse grofvuil

Verontreiniging door afvalstoffen

74.778,00

Onderzoek naar implementatie van een nieuw statistisch model voor berekening van statistieken met betrekking tot afvalstoffen en materialen

Verontreiniging door afvalstoffen

74.342,40

Actualisatie van het stratenmodel CAR Vlaanderen

Verontreiniging door fotochemische stoffen

65.067,75

Verdere analyse van de implicaties voor Vlaanderen van beleidsmaatregelen voor de internationale scheepvaart inzake klimaat en verzurende emissies

Verontreiniging door fotochemische stoffen

74.899,00

Modellering van concentraties aan en bronnentoewijzing van NO2 en PM2.5 in de Vlaamse luchtkwaliteitszones i.h.k.v. de richtlijn luchtkwaliteit 2008/50/EG

Verontreiniging door fotochemische stoffen

150.627,58

426.349,82

Milieujaarprogramma 2012

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Analyse van inventarissen en prognoses energie en emissies wegverkeer in het kader van het NEC beleid en het klimaatbeleid

Verontreiniging door fotochemische stoffen

42.982,10

Statistisch onderbouwde trendanalyse van NOx-data

Verontreiniging door fotochemische stoffen

73.694,43

Verdere uitwerking van de gevalstudie van het geïntegreerde faseplan “Gechloreerde verbindingen in landelijke gebieden.” partim bodem

Verontreiniging en aantasting van de bodem

139.826,54

Het combineren van WKO en grondwatersanering

Verontreiniging en aantasting van de bodem

49.832,64

Analyse van de kostprijs van een VOCL-sanering

Verontreiniging en aantasting van de bodem

29.040,00

Ontwikkelen en uittesten van een methodiek voor het actualiseren van de drainageklasse van de bodemkaart voor Vlaanderen

Verontreiniging en aantasting van de bodem

112.400,37

Ontwikkelen en toepassen van een methodiek voor het omzetten van de Belgische bodemkaart volgens het Belgische bodemclassificatie naar een bodemkaart volgens het internationale World Reference Base systeem

Verontreiniging en aantasting van de bodem

139.116,12

Ontwikkelen en toepassen van een methodiek voor het meten van de kennis over en de houding ten opzichte van bodems en bodembescherming bij landbouwers en bij bosen natuurbeheerders

Verontreiniging en aantasting van de bodem

39.131,40

Kwaliteitscontrole, verbetering en vervollediging van de bodemdatabank AARDEWERK

Verontreiniging en aantasting van de bodem

140.489,05

Ontwikkeling vanuit bodemkundig perspectief van een geïntegreerd landevaluatiesysteem voor een duurzaam bodemgebruik in Vlaanderen.

Verontreiniging en aantasting van de bodem

74.433,89

Ecologische en ecotoxicologische kwaliteit van de Dommel na de ruiming van de bodem

Verontreiniging van oppervlaktewater

34.774,75

Vervolgonderzoek naar de verspreiding van fecale bacteriën aan de Belgische kust via de havengeulen /waterlopen

Verontreiniging van oppervlaktewater

59.834,50

Verder onderzoek naar de mogelijkheid van een effectgericht meetnet door toepassing van effectgericht meten in de geselecteerde “hot spots” van het 2de generatie Steunpunt Milieu en Gezondheid

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Milieujaarprogramma 2012

180.032,61

Vastgelegd bedrag EUR

Lange titel

Hoofdthema

Invloed van nieuwe stoffen op de drinkwatervoorziening bepalen relevantie, aanpak monitoring

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

189.878,89

Emissies van luchtverontreinigende stoffen en broeikasgassen door gebouwenverwarming en glastuinbouw op hout

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

149.442,26

CFD analyse van de verspreiding en depositie van zware metalen

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

78.612,01

Handleiding voor inschatting van diffuse emissies door bedrijven

Verspreiding zwevend stof

49.681,83

(Her)evaluatie hotspotzones PM: een analyse van de gemeten fijn stof concentraties en een identificatie en kwantificatie van de bronnen

Verspreiding zwevend stof

89.370,60

Analyse van de beĂŻnvloedende parameters die leiden tot een over- of ondeschatting van de PM10- en NO2-concentraties via de RIO-interpolatietechniek

Verspreiding zwevend stof

26.015,48

Ultra fijn stof rond verkeerswegen/scholen

Verspreiding zwevend stof

174.756,67

Update luchtkwaliteitsmodel VLOPS

Verzuring

49.992,36

Validatie NH3 en SO2 Vito-sampler

Verzuring

50.000,00

Milieujaarprogramma 2012

Bijlage 2: Mogelijke onderzoeksprojecten voor 2011 Opstellen van een beleidskader en identificatie van beleidsinstrumenten voor het faciliteren van de implementatie van CCS projecten in Vlaanderen.

Beleidsvoorbereiding en -planning

Ontwikkeling van duurzaameheidscriteria voor overheidsopdrachten van de Vlaamse overheid m.b.t. groenbeheer

Beleidsvoorbereiding en -planning

Ondersteunend studiewerk voor realiseren van milieurendement bij vergroenbare overheidsuitgaven

Beleidsvoorbereiding en -planning

Concretisering van het concept leefkwaliteit vanuit milieuoogpunt

Beleidsvoorbereiding en -planning

Vernieuwde Milieubarometer ter ondersteuning van lokale besturen

Beleidsvoorbereiding en -planning

Reboundeffecten en maatregelen van het milieubeleid

Beleidsvoorbereiding en -planning

Kwaliteitsvol leven in 2050. Toekomstbeelden van “leefkwaliteit” in milieu

Beleidsvoorbereiding en -planning

Perceptiemeting van de huidige “leefkwaliteit” van het milieu volgens de Vlaming

Beleidsvoorbereiding en -planning

Onderzoek binnen het OVAM Ecodesign Platform

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Verkennend onderzoek voor ketenbeheer

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Industriële symbiose: uitbreiding reststromenplatform met diverse materiaalstromen

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Opmaak van sectorspecifieke eco-efficiëntiescans

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Eco-efficiëntiescan PLUS

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Onderbouwend onderzoek voor milieuverantwoord materiaalgebruik in de bouw

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

De aannemerij in Vlaanderen met betrekking tot duurzaam beheer van minerale grondstoffen en hun alternatieven.

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Indicatoren voor Duurzaam materialenbeleid

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Maatstaf duurzame wijken in Vlaanderen

Innovatie, eco-efficiëntie en grondstoffengebruik

Milieujaarprogramma 2012

Ondersteunend onderzoek voor de ontwikkeling van nieuwe vormen van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

Instrumenten

Impact PDPOII op de biodiversiteit

Instrumenten

Het opstellen van aanbevelingen en richtlijnen rond milieuvriendelijke wegeninrichting

Instrumenten

Schriftelijke Leefomgevingsonderzoek 2013

Instrumenten

Onderzoek en voorstel tot het verder vereenvoudigen van titel I en titel II van het VLAREM

Instrumenten

Webbases tool voor de bepaling van Sevesostatus

Instrumenten

Richtlijnenboek actualisatie discipline (mobiliteit)

Instrumenten

Richtlijnenboek activiteitengroep (industrieterreinen)

Instrumenten

Scenario-analyses luchtkwaliteit met het AURORA-IFDM model

Instrumenten

Verdere ontwikkeling en optimalisatie van het RIO-corine interpolatiemodel

Instrumenten

Aanpassing intergewestelijke databank lucht conform de nieuwe IPR (Implementing Provisions for Reporting) van de Europese Commissie

Instrumenten

Ontwikkeling van ecologische modellen als beslissingsondersteunend instrument bij de opmaak van waterbeheerplannen.

Integraal Waterbeleid

Modellering van de sedimentaanvoer naar de waterlopen, het effect van erosiebestrijdingsmaatregelen en het transport van sediment in de onbevaarbare waterlopen - LUIK WATER

Integraal Waterbeleid

Opzetten van een meetcampagne om de stralingsblootstelling van nieuwe technologieĂŤn of toepassingen zoals 4G-netwerken en Wifi in scholen in te schatten

Niet-ioniserende straling

Verkennende studie naar mogelijkheden tot technische aanpassingen/ optimalisatie draadloze netwerken (gsm, UMTS, 4G) om de humane blootstelling aan EMV te beperken

Niet-ioniserende straling

Uitwerking van de resultaten van het consultatietraject ELF: doorrekening en/ of uitwerking van mogelijke beleidsscenarioâ€™s en het opzetten van communicatie-initiatieven door de opmaak van een draaiboek en informatiefiches

Niet-ioniserende straling

Actualisatie meteogegevens

Risicobeleid

Onderzoek naar representatieve stoffen voor gebruiken binnen de QRA in Vlaanderen

Risicobeleid

Onderzoek naar scenariodefinities uit het Handboek Faalfrequenties 2009

Risicobeleid

Grensoverschrijdende gevolgen voor oppervlaktewaters bij zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn

Risicobeleid

Milieujaarprogramma 2012

Haalbaarheid gedifferentieerde risicobenadering

Risicobeleid

Ontwikkeling monitoringstool VKP13-20 ifv implementatie EU Effort Sharing Decision

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

Opmaak niet-ETSbroeikasgasinventaris

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

Ondersteuning VKP 13-20

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

De weg naar een geadapteerde toekomst

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

We Maken Adaptatie Concreet

Verandering van het klimaat door broeikaseffect

Innovatieve tuinbouwtechnieken en Nitraatrichtlijn

Vermesting

Onderzoek ter ondersteuning van het Ketenbeheerproject Kunststoffen: bevorderen van nieuwe toepassingen in materiaalrecyclage

Verontreiniging door afvalstoffen

Handleiding voor het opstellen van de inventaris afvalstoffen bij sloopwerken

Verontreiniging door afvalstoffen

Onderzoek ter ondersteuning van uitvoeringsplan UMBHA

Verontreiniging door afvalstoffen

Bepalen van het hernieuwbaar deel van het huishoudelijk afval - anno 2012

Verontreiniging door afvalstoffen

Uitsortering GFT-afval op verwerkingsbedrijven

Verontreiniging door afvalstoffen

Impact van het mobiliteitsplan 2020 op lucht en geluid

Verontreiniging door fotochemische stoffen

Uitbreiding emissiemodel spoor en scheepvaart EMMOSS BelgiĂŤ

Verontreiniging door fotochemische stoffen

Verdere uitwerking emissiereducerende maatregelen scheepvaart

Verontreiniging door fotochemische stoffen

Analyse integratie IFDM traffic in LNE ICT-omgeving

Verontreiniging door fotochemische stoffen

Verfijning categorie landbouw in het model voor emissies door niet voor de weg bestemde mobiele machines

Verontreiniging door fotochemische stoffen

Bodemzorgplicht inzake grondwaterhandelingen: bepalen van technische uitvoeringsmodaliteiten en opmaak van praktische richtlijnen

Verontreiniging en aantasting van de bodem

Brownfields en duurzame ontwikkeling

Verontreiniging en aantasting van de bodem

Milieujaarprogramma 2012

Passieve staalname van grondwater

Verontreiniging en aantasting van de bodem

CityChlor: opstellen van richtlijnen en codes van goede praktijk

Verontreiniging en aantasting van de bodem

Kwantificering van de gevolgen van bodemverdichting op het watertransport door een bodem

Verontreiniging en aantasting van de bodem

Modellering van de sedimentaanvoer naar de waterlopen, het effect van erosiebestrijdingsmaatregelen en het transport van sediment in de onbevaarbare waterlopen - LUIK BODEM

Verontreiniging en aantasting van de bodem

Vaststellen van het maximaal ecologisch potentieel/goed ecologisch potentieel voor kunstmatige en/of sterk veranderde Vlaamse waterlichamen - partim Desselse Zandputten

Verontreiniging van oppervlaktewater

Vaststellen van het maximaal ecologisch potentieel/goed ecologisch potentieel voor kunstmatige en/of sterk veranderde Vlaamse waterlichamen - partim Donkmeer

Verontreiniging van oppervlaktewater

Speciatie van arseen in luchtmonsters van Hoboken

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Geografische distributie van bestrijdingsmiddelen gebruikt in de landbouw : een relatie tussen gebruik en emissies in water

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

De maatschappelijke kostenanalyse van de meest relevante gezondheidseffecten die in verband staan met verkeersgerelateerde luchtvervuiling als onderbouwing voor milieu- en gezondheidbeleidsacties

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Impact van luchtkwaliteit op gezondheid: exploiteren van relevante blootstellingsmerkers, effectmerkers en genexpressiegegevens uit Vlaamse humane biomonitoringgegevens en andere databanken

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Geneesmiddelen: kwantificering van de emissies naar het compartiment water

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Correlatie tussen de gehaltes aan polluenten in de lucht en de gehaltes gemeten in gras

Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen

Bepaling van de best beschikbare achtergrondconcentratrie-kaarten luchtkwaliteit voor BelgiĂŤ

Verspreiding zwevend stof

Luchtkwaliteitsmodellering emissie-scenarios in NWE regio

Verspreiding zwevend stof

Genotoxische metingen

Verspreiding zwevend stof

Doorrekening van maatregelen op geluidskaarten weg en spoor (tweede fase)

Verstoring door geluidshinder

Doorrekening van maatregelen op de geluidskaarten van de stad Brugge

Verstoring door geluidshinder

Milieujaarprogramma 2012

Bijlage 3: Ratificatie internationale milieuverdragen De in de tabel vervatte informatie is grotendeels geput uit het “repertorium” bijgehouden door Internationaal Vlaanderen (IV). Betrokken repertorium is onder meer elektronisch consulteerbaar op het intranet van de Vlaamse Overheid. De keuze van de opname, of niet-opname, van een bepaald verdrag onder deze tabel hangt af van heel wat elementen – sommige meer structureel van aard, sommige meer toevallig van aard. Het gaat dan ook om een richtsnoer of een hulpmiddel, niet om de strikte vaststelling van een werkveld.

Hierna volgt een aanduiding van de vindplaats van betrokken akten in het repertorium : Nr. Verdrag

Milieujaarprogramma 2012

Vindplaats / kwalificatie in repertorium

II. Exclusief - Bilateraal

idem

II. Exclusief - Multilateraal

idem

III.4.C.Gemengd - EU

III.5.Gemengd - RVE

idem

III.6.Gemengd - I.A.O.

III.8.B.Gemengd - Multilateraal Milieu en gezondheid

idem

Nr. Verdrag

Vindplaats / kwalificatie in repertorium

idem

Milieujaarprogramma 2012

Nr. Verdrag

Milieujaarprogramma 2012

Vindplaats / kwalificatie in repertorium

idem

III.8.D. Gemengd - Multilateraal Vervoer

idem

III.8.G. Gemengd - Multilateraal Wapens

INSTEMMINGSDECREET ONDERTEKE Goedkeuring NING VERDRAG ontwerpdecreet PRELIMINAIRE (Rangschikking door Vlaamse FASE chronologisch) Regering

Goedkeuring ontwerpde creet door Vlaams Parlement

Bekrachtiging en afkondiging door Vlaamse Regering

INTERNA TIONALE RATIFICATIE

OPMERKINGEN

Overeenkomst met Nederland inzake de verdediging van de oevers langs de Westerschelde tegen inscharing

6/01/93 Brussel

29/09/1998

31/03/1999

13/04/99 (BS 26/05/99)

4/02/2000

Inwerkingtreding 01/04/00

Verdrag inzake verruiming vaarweg Wester schelde (Vlaanderen, Nederland)

17/01/95 Antwerpen

28/07/1995

21/12/1995

22/12/95 (BS 06/03/96)

27/06/1996

In werking getreden op 01/07/1996. HYMEDIS-overeenkomst in uitvoering van art. 9 van het verdrag verruiming vaarweg Westerschelde. 15/12/1998 : VR keurt goed en machtigt te ondertekenen. 30/04/2004: VR hecht goedkeuring aande wijziging van de Bijlagen B-E

Verdrag inzake afvoer Maaswater (Vlaanderen, Nederland)

17/01/95 Antwerpen

28/07/1995

21/12/1995

22/12/95 (BS 06/03/96)

27/06/1996

In werking getreden op 01/07/96

Verdrag tussen het Vlaams Gewest het Koninkrijk der Nederlanden betreffende de uitvoering van de Ontwikkelingsschets 2010 Scheldeestuarium

25/11/2005: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

21/12/2005 Middelburg

29/09/2006

28/02/2007

9/03/2007 (BS 12/09/2008)

28/08/2008

Besluit van de Vlaamse Regering tot ratificatie van het verdrag goedgekeurd op 18/07/2008 Inwerkingtreding 01/10/2008 Met reden omklede motie over verdieping Westerschelde aangenomen door het Vlaams Parlement op14/10/2009

Verdrag tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaams Gewest, enerzijds, en het Koninkrijk der Nederlanden, anderzijds, inzake de sa menwerking op het gebied van het beleid en beheer in het Schelde-estuarium

25/11/2005: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

21/12/2005 Middelburg

29/09/2006

28/02/2007

9/03/2007 (BS 12/09/2008)

28/08/2008

Besluit van de Vlaamse Regering tot ratificatie van het verdrag goedgekeurd op 18/07/2008 Inwerkingtreding 01/10/1998

UNESCO-conventie inzake de bescherming van het cultureel en natuurlijk erfgoed in de wereld (16/11/1972, Parijs).

16/11/72 Parijs

12/01/1994

19/05/1994

01/06/1994 (BS 05/08/94)

24/07/1996

Inwerkingtreding 24/10/96. Publicatie verdragstekst in BS op 06/11/1996.

Milieujaarprogramma 2012

Overeenkomst ter bescherming van vleermuizen in Europa (04/12/1991, Londen)

04/12/91 Londen

31/03/2000

14/03/2001

23/03/01 (BS 26/04/01)

14/05/2003

Inwerkingtreding : 13/06/2003 Mededeling VR over notificatie: BS 02/06/2003

Verdrag inzake bescherming Waterkwaliteit Maas (Vlaams, Brussels Hoofdstedelijk en Waals Gewest, Frankrijk, Nederland)

17/01/95 Antwerpen

15/11/1995

27/03/1996

16/04/96 (BS 29/05/96)

20/06/1996

Wordt opgeheven en vervangen door Maasverdrag vanaf 01/12/2006

Verdrag inzake bescherming Waterkwaliteit Schelde (Vlaams, Brussels Hoofdstedelijk en Waals Gewest, Frankrijk, Nederland)

17/01/95 Antwerpen

15/11/1995

27/03/1996

16/04/96 (BS 29/05/96)

20/06/1996

Wordt opgeheven en vervangen door Scheldeverdrag vanaf 01/12/2006

10.

Verdrag inzake het Europees Energiehandvest + bijhorend protocol i.v.m. energie-efficiëntie

Gemengd karakter vastgelegd via een schriftelijke procedure

17/12/94 Lissabon

3/06/1997

18/12/1997

19/12/1997 (BS 10/02/98)

8/05/1998

Federale Instemmingswet 16/4/1998 Inwerkingtreding 6/8/1998. Dit verdrag zet de principes van het Europees Energiehandvest (= een politieke verklaring, ondertekend in Den Haag op 17/12/1991) om in juridisch afdwingbare regels.

11.

Conventie inzake de bescherming van het leefmilieu door het strafrecht (4/11/1998, Straatsburg) (ETS 172)

WGV op 20/06/96 + 14/10/98: Gemengd verklaard

07/05/99 Straatsburg

12.

Europees verdrag inzake landschappen (ETS 176)

WGV 20/09/2000 : gemengd verklaard

20/10/00 Florence

14/03/2003

9/07/2003

18/07/03 (BS 05/09/03)

28/10/2004

Federale instemmingswet: 15/06/2004. Inwerkingtreding: 01/02/2005.

13.

Verdrag nr. 174 inzake voorkoming van zware industriële ongevallen

WGV 25/03/96: Gemengd verklaard

22/06/93 Genève

1/06/2001

6/02/2002

1/03/2002 (BS 12/04/2002)

9/06/2004

Federale instemmingswet: 06/09/1996. Inwerkingtreding: 09/06/2005

14.

Protocol tot wijziging van de overeenkomst inzake watergebieden van internationale betekenis ( i.h.b. als verblijfplaats voor watervogels) (03/12/1982, Parijs)

03/12/82 Parijs

13/01/1998

8/07/1998

14/07/98 (BS 22/08/98)

28/10/1998

Federale instemmingswet: 10/05/1994. Inwerkingtreding: 28/10/1998.

15.

Amendement op de overeenkomst inzake water gebieden van internationale betekenis (i.h.b. als verblijfplaats voor watervogels) (28/05/1987, Regina)

28/05/87 Regina

13/01/1998

8/07/1998

14/07/98 (BS 22/8/98)

28/10/1998

Federale instemmingswet: 10/05/1994. Inwerkingtreding: 01/02/1999.

Milieujaarprogramma 2012

16.

Protocol inzake de beheersing van emissies van stikstofoxiden of van hun stromen bij het verdrag van 1979 inzake luchtverontreiniging over lange afstand

17.

WGV 11/02/1998 : gemengd verklaard

31/10/88 Sofia

19/05/2000

5/07/2000

17/07/00 (BS 12/08/00)

8/11/2000

Federale instemmingswet: 25/03/1999. Inwerkingtreding: 06/02/2001.

Verdrag inzake milieueffectrapportering in grensoverschrijdend verband (25/02/1991, Espoo)

25/02/91 Espoo

25/03/1997

9/07/1997

15/07/97 (BS 01/10/97)

2/07/1999

Federale Instemmingswet 09/06/1999. Inwerkingtreding : 30/9/1999

18.

Protocol betreffende milieubescherming bij het Antarctica – verdrag (04/10/1991, Madrid)

4/10/91 Madrid

15/11/1995

21/12/1995

22/12/95 (BS 06/03/96)

25/04/1996

Federale Instemmingswet 19/05/1995. Inwerkingtreding : 14/01/1999

19.

Protocol inzake de beheersing van emissies van vluchtige organische stoffen of hun stromen bij het verdrag van 1979 inzake luchtverontreini ging over lange afstand

18/11/91 Genève

11/03/1997

9/07/1997

15/07/97 (BS 29/08/97)

8/11/2000

Federale Instemmingswet 24/06/2000. Inwerkingtreding : 06/02/2001

20.

Verdrag inzake de grensoverschrijdende gevolgen van industriële ongevallen (17/03/1992, Helsinki)

WGV 17/12/97: Gemengd verklaard

18/03/92 Helsinki

1/06/2001

6/02/2002

1/03/02 (BS 12/04/02)

6/04/2006

Federale Instemmingswet 22/03/2006. Inwerkingtreding : 05/07/2006

21.

Verdrag inzake de bescherming en het gebruik WGV 25/03/96: van grensoverschrijdende waterlopen en inter Gemengd nationale meren (17/03/1992, Helsinki) verklaard

17/03/92 Helsinki

28/02/1996

19/06/1996

8/07/96 (BS 13/08/96)

8/11/2000

Federale Instemmingswet 29/09/2000. Inwerkingtreding : 06/02/2001

22.

VN-raamverdrag inzake klimaatverandering (09/05/1992, New York)

04/06/92 Rio de Janeiro

22/02/1995

4/04/1995

19/04/95 (BS 07/07/1995)

16/01/1996

Federale Instemmingswet 11/05/1995. Inwerkingtreding : 15/04/1996

23.

Verdrag inzake biologische diversiteit (05/06/1992, Rio de Janeiro)

05/06/92 Rio de Janeiro

18/10/1995

28/02/1996

19/03/96 (BS 24/05/1996)

22/11/1996

Federale Instemmingswet 11/05/1995. Inwerkingtreding : 20/02/1997

24.

Verdrag inzake de bescherming van het marien milieu van de Noord-Oostelijke Atlantische Oceaan – OSPAR-verdrag, (22/09/1992, Parijs)

03/11/92 Parijs

21/12/1994

4/04/1995

19/04/95 (BS 04/10/1995)

6/09/1996

Federale Instemmingswet 11/05/1995. Inwerkingtreding : 06/10/1996

25.

Protocol betreffende de verlaging van zwavele missies en bijlagen I tot V bij het verdrag van 1979 inzake luchtverontreiniging over lange afstand

WGV 04/05/94: gemengd verklaard

14/06/94 Oslo

19/05/2000

5/07/2000

17/07/00 (BS 12/08/2000)

8/11/2000

Federale Instemmingswet 24/06/2000. Inwerkingtreding : 06/02/2001

26.

Akkoord inzake toepassing deel XI van het VN-verdrag inzake het recht van de zee (10/12/1982, Montego Bay)

WGV 19/07/94: gemengd verklaard

28/07/94 New York

12/05/1998

8/07/1998

14/07/98 (BS 22/08/1998)

13/11/1998

Federale Instemmingswet 18/06/1998. Inwerkingtreding : 13/12/1998

Milieujaarprogramma 2012

27.

Amendement op het verdrag inzake de beheersing van de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen en de verwijde ring ervan (Bazel, 22/03/1989)

WGV 17/12/97: Gemengd verklaard

22/09/95 Genève

18/05/2001

27/11/2002

6/12/02 (BS 31/12/2002)

20/06/2003

Federale Instemmingswet 06/03/2002.

28.

Verdrag inzake verzameling , afgifte en inname van afval in de Rijn- en binnenvaart.

WGV 14/05/96 + 20/06/96: Gemengd verklaard

09/09/96 Straatsburg

22/02/2008

23/04/2008

09/05/2008 (BS 13/06/2008)

22/09/2009

Federale Instemmingswet 19/06/2008. Inwerkingtreding : 01/11/2009. Eerste trein met wijzigingen aangenomen op 02/12/2009, tweede trein op 18/03/2010, derde trein op 08/06/2010.

29.

Protocol van 1997 tot wijziging van het internationaal verdrag ter voorkoming van veront reiniging door schepen, MARPOL 1973, zoals gewijzigd door het protocol daarbij van 1978 (26/09/1997, Londen)

WGV 22/03/2002: Gemengd verklaard

26/09/97 Londen

22/04/2005

14/12/2005

23/12/05 (BS 21/02/2006)

27/02/2006

Toetreding - Federale instemmingswet 15/06/2004 Inwerkingtreding: 27/05/2006

30.

Protocol van 1996 bij het Verdrag ter voorkoming WGV 23/10/96, 17/12/97 + van de verontreiniging van de zee ten gevolge 14/01/98: van het storten van afval en andere stoffen Gemengd van 1972 (07/11/1996, Londen) verklaard

27/03/98 Londen

22/04/2005

14/12/2005

23/12/05 (BS 21/02/2006)

13/02/2006

Federale instemmingswet 21/06/2004 Inwerkingtreding: 24/03/2006

31.

Protocol bij het raamverdrag inzake klimaat verandering (09/05/1992, New York)

WGV 17/12/97: Gemengd verklaard

29/04/98 Kyoto

14/09/2001

30/01/2002

22/02/02 (BS 23/03/2002)

31/05/2002

Federale Instemmingswet 26/09/2001. Inwerkingtreding : 16/02/2005

32.

Protocol m.b.t. persistente organische stoffen ( POP’s) bij het verdrag van 1979 inzake luchtverontreiniging over lange afstand

WGV 13/05/98: Gemengd verklaard

24/06/98 Aarhus

14/11/2003

17/03/2004

26/03/04 (BS 21/05/2004)

25/05/2006

Federale Instemmingswet 25/05/2005. Inwerkingtreding : 23/08/2006

33.

Protocol over zware metalen bij het verdrag van 1979 inzake luchtverontreiniging over lange afstand

WGV 13/05/98: Gemengd verklaard

24/06/98 Aarhus

14/11/2003

17/03/2004

26/03/04 (BS 21/05/2004)

8/06/2005

Federale Instemmingswet 25/05/2005. Inwerkingtreding : 06/09/2005

34.

Verdrag inzake toegang tot informatie, inspraak van de bevolking in de besluitvorming en toe gang tot de rechter inzake milieu-aangelegenheden.

WGV 13/05/98: Gemengd verklaard

25/06/98 Aarhus

19/07/2002

27/11/2002

6/12/02 (BS 07/01/2003)

21/01/2003

Federale Instemmingswet 17/12/2002. Inwerkingtreding : 21/04/2003

Milieujaarprogramma 2012

35.

Bijlage V en Aanhangsel 3 bij het OSPARverdrag.

WGV op 17/06/98: Gemengd verklaard

23/07/98 Sintra

3/12/2004

8/06/2005

17/06/05 (BS 07/07/2005)

28/07/2005

Federale Instemmingswet 06/03/2002. Inwerkingtreding : 28/08/2005

36.

Protocol inzake Water en Gezondheid bij de Conventie van Helsinki betreffende de bescherming en het gebruik van grensoverschrijdende waterlopen en internationale meren.

WGV op 17/03/99: Gemengd verklaard

17/06/99 Londen

13/02/2004

29/04/2004

7/05/04 (BS 16/07/2004)

29/06/2004

Federale instemmingswet 13/05/2003. Inwerkingtreding : 04/08/2005

37.

Overeenkomst inzake de bescherming van Afrikaans-Euraziatische trekkende watervo gels (15/08/1996, Den Haag)

WGV 13/06/95: Gemengd verklaard

29/01/99 Den Haag

31/01/2003

14/05/2003

23/05/03 (BS 18/06/2003)

3/03/2006

Federale instemmingswet 13/02/2006. Inwerkingtreding : 01/06/2006 Besluit tot wijziging van bijlagen 2 en 3 aangenomen op 19/09/2008

38.

Protocol van Göteborg ter bestrijding van verzu ring, eutrofiëring en ozon in de omgevings lucht bij het verdrag van 1979 inzake luchtver ontreiniging over lange afstand

WGV 22/09/1999: Gemengd verklaard

4/02/00 New York

5/03/2004

29/04/2004

7/05/04 (BS 13/07/2004)

13/09/2007

Federale instemmingswet 01/05/2006. Inwerkingtreding : 12/12/2007

39.

Protocol betreffende bioveiligheid bij de Conventie inzake biologische diversiteit (“Cartagena Protocol”)

WGV 23/02/00: Gemengd verklaard

26/05/00 Nairobi

14/11/2003

11/02/2004

20/02/04 (BS 09/03/2004)

15/04/2004

Federale Instemmingswet 15/03/2004. Inwerkingtreding : 14/07/2004

40.

wijziging van het Verdrag inzake milieuef fectrapportage in grensoverschrijdend verband (27/02/2001, Sofia)

WGV 02/12/03: Gemengd verklaard

27/02/01 Sofia

24/09/2010

16/02/2011

25/02/2011 (BS 16/03/2011)

41.

Overeenkomst inzake persistente organische polluenten (POP’s)

Gemengd karakter vastgelegd via schriftelijke procedure

23/05/01Stockholm

14/11/2003

17/03/2004

26/03/2004 (BS 21/05/2004)

25/05/2006

Federale Instemmingswet 17/09/2005. Inwerkingtreding : 23/08/2006

42.

Scheldeverdrag

WGV 26/09/02 : gemengd verklaard. 29/11/02: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

03/12/02 Gent

6/02/2004

29/04/2004

30/04/2004 (BS 08/06/2004)

12/10/2005

Federale Instemmingswet 06/10/2005. Inwerkingtreding : 01/12/2005

Milieujaarprogramma 2012

43.

Maasverdrag

WGV 26/09/02 : gemengd verklaard. 29/11/02: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

03/12/02 Gent

6/02/2004

29/04/2004

30/04/2004 (BS 08/06/2004)

12/10/2005

Federale Instemmingswet 06/10/2005. Inwerkingtreding : 01/12/2006

44.

Internationaal verdrag betreffende de controle van schadelijke aangroeiwerende systemen op schepen (TBT-verdrag) (Londen, 5 oktober 2001)

Gemengd karakter vastgelegd via schriftelijke procedure 22/11/02: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

23/12/02 Londen

15/02/2008

23/04/2008

09/05/2008 (BS 10/06/2008)

15/04/2009

Federale Instemmingswet 16/02/2009. Inwerkingtreding : 15/07/2009

45.

Protocol inzake strategische milieubeoordeling bij het Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband (SEA-protocol)

WGV 13/01/03: gemengd verklaard 25/04/03: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

21/05/2003 Kiev

46.

Protocol betreffende registratiesystemen inzake de emissie en verplaatsing van verontreinigende stoffen bij het Aarhus-verdrag (PRTR-protocol)

WGV 13/01/03: gemengd verklaard 25/04/03: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

21/05/2003 Kiev

20/04/2007

27/06/2007

06/07/2007 (BS 05/09/2007)

12/03/2009

47.

Protocol inzake burgerlijke aansprakelijkheid en vergoeding door schade veroorzaakt door de grensoverschrijdende effecten van industriële ongevallen op grensoverschrijdende waterlopen

WGV 13/01/03: gemengd verklaard 25/04/03: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

21/05/2003 Kiev

Milieujaarprogramma 2012

Federale Instemmingswet 16/02/2009. Inwerkingtreding : 08/10/2009

48.

WGV 02/12/03: Wijziging bij het Verdrag van Helsinki van 17 Gemengd vermaart 1992 inzake de bescherming en het ge klaard bruik van grensoverschrijdende waterlopen en internationale meren (17/02/2004, Genève)

28/11/2003 Madrid

7/11/2008

4/03/2009

13/03/2009 (BS 15/04/2009)

49.

Wijziging van het Verdrag inzake milieuef fectrapportage in grensoverschrijdend verband (04/06/2004, Cavtat)

WGV 21/03/06: Gemengd verklaard

04/06/2004 Cavtat

24/09/2010

16/02/2011

25/02/2011 (BS 16/03/2011)

50.

WGV 21/03/06: Amendement bij het Verdrag inzake toegang Gemengd vertot informatie, inspraak van de bevolking in de klaard besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieu-aangelegenheden (27/05/2005, Almaty)

27/05/2005 Almaty

5/09/2008

18/12/2008

19/12/2008 (BS 02/02/2009)

17/06/2009

51.

Internationale overeenkomst inzake tropisch hout van 2006 (Genève 27/01/2006)

25/04/2008, New York

25/02/2011

22/06/2011

1/07/2011

52.

Protocol inzake aansprakelijkheid voor een vergoe- WGV 08/12/99: ding van schade uit internationale afvaltransfer Gemengd verklaard ten, onder Bazelverdrag (10/12/1999, Bazel)

53.

VN-verdrag over het recht inzake het gebruik van internationale waterlopen voor andere doeleinden dan de scheepvaart

19/05/00: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

Toetreding

54.

Internationaal verdrag van 1990 inzake de voorbereiding op, de bestrijding van en de samenwerking bij olieverontreiniging (30/11/1990, Londen)

WGV 24/03/04: Gemengd verklaard

Toetreding

55.

Protocol van 2000 inzake de voorbereiding op, de bestrijding van en de samenwerking bij de voor vallen van verontreiniging door gevaarlijke en schadelijke stoffen (15/03/2000, Londen)

WGV 24/03/04: Gemengd verklaard

Toetreding

Milieujaarprogramma 2012

WGV 24/06/2010 : Gemengd verklaard (nav binnengelopen advies RvSt)

Federale Instemmingswet 19/02/2009.

56.

Verdrag van het Europees Woudinstituut (28/08/2003, Joensuu)

57.

WGV 24/03/04: Gemengd verklaard

Toetreding

Wijziging van de bijlagen II en III bij het verdrag van Parijs inzake de bescherming van het marien milieu van de Noord-Oostelijke Atlantische Oceaan, OSPAR (Oostende, 25-29/06/2007)

WGV 20/11/2007 : gemengd verklaard

58.

Internationaal verdrag van Hongkong inzake de veilige en milieuvriendelijke recyclage van schepen (2009)

WGV 29/10/09 : Gemengd verklaard

59.

Statuut van het Internationaal Agentschap voor hernieuwbare energie (IRENA)

WGV 18/12/09 : Gemengd verklaard 15/01/10: VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

08/07/2011 (V.O.)

Geplande ondertekening door België niet doorgegaan. Toetreding

60.

Nagoya-Kuala Lumpur Aanvullend Protocol over Aansprakelijkheid en Herstel bij het Cartagena Protocol inzake Bioveiligheid

WGV 26/10/2010 : gemengd verklaard 25/02/2011 : VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

61.

Nagoya protocol over de toegang tot genetische rijkdommen en de eerlijke en billijke verde ling van de opbrengsten verkregen uit het gebruik van die genetische rijkdommen, bij het biodiversiteitsverdrag (ABS)

WGV 22/11/2010 : Gemengd verklaard 13/05/2011 : VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

Milieujaarprogramma 2012

62.

Internationaal verdrag inzake hulpverlening op zee

WGV 02/10/01 : Gemengd verklaard

28/04/89 Londen

3/03/2004

29/04/2004

07/05/2004 (BS 14/07/2004)

30/06/2004

63.

Internationaal verdrag betreffende de controle en het beheer van scheepsballast (13/02/2004, Londen)

WGV 24/03/04 : Gemengd verklaard 18/02/05 : VR keurt goed en machtigt tot ondertekening

64.

Verdrag inzake verbod op chemische wapens (13/01/1993, Parijs)

Milieujaarprogramma 2012

13/01/93 Parijs

6/06/1996

9/10/1996

24/10/96 27/01/1997 (BS 29/11/1996)

Toetreding Federale instemmingswet : 13/05/2003. Inwerkingtreding : 30/06/2005

Federale instemmingswet : 20/12/1996. Inwerkingtreding : 29/04/1997

Bijlage 4: Stand van uitvoering van de Europese milieuwetgeving De richtlijnen dienen te worden omgezet in intern Vlaams recht binnen de omzettingstermijnen voorzien in elke richtlijn zelf. Deze omzetting gebeurt of gebeurde via decretale weg en/of (meestal) via besluiten van de Vlaamse Regering. Telkens als er een omzetting in intern Vlaams recht gebeurt, wordt deze via de Permanente Vertegenwoordiging bij de EU medegedeeld aan de Commissie. De Commissie gaat de correctheid van de omzetting na en signaleert welke correcties er moeten gebeuren. De stand van zaken die hierna wordt gegeven, werd afgesloten op 1 september 2011. Bij het overzicht van de uitvoering wordt een onderscheid gemaakt tussen: de bestaande Europese richtlijnen die al zijn omgezet; de bestaande Europese richtlijnen die nog dienen te worden omgezet; de Europese richtlijnen die nog in voorbereiding zijn en die later zullen moeten worden omgezet. Naast de titel wordt voor elke richtlijn eveneens de volgende informatie gegeven: de officiĂŤle referentie (jaar/volgnummer ID = interinstitutioneel dossier, PBC = Publicatieblad EC met mededelingen); de publicatiedatum; de referentie in het Europese Publicatieblad (PBL = Publicatieblad EC met wetgeving). De verordeningen werden niet opgenomen in de overzichtslijst omdat ze immers geen omzetting behoeven en in de regel, behoudens voor specifieke Vlaamse behoeften en toepassingen, geen wetgevend initiatief van de Vlaamse overheid vereisen.

Overzicht van de omgezette Europese richtlijnen (stand op 01.09.2011)

Ref.

Publicatiedatum

75/0439

25.07.75

Richtlijn van de Raad van 16 juni 1975 inzake de verwijdering van afgewerkte olie

PBL 194 p. 31

75/0440

25.07.75

Richtlijn van de Raad van 16 juni 1975 betreffende de vereiste kwaliteit van het oppervlaktewater dat is bestemd voor de productie van drinkwater in de Lidstaten (wordt d.d. 22/12/2007 opgeheven en vervangen door RL 2000/60)

PBL 194 p. 34

75/0442

25.07.75

Richtlijn van de Raad van 15 juli 1975 betreffende afvalstoffen (is opgeheven en vervangen door gecodificeerde versie RL 2006/12/ EG)

PBL 194 p. 47

Milieujaarprogramma 2012

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

76/0160

05.02.76

Richtlijn van de Raad van 8 december 1975 betreffende de kwaliteit van het zwemwater (wordt opgeheven per 31.12.2014; zodra VR alle nodige wettelijke, bestuursrechtelijke en praktische maatregelen heeft genomen om aan RL 2006/7 te voldoen, is RL 2006/7 van toepassing en vervang zij Richtlijn 76/160/EEG)

PBL 31 p. 1

76/0403

26.04.76

Richtlijn van de Raad van 6 april 1976 betreffende de verwijdering van polychloorbifenylen en polychloortefenylen [sedert 16.09.96 vervangen door Richtlijn 96/59]

PBL 108 p. 41

76/0464

18.05.76

Richtlijn van de Raad van 4 mei 1976 betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap worden geloosd (is opgeheven en vervangen door gecodificeerde versie RL 2006/11/EG; wordt ingetrokken d.d. 22/12/2013, met uitzondering van artikel 6, dat d.d. 22/12/2000 is ingetrokken)

PBL 129 p. 23

78/0176

26.02.78

Richtlijn van de Raad van 20 februari 1978 betreffende de afvalstoffen afkomstig van de titaandioxyde-industrie

PBL 54 p. 19

78/0319

31.03.78

Richtlijn van de Raad van 20 maart 1978 betreffende toxische en gevaarlijke afvalstoffen [sinds 12.12.93 vervangen door Richtlijn 91/869]

PBL 84 p. 49

78/0659

14.08.78

Richtlijn van de Raad van 18 juli 1978 betreffende de kwaliteit van zoet water dat bescherming of verbetering behoeft teneinde geschikt te zijn voor het leven van vissen (is opgeheven en vervangen door gecodificeerde versie RL 2006/44/EG nog niet gepubliceerd; wordt ingetrokken d.d. 22/12/2013)

PBL 222 p. 1

79/0869

29.10.79

Richtlijn van de Raad van 9 oktober 1979 inzake de meetmethoden en de frequentie van de bemonstering en de analyse van het oppervlaktewater dat bestemd is voor de productie van drinkwater in de Lid-Staten (wordt ingetrokken d.d. 22/12/2007)

PBL 271 p. 44

79/0923

10.11.79

Richtlijn van de Raad van 30 oktober 1979 inzake de vereiste kwaliteit van schelpdierwater (wordt ingetrokken d.d. 22/12/2013)

PBL 81 p .47

80/0068

26.01.80

Richtlijn van de Raad van 17 december 1979 betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging veroorzaakt door de lozing van bepaalde gevaarlijke stoffen (wordt ingetrokken d.d. 22/12/2013)

PBL 20 p. 43

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

80/0778

30.08.80

Richtlijn van de Raad van 15 juli 1980 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water (is ten gevolge van de inwerkingtreding en omzetting van Richtlijn 98/83 met ingang van 25 december 2003 opgeheven)

PBL 229 p. 11

80/0779

30.08.80

Richtlijn van de Raad van 15 juli 1980 betreffende de grens- en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxyde en zwevende deeltjes (ingetrokken per 01/01/2005; vervangen door RL 1999/30/EG)

PBL 229 p. 30

82/0176

27.03.82

Richtlijn van de Raad van 22 maart betreffende de grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor kwiklozingen afkomstig van de sector elektrolyse van alkalichloriden

PBL 81 p. 29

82/0501

05.08.82

Richtlijn van de Raad van 24 juni 1982 inzake de risico’s van zware ongevallen bij bepaalde industriële activiteiten

PBL 230 p. 1

82/0883

31.12.82

Richtlijn van de Raad van 3 december 1982 betreffende de voorschriften voor het toezicht op en de controle van de milieus die betrokken zijn bij de lozing van de titaandioxyde-industrie

PBL 378 p. 1

82/0884

31.12.82

Richtlijn van de Raad van 3 december 1982 betreffende een grenswaarde van de luchtkwaliteit voor lood (ingetrokken per 01/01/2005; vervangen door RL 1999/30/EG)

PBL 378 p. 15

83/0029

03.02.83

Richtlijn van de Raad van 24 januari 1983 tot wijziging van Richtlijn 78/176/EEG betreffende afvalstoffen afkomstig van de titaandioxyde-industrie

PBL 32 p. 28

83/0513

24.10.83

Richtlijn van de Raad van 26 september 1983 betreffende de grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor lozingen van cadmium

PBL 291 p. 1

84/0156

17.03.84

Richtlijn van de Raad van 8 maart 1984 betreffende de grenswaarden voor kwiklozingen in het aquatisch milieu afkomstig van andere sectoren dan de electrolyse van alkalichloriden

PBL 74 p. 49

84/0360

16.07.84

Richtlijn van de Raad van 28 juni 1984 betreffende de bestrijding van door industriële inrichtingen veroorzaakte luchtverontreiniging (is ingetrokken per 30/10/2007; vervangen door RL 96/61)

PBL 188 p. 20

84/0491

17.10.84

Richtlijn van de Raad van 9 oktober 1984 betreffende de grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor de lozing van hexachloorcyclohexaan

PBL 274 p. 11

Milieujaarprogramma 2012

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

84/0631

13.12.84

Richtlijn van de Raad van 6 december 1984 betreffende toezicht en controle in de Gemeenschap op de grensoverschrijdende overbrenging van gevaarlijke afvalstoffen [sedert 06.05.94 opgeheven door Verordening van 01.02.93]

PBL 326 p. 31

85/0203

27.03.85

Richtlijn van de Raad van 7 maart 1984 inzake luchtkwaliteitsnormen voor stikstofdioxyde (wordt ingetrokken per 01/01/2010; vervangen door RL 1999/30/EG)

PBL 87 p. 1

85/0337

05.07.85

Richtlijn van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten

PBL 175 p. 40

85/0411

30.08.85

Richtlijn van de Commissie van 25 juli 1985 tot wijziging van Richtlijn 79/409/EEG van de Raad inzake het behoud van de vogelstand

PBL 233 p. 33

86/0278

04.07.86

Richtlijn van de Raad van 12 juni 1986 betreffende de bescherming van het milieu, in het bijzonder de bodem, bij gebruik van zuiveringsslib in de landbouw

PBL 181 p. 6

86/0280

04.07.86

Richtlijn van de Raad van 12 juni 1986 betreffende grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor lozingen van bepaalde onder lijst I van de bijlage van Richtlijn 76/464/EEG vallende gevaarlijke stoffen

PBL 181 p. 16

87/0101

12.02.87

Richtlijn van de Raad van 22 december 1986 tot wijziging van RLR 75/349 inzake de verwijdering van afgewerkte olie

PBL 42 p. 43

7/0216

28.03.87

Richtlijn van de Raad van 19 maart 1987 tot wijziging van Richtlijn 82/501/EEG inzake de risicoâ€™s van zware ongevallen bij bepaalde industriĂŤle activiteiten

PBL 85 p. 36

87/0217

28.03.87

Richtlijn van de Raad van 19 maart 1987 inzake voorkoming en vermindering van verontreiniging van het milieu door asbest

PBL 85 p. 40

88/0347

25.06.88

Richtlijn van de Raad van 16 juni 1988 tot wijziging van bijlage II van Richtlijn 86/280/EEG betreffende grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor lozingen van bepaalde onder lijst I van de bijlage van Richtlijn 76/464/EEG vallende gevaarlijke stoffen

PBL 158 p. 35

88/0609

07.12.88

Richtlijn van de Raad van 24 november 1988 inzake beperking van de emissies van bepaalde stoffen in de lucht door grote stookinstallaties (ingetrokken met ingang van 27/11/2002; vervangen door RL 2001/80)

PBL 336 p. 1

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

88/0610

07.12.88

Richtlijn van de Raad van 24 november 1988 tot wijziging van Richtlijn 82/501/EEG inzake de risico’s van zware ongevallen bij bepaalde industriële activiteiten

PBL 336 p. 14

89/0369

14.06.89

Richtlijn van de Raad van 8 juni 1989 ter voorkoming van door nieuwe installaties voor de verbranding van stedelijk afval veroorzaakte luchtverontreiniging

PBL 196 p. 32

89/0427

14.07.89

Richtlijn van de Raad van 21 juni 1989 tot wijziging van Richtlijn 80/779/EEG betreffende de grenswaarden en richtwaarden van de luchtkwaliteit voor zwaveldioxyde en zwevende deeltjes (ingetrokken per 01/01/2005; vervangen door RL 1999/30/EG)

PBL 201 p. 53

89/0428

14.07.89

Richtlijn van de Raad van 21 juni 1989 tot vaststelling van de procedure voor de harmonisering van de programma’s tot vermindering en uiteindelijke algehele opheffing van de verontreiniging door afval van de titaandioxyde-industrie [vernietigd door Arrest Hof van Justitie dd. 11.06.91 en vervangen door Richtlijn 92/112]

PBL 201 p. 56

89/0429

15.07.89

Richtlijn van de Raad van 21 juni 1989 ter voorkoming van door bestaande installaties voor de verbranding van stedelijk afval veroorzaakte luchtverontreiniging

PBL 203 p. 50

90/0219

08.05.90

Richtlijn van de Raad van 23 april 1990 inzake het ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen (quasi helemaal gewijzigd door richtlijn 98/81/EG).

PBL 117 p. 1

90/0220

08.05.90

Richtlijn van de Raad van 23 april 1990 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu (per 17 oktober 2002 opgeheven door richtlijn 2001/18).

PBL 117 p. 15

90/0313

23.06.90

Richtlijn van de Raad van 7 juni 1990 inzake de vrije toegang tot milieu-informatie (is opgeheven ingevolge richtlijn 2003/4/EG per 14.2.2005)

PBL 158 p. 56

90/0415

18.08.90

Richtlijn van de Raad van 27 juli 1990 tot wijziging van bijlage II bij Richtlijn 86/280/EEG betreffende grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor lozingen van bepaalde onder lijst I van de bijlage bij Richtlijn 76/464/EEG vallende gevaarlijke stoffen

PBL 219 p. 49

90/0667

27.12.90

Richtlijn van de Raad van 27 november 1990 tot vaststelling van gezondheidsvoorschriften voor de verwijdering en verwerking van dierlijke afvallen, voor het in de handel brengen van dierlijke afvallen en ter voorkoming van de aanwezigheid van ziekteverwekkers in diervoeders van dierlijke oorsprong (vissen daaronder begrepen) en tot wijziging van Richtlijn 90/425/EEG

PBL 363 p. 51

Milieujaarprogramma 2012

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

91/0156

26.03.91

Richtlijn van de Raad van 18 maart 1991 tot wijziging van Richtlijn 75/442/EEG van de Raad van 15 juli 1975 betreffende afvalstoffen

PBL 78 p. 32

91/0157

26.03.91

Richtlijn van de Raad van 18 maart 1991 inzake batterijen en accu’s die gevaarlijke stoffen bevatten (wordt opgeheven per 26.9.2008)

PBL 78 p. 38

91/0244

08.05.91

Richtlijn van de Commissie van 6 maart 1991 tot wijziging van Richtlijn 79/409/EEG van de Raad inzake het behoud van de vogelstand

PBL 115 p. 41

91/0271

30.05.91

Richtlijn van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater

PBL 135 p. 40

91/0676

31.12.91

Richtlijn van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen

PBL 375 p. 1

91/0689

31.12.91

Richtlijn van de Raad van 12 december 1991 betreffende gevaarlijke afvalstoffen

PBL 377 p. 20

91/0692

31.12.91

Richtlijn van de Raad van 23 december 1991 tot standaardisering en rationalisering van de verslagen over de toepassing van bepaalde richtlijnen op milieugebied

PBL 377 p. 48

92/0043

22.07.92

Richtlijn van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde fauna en flora

PBL 206 p.7

92/0072

13.10.92

Richtlijn van de Raad van 21 september 1992 betreffende de verontreiniging van de lucht door ozon (met ingang van 9 september 2003 ingetrokken, vervangen door RL 2002/3/EG)

PBL 297 p. 1

92/0112

31.12.92

Richtlijn van de Raad van 15 december 1992 tot vaststelling van de procedure voor de harmonisatie van de programma’s tot vermindering en uiteindelijke algehele opheffing van de verontreiniging door afval van de titaandioxyde-industrie

PBL 409 p. 11

93/0076

22.09.93

Richtlijn van de Raad van 13 september 1993 tot beperking van kooldioxide-emissies door verbetering van de energie-efficiëntie (SAVE)

PBL 237 p. 28

94/0015

22.04.94

Richtlijn van de Commissie van 15 april 1994 betreffende aanpassing voor de eerste maal, van de technische vooruitgang van Richtlijn 90/220

PBL 103 p. 20

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

94/0024

30.06.94

Richtlijn van de Raad van 8 juni 1994 tot wijziging van bijlage II bij Richtlijn 79/409/EEG inzake het behoud van de vogelstand

PBL 164 p. 9

94/0031

02.07.94

Richtlijn van de Raad van 27 juni 1984 tot wijziging van Richtlijn 91/689/EEG betreffende gevaarlijke afvalstoffen

PBL 168 p. 28

94/0051

18.11.94

Richtlijn van de Commissie van 7 november 1994 betreffende aanpassing aan de technische vooruitgang van Richtlijn 90/219/EEG van de Raad inzake het ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen

PBL 297 p. 29

94/0062

31.12.94

Richtlijn van het Europees parlement en de Raad van 20 december 1994 betreffende verpakking en verpakkingsafval

PBL 365 p. 10

94/0063

31.12.94

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 1994 betreffende de beheersing van de uitstoot van vluchtige organische stoffen (VOS) als gevolg van de opslag en de distributie van benzine vanaf terminals naar benzinestations

PBL 365 p. 24

94/0066

24.12.94

Richtlijn van de Raad van 15 december 1994 tot wijziging van Richtlijn 88/609/EEG inzake beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties (ingetrokken met ingang van 27/11/2002; vervangen door RL 2001/80)

PBL 337 p. 83

94/0067

31.12.94

Richtlijn van de Raad van 16 december 1994 betreffende verbranding van gevaarlijke afvalstoffen

PBL 365 p. 34

96/0059

24.09.96

Richtlijn van de Raad van 16 september 1996 betreffende de verwijdering van polychloorbifenylen en polychloorterfenylen (PCBâ€™s/PCTâ€™s)

PBL 243 p. 31

96/0062

21.11.96

Richtlijn van de Raad van 27 september 1996 inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit

PBL 296 p. 55

96/0082

14.01.97

Richtlijn van de Raad van 9 december 1996 betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken

PBL 10 p. 13

97/0011

14.03.97

Richtlijn van de Raad van 3 maart 1997 tot wijziging van Richtlijn 85/337/EEG betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten

PBL 73 p. 5

Milieujaarprogramma 2012

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

97/0016

06.05.97

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 10 april 1997 betreffende de beperking van het op de markt brengen en het gebruik van hexacloorethaan

PBL 116 p. 31

97/0035

27.06.97

Richtlijn van de Commissie van 18 juni 1997 houdende tweede aanpassing van de vooruitgang van de techniek van Richtlijn 90/220

PBL 169 p. 72

99/0049

13.08.97

Richtlijn van de Commissie van 29 juli 1997 tot wijziging van Richtlijn 79/409 van de Raad inzake het behoud van de vogelstand

97/0062

08.11.97

Richtlijn van de Raad van 27 oktober 1997 tot aanpassing van de technische en wetenschappelijke voortuitgang van Richtlijn 92/43

PBL 305 p. 42

98/0015

07.03.98

Richtlijn van de Commissie van 27 februari 1998 houdende wijziging van Richtlijn 91/271 ten aanzien van enkele in bijlage I vastgestelde voorschriften

PBL 67 p. 29

98/0083

05.12.98

Richtlijn van de Raad van 3.11.98 houdende herziening van richtlijn 80/779 in.v.m. de kwaliteit vzan voor menselijke consumptie bestemd water

PBL 330

99/0013

29.03.99

Richtlijn van de Raad van 11 maart 1999 inzake de beperking van emissie van vluchtige organische stoffen ten gevolge van het gebruik van organische oplosmiddelen bij bepaalde werkzaamheden en in installaties

PBL 85 p. 1

99/0030

29.06.99

Richtlijn van de Raad van 22 april 1999 betreffende de grenswaarden voor zwaveldioxide, stikstofdioxide en stikstofoxiden, zwevende deeltjes en lood in de lucht

PBL 163 p. 41

99/0031

16.07.99

Richtlijn van de Raad van 26 april 1999 betreffende het storten van afvalstoffen

PBL 182 p. 1

99/0032

11.05.99

Richtlijn van de Raad van 26 april 1999 betreffende een vermindering van het zwavelgehalte van bepaalde vloeibare brandstoffen en tot wijziging van Richtlijn 93/0012

PBL 121 p. 13

00/0053

21.10.00

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 18 september 2000 betreffende autowrakken

PBL 269 p. 34

00/0059

28.12.00

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 27. November 2000 betreffende havenontvangstvoorzieningen voor scheepsafval en ladingresiduĂŤn

PBL 332 p.81

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

00/0060

22.12.00

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid

PBL 327 p. 1

00/0069

13.12.00

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2000 betreffende grenswaarden voor benzeen en koolmonoxide in de lucht

PBL 313 p.12

00/0076

28.12.00

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 4 december 2000 betreffende de verbranding van afval

PBL 332 p. 91

01/0018

17.04.01

Richtlijn van het europees Parlement en de Raad van 12 maart inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu en tot intrekking van Richtlijn 90/220 van de Raad

PBL 106 p. 1

01/0080

27.11.01

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2001 inzake de beperking van de emissiesvan bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties

PBL 309 p.1

01/0081

27.11.01

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 23.10.2001 inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende stoffen

PBL 309 p. 22

02/003

09.03.02

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2002 betreffende ozon in de lucht

PBL 67 p.14

02/0004

14.02.03

Richtlijn van het EP/R van 28.1.03 betreffende de vrije toegang tot de milieu-informatie

PBL41

02/0049

18.07.02

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 25 juni 2002 inzake de evaluatie en de beheersing van omgevingslawaai

PBL 189 p.12

02/0096

13.02.03

Richtlijn van het EP/R van 27.3.03 betreffende afgedankte elecktrische en electronische apparatuur

PBL 37

03/0087

25.12.03

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 13.3.03 tot vaststelling van een regeling voor broeikasfasemissierechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van Richtlijn 96/61

PBL 275

03/0035

25.06.03

Richtlijn van het EP/R van 26.5.03 tot voorziening in inspraak van het publiek in de opstelling van bepaalde plannen en programmaâ€™s betreffende het milieu , en met betrekking tot inspraak van het publiek en toegang tot de rechter en wijziging RL 95/337 en 91/61

PBL 157

Milieujaarprogramma 2012

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

04/0035

30.04.04

Richtlijn van het EP/R betreffende Milieu-aansprakelijkheid i.v.m. het voorkomen en herstellen van milieuschade

PBL 143

04/0042

30.04.04

Richtlijn van het EP/R van 21 april 2004 beperking tot wijziging van Richtlijn 99/13 (VOS)

PBL 143

04/0101

13.11.04

Richtlijn van EP/R tot wijziging van Richtlijn 2003/87

PBL 275

04/0107

15.12.04

Richtlijn van het EP/Raad van 5 december 2004betreffende arseen, cadmium, kwik, nikkel en polycyclische aromatische koolwaterstoffen in de lucht

PBL 23

06/0007

04.03.06

Richtlijn van EP/R betreffende het beheer van de zwemwaterkwaliteit en tot intrekking van richtlijn 76/160/EEG

PBL 64

06/0011

04.03..06

Richtlijn van EP/R van 15 februari 2006 betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch milieu van de gemeenschap worden geloosd (gecodificeerde versie)

PBL 64

06/0012

27.04.06

Richtlijn van het EP/R 5 april 2006 betreffende afvalstoffen (gecodificeerde versie)

PBL 114

06/0021

11.04.06

Richtlijn van het EP/R betreffende het beheer van afvalstoffen van de winningindustrieën

PBL 102

06/44

25.09.06

Richtlijn van EP/R van 12 december 2006 betreffende kwaliteit van zoet water dat bescherming of verbetering behoeft teneinde geschikt te zijn voor het leven van vissen (gecodificeerde versie)

PBL 264

06/113

27.12.06

Richtlijn inzake de vereiste kwaliteit van schelpdierwater (gecodificeerde versie)

PBL 376

01/0042

21.07.01

Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 27 Juni 2001 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s

PBL 197 p. 30

04/0012

18.02.04

Richtlijn van het EP/R tot wijziging van Richtlijn 94/62 (verpakkingsafval)

PBL 47

05/0020

09.03.05

Richtlijn van van EP/R betreffende verpakking en verpakkingsafval

PBL 70

06/66

26.09.06

Richtlijn van het EP/R inzake batterijen en accu’s, alsook gebruikte batterijen en accu’s

PBL 266

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

07/0071

14.12.07

Titel richtlijn Richtlijn van de commissie van 13 december 2007 houdende wijziging van bijlage II van Richtlijn 2000/59/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende havenontvangstvoorzieningen voor scheepsafval en ladingresiduen

Ref. Publicatieblad PBL 329

PBL 26 06/0118

27.12.06

Richtlijn van EP/R betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging en achtergang van de toestand.

PBL 372

07/0060

6.11.07

Richtlijn van het Europees parlement en de raad over beoordeling van overstromingsrisico’s

PBL 228

07/0002

25.04.07

Richtlijn van 14 maart 2007 van het EP/PR tot oprichting van een infrastructuur voor ruimtelijke informatie in de Gemeenschap (Inspire)

PBL 108

06/0123

27.12.06

Richtlijn van EP/R betreffende diensten op de interne markt

PBL 376

08/0001

29.1.2008

Richtlijn 2008/1/EG van het EP /R inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (gecodificeerde versie)

PBL 24

08/0099

26.12.08

Richtlijn inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht

PBL 328

08/0056

25.6.08

Richtlijn van het Europees parlement en de raad van 17 juni 2008 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het beleid ten aanzien van het mariene milieu (Kaderrichtlijn mariene strategie)

PBL 152

08/0105

24.12.08

Richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen op het gebied van het waterbeleid tot wijziging en vervolgens intrekking van de Richtlijnen 82/176/EEG, 83/513/EEG, 84/156/EEG, 84/491/EEG en 86/280/EEG van de Raad, en tot wijziging van Richtlijn 2000/60/ EG

PBL 348

09/0147

26.1.2010

Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 inzake het behoud van de vogelstand

PBL 20

09/0031

05.06.09

Richtlijn van het EP/R betreffende de geologische opslag van kooldioxide en tot wijziging van Richtlijn 85/337/EEG van de Raad, de Richtlijnen 2000/60/EG, 2001/80/2004/35/EG, 2006/12/EG en 2008/1/EG en Verordening (EG) nr. 1013/2006 van het EP/R

PBL 140

Milieujaarprogramma 2012

Ref.

Publicatiedatum

Ref. Publicatieblad

09/0033

15.5.09

Richtlijn van het EP/R inzake de bevordering van schone en energiezuinige wegvoertuigen

PBL 120

08/112

23.12.08

Richtlijn van het EP/R tot wijziging van de Richtlijnen 76/768/ EEG, 88/378/EEG en 1999/13/EG van de Raad en de Richtlijnen 2000/53/EG, 2002/96/EG en 2004/42/EG van het EP/R teneinde ze aan te passen aan Verordening (EG) nr. 1272/2008 betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels

PBL 345

09/0028

05.06.09

Richtlijn van het EP/R ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en houdende wijziging en intrekking van Richtlijn 2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG

PBL 140

Titel richtlijn

Milieujaarprogramma 2012

Overzicht van de nog om te zetten Europese richtlijnen (stand op 01.09.2011)

Ref.

Publicatiedatum

Titel richtlijn

Ref. Publicatieblad

708/2007 28.06.07

Verordening inzake het gebruik van uitheemse en plaatselijk nietvoorkomende soorten in aquacultuur

PBL 168

08/0098

22.11.08

Richtlijn betreffende afvalstoffen

PBL 312

09/0029

05.06.09

Richtlijn van het EP/R tot wijziging van Richtlijn 23 april 2009 tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG teneinde de regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten van de Gemeenschap te verbeteren en uit te breiden

PBL 140

08/0101

13.01.09

Richtlijn tot wijziging van richtlijn 2003/87/EG teneinde ook luchtvaartactiviteiten op te nemen in de regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap

09/0090

1.8.2009

Richtlijn 2009/90/EG van de Commissie van 31 juli 2009 tot vaststelling van technische specificaties voor de chemische analyse en monitoring van de watertoestand krachtens Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad

PBL 201

09/0126

31.10.2009

Richtlijn van het EP/R van 21 oktober 2009 inzake fase II-benzinedampterugwinning tijdens het bijtanken van motorvoertuigen in benzinestations

PBL 285

09/128

24.11.2009

Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling van een kader voor communautaire actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van pesticiden

PBL 309

10/31

18.6.2010

Richtlijn 2010/31/EU van EP/R van 19 mei 2010 betreffende de energieprestatie van gebouwen

PBL 153

10/75

17.12.2010

Richtlijn 2010/75/EU van EP/R van 24 november 2010 inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) (herschikking)

PBL 334

11/71

27.7.2011

Richtlijn 2011/71/EU van de Com tot wijziging van Richtlijn 98/8/EG van het Europees Parlement en de Raad teneinde creosoot als werkzame stof in bijlage I bij die richtlijn op te nemen

PBL 195

Milieujaarprogramma 2012

Overzicht van (om te zetten) voorstellen van Europese richtlijnen (stand op 01.09.2011) Ref.

Titel Richtlijn

Stand van zaken

COM (2011) 299

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 1999/31/EG van de Raad met betrekking tot specifieke criteria voor opslag van metallisch kwik dat als afval wordt beschouwd

In afronding

COM (2010) 781

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken

In bespreking

COM (2006) 232

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een kader voor de bescherming van de bodem en tot wijziging van Richtlijn 2004/35/EG

Bespreking bevroren

COM (2004) 532

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot invoering van normen voor de humane vangst van bepaalde diersoorten met behulp van vallen

Bespreking bevroren

COM (2003) 624

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden

Bespreking bevroren

Ref.Publicatieblad

Milieujaarprogramma 2012