Vlaanderen is natuur
Natuurinrichting
Noordduinen Monitoring jaar -1 tot +10 Oppervlakte - en grondwaterkwaliteit en bodem VLM Regio West januari 2018
Vlaamse overheid
VLM.be NATUURENBOS.be
Natuurinrichting
Noordduinen COLOFON Vlaamse Landmaatschappij, Regio West Afdeling West-Vlaanderen Velodroomstraat 28 - 8000 Brugge 050 45 81 00 - www.vlm.be - info@vlm.be Carole Ampe, contactpersoon 050 45 90 17 - carole.ampe@vlm.be Siska Van De Steene siska.vandesteene@vlm.be
Agentschap voor Natuur en Bos Jacob van Maerlantgebouw Koning Albert I-laan 1/2, bus 74 - 8200 Brugge 050 24 77 40 - www.natuurenbos.be anb@vlaanderen.be Wim Pauwels wim.pauwels@vlaanderen.be
Cover rapport: Fluithoek Švlm Datum rapport: januari 2018
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
NATUURINRICHTING NOORDDUINEN Oppervlakte- en grondwaterkwaliteit en bodem T-1 tot T+10 30.01.2018 ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Noordduinen
www.vlm.be
INHOUD 1 2
Inleiding ..................................................................................................................... 4 Methodologie ............................................................................................................ 5
2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3
Oppervlaktekwaliteit ............................................................................................................................5 Bepaling oppervlaktekwaliteit ..............................................................................................................5 Bemonstering .......................................................................................................................................5 Analysemethoden ................................................................................................................................5 Grondwaterkwaliteit ............................................................................................................................5 Bepaling grondwaterwaterkwaliteit .....................................................................................................5 Bemonstering .......................................................................................................................................6 Analysemethoden ................................................................................................................................6 Bodem ..................................................................................................................................................6 Bepaling ................................................................................................................................................6 Bemontering .........................................................................................................................................6 Analysemethoden ................................................................................................................................7
3
Resultaten .................................................................................................................. 8
3.1 Situering van de poelen ........................................................................................................................8 3.2 Resultaten oppervlaktewaterkwaliteit .................................................................................................9 3.3 Beoordeling van oppervlaktewater ....................................................................................................13 3.3.1 Toetsing aan de Vlarem II normen .....................................................................................................14 3.3.2 Toetsing aan de richtwaarden volgens het ontwerpbesluit van de milieukwaliteitsnormen voor typespecifieke fysico-chemische en biologische parameters in oppervlaktewateren (MKN) ...............................14 3.3.3 Vergelijking met de referentiepoelen van de Westhoek en Houtsaegerduinen (INBO) ....................15 3.4 Resultaten grondwaterkwaliteit .........................................................................................................17 3.4.1 Gegevens staalname 6/6/2007 ..........................................................................................................17 3.4.2 Gegevens staalname 2017 .................................................................................................................18 3.4.3 Grondwatertypering ...........................................................................................................................19 3.4.4 Beoordeling van grondwaterkwaliteit ................................................................................................22 3.5 REsultaten bodem ..............................................................................................................................23 3.5.1 PQ1 .....................................................................................................................................................23 3.5.2 PQ11-1 ................................................................................................................................................26 3.5.3 PQ11-5 ................................................................................................................................................29 3.5.4 PQ16 ...................................................................................................................................................33 3.5.5 PQ17 ...................................................................................................................................................36 3.6 Toetsing aan referentiewaarden voor bodem ...................................................................................38
4 5 6 7
Besluit ...................................................................................................................... 40 Referenties ............................................................................................................... 42 Kaart ......................................................................................................................... 42 Bijlagen .................................................................................................................... 43
7.1 7.2 7.2.1 7.2.2 7.2.3 7.2.4 7.2.5 7.2.6 7.2.7 7.2.8 7.3
Analysemethoden water ....................................................................................................................43 Analysemethoden Bodem ..................................................................................................................43 Drogen en voorbereiding van het staal, bepaling van het residueel vochtgehalte ............................43 pH H2O en pH KCl: 1:5 ........................................................................................................................43 OM - Gloeiverlies (LOI) .......................................................................................................................43 Totale N (elemental) ...........................................................................................................................43 Totale P, Fe en S: Aqua regia extractie, bepaling met ICP of equivalent ............................................44 P beschikbaar: methode “Olsen” .......................................................................................................44 Fosfaatverzadigingsgraad: oxalaatextractie van Fe, Al en P ...............................................................44 P, K, Mg, Ca, Na extractie ammonium lactaat ....................................................................................44 Profielbeschrijvingen ..........................................................................................................................45
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 2 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
7.4 7.5 7.5.1 7.5.2 7.5.3 7.5.4
Bodemanalysen ..................................................................................................................................47 Toestand van de poelen .....................................................................................................................48 NOD_1 (Camping) ...............................................................................................................................48 NOD_2 (Fluithoek- oost) .....................................................................................................................49 NOD_3 (ten N van militair domein) ....................................................................................................50 NOD_10 (Fluithoek – west) ................................................................................................................51
TABELLENLIJST Tabel 1: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie ........................................................................................5 Tabel 2: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie ........................................................................................5 Tabel 3: Kenmerken van de opgevolgde peilbuizen ................................................................................................6 Tabel 4: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie ........................................................................................6 Tabel 5: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_001 (poel Camping) .......................................................................9 Tabel 6: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_002 (poel Fluithoek-oost) ............................................................10 Tabel 7: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_010 (panne Fluithoek) .................................................................11 Tabel 8: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_003 (panne ten noorden van het militair domein) ......................12 Tabel 9: Normen volgens Vlarem II ........................................................................................................................13 Tabel 10: Normen volgens het ontwerpbesluit voor typespecifieke fysico-chemische en biologische parameters in oppervlaktewateren, type Ad alkalisch duinwater (19°) (MKN) ........................................................................13 Tabel 11: Wateranalyses in enkele referentie-duinpoelen (gegevens INBO) (INBO, 2011) ...................................13 Tabel 12: Resultaten van de wateranalysebepalingen 6/6/2007 ..........................................................................17 Tabel 13: Resultaten van de wateranalysebepalingen 2017 (in mg/l) ...................................................................18 Tabel 14: Resultaten van de wateranalysebepalingen 2017 (in meq/l) .................................................................19 Tabel 15: Grondwaterclassificatie van Stuyfzand (1986) .......................................................................................21 Tabel 16: Normen volgens wetgeving milieuhygiëne, voor wat betreft de milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewateren, waterbodems en grondwater..............................................................................................22 Tabel 17: Analyseresultaten voor ND1 ..................................................................................................................25 Tabel 18: Analyseresultaten voor ND11-1 .............................................................................................................28 Tabel 19: Analyseresultaten voor ND11-5 .............................................................................................................31 Tabel 20: Analyseresultaten voor ND16 ................................................................................................................35 Tabel 21: Analyseresultaten voor ND17 ................................................................................................................38 Tabel 22: Referentiewaarden voor ‘duingrasland schoon-droog’ .........................................................................39 Tabel 23: Referentiewaarden voor ‘vochtige duinvallei-jong’ ...............................................................................39 Tabel 24: Overzicht van de resultaten van de bodem chemische analysen ..........................................................47
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 3 van 51
1 INLEIDING Op grond van het decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu, gewijzigd bij het decreet van 19 juli 2002 en het uitvoeringsbesluit van 23 juli 1998 kan de Vlaamse Regering natuurinrichtingsprojecten instellen. Het natuurinrichtingsproject Noordduinen is ingesteld op 2 december 2002 nadat voor het projectgebied een onderzoek naar de haalbaarheid is uitgevoerd. Het projectrapport dat werd opgemaakt heeft een openbaar onderzoek ondergaan van 10 mei 2003 tot en met 9 juni 2003. De Vlaamse regering heeft de maatregelen en uitvoeringsmodaliteiten vastgelegd op 12 juli 2004. In het projectuitvoeringsplan heeft het comité de uitvoering van het natuurinrichtingsproject voorbereid. De uitvoering van de werken vond plaats in 2 fasen. De eerste fase liep vanaf het voorjaar 2006 tot en met het voorjaar 2007. Deze fase situeerde zich in het deel van de Noordduinen gelegen ten noorden van de R. Van Dammestraat. De belangrijkste inrichtingswerken zijn het verwijderen van bomen (populieren, esdoorn grauwe abeel), heraanplant van bos, terugzetten van struweel, maaien, instellen van graasbeheer, graven van enkele pannes en drinkpoelen. Tijdens de tweede fase in 2008, situeerden de werken zich voornamelijk in de Fluithoek, de zone ten zuiden van de R. Van Dammestraat. In het westelijk deel van de Fluithoek werd een panne met drinkpoel gegraven. In het centraal deel werden uitheemse planten van een voormalige kwekerij verwijderd en heraangeplant met autochtone soorten, in het noordoostelijk deel werden esdoorn en grauwe abeel verwijderd. Op het meest oostelijke deel werd het paraboolduin gedeeltelijk hersteld. Recentelijk werd bijkomend een zone tegenaan de R. Van Dammestraat (Fluithoek-west) afgegraven door ANB. Binnen natuurinrichting wordt een luik monitoring voorzien. Monitoring omvat het in de tijd (op)volgen van de ontwikkelingen van natuurwaarden die plaatsvinden naar aanleiding van een eenmaal gedane ingreep (inrichtingsmaatregelen) of een ingezette vorm van beheer. Resultaten van monitoring dienen enerzijds gebruikt te worden om natuurdoelen op projectniveau te kunnen toetsen en anderzijds voor evaluatie van doelstellingen op beleidsniveau. Monitoring moet toelaten te signaleren of er zich andere ontwikkelingen voordoen dan de gewenste en zo mogelijk ook de oorzaak van het probleem te achterhalen zodat er lessen kunnen getrokken worden voor nog uit te voeren projecten. De monitoring uitgevoerd in het kader van de NI projecten Noordduinen heeft tot doelstelling een selectie van de uitgevoerde maatregelen op te volgen. In dit rapport komen volgende maatregelen aan bod: 1) Creëren van een voedselarmere situatie dan de huidige toestand De maatregelen die hieronder vallen zijn plaggen (verwijderen van de voedselrijke toplaag), instellen maaibeheer, instellen begrazing. 2) Verbetering ecologisch functioneren van oppervlaktewateren Binnen de Noordduinen worden poelen gegraven om als drinkpoel voor de grazers te kunnen dienen. 3) Vernatting en herstel van kwelmilieu’s Op een voormalig akkertje onder een populierenbos, een voormalige uitzandingsput, een verstruweelde panne (achter de militairen) en de intensief begraasde weide van de Fluithoek wordt een nattere situatie gecreëerd door verlaging van het maaiveld. Een deel van de bodem wordt hiertoe afgegraven. Dit rapport stelt de resultaten voor van de wateranalysen van het oppervlaktewater van de poelen NOD_001 en NOD_002 op T+1 (2008), T+2 (2009), T+6 (2013) en T+10 (2017), van de panne NOD_010 op T+1 (2009), T+5 (2013) en T+9 (2017) en een eenmalige meting van de panne NOD_003 (2017). De grondwaterkwaliteit voor 3 peilbuizen (NODP001X, NODP009X, NODP011X) is opgemeten in 2007 (T0) en 2017 (T+10). De bodem is onderzocht op 5 PQ’s in 2006 (T-1) en 2017 (T+10), voor 2 PQ’s is een tussentijdse meting uitgevoerd in 2009 (T+2).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 4 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
2 METHODOLOGIE 2.1 OPPERVLAKTEKWALITEIT 2.1.1 Bepaling oppervlaktekwaliteit Tabel 1: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie
Parameter Type parameter Gebiedsthema Stratificatie Monitoringsfrequentie Aantal meetlocaties Meetfrequentie Meetmethode
Oppervlaktewatersamenstelling trofie Tussenparameter 2 nieuwe poel, nieuwe panne, uitgediepte panne T+1, T+2, T+6, T+10 3 2 keer per jaar: juni - september Bemonstering in monsterfles, bepaling T, EC en pH ter plaatse met veldmeter; analyse in laboratorium van pH, EC, BZV, CZV, zwevende stoffen, NO2-, NO3-, NH4+, Kjeldahl-N, ortho-fosfaat, P totaal, S totaal
2.1.2 Bemonstering De oppervlaktewaterkwaliteit wordt opgevolgd op 3 locaties in Noordduinen, NOD_001 (Camping), NOD_002 (Fluithoek oost), NOD_010 (Fluithoek west) (kaart 1, §6). NOD_010 valt soms droog, ter vervanging werd NOD_003 (panne ten noorden van militair domein bemonsterd). Watermonsters worden genomen op een diepte van 25-30 cm indien het water voldoende diep is, de stalen worden gefilterd en gefixeerd en naar het labo gebracht.
2.1.3 Analysemethoden De analysen werden uitgevoerd door labo Van Vooren (2007), Envirotox (2008) en de Belgisch Bodemkundige Dienst (2009, 2010, 2013, 2017). Terrein: pH, EC, T Laboratorium: pH, EC, BZV, CZV, zwevende stoffen, NO2-, NO3-, NH4+, Kjeldahl-N, ortho-fosfaat, P totaal, S totaal De referenties voor de analysemethode staan in bijlage 7.1.
2.2 GRONDWATERKWALITEIT 2.2.1 Bepaling grondwaterwaterkwaliteit Tabel 2: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie
Parameter Type parameter Gebiedsthema Stratificatie Monitoringsfrequentie Aantal meetlocaties Meetfrequentie Meetmethode
Grondwatersamenstelling trofie Tussenparameter 3 Begrazingsblok, nieuwe panne T0, T+10 3 peilbuizen 2 keer per jaar: juni - september Bemonstering in monsterfles, bepaling T, EC en pH ter plaatse met veldmeter; analyse in laboratorium van pH, EC, ionenbalans, P totaal, S totaal, N totaal
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 5 van 51
2.2.2 Bemonstering De oppervlaktewaterkwaliteit wordt opgevolgd op 3 locaties in Noordduinen (tabel 3) (kaart 1, §6). Tabel 3: Kenmerken van de opgevolgde peilbuizen
Nr peilbuis
TAW MV (m)
Lambert Oost
Lambert Noord
Start
Filter Top (m tov MV)
Filter Basis (m tov MV)
NODP002X
8,48
28707,177
201026,128
21/03/2002
1,15
2,15
NODP009X
9,54
28467,218
200980,431
21/03/2002
2,13
3,13
NODP011X
5,42
28485,364
200230,191
21/03/2002
2,34
3,34
NODP031X
5,16
28467
200128
NODP002X is verdwenen sedert 19/1/2016; NODP031X is gestart 16/10/2014 Peilbuizen worden uitgepompt en bemonsterd volgens de “Code van goede praktijk voor bemonstering van grond, grondwater, bodemvocht, bodemlucht en waterbodems (OVAM, 2001)”.
2.2.3 Analysemethoden De analysen werden uitgevoerd door labo Van Vooren (2007) en de Belgisch Bodemkundige Dienst (2017). Terrein: pH, EC, T Laboratorium: pH, EC, anionen (Cl-, NO2-, NO3-, HCO3-, CO32-, SO42-, ortho-fosfaat), kationen (Ca²+, Mg²+, Na+, K+, Mn2+, Fe3+, NH4+), Kjeldahl-N, P totaal, S totaal De referenties voor de analysemethode staan in bijlage 7.1.
2.3 BODEM 2.3.1 Bepaling Tabel 4: Meetnet oppervlaktewatersamenstelling trofie
Parameter Type parameter Gebiedsthema Stratificatie Monitoringsfrequentie Aantal meetlocaties Meetfrequentie Meetmethode
Tussenparameter 1 Begrazing, afgraving T-1, T0, T+2 (2 meetlocaties), T+10 5 1 x per jaar Mengmonster met gutsboor, tenzij anders vermeld; analyse in laboratorium van pH, OM, N, P-Fe-Ca-S totaal, Ptot-Porg-Panorg, P-AL, P Olsen, CEC+kationen
2.3.2 Bemontering Het humusprofiel en de bovenste horizonten van geselecteerde pq’s (kaart 1, §6) werden eenmalig beschreven aan de hand van een miniprofiel, een kleine put van ongeveer 30 cm x 30 cm en 30 cm diep. De diepere horizonten werden beschreven aan de hand van een boring tot 1.25 m diepte. Na inspectie van het profiel werd, afhankelijk van de horizonatie, een monster genomen van de oppervlaktehorizont, meestal tussen 0-10 cm diepte. Bemonstering: afhankelijk van wat het meest praktisch uitvoerbaar is onder de terreinomstandigheden wordt er ofwel met een graszodemonsterboor ofwel met de spade bemonsterd. Met de graszodemonsterboor wordt ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 6 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
er rond de PQ op 10 plaatsen een monster genomen tussen 0-10 cm diepte. In het geval van de bemonstering met de spade worden er per PQ 3 tot 4 blokjes uitgestoken waarop telkens een monster genomen wordt. In een bakje worden de bodemstalen goed vermengd om tot een homogeen bodemstaal te komen. Gebruikte terminologie: FAO (1990), Green et al. (1993), Van Delft (2004)
2.3.3 Analysemethoden De chemische analysen werden uitgevoerd door Bodemkundige Dienst van België (4 stalen) in 2006 en door het Laboratorium voor Bodemkunde, vakgroep Geologie en Bodemkunde, UGent in 2007 (1 staal) en in 2009 (2 stalen). De onderzochte variabelen zijn: pH H2O (1:2.5), pH KCl (1:2.5) (niet in 2009) OM branden (gewichtsverlies na branden op 500°C, na 4 uur) N (Kjeldahl) Ptotaal, Porg, Panorg (extractie met H2SO4, bepaling colorimetrisch met ammoniummolybdaat) (niet in 2006) P opneembaar (extractie met ammoniumlactaat) (niet in 2006) CEC (extractie met ammoniumacetaat) (niet in 2009) uitwisselbare Ca, Mg, K, Na (extractie met ammoniumacetaat) (niet in 2006) uitwisselbaar Al (indien relevant) (extractie met KCl) In 2017 werden de stalen geanalyseerd door de Bodemkundige Dienst van België (5 stalen). De analysen werden uitgevoerd voor: pH H2O (1:5), pH KCl (1:5) OM branden (%) (gewichtsverlies na branden op 500°C, na 4 uur) N totaal (dry combustion) (%) P Olsen P, Ca, Fe en S totaal, extractie met aqua regia Fosfaatverzadigingsgraad met oxalaat extractie van P, Al, Fe P, K, Mg, Ca, Na (Ammoniumlactaat extractie) (mg/kg DS) Vochtgehalte (%) De referenties voor de analysemethode staan in bijlage 7.2.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 7 van 51
3 RESULTATEN 3.1 Situering van de poelen NOD_001: inrichtingswerken: graven van een nieuwe poel op vroegere camping, najaar 2006 bodemgebruik en beheer: extensieve begrazing, introductie van grazers (ezels: mei 2007) NOD_002: inrichtingswerken: graven van nieuwe poel, najaar 2006 bodemgebruik en beheer: maaien en nabegrazing NOD_010: inrichtingswerken: graven van depressie die in droge jaren kan droogvallen, najaar 2008 bodemgebruik en beheer: maaien en nabegrazing NOD_003: inrichtingswerken: graven van depressie die in droge jaren kan droogvallen, najaar 2006 bodemgebruik en beheer: extensieve begrazing
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 8 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.2 RESULTATEN OPPERVLAKTEWATERKWALITEIT Tabel 5: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_001 (poel Camping) NOD_001 terrein pH EC EC labo pH EC (20°C) BZV CZV zwevende stoffen nitriet nitraat NH4 Kjeldahl nitriet nitraat NH4 ortho-fosfaat P-totaal S-totaal
Staalname datum mg/l µS/cm Sörensen µS/cm mg O2/l mg O2/l mg/l mg NO2/l mg NO3/l mg NH4/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg P/l mg P/l mg S/l
6/06/2008 8.9 197 369 Envirotox 8.1 394 5 41 <2,0 <0,066 <2,2 <0,32 1.7
<0.052 <0.130
26/09/2008
Envirotox 8,0 398 <5 33 6,4 <0,066 <2,2 <0,32 1,5
<0,16
5/06/2009
23/10/2009
7.9 202 377 BDB 7.9 443 3.6 45 2.5 <0.07 <1.19
BDB 7.4 313 3.1 37.9 2 <0.07 <1.19
1.3 <0.02 <0.27 0.73 0.09 0.29
<0.7 <0.02 <0.27 <0.15 <0.062 0.07
10/06/2013 7.83 513 BDB 7.8 524 <2.2 53 6.0 <0.0100 <0.088 <0.080 0.98
<0.035 <0.105
30/09/2013 8.23 325 340 BDB 7.8 377 <3.0 46 10.2
1.38 <0.0100 0.172 0.084 <0.035 <0.105
30/5/2017
4/10/2017 8,6
403
263
7,4 414 4 49 10,6
8,4 281 4,9 96 36
1,8 <0,006 <0,100 0,163 <0,035 0,121 1,71
1,54 <0,006 <0,078 <0,078 0,023 0.094 2.66
In vet: overschrijding Vlarem II Overschrijding van de milieukwaliteitsnorm voor type Ad
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 9 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
Tabel 6: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_002 (poel Fluithoek-oost) NOD_002 terrein pH EC EC labo pH EC (20°C) BZV CZV zwevende stoffen nitriet nitraat NH4 Kjeldahl nitriet nitraat NH4 ortho-fosfaat P-totaal S-totaal
Staalname datum mg/l µS/cm Sörensen µS/cm mg O2/l mg O2/l mg/l mg NO2/l mg NO3/l mg NH4/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg P/l mg P/l mg S/L
6/06/2008
26/09/2008
8.8 158 297 Envirotox 7.9 220 5 46 <2,0 <0,066 <2,2 <0,32 2.4
Envirotox 8.4 193 14 69 61 <0.066 <2.2 <0.32 3.6
<0.052 0.19
<0.052 0.36
5/06/2009
23/10/2009
9.3? 193 261 BDB 7.1 297 145 345 152 2.23 <1.19
BDB 7.6 457 13.9 85 52 <0.07 <1.19
14.1 0.68 <0.27 3.61 0.17 1.13
4 <0.02 <0.27 <0.15 <0.062 0.24
10/06/2013 8.9 203 BDB 8.5 203 <2.2 38 5.3 <0.0100 <0.088 0.083 <0.84
0.04 0.111
30/09/2013 9.1 186 195 BDB 8.0 201 5.1 35 30
1.19 <0.0100 <0.088 0.094 0.040 0.107
30/5/2017
4/10/2017 8,7
210
271
7,4 249 5,8 42 10,5
8,6 274 4,4 28 4,4
1,46 <0,100 <0,006 <0,078 <0,035 0,145 0,95
1,35 <0,100 <0,006 <0,078 0,024 0,068 0,5
In vet: overschrijding Vlarem II Overschrijding van de milieukwaliteitsnorm voor type Ad
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 10 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
Tabel 7: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_010 (panne Fluithoek) NOD_010 terrein pH EC EC labo pH EC (20°C) BZV CZV zwevende stoffen nitriet nitraat NH4 Kjeldahl nitriet nitraat NH4 ortho-fosfaat P-tot S-totaal
Staalname datum
26/09/2008
mg/l µS/cm Sörensen µS/cm mg O2/l mg O2/l mg/l mg NO2/l mg NO3/l mg NH4/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg P/l mg P/l mg S/l
Envirotox 8,0 398 <5 33 6.4 <0.066 <2.2 <0.32 1.5
<0.052 <0.130
5/06/2009
23/10/2009
10/06/2013
8.8 195 367 BDB 8.2 434 8.4 293 80 <0.07 <1.19
drooggevallen
9.1
BDB
10.1 <0.02 <0.27 0.67 0.39 0.6
379 BDB 9.1 395 3.7 102 8.6 <0.0100 <0.088 <0.080 2.0
0.55 0.79
30/09/2013 8.3 497 518 BDB 7.8 535 4.4 76 16
2.7 <0.0100 <0.088 0.1 <0.035 0.16
30/5/2017 droog
BDB
4/10/2017 8,5 336 BDB 8,4 342 2,5 27 2,6
<0,9 <0,060 <0,100 <0,078 0,014 0,024 <0,50
In vet: overschrijding Vlarem II Overschrijding van de milieukwaliteitsnorm voor type Ad
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 11 van 51
NOD_003 is een staal genomen ter vervanging van drooggevallen panne NOD_010. Tabel 8: Resultaten waterkwaliteit, poel NOD_003 (panne ten noorden van het militair domein) NOD_003 terrein pH EC EC labo pH EC (20°C) BZV CZV zwevende stoffen nitriet nitraat NH4 Kjeldahl nitriet nitraat NH4 ortho-fosfaat P-totaal S-totaal
Staalname datum mg/l µS/cm Sörensen µS/cm mg O2/l mg O2/l mg/l mg NO2/l mg NO3/l mg NH4/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg P/l mg P/l mg S/l
30/5/2017
473 BDB 7.6 475 5,7 40 37
2 <0,006 0,41 0,97 <0.035 0,159 2,84
In vet: overschrijding Vlarem II Overschrijding van de milieukwaliteitsnorm voor type Ad
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 12 van 51
3.3 BEOORDELING VAN OPPERVLAKTEWATER De meetresultaten zijn getoetst aan de Vlarem II normen (bijlage 2.3.1 Basismilieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewater, 2006) (tabel 9), aan de richtwaarden opgenomen in het Besluit van de Vlaamse Regering (10 mei 2010) voor milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewateren, waterbodems en grondwater (MKN) (tabel 10), en wateranalysen uitgevoerd door het INBO voor referentie-duinpoelen (tabel 11). Voor de onderzochte poelen in de Noordduinen kan men de richtwaarden voor het oppervlaktewater van het type ‘Ad: alkalisch duinwater’ van het MKN gebruiken. Hierbij zijn de minst strenge normen deze van de Vlarem II, de referentiewaarden van de goed ontwikkelde duinpoelen van het INBO zijn het laagst. Tabel 9: Normen volgens Vlarem II
pH
µS/cm EC
6,5-8,5
<1000
mg N/l nitriet
mg N/l nitraat <10
mg N/l NH4
mg N/l
mg P/l
N tot
mg P/l orthofosfaat
P tot
mg O2/l BOD
mg O2/l COD
mg /l zwevende stoffen
<5
<6
<0,304
<1
≤6
<30
<50
<0.055
≤0.31
<11 1:
gemiddelde zomerhalfjaargemiddelde 3: 90-percentiel 4: in stromend water 5: in stilstaand water 2:
Tabel 10: Normen volgens het ontwerpbesluit voor typespecifieke fysico-chemische en biologische parameters in oppervlaktewateren, type Ad alkalisch duinwater (19°) (MKN)
pH
µS/cm EC
mg N/l nitriet
mg N/l nitraat
mg N/l NH4
7,5-9,0 <1000 oppervlaktewater van het type alkalisch duinwater 2: zomerhalfjaargemiddeld 3: 90-percentiel
mg N/l N tot
mg P/l orthofosfaat
1,3²
mg P/l P tot
mg O2/l BOD
mg O2/l COD
0,045²
<6³
<30³
1:
Tabel 11: Wateranalyses in enkele referentie-duinpoelen (gegevens INBO) (INBO, 2011)
poel terrein pH EC INBO CZV NH4 Kjeldahl N tot N nitriet nitraat ortho-fosfaat P totaal
HOS_002 mediaan
WES_030 mediaan
WES_031 mediaan
WES_029 mediaan
mediaan
gemiddelde
µS/cm
8.2 467
9 323
8.5 300
7.6 354
8.3 339
8.3 361
mg O2/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg N/l mg P/l mg P/l
50 0.04 1.7 2.0 0.05 0.05 0.02 0.03
84 0.10 1.8 1.8 0.01 0.05 0.01 0.03
53 0.10 1.2 1.2 0.01 0.05 0.01 0.03
62 0.10 1.7 1.7 0.01 0.10 0.01 0.03
58 0.10 1.7 1.8 0.01 0.05 0.01 0.03
62.2 0.09 1.6 1.7 0.02 0.06 0.01 0.03
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 13 van 51
mg /l zwevende stoffen
3.3.1 Toetsing aan de Vlarem II normen De resultaten van de metingen zijn voorgesteld in tabellen 5 tot 8, de normen volgens Vlarem II in tabel 9. Poel NOD_001 Volgens de Vlarem II normen is de waterkwaliteit van deze poel vrij goed. Enkel CZV is overschreden in alle metingen, ortho-fosfaat is overschreden in het voorjaar 2009. Poel NOD_002 Volgens de Vlarem II normen is in 6/2008 de norm voor CZV overschreden. Vanaf september 2008 is de waterkwaliteit sterk achteruitgegaan. BZV, CZV, zwevende stoffen zijn sterk overschreden, P totaal is te hoog. In 6/2009 is de waterkwaliteit nog verslechterd. Naast de eerder genoemde parameters is nu ook Kjeldahl N, NH4 en ortho-fosfaat overschreden. De EC is eveneens toegenomen, de pH afgenomen. In 2013 is de waterkwaliteit sterk verbeterd met enkel een overschrijding van de CZV. In 2017 is er enkel in mei nog een overschrijding van de CVZ. Panne NOD_010 Het toepassen van de Vlarem II normen op de waterkwaliteit van deze panne moet met de nodige omzichtigheid gebeuren omdat de panne periodiek droogvalt en de waterdiepte soms vrij gering is. Een toetsing aan normen opgesteld voor waterlichamen is moeilijk toepasbaar vooral wanneer de waterdiepte gering is. In september 2008 is de norm voor CZV overschreden. In het voorjaar 2009 was de norm overschreden voor de meeste parameters: BZV, CZV, zwevende stoffen, Kjeldahl N, ortho-fosfaat en P totaal zijn overschreden. In het najaar van 2009 was de panne drooggevallen. In 2013 is CZV zowel in voorjaar als najaar overschreden, ook pH, ortho-fosfaat en P totaal waren in het voorjaar overschreden. In 2017 was de panne in het voorjaar drooggevallen. In het najaar is geen enkele overschrijding vastgesteld. Panne NOD_003 In deze panne is eenmalig gemeten in het voorjaar van 2017. Er is enkel een overschrijding van de CVZ.
3.3.2 Toetsing aan de richtwaarden volgens het ontwerpbesluit van de milieukwaliteitsnormen voor typespecifieke fysico-chemische en biologische parameters in oppervlaktewateren (MKN) De resultaten van de metingen zijn voorgesteld in tabellen 5 tot 8, de normen volgens MKN in tabel 10. Poel NOD_001 Tijdens de eerste meetperiode (6/2008 en 26/9/2008) is er enkel een overschrijding van CZV en Kjeldahl N. In 2009 blijft de CZV overschreden en ligt P totaal boven de norm, pH is iets te laag. In 2013 ligt CZV opnieuw boven de norm, P totaal kan gezakt zijn tot onder de norm maar de meetnauwkeurigheid (<0.105 mg P/l) is niet voldoende om dit te kunnen staven (norm is 0.045 mg P/l), Kjeldahl N is lichtjes overschreden in september 2013. In 2017 zijn CZV en Kjeldahl N overschreden, P totaal licht overschreden; in het voorjaar 2017 is de pH iets te laag. Poel NOD_002 Tijdens de eerste meetperiode (6/2008) is de waterkwaliteit nog relatief goed. Er zijn matige overschrijdingen van de norm van CZV, Kjeldahl N en P totaal. Vanaf september 2008 gaat de waterkwaliteit sterk achteruit, de situatie is het slechtst in 6/2009 met zeer hoge waarden en overschrijdingen van de normen voor BZV, CZV, Kjeldahl N, P totaal; de pH is te laag. Dezelfde parameters zijn nog steeds overschreden in oktober 2009 maar de waarden zijn toch al beduidend lager dan in 6/2009. In 2013 is de waterkwaliteit nog verder verbeterd. Enkel CZV en P totaal liggen nog iets boven de norm. In 2017 zijn in het voorjaar CZV, Kjeldahl N en P totaal lichtjes overschreden. In het najaar is er enkel een lichte overschrijding van P totaal. De afname van de waterkwaliteit in 2009 was te wijten aan de aanwezigheid van ganzen van een buurtbewoner. Deze problemen zijn momenteel opgelost, wat zich weerspiegelt in de betere waterkwaliteitswaarden. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 14 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
Panne NOD_010 In september 2008 is de norm voor CZV en Kjeldahl N overschreden. In het voorjaar 2009 was de norm overschreden voor de meeste parameters: BZV, CZV, Kjeldahl N, en P totaal zijn te hoog. In het najaar van 2009 was de panne drooggevallen. In 2013 was de pH in het voorjaar iets te hoog en zijn CZV, Kjeldahl N en P totaal zowel in voorjaar als najaar overschreden. In 2017 was in het voorjaar de panne drooggevallen, in het najaar zijn geen overschrijdingen gemeten. Panne NOD_003 In deze panne is eenmalig gemeten in het voorjaar van 2017. Er is een overschrijding van de CVZ, Kjeldahl N en P totaal.
3.3.3 Vergelijking met de referentiepoelen van de Westhoek en Houtsaegerduinen (INBO) De resultaten van de wateranalysen van de onderzochte poelen van de Noordduinen kunnen vergeleken worden met de analyseresultaten van 4 referentiepoelen van de Westhoek en de Houtsaegerduinen die model kunnen staan voor goed ontwikkelde duinpoelen volgens de typologie van Denys (2009). Deze waarden zijn het gemiddelde van metingen tussen begin april en eind september (zomerhalfjaargemiddelde) (Tabel 11). De resultaten van de metingen zijn voorgesteld in tabellen 5 tot 8, de waarden van referentie-duinpoelen in Tabel 11. De meetnauwkeurigheid voor de variabelen nitraat, ortho-fosfaat en P totaal van het labo van het INBO is groter dan deze die gehanteerd wordt door de gebruikte labo’s (BDB en Envirotox), zodat het niet altijd mogelijk is om de meetresultaten af te toetsen. NOD_001 De resultaten van de waterkwaliteit van poel NOD_001 benaderen tamelijk goed deze van de referentieduinpoelen. CZV ligt onder het referentiegemiddelde met uitzondering van het najaar 2017. Kjeldahl N ligt onder de mediaanwaarden van de referentiepoelen, met uitzondering van najaar 2017. Nitriet en nitraat liggen meestal onder het gemiddelde van de referentie-duinpoelen met uitzondering van voorjaar 2013 voor nitraat. NH4 is te hoog in het voorjaar 2009 en in het voorjaar van 2017. In het najaar 2009 was de meetnauwkeurigheid van het labo onvoldoende om te kunnen vergelijken. In 2013 (voor- en najaar) en najaar 2017 was NH4 voldoende laag. Ortho-fosfaat is te hoog in vergelijking met de mediaanwaarden in voorjaar 2009, in najaar 2017 is ortho-fosfaat lichtjes te hoog. Voor de andere meetperiodes liggen de meetresultaten van ortho-fosfaat onder de meetnauwkeurigheid van het labo. De gemeten P totaal is meestal hoger zoals in 2009 en 2017 dan de referentiewaarden. In 2013 liggen de P-totaal onder de grenswaarden van de meetnauwkeurigheid van het labo (BDB) zodat hierover geen uitspraak kan gemaakt worden. NOD_002 De EC waarden in deze poel zijn relatief laag met uitzondering van najaar 2009. Tijdens de eerste meetperiode (6/2008) zijn Kjeldahl N en P totaal beduidend hoger dan de waarden van de referentie-duinpoelen. Vanaf september 2008 gaat de waterkwaliteit sterk achteruit, de situatie is het slechtst in 6/2009 met zeer hoge waarden voor CZV, Kjeldahl N, nitriet, NH4, ortho-fosfaat en P totaal; de pH is relatief te laag (7.1 versus 8.3). Ook in oktober 2009 hebben deze variabelen nog steeds te veel te hoge waarden. In 2013 is de waterkwaliteit veel verbeterd. Enkel NH4, ortho-fosfaat en P totaal is nog hoger in vergelijking met de referentiepoelen, de meetgrens van het labo voor nitriet en nitraat liggen boven de referentiewaarden. In 2017 is de gemeten waarde voor P totaal al vrij laag maar nog steeds hoger dan de referentiewaarden, de meetgrens voor NH4, nitriet een ortho-fosfaat ligt boven de referentiewaarden van het INBO zodat hierover geen uitspraak kan gemaakt worden. NOD_010 De waterkwaliteit van deze droogvallende panne is in 2009 niet zo goed vergeleken met de 2 andere poelen NOD_001 en NOS_002. CZV, Kjeldahl N en P totaal is te hoog in 2009 en 2013 in zowel het voor- als najaar vergeleken met de referentiepoelen. NH4 is te hoog in het voorjaar van 2009, ortho-fosfaat is te hoog in het ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 15 van 51
voorjaar van 2009 en van 2013. In 2017 is de waterkwaliteit zeer goed, ortho-fosfaat ligt juist boven de referentiewaarde, P totaal ligt eronder. NOD_003 In deze poel zijn Kjeldahl N, nitraat, NH4 en P totaal hoger dan de referentiewaarden van het INBO, voor orthofosfaat is de meetgrens niet voldoende. Besluit: De resultaten van de metingen zijn getoetst aan de normen volgens de Vlarem II, het ontwerpbesluit van de MKN van het type “Ad: oppervlaktewater van het type alkalisch duinwater” en de gegevens van enkele referentiepoelen in de Westhoek en Houtsaegerduinen gemeten door het INBO. Deze referentiewaarden van het INBO zijn het laagst, de criteria van het ontwerpbesluit (MKN) zijn strenger dan deze van Vlarem II. De kwaliteit van het water van poel NOD_001 aan de Camping heeft een vrij goede waterkwaliteit en bleef gedurende de ganse meetperiode tamelijk constant. CZV overschrijdt de richtwaarden van Vlarem II en MKN gedurende de volledige meetperiode. De CZV waarden liggen onder deze van de referentiewaarden van het INBO met uitzondering van deze van het najaar 2017. Er zijn lichte overschrijdingen voor Kjeldahl N volgens de MKN richtwaarden, maar ze liggen rond de referentiewaarden van het INBO. Ortho-fosfaat waarden liggen onder de meetgrens van het labo (<0,035 mg P/l) of onder de Vlarem II richtwaarde of waren lager dan die richtwaarden (4/10/2017). De P totaal is reeds vrij laag maar toch nog hoger dan de 3 verschillende richtwaarden; in 2013 lagen de waarden onder de meetgrens van het labo (<0,105 mg P/l). De kwaliteit van poel Fluithoek-oost (NOD_002) was oorspronkelijk goed in het voorjaar van 2008: alle waarden lagen onder de normen van de Vlarem II behalve voor CZV. De richtwaarden van de MKN zijn strenger zodat er hierbij een overschrijding was van Kjeldahl N en P totaal. Vanaf 9/2008 ging de waterkwaliteit echter sterk achteruit. De slechtste kwaliteit werd gemeten in 6/2009 met overschrijdingen voor bijna alle gemeten variabelen zoals BZV, CZV en zwevende stoffen, Kjeldahl N, nitriet, NH4, ortho-fosfaat en P totaal. In najaar 2009 is de kwaliteit lichtjes verbeterd met nog steeds een sterke overschrijding van BZV, CZV en zwevende stoffen; de totale P en Kjeldahl N zijn terug gezakt onder de Vlarem II norm, maar met een overschrijding van de MKN richtwaarden. In 2013 en 2017 is de waterkwaliteit vrij goed met een lichte overschrijding van CVZ, Kjeldahl N, P totaal, maar voor CZV en Kjeldahl N zijn de waarden vergelijkbaar met deze van de referentiepoelen van het INBO. De afname van de waterkwaliteit in de poel Fluithoek-oost was vooral te wijten aan de aanwezigheid van ganzen van de buurtbewoner van R. Van Dammestraat die de poel bevuilden. Na 2009 is het probleem van de ganzen opgelost zodat de waterkwaliteit terug goed kan worden genoemd. Bemonsteringslokatie NOD_010 kan moeilijk als poel bestempeld worden en is eerder een panne die occasioneel kan droogvallen. De kwaliteit van dit water was in 2008/2009 en 2013 meestal niet voldoende voedselarm. Mogelijk is er inspoeling van nutriënten vanuit de randzones van het perceel waar er minder diep is afgegraven. Ter hoogte van de gegraven depressie zijn enkele begraven bodems blootgesteld, waaruit ook nutriënten kunnen vrijgesteld worden. In 2017 was de waterkwaliteit zeer goed geworden. De gemeten waarden voor alle variabelen lagen onder de richtwaarden van Vlarem II, MKN en de gemiddelde waarden van de referentiewaarden van het INBO.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 16 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.4 RESULTATEN GRONDWATERKWALITEIT 3.4.1 Gegevens staalname 6/6/2007 Tabel 12: Resultaten van de wateranalysebepalingen 6/6/2007
peilbuis
N0DP00 2X
NODP009X
NODP011X
zuurtegraad
7,2
7,2
7,3
N0DP00 2X
NODP009X NODP011X
temperatuur
°C
17,2
17,4
17,0
geleidbaarheid
µS/cm
590
764
656
alkaliniteit t.o.v. fenolftaleïne
°Fr
0
0
0
alkaliniteit t.o.v. methyloranje
°Fr
23,3
21,2
28,6
calcium
mg/l
73,5
133
91,1
meq/l
3,67
6,64
4,55
natrium
mg/l
25,3
16,7
11,3
meq/l
1,10
0,73
0,49
magnesium
mg/l
1,71
4,24
8,30
meq/l
0,14
0,35
0,68
kalium
mg/l
3,76
2,67
15,3
meq/l
0,10
0,07
0,39
mangaan
mg/l
0,044
0,035
0,147
meq/l
0,00
0,00
0,01
ijzer
2+
mg/l
0,213
0,080
0,111
meq/l
0,01
0,00
0,00
ijzer
3+
mg/l
11,8
5,74
27,1
meq/l
0,63
0,31
1,46
ammonium
mg/l
0,36
<0,26
0,28
meq/l
0,02
som kationen
0,02
5,67
8,09
7,59
sulfaten
mg/l
13,9
74,4
40,5
meq/l
0,29
1,55
0,84
nitraat
mg/l
<0,44
68,4
11,0
meq/l
0,00
1,10
0,18
nitriet
mg/l
<0,03
0,20
0,03
meq/l
0,00
0,00
0,00
chloriden
mg/l
38,5
38,1
12,3
meq/l
1,09
1,07
0,35
carbonaten
mg/l
0
0
0
meq/l
0,00
0,00
0,00
bicarbonaten
mg/l
284
259
348
meq/l
4,65
4,25
5,70
hydroxyden
mg/l
0
0
0
meq/l
0,00
0,00
0,00
orthofosfaten
mg/l
<0,10
<0,10
0,11
meq/l
0,00
0,00
0,01
6,03
7,98
7,08
-3,1
0,7
3,5
som anionen fout ionenbalans
%
0,7
Overschrijding grondwaterkwaliteitsnorm (MKN, BS 9/7/2010)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 17 van 51
3.4.2 Gegevens staalname 2017 Tabel 13: Resultaten van de wateranalysebepalingen 2017 (in mg/l)
Staalnamedatum
4/10/2017
30/05/2017
Staalnaam
NODP009X N0DP011X
N0DP031X
NODP009X N0DP011X
N0DP031X
pH
NG
NG
NG
7,2
6,97
6,99
EC
725
935
1029
681
876
659
6,89
6,96
6,81
6,73
6,67
6,55
Metingen terrein
Metingen labo pH Geleidbaarheid (EC)
µS/cm 25°C
738
940
980
681
850
469
Calcium (Ca) opgelost
mg/l
128
180
193
120
155
110
Natrium (Na) opgelost
mg/l
16,1
12,1
14,7
15,1
10,7
10,4
Magnesium (Mg) opgelost
mg/l
4,78
8,6
6,3
3,67
7,5
4,23
Kalium (K) opgelost
mg/l
1,52
6,6
0,92
1,43
9,1
1,21
Mangaan (Mn) opgelost
mg/l
0,0219
0,445
0,76
0,0148
0,43
0,39
mg/l
0,048
3
32
0,039
9,6
20,4
mg/l
0,54
47
16,6
0,85
7,4
8,9
mg/l
0,244
0,29
0,61
<0,100
1,66
<0,100
Sulfaat (SO42-)
mg/l
31,6
3,5
2,01
31,8
2,06
7
(NO3-)
mg/l
89
7,4
<0.44
51
<0,44
<0,44
Nitriet (NO2-)
mg/l
0,47
<0.0200
<0.0200
0,56
<0,0200
<0,0200
mg/l
<0.600
<0.600
<0.600
<0,600
<0,600
<0,600
mg/l
294
1030
730
290
684
340
mg/l
34
14,4
16,9
34
15
9,3
mg/l
<0.340
<0.340
<0.340
<0,340
<0,340
<0,340
mg/l
<0.100
<0.100
<0.100
0,068
0,114
0,135
Kjeldahl-N
mg N/l
2,9
10,1
3,3
2,4
10,2
1,02
Fosfor (P)
mg/l
<0.0300
<0.0300
<0.0300
0,095
2,54
1,02
Zwavel (S) totaal
mg/l
6,6
5,9
0,62
7,7
1,01
2,82
Ijzer II
(Fe2+)
Ijzer III
opgelost
(Fe3+)
Ammonium
(NH4+)
som kationen Nitraat
Carbonaten (CO32-) Bicarbonaten Chloride
(HCO3-)
(Cl-)
Hydroxiden (OH-) Orthofosfaat
(PO43-)
som anionen ionenbalans
Overschrijding grondwaterkwaliteitsnorm (MKN, BS 9/7/2010)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 18 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
Tabel 14: Resultaten van de wateranalysebepalingen 2017 (in meq/l)
4/10/2017
30/05/2017 NODP009X N0DP011X
N0DP031X
NODP009X N0DP011X
N0DP031X
Calcium (Ca) opgelost
meq/l
6,39
8,98
9,63
5,99
7,73
5,49
Natrium (Na) opgelost
meq/l
0,70
0,53
0,64
0,66
0,47
0,45
Magnesium (Mg) opgelost
meq/l
0,39
0,71
0,52
0,30
0,62
0,35
Kalium (K) opgelost
meq/l
0,04
0,17
0,02
0,04
0,23
0,03
Mangaan (Mn) opgelost
meq/l
0,00
0,02
0,03
0,00
0,02
0,01
meq/l
0,00
0,11
1,15
0,00
0,34
0,73
meq/l
0,03
2,52
0,89
0,05
0,40
0,48
meq/l
0,01
0,02
0,03
0,00
0,09
0,00
7,56
13,05
12,91
7,03
9,90
7,55
0,04
0,66
0,04
0,15
0,82
0,00
0,00
0,01
0,00
0,00
Ijzer II
(Fe2+)
opgelost
Ijzer III (Fe3+) Ammonium
(NH4+)
som kationen (SO42-)
meq/l
0,66
0,07
Nitraat (NO3-)
meq/l
1,44
0,12
(NO2-)
meq/l
0,01
Sulfaat Nitriet
Carbonaten
(CO32-)
0,01
0,01
0,01
Bicarbonaten (HCO3-)
meq/l
4,74
16,61
11,77
4,68
11,03
5,48
Chloride (Cl-)
meq/l
0,96
0,41
0,48
0,96
0,42
0,26
0,01
0,01
0,01
Hydroxiden
(OH-)
Orthofosfaat
(PO43-)
meq/l
meq/l
0,00
0,00
0,00
som anionen
meq/l 7,80
17,21
12,29
7,15
11,52
5,92
ionenbalans
-1,55
-13,74
2,47
-0,88
-8,43
12,07
3.4.3 Grondwatertypering 3.4.3.1 Stiff diagram De Stiff-diagrammen (figuur 1) geven de concentraties (in meq/l) van de belangrijkste anionen en kationen weer. Aan de hand van de vorm van de Stiff-diagrammen kan men visueel verschillende types grondwater onderscheiden. De 4 onderzochte peilbuizen worden gekenmerkt door hoge Ca 2+ en HCO3- concentraties, dit wil zeggen dat het grondwater van het calciumbicarbonaattype is. Bij de kationen is in peilbuis NODP002X natrium iets belangrijker, bij de anionen komen nitraten iets meer voor in NODP009X.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 19 van 51
Figuur 1: Stiff diagrammen voor de peilbuizen NODP002X (2007) en NODP009X, NODP011X en NODP031X in 2017 (voorjaar en najaar)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 20 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.4.3.2
Van Wirdum grafiek
De herkomst van het grondwater kan bepaald worden aan de hand van een IR – EGV diagram (Van Wirdum grafiek). De 3 hoekpunten van de driehoek stellen atmoclien, lithoclien en thalassoclien water voor. Atmoclien water is arm aan alle ionen (regenwaterachtig), lithoclien water is vooral rijk aan calcium, magnesium en bicarbonaat, thalassoclien water heeft zeer hoge concentraties aan chloride en natrium (zeewaterachtig). IR ratio wordt berekend volgens IR = [Ca2+] / [Ca2+] + [Cl-] (in meq/l)(Van Wirdum, 1980). De grondwatermonsters zijn van het lithocliene type, d.w.z. gerijpt grondwater. Figuur 2: Van Wirdum grafiek voor de 3 peilbuizen, Noordduinen (At: atmoclien, Li: lithoclien en Th: thalassoclien)
3.4.3.3
Grondwaterclassificatie van Stuyfzand (1986)
De grondwaterkwaliteit is 1 keer gemeten in 2007. Dit zijn peilbuizen NODP002X, NODP009X en NOSP011X. In 2017 is in het voorjaar en in het najaar de grondwaterkwaliteit gemeten in NODP009X, NODP011X en NODP031X; peilbuis NODP002X was verdwenen. Tabel 15: Grondwaterclassificatie van Stuyfzand (1986)
peilbuis interpretatie
datum
NODP002X NODP009X
6/6/2007 6/6/2007 30/5/2017 4/10/2017 6/6/2007 30/5/2017* 4/10/2017 30/5/2017 4/10/2017*
NODP011X
NODP031X
hoofdtype F: zoet F F F F F F F F F
hardheid 1: matig hard, 2: hard; 3: zeer hard 1 2 2 2 2 3 3 3 2
type
Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3Ca, Mg, HCO3-
kationen Na+ + K+ + Mg2+ : - : tekort, ø : evenwicht, + : overschot Ø Ø Ø Ø + Ø Ø Ø Ø
*Nauwkeurigheid op de ionenbalans is overschreden (>10 %) In 2007 worden de peilbuizen worden alle drie gekenmerkt door zoet water, het chloride-gehalte is minder dan 150 mg/l. Het water is voor de 3 peilbuizen van het Ca, Mg bicarbonaat-type en is matig hard tot hard. De kationenuitwisselingscode is in evenwicht voor NODP002X en NODP009X, voor NODP011X is er een overschot. In 2017 is het hoofdtype van de 3 peilbuizen zoet (< 150 mg Cl/l). Het water is voor de 3 peilbuizen van het Ca, Mg bicarbonaat-type en is hard tot zeer hard. De kationenuitwisselingscode is in evenwicht. ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 21 van 51
3.4.4 Beoordeling van grondwaterkwaliteit De gegevens van grondwater worden getoetst aan de milieukwaliteitsnormen voor grondwater zoals gespecifieerd in bijlage 4 van het BS van 9/7/2010. De richtwaarden staan voorgesteld in tabel 16. Tabel 16: Normen volgens wetgeving milieuhygiëne, voor wat betreft de milieukwaliteitsnormen voor oppervlaktewateren, waterbodems en grondwater
mg/l Cl
mg SO4/l SO4
mg/l Ca
mg/l
pH
µS/cm EC
5 ≤ pH ≤ 8,5
1600
250
250
270
mg NO2/l nitriet
mg NO3/l nitraat
mg NH4/l NH4
mg N/l Kjeldahl N *
<50 0,5 1 *: MKN voor grondwater (bijlage 2.4.1, Vlarem II, 2006)
mg/l
Mg
mg/l Na
K
mg/l Fe
mg/l Mn
50
150
12
20
1
mg PO4/l PO4
mg P/l
1,34
<1
P tot*
Peilbuis NODP009X vertoont relatief hoge gehaltes aan sulfaten en nitraten. In 2007 werden in deze peilbuis te veel nitraten gemeten en te hoge waarden bereikt voor kalium en ijzer in NODP011X. In 2017 werden nog steeds te hoge waarden voor nitraten gemeten in NODP009X zowel in het voorjaar als in het najaar. De oorsprong van de nitraten in het grondwater kan misschien te wijten zijn door de aanwezigheid van nabije woningen in het duingebied die nog niet aangesloten zijn op het rioleringsnet. NODP011X werd in het voorjaar te veel ijzer gemeten, in het najaar te veel NH4. In peilbuis NODP031X was zowel in het voorjaar als in het najaar ijzer te hoog, in het voorjaar was NH4 overschreden. Kjeldahl N was in alle 3 de peilbuizen zowel in voorjaar als in najaar te hoog.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 22 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5 RESULTATEN BODEM 3.5.1 PQ1 3.5.1.1
Situerering van de pq
Locatie West-Vlaanderen, natuurinrichtingsproject Noordduinen, Koksijde, ten zuiden van de Middenlaan, ten oosten van het Vanneuvillehuis Coördinaten PQ (Lambert 72) hoekpunt X ND11 28523.39 ND12 28525.44 ND13 28523.81 ND14 28523.71
Y 201234.18 201236.09 201238.48 201238.48
Z 9.96 9.98 10.03 10.03
Landschap Duinen Belgische bodemkaart: B1: droge duingronden (Oostduinkerke 35E, M.G.I., 1950, De Panne 35W, M.G.I., 1961) Microreliëf: licht golvend van ruggetjes en depressies, PQ in vlak stukje in depressie Hydrologie De hydrologische parameters zijn berekend voor de periode oktober 2003 tot en met oktober 2006. GHG (gemiddeld over 3 jaar, 3 hoogste waterstanden per hydrologisch jaar): 8.05 m TAW GLG (gemiddeld over 3 jaar, 3 laagste waterstanden per hydrologisch jaar): 7.51 m TAW GVG (gemiddeld over 3 jaar, waterstand rond begin april): 8.00 m TAW Ter hoogte van de pq is de vegetatie grondwateronafhankelijk. Eigendom Gemeente Koksijde Inrichting & beheer Beheer voor NI project: geen Inrichting: gemaaid, oktober 2006; introductie van grazers Beheer: extensieve begrazing Natuurstreefbeeld Kalkrijk duingrasland
3.5.1.2
Algemene informatie over het terreinwerk
Monitoringsfase Bodembeschrijving: Bodembemonstering:
Duur terreinwerk: Kartering VLM: Hydrologie: Fauna:
T-1 4/8/2006 13/6/2006, mengmonster van 3 blokjes 0-8, 0-8 en 0-9 cm diepte met A1 en A2 materiaal; 22/5/2017, mengmonster 10 steken met gutsboor 0-10 cm 4/8/2006, 2 uur, zwaar bewolkt B1: droge duingronden 4/8/2006, GWT > 125 cm MV mieren in het profiel
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 23 van 51
3.5.1.3 Humusprofiel (beschrijving zie bijlage 7.3) Zandmuil
3.5.1.4
Profielopbouw (beschrijving zie bijlage 7.3)
horizont A1/H+E A2/H+E mengstaal B.c BC C
diepte (cm MV*) 0-4/6 4/6-8/9 0-8 9-9/11 11-15/17 15/17-120
textuur zand zand zand zand zand zand
OM %
wortels*
roest %
kalk
zv zf, v f zv zf, mv f
-
v zf, mv f mv zf mv zf, mv f tot 35 cm
-/+ ++ ++
5.9
* zv zf: zeer veel zeer fijn, v f: veel fijn, mv f: matig veel fijn (putje tot 35 cm, boring tot 125 cm)
ND1 0 20 40 60 80 100 120 140
A
B.c
BC
C
Prikboor: De indringingsdiepte met de prikboor met de vlakke hand bedraagt gemiddeld 24 cm, met de volle hand 26 cm en met de 2 handen 33 cm. De bewortelingsdiepte van dit profiel is dus beperkt.
3.5.1.5 Analyseresultaten (zie bijlage 7.4) De bodemchemische analysen werden zowel in 2006 als in 2017 uitgevoerd door de Bodemkundige Dienst van BelgiĂŤ.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 24 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
Tabel 17: Analyseresultaten voor ND1 ND1
diepte OM
N
cm
%
%
pH H2O
pHKCl
P Olsen P-AL Fe tot Ca tot S tot P ox Al ox Fe ox mg/100 g mg/kg DS mmol/kg DS
P tot
DS %
LOI 2006
0-8
5,9
0,167
6,7
6,5
198
2017
0-10
3,8
0,133
6,7
6,3
162
ND1
diepte
CEC
Ca
cm 2006 0-8
Mg
10,4
70
K
Na
0,29
0,06
2900
3300
uitwisselbaar Al
21,3
2,26
5
6,8
97,9
V%
cmol(+)kg 6,604
7,28
0,93
130
3.5.1.6 Evaluatie De bodem bestaat volledig uit zand. Het profiel vertoont een A-horizont van ongeveer 9 cm dik met hieronder een dunne licht verbruinde discontinue horizont tussen 9-11 cm diepte. Het profiel is te sterk gedraineerd (geen roestvlekken en geen reductie binnen boorbereik). In de bovenste 9 cm is de pH zwak zuur, de base verzadiging bedraagt meer dan 100%. De CEC is laag en is te wijten aan het OM, het kleigehalte in deze bodem ontbreekt. Alle horizonten bevatten vrije kalk met uitzondering van de A1 en A2 horizont. Het N- en P-gehalte zijn laag. In 2017 zijn het gehalte aan OM en N afgenomen, de pH is constant gebleven. P totaal is lichtjes afgenomen, P AL en P Olsen zijn laag, Fe totaal en Ca totaal zijn matig, S totaal is laag.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 25 van 51
3.5.2 PQ11-1 3.5.2.1
Situering van de pq
Locatie West-Vlaanderen, natuurinrichtingsproject Noordduinen, Koksijde, westelijk deel van de Fluithoek, zone ten zuiden van de Robert Van Dammestraat, de Soubryweiden. Laagstgelegen deel van nieuw gegraven panne in zuidwestelijk deel van de Soubryweide, WNW van peilbuis NODP011X. coördinaten PQ (Lambert 72) hoekpunt X Y Z ND111 28461.08 200234.92 5.42 ND112 28463.96 200235.67 5.44 ND113 28464.66 200232.81 5.45 ND114 Na het uitvoeren van de werken ligt de hoogte van de pq op ongeveer 4.45 m TAW. Landschap Duinen Belgische bodemkaart: C2: middelmatig vochtige geëgaliseerde duingronden (Oostduinkerke 35E, M.G.I., 1950, De Panne 35W, M.G.I., 1961), na het uitvoeren van de werken is de bodemserie C3 (vochtige geëgaliseerde duingronden) geworden. Microreliëf: vlak Hydrologie De hydrologische parameters zijn berekend voor de periode oktober 2003 tot en met oktober 2006. GHG (gemiddeld over 3 jaar, 3 hoogste waterstanden per hydrologisch jaar): 4.88 m TAW GLG (gemiddeld over 3 jaar, 3 laagste waterstanden per hydrologisch jaar): 4.26 m TAW GVG (gemiddeld over 3 jaar, waterstand rond begin april): 4.75 m TAW Ter hoogte van de pq is de vegetatie grondwateronafhankelijk (voor de werken); na de werken wordt de vegetatie grondwaterafhankelijk. Eigendom ANB Inrichting & beheer Beheer voor NI project: intensieve graasweide, bemest Inrichting: afgraven met ongeveer 100 cm (2008) op de plaats van de pq (bevestigd door meting); op de Soubry weiden als geheel aanbrengen van microreliëf door differentieel af te graven. Inrichtingsjaar: 2008 Beheer: extensieve begrazing Natuurstreefbeeld Pioniersvegetatie van vochtige duinvalleien
3.5.2.2
Algemene informatie over het terreinwerk
Monitoringsfase: Bodembeschrijving: Bodembemonstering: Duur terreinwerk: Kartering VLM: Hydrologie:
T0 23/10/2009 23/10/2009, mengmonster van 4 substalen (0 -5 cm) (ring); 22/5/2017, mengmonster van 10 substalen met gutsboor (0-5 cm) 1,5 uur, zonnig C3: geëgaliseerde vochtige duingronden GWT op 34 cm MV
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 26 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5.2.3 Humusprofiel (beschrijving zie bijlage 7.3) Nog geen humusprofiel ontwikkeld, mineraal zand aan het oppervlak 3.5.2.4
Profielopbouw (beschrijving zie bijlage 7.3)
horizont
diepte textuur (cm MV*) C 0-25 zand mengstaal 0-5 H2 25-60 zandige klei H3 60-80 kleiig zand H4 80-120 zandige klei tot kleiig zand - : afwezig; + : aanwezig Kalk: ++ : sterke reactie; +++ : zeer sterke reactie
Pq op 23/10/2009
OM %
wortels*
kalk
-
roest % +
-
-
++ +++ ++
++
0,5
Bodemprofiel na de werken
Pq op 1/6/2017
3.5.2.5
Analyseresultaten 0-5 cm (zie bijlage 7.4)
De bodemchemische analysen werden in 2009 uitgevoerd door het labo van de Vakgroep Geologie en Bodemkunde aan de UGent, in 2017 door de Bodemkundige Dienst van BelgiĂŤ.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 27 van 51
Tabel 18: Analyseresultaten voor ND11-1 ND11-1 diepte OM
N
cm
%
%
pH H2O
pHKCl
P tot
P P-AL Fe tot Ca tot S tot Olsen mg/kg DS mg/100 g
P ox
Al ox
Fe ox
mmol/kg DS
DS %
LOI 2009
0-5
0,5
0,01 8,2
2017
0-5
1,5
0,02 8,5
ND11-1 diepte cm 2009 0-5
Panorg mg/kg 141
154 8,5
146
55 6,6
50
2200
11700 <13.0
<1.00 1,71
1,06
77,2
Porg mg/kg 13
Reactie met HCl: vrije kalk aanwezig
3.5.2.6 Evaluatie De bovenste 25 cm van het bodemprofiel bestaat uit zand. Het profiel is onvoldoende gedraineerd. Het profiel bestaat uit C-materiaal aan het maaiveld, er is nog geen A-horizont ontwikkeld. Op 25 cm diepte komt een begraven horizont voor bestaande uit zeer humeus zwart en donkergrijs materiaal dat verschillende lagen vormt en van antropogene oorsprong is (bevat o.a. houtskoolfragmenten). De pH is basisch, de reactie met HCl wijst op de aanwezigheid van vrije kalk. Het OM-gehalte en N-gehalte zijn zeer laag. Totale, anorganische en organische P2O5 zijn laag en van dezelfde grootte-orde als van onbegraasde mosduinen, beschikbare P is eveneens zeer laag. De fosfaten komen vooral voor in anorganische vorm, de oorsprong hiervan moet gezocht worden in de aanwezigheid van schelpen(fragmenten). In 2017 is er reeds een dunne A-horizont gevormd. Het gehalte aan OM en N neemt toe maar is nog steeds laag. De pH is onveranderd gebleven en is basisch, P totaal en P AL zijn laag en ook ongeveer onveranderd in vergelijking met 2009. P Olsen (enkel in 2017 gemeten) is zeer laag. Fe totaal is matig, Ca totaal is hoog, S totaal is zeer laag.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 28 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5.3 PQ11-5 3.5.3.1
Situering van de pq
Locatie West-Vlaanderen, natuurinrichtingsproject Noordduinen, Koksijde, westelijk deel van de Fluithoek, zone ten zuiden van de Robert Van Dammestraat, 22m ten zuiden van de straat, iets ten noorden van waterput coördinaten PQ (Lambert 72) hoekpunt X ND115 28503.02 ND116 28504.02 ND117 28501.21 ND118 28500.16
Y 200317.84 200315.09 200314.05 200316.81
Z 5.86 5.87 5.88 5.92
Landschap Duinen Belgische bodemkaart: C2: middelmatig vochtige geëgaliseerde duingronden (Oostduinkerke 35E, M.G.I., 1950, De Panne 35W, M.G.I., 1961) Microreliëf: vlak Hydrologie De hydrologische parameters zijn berekend voor de periode oktober 2003 tot en met oktober 2006. GHG (gemiddeld over 3 jaar, 3 hoogste waterstanden per hydrologisch jaar): 4.88 m TAW GLG (gemiddeld over 3 jaar, 3 laagste waterstanden per hydrologisch jaar): 4.26 m TAW GVG (gemiddeld over 3 jaar, waterstand rond begin april): 4.75 m TAW Ter hoogte van de pq is de vegetatie grondwateronafhankelijk. Eigendom ANB Inrichting & beheer Beheer voor NI project: intensieve graasweide, bemest Inrichting: afgraven met ongeveer 25 cm (2008) Beheer: extensieve begrazing Nieuwe afgraving vermoedelijk uitgevoerd in 2016 Natuurstreefbeeld Kalkrijk duingrasland
3.5.3.2
Algemene informatie over het terreinwerk
Bodembeschrijving: Bodembemonstering: Duur terreinwerk: Kartering VLM: Hydrologie:
30/8/2006 30/8/2006, mengmonster van 10 steken (0-10 cm) (potje); 23/10/2009; 22/5/2017, mengmonster van 10 steken (0-10 cm) (potje) 30/8/2006 uur, zon met bewolking C2: middelmatig vochtige geëgaliseerde duingronden 30/8/2006, GWT op 93 cm MV
3.5.3.3 Humusprofiel (beschrijving zie bijlage 7.3) Zandmuil
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 29 van 51
3.5.3.4
Profielopbouw voor de inrichtingswerken (beschrijving zie bijlage 7.3)
horizont
Diepte textuur OM wortels* (cm MV*) % A 0-7/9 zand zv zf mengstaal 0-10 4.0 Ap 7/9-44 zand mv zf → zw zf 2AC 44-50 zand 2C 50-90 zand 3A/2C 90-110 zand 3A 110-120 zand * zv zf: zeer veel zeer fijn, mv zf: matig veel zeer fijn, zw zf: zeer weinig zeer fijn (putje tot 50 cm, boring tot 125 cm diepte) - : afwezig. + : aanwezig kalk: - : geen, (+) : hoorbaar, + : zichtbaar : ++ : sterk opbruisen (putje tot 50 cm, boring tot 125 cm diepte)
Pq voor de inrichtingswerken, 30/8/2007
roest %
kalk (+)/+ ++ -/(+) ++ ++ ++
Pq na de afgraving, 23/10/2009
Pq na nieuwe afgraving, 1/6/2017
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 30 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
ND115 0
20 40
60 80
100 120
140
A 2C
3.5.3.5
A.p 3A/3C
2AC 3A
Analyseresultaten 0-10 cm (bijlage 7.4)
Bodemkunde aan de UGent, in 2017 door de Bodemkundige Dienst van BelgiĂŤ. Tabel 19: Analyseresultaten voor ND11-5 ND11diepte OM 5 cm %
pH H2O
N
pHKCl
P tot
%
P P-AL Fe tot Ca tot S tot P ox Al ox Fe ox Olsen mg/kg DS mg/100 g mmol/kg DS
DS %
LOI 2007
0-10
4,0
0,240
6,9
2009
0-10
2,9
0,102
7,8
2017
0-10
0,8
0,04
8,3
ND11-5 2007 2009
diepte cm 0-10 0-10
Panorg mg/kg 975 737
6,4
1120
746
834 7,7
235
Porg mg/kg 145 97
575 15,2
90
CEC
Na
12.7
0.1
2500
11000 <13.0 K cmol(+)kg 0.1
2,69 1,9
Mg
Ca
1.0
13.5
4,5
97,4
V % 116
3.5.3.6 Evaluatie De bodem bestaat volledig uit zand. Het profiel is matig tot onvoldoende gedraineerd. Het profiel bestaat uit een nieuw gevormde A horizont in een dikke voormalige bewerkingslaag (Ap). Aan de onderzijde van de Ap komt een overgangshorizont voor die ontkalkt is, wat kan wijzen op een ouder begraven oppervlak. Tussen 110 tot 120 cm komt opnieuw een begraven horizont voor (situatie 2007). In de bovenste 10 cm is de pH neutraal, de baseverzadiging bedraagt meer dan 100%. Alle horizonten bevatten vrije kalk met uitzondering van 2AC die ontkalkt is of zeer weinig vrije kalk bevat. De CEC is vrij laag en is te wijten aan het OM, het kleigehalte in deze bodem is zeer laag. Het N-gehalte is medium, het P-gehalte is zeer hoog, het plant opneembaar fosfor extreem hoog, en wijst op het intensieve bodemgebruik zowel historisch als in recente tijden (bemesting en intensieve begrazing).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 31 van 51
Na afgraven (situatie 2009) met ongeveer 25 cm is de pH lichtjes toegenomen, de totale, anorganische en organische P zijn afgenomen, het OM-gehalte, N-gehalte en de plant opneembare P gedaald. Deze laatste is ondanks de afname toch nog steeds zeer hoog. De daling van OM- en N-gehalte zijn te verwachten omdat de aanvoer van het organisch materiaal vanaf het maaiveld gebeurt en deze gehaltes normaal gezien afnemen met de diepte; door af te graven komt een iets minder humeuze horizont aan het oppervlak. De toename van de pH ligt eveneens binnen de verwachting omdat uitloging gebeurt vanaf het maaiveld. Bij afgraven komt een iets minder uitgeloogde en hier een iets meer kalkrijke horizont aan het oppervlak. De beschikbare P is afgenomen maar is nog steeds hoog. Omdat de ontwikkeling van het duingrasland onvoldoende goed evolueerde, is er bijkomend afgegraven. In 2017 is deze nieuwe situatie bodemchemisch onderzocht (nieuwe T0/T+1). Het gehalte aan OM en N is zeer laag, de pH is basisch, wat te verwachten is omdat men tot op het kalkrijke moedermateriaal afgegraven heeft. P totaal is nog steeds lichtjes verhoogd, P Olsen en P AL zijn tamelijk laag, Fe totaal is matig, Ca totaal is hoog, S totaal is zeer laag.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 32 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5.4 PQ16 3.5.4.1
Situering van de pq
Locatie West-Vlaanderen, natuurinrichtingsproject Noordduinen, Koksijde, westelijk deel van de Noordduinen thv Prins Van Luiklaan Coördinaten PQ (Lambert 72) hoekpunt X ND161 27815.64 ND162 27812.82 ND163 27812.03 ND164 27814.80
Y 200830.55 200829.71 200832.53 200833.48
Z 11.04 11.06 11.01 10.95
Landschap Duinen Belgische bodemkaart: B1: droge duingronden (Oostduinkerke 35E, M.G.I., 1950, De Panne 35W, M.G.I., 1961) Microreliëf: licht golvend van ruggetjes en depressies Hydrologie De hydrologische parameters zijn berekend voor de periode oktober 2003 tot en met oktober 2006. GHG (gemiddeld over 3 jaar, 3 hoogste waterstanden per hydrologisch jaar: 7.98 m TAW GLG (gemiddeld over 3 jaar, 3 laagste waterstanden per hydrologisch jaar: 7.43 m TAW GVG (gemiddeld over 3 jaar, waterstand rond begin april: 7.94 m TAW Ter hoogte van de pq is de vegetatie grondwateronafhankelijk. Eigendom ANB Inrichting & beheer Beheer voor NI project: geen Inrichting: gemaaid, oktober 2006; introductie van grazers (ezels): mei 2007 Beheer: extensieve begrazing Natuurstreefbeeld Kalkrijk duingrasland
3.5.4.2
Algemene informatie over het terreinwerk
Bodembeschrijving: Bodembemonstering: Duur terreinwerk: Kartering VLM: Hydrologie: Fauna:
4/8/2006 13/9/2006, mengmonster van 10 steken (0 -10 cm) (potje); 22/5/2017, mengmonster van 10 steken (0 -10 cm) (potje) 4/8/2006, 2 uur, zwaar bewolkt B1: droge duingronden GWT > 125 cm MV mieren
3.5.4.3 Humusprofiel (beschrijving zie bijlage 7.3) Zandmuil
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 33 van 51
3.5.4.4
Profielopbouw (beschrijving zie bijlage 7.3)
horizont
diepte textuur OM wortels* roest (cm MV*) % % S/L 1/3-0 A 0-4/9 zand zv zf, v f AE 4/9-9/11 zand zv zf, v f mengstaal 0-10 zand 13 BC 9/11-10/21 zand C 10/21-70 zand mv zf, w f (2A) 70-80 zand C 80-125 zand * zv zf : zeer veel zeer fijn, v f : veel fijn, mv zf : matig veel zeer fijn, w f : weinig fijn (putje tot 40 cm, boring tot 125 cm)
kalk
+ + → ++ ++ ++
Pq 16, 1/6/2017
-20
ND16
0 20 40 60 80 100 120 140
S/L
A
AE
BC
C
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 34 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5.4.5
Analyseresultaten 0-10 cm (zie bijlage 7.4)
De bodemchemische analysen werden in 2006 en 2017 uitgevoerd door de Bodemkundige Dienst van BelgiĂŤ. Tabel 20: Analyseresultaten voor ND16
ND16
diepte OM cm
%
pH H2O
N
pHKCl
P tot
P P-AL Fe tot Ca tot Olsen
%
mg/kg DS
S tot mg/100 g
P ox
Al ox
Fe ox
mmol/kg DS
DS %
LOI 2006
0-10
13,0 0,231
6,5
6,1
173
2017
0-10
5,2
6,1
5,9
159
ND16 2006
diepte cm 0-10
0,16 CEC
Na
10,3
0.07
5,2
K cmol(+)kg 0.26
<40
3160
Mg
Ca
1,32
10,7
2310
27
1,42 5,2
7,6
96,7
V % 120
3.5.4.6 Evaluatie De bodem bestaat volledig uit zand. Het profiel is te sterk gedraineerd (geen roestvlekken en geen reductie binnen boorbereik) en vertoont een dunne A en een iets grijzere AE tot 11 cm diepte. In de bovenste 10 cm is de pH zwak zuur, de baseverzadiging bedraagt meer dan 100%. Alle horizonten bevatten vrije kalk met uitzondering van de A en AE horizont. De CEC is vrij laag en is te wijten aan het OM, de kleifractie in deze zandbodem ontbreekt. Het N-gehalte is medium, het P-gehalte is laag. In 2017 is het gehalte aan OM sterk afgenomen, de reden hiervoor is niet duidelijk omdat op deze locatie enkel gemaaid is een extensief begrazingsbeheer wordt toegepast. Het N gehalte is eveneens afgenomen. De pH van de bovenste 10 cm is lichtjes afgenomen maar blijft licht zuur. P totaal is lichtjes afgenomen en is tamelijk laag, P Olsen en P AL zijn zeer laag. Fe totaal en Ca totaal zijn matig, S totaal is laag.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 35 van 51
3.5.5 PQ17 3.5.5.1
Situering van de pq
Locatie West-Vlaanderen, natuurinrichtingsproject Noordduinen, Koksijde, westelijk deel van de Noordduinen, centraal deel Coördinaten PQ (Lambert 72) hoekpunt X ND171 27918.92 ND172 27917.20 ND173 27914.78 ND174 27916.45
Y 200806.76 200804.35 200806.02 200808.50
Z 10.51 10.37 10.64 10.63
Landschap Duinen Belgische bodemkaart: B1: droge duingronden (Oostduinkerke 35E, M.G.I., 1950, De Panne 35W, M.G.I., 1961) Microreliëf: licht golvend van ruggetjes en depressies, PQ op bovenste deel kopje Hydrologie De hydrologische parameters zijn berekend voor de periode oktober 2003 tot en met oktober 2006. GHG (gemiddeld over 3 jaar, 3 hoogste waterstanden per hydrologisch jaar): 7.97 m TAW GLG (gemiddeld over 3 jaar, 3 laagste waterstanden per hydrologisch jaar): 7.41 m TAW GVG (gemiddeld over 3 jaar, waterstand rond begin april): 7.93 m TAW Ter hoogte van de pq is de vegetatie grondwateronafhankelijk. Eigendom ANB Inrichting & beheer Beheer voor NI project: geen Inrichting: gemaaid, oktober 2006; introductie van grazers (ezels): mei 2007 Beheer: extensieve begrazing Natuurstreefbeeld Kalkrijk duingrasland
3.5.5.2
Algemene informatie over het terreinwerk
Bodembeschrijving: Bodembemonstering: Duur terreinwerk: Kartering VLM: Hydrologie: Fauna:
4/8/2006 13/9/2006, mengmonster van 10 steken (0 -10 cm) (potje), 22/5/2017, mengmonster van 10 steken (0 -10 cm) (potje) 2 uur, zwaar bewolkt B1: droge duingronden GWT > 125 cm MV mieren
3.5.5.3 Humusprofiel (beschrijving zie bijlage 7.3) Zandmuil
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 36 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
3.5.5.4
Profielopbouw (beschrijving zie bijlage 7.3)
horizont
diepte textuur OM wortels* roest kalk (cm MV*) % % S/L 2/3-0 A 0-4 zand zv zf, v f AE 4-8/9 zand zv zf, w f mengstaal 0-10 zand 10.0 B.hs(?) 8/9-13/16 zand zv zf, w f 2A 13/16-17/18 zand mv zf + 2AC 17/18-22/23 zand w zf ++ 3A 22/23-27/29 zand mv zf ++ 3C 27/29-125 zand w → zw zf ++ * zv zf : zeer veel zeer fijn, v f : veel fijn, mc zf : matig veel zeer fijn, w zf : weinig zeer fijn (putje tot 40 cm, boring tot 125 cm diepte)
Pq17, 1/6/2017 -20
ND17 0 20 40 60 80 100 120 140
S/L 2A
A 2AC
AE 3A
B.hs 3C
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 37 van 51
3.5.5.5 Analyseresultaten 0-10 cm (labo BDB) (zie bijlage 7.4) De bodemchemische analysen werden in 2007 en 2009 uitgevoerd door het labo van de Vakgroep Geologie en Bodemkunde aan de UGent, in 2017 door de Bodemkundige Dienst van België. Tabel 21: Analyseresultaten voor ND17 ND17
diepte OM cm
%
pH H2O
N
pHKCl
P tot
P P-AL Fe tot Ca tot Olsen
%
mg/kg DS
S tot
FVG
P ox
mg/100 g %
Al ox
Fe ox
mmol/kg DS
DS %
LOI 2006
0-10
10,0 0,264
6,3
5,8
220
2017
0-10
5,9
6,3
5,7
150
ND17 2006
diepte cm 0-10
0,15 CEC
Na
9,6
0.07
12,1
K cmol(+)kg 0.26
<40
2870
Mg
Ca
1,28
8,4
2050
25,9
1,64
5,7
6,7
V % 104
3.5.5.6 Evaluatie De bodem bestaat volledig uit zand. Het profiel is te sterk gedraineerd (geen roestvlekken en geen reductie binnen boorbereik) en vertoont een zwakke uitlogingshorizont (AE) en een zwakke verbruinde horizont (B.hs). Twee begraven grijze humeuze horizonten komen voor tussen 13/16-17/18 en 22/23-27/29 cm diepte. In de bovenste 10 cm is de pH zwak zuur, de baseverzadiging bedraagt nog steeds meer dan 100% (situatie 2006). De CEC is vrij laag en is te wijten aan het OM, deze bodem bevat quasi geen klei. Alle horizonten bevatten vrije kalk met uitzondering van de A, E en B.hs(?) horizont. Het N-gehalte is medium, het P-gehalte is laag. In 2017 Is het gehalte OM en N sterk afgenomen, alhoewel er op deze locatie enkel gemaaid is gevolgd door extensieve begrazing. De pH is constant gebleven, d.w.z. zwak zuur. P totaal is afgenomen tot een relatief lage waarde, P Olsen en P AL zijn laag. Fe totaal en Ca totaal zijn matig laag, S totaal is laag.
3.6 Toetsing aan referentiewaarden voor bodem Momenteel werkt het INBO aan het opstellen van een databank ‘HABNORM - Milieukwaliteitsnormen voor Europees beschermde habitattypen en leefgebieden van soorten’. Deze studie beoogt de uitbouw van een referentiekader voor de duurzame instandhouding van habitattypes in Vlaanderen. Hiervoor wordt alle beschikbare informatie over de standplaats van het habitat(sub)type verzameld en aanvullend standplaatsonderzoek uitgevoerd. In proefvlakken wordt de floristische samenstelling opgenomen en in relatie gebracht met meetwaarden voor bodem-, grondwater-, oppervlaktewater- en/of luchtvariabelen. Voor elk meetpunt wordt de lokale staat van instandhouding bepaald. Op basis van deze kwantitatieve informatie kan voor ieder habitat(sub)type een gunstig abiotisch bereik worden afgeleid (https://pureportal.inbo.be/portal/nl/projects/habnorm--environmental-quality-standards-for-europeanprotected-habitat-types-and-habitats-of-species(58ec6240-a517-4bfa-9ff2-0ac8f15640c1).html). Uit dit lopend onderzoek werden referentiewaarden afgeleid voor duingrasland en duinvallei. 17 locaties zijn geïdentificeerd als ‘duingrasland-schoon & droog’, voor 6 locaties zijn chemische gegevens beschikbaar voor en diepte van 0-10 cm, waarvan 1 in Ter Yde, 2 in de Oostvoorduinen, 1 in Hannecart en 2 in de IJzermonding (zie tabel 23). Voor ‘duinvallei-jong’ zijn er 11 locaties onderzocht, waarvan 6 chemisch: 2 in de Westhoek, 1 in de houtsaegerduinen, 1 in de Noordduinen en 2 in Ter Yde. Voor de PQ’s 1, 16, 17 en 11-5 is het streefbeeld duingrasland, voor PQ 11-1 duinvallei. Wanneer we de metingen van PQ 1, 16 en 17 van 2009 vergelijken met de referentiegegevens uit HABNORM, dan zijn de PQ’s in de Noordduinen iets zuurder, hebben ze een hoger OM- en N-gehalte (misschien zijn langer gestabiliseerde duinen dan de PQ’s uit HABNORM). De CEC is gelijkaardig maar ligt tussen het gemiddelde en de maximumwaarde, P totaal ligt tussen het minimum en het gemiddelde. PQ 11-5 had initieel in vergelijking ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 38 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
97,3
met de referentiewaarden zeer hoge P totaal waarden. Na de werken in 2009 waren de P totaal waarden al voor een derde afgenomen maar nog steeds veel te hoog. De pH was hoger en lag tegenaan het gemiddelde. In 2017 is voor PQ 1, 16, 17 weinig verandering opgetreden in vergelijking met 2009. Voor 2017 is de P-Olsen (biobeschikbaar P) bepaald. P Olsen varieert tussen 5,2 en 12,1 mg/kg DS en is hiermee hoger dan de referentiewaarden alhoewel voor schrale natuur dikwijls de grens van 10 soms 15 mg/kg DS voor biobeschikbaar P wordt aangehouden. Eveneens moet men er rekening meehouden dat de analysen door 2 verschillende labo’s is gebeurd wat kleine afwijkingen op de resultaten met zich mee kan brengen. In PQ 11-5 is, na een tweede afgraving, de pH nog meer toegenomen en benadert nu de maximum waarden van de referentie, P totaal is gezakt naar 235 mg/kg DS (gemiddelde bij de referentielocatie is 232 mg/kg DS) en POlsen bedraagt 15,2 mg/kg DS. PQ11-1 ligt in een nieuw gegraven jonge duinvallei in 2009. In 2009 en in 2017 is de pH dezelfde als de gemiddelde van de referentie. De PQ heeft in 2009 zeer lage OM- en N-waarden die onder de het minimum van de referentie liggen omdat de vegetatie nog niet voldoende tijd had gekregen om zich te vestigen en uit te breiden. In 2017 ligt het OC-gehalte tegenaan het minimum, het N-gehalte is nog steeds zeer laag. P totaal ligt in 2009 en 2017 tussen het minimum en het gemiddelde van de referentie, P Olsen ligt iets boven het maximum van de referentie maar is nog steeds zeer laag. Tabel 22: Referentiewaarden voor ‘duingrasland schoon-droog’
pH H2O
pH CaCl2
OM (LOI)
EC
OC N (elem) (elem)
µS/cm
%
%
%
P totaal
POlsen
P ox
mg/kg DS
Al ox
Fe ox
Fe totaal
mg/kg DS
Ca totaal
S totaal
mg/kg DS
gemid
7,7
6,7
71
3,6
1,4
0,13
232
3,3
56
108
316
3084
13167
200
min
6,6
5,6
44,75
1,8
0,8
0,07
128
1,81
32
49
129
2065
2632
80
max
8,5
7,6
112,35
5,5
2,7
0,21
313
4,68
88
148
679
4544
35584
423
K
Na
Fe ox
Fe totaal
Ca totaal
S totaal
uitwisselbaar
Ca
Mg
CEC
cmol+/kg DS Gemid
7,60
0,40
0,1
<0,5
6,5
Min
3,65
0,13
0,1
0
3,5
max
14,15
0,68
0,23
0
11,3
Tabel 23: Referentiewaarden voor ‘vochtige duinvallei-jong’
pH H2O
pH CaCl2
OM (LOI)
EC
OC (elem)
N (elem)
µS/cm
%
%
%
P totaal
POlsen
P ox
mg/kg DS
Al ox mg/kg DS
mg/kg DS
gemid
8,5
7,6
99
2,6
1
0,08
166
2,6
29
60
370
2220
15325
133
min
8,1
7,2
78
1,5
0,6
<0,05
128
1,7
20
46
40
1625
8257
95
max
8,6
7,8
119
3,9
1,5
0,1
190
4,3
34
85
596
2535
30901
160
uitwisselbaar
Ca
Mg
K
Na
CEC
cmol+/kg DS gemid
6,52
0,19
0,10
0
5,6
min
3,87
0,12
0,10
0
3,6
max
11,06
0,31
0,10
0
9,2
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 39 van 51
4 BESLUIT Dit rapport bevat de resultaten van het abiotische luik van de monitoring voor het project NI Noordduinen. Het rapport bevat de gegevens van grondwater en bodem van vlak voor de werken tot 10 jaar na de werken en van oppervlaktewater vanaf het graven van de poelen tot 10 jaar na de werken. Drie peilbuizen zijn onderzocht. Tijdens de laatste meetperiode (2017) is een nieuwe peilbuis onderzocht omdat een van de oorspronkelijke peilbuizen verdwenen was. Voor oppervlaktewater zijn 2 poelen en een soms droogliggende panne onderzocht, voor bodem zijn 5 PQ’s onderzocht. Het grondwater in de 3 peilbuizen is van het type ‘zoet, Ca-Mg – HCO3-‘ volgens het classificatiesysteem van Stuyfzand (1986). Peilbuis NODP002X is matig hard (1 meting), peilbuis NODP009X hard, peilbuizen NODP011X en NODP031X hard of zeer hard. De resultaten voor grondwaterkwaliteit zijn getoetst aan de milieukwaliteitsnormen voor grondwater zoals gespecifieerd in bijlage 4 van het BS van 9/7/2010. In 2007 werd in peilbuis NODP009X te veel nitraten gemeten en te hoge waarden bereikt voor kalium en ijzer in NODP011X. In 2017 werden nog steeds te hoge waarden voor nitraten gemeten in NODP009X zowel in het voorjaar als in het najaar. De oorsprong van de nitraten in het grondwater kan misschien te wijten zijn door de aanwezigheid van nabije woningen in het duingebied die nog niet aangesloten zijn op het rioleringsnet. Om deze veronderstelling te bevestigen is verder onderzoek nodig. NODP011X werd in het voorjaar te veel ijzer gemeten, in het najaar te veel NH 4. In peilbuis NODP031X was zowel in het voorjaar als in het najaar ijzer te hoog, in het voorjaar was NH4 overschreden. Kjeldahl N was in alle 3 de peilbuizen zowel in voorjaar als in najaar te hoog. De resultaten van de metingen van het oppervlaktewater zijn getoetst aan de normen volgens de Vlarem II, het ontwerpbesluit van de MKN van het type “Ad: oppervlaktewater van het type alkalisch duinwater” en de gegevens van enkele referentiepoelen in de Westhoek en Houtsaegerduinen gemeten door het INBO. Deze referentiewaarden van het INBO zijn het laagst, de criteria van het ontwerpbesluit (MKN) zijn strenger dan deze van Vlarem II. De kwaliteit van het water van poel NOD_001 heeft een vrij goede waterkwaliteit en bleef gedurende de ganse meetperiode tamelijk constant. CZV overschrijdt de richtwaarden van Vlarem II en MKN gedurende de volledige meetperiode maar liggen onder deze van de referentiewaarden van het INBO. Er zijn lichte overschrijdingen voor Kjeldahl N volgens de MKN richtwaarden, maar ze liggen rond de referentiewaarden van het INBO. Ortho-fosfaat waarden zijn lager dan de richtwaarden in 4/10/2017, in de eerdere meetperiodes was de meetgrens niet altijd voldoende nauwkeurig. De P totaal is reeds vrij laag in 2017 maar is toch nog hoger dan de 3 verschillende richtwaarden. De kwaliteit van poel Fluithoek-oost (NOD_002) was oorspronkelijk goed in het voorjaar van 2008, maar tijdens het meetjaar 2009 ging de waterkwaliteit echter sterk achteruit door de aanwezigheid van ganzen van de buurtbewoner van R. Van Dammestraat die de poel bevuilden. Overschrijdingen voor bijna alle gemeten variabelen zoals BZV, CZV en zwevende stoffen, Kjeldahl N, nitriet, NH4, ortho-fosfaat en P totaal werden gemeten. Na 2009 is het probleem van de ganzen opgelost zodat de waterkwaliteit terug goed kan worden genoemd. In 2013 en 2017 zijn er nog lichte overschrijding van CVZ, Kjeldahl N, P totaal, maar voor CZV en Kjeldahl N zijn de waarden vergelijkbaar met deze van de referentiepoelen van het INBO. Bemonsteringslokatie NOD_010 kan moeilijk als poel bestempeld worden en is eerder een panne die occasioneel kan droogvallen. De kwaliteit van dit water was in 2008/2009 en 2013 meestal niet voldoende voedselarm. In 2017 was de waterkwaliteit zeer goed geworden. De gemeten waarden voor alle variabelen lagen onder de richtwaarden van Vlarem II, MKN en de gemiddelde waarden van de referentiewaarden van het INBO. De bodemgegevens zijn getoetst aan de referentiewaarden van de voorlopige versie van de HABNORM databank. De bodemchemische kenmerken van PQ1, PQ16 en PQ17 zijn vergelijkbaar met de referentiewaarden voor ‘duingrasland-schoon & droog‘. Deze PQ’s zijn iets zuurder en hebben een hoger OM////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 40 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
en N-gehalte. De CEC is gelijkaardig maar ligt tussen het gemiddelde en de maximumwaarde, P totaal ligt tussen het minimum en het gemiddelde. In 2017 is de P-Olsen (biobeschikbaar P) bepaald. P Olsen varieert tussen 5,2 en 12,1 mg/kg DS en is hiermee hoger dan de referentiewaarden alhoewel voor schrale natuur dikwijls de grens van 10 (soms 15) mg/kg DS voor biobeschikbaar P wordt aangehouden. Eveneens moet men er rekening mee houden dat de analysen door 2 verschillende labo’s is gebeurd wat kleine afwijkingen op de resultaten met zich mee kan brengen. PQ 11-5 had oorspronkelijk in vergelijking met de referentiewaarden zeer hoge P totaal waarden. Na de werken in 2009 en 2016 was de pH hoger, is P totaal gezakt naar 235 mg/kg DS (gemiddelde bij de referentielocatie is 232 mg/kg DS) en bedraagt P-Olsen bedraagt 15,2 mg/kg DS. PQ11-1 ligt in een nieuw gegraven jonge duinvallei in 2009. De pH is dezelfde als de gemiddelde van de referentie. Voor OC en N is er een evolutie te zien. Vlak na het afgraven in 2009 heeft de PQ zeer lage OM- en N-waarden die onder de het minimum van de referentie liggen. Naarmate bodemvorming optreedt met o.a. accumulatie van organisch materiaal neemt OC- en N-gehalte toe. In 2017 ligt het OC-gehalte tegenaan het minimum, het N-gehalte is nog steeds zeer laag. P totaal ligt in 2009 en 2017 tussen het minimum en het gemiddelde van de referentie, P Olsen ligt iets boven het maximum van de referentie maar is nog steeds zeer laag. De bodemchemische uitgangssituatie voor de PQ’s 1, 16, 17 was reeds voldoende voedselarm voor de ontwikkeling van duingraslanden. Na 10 jaar beheer zijn de bodemchemische variabelen niet veel veranderd en zijn ze nog steeds voedselarm. Een eerste afgraving op PQ11-5 van ongeveer een 25-tal cm en een beheer van maaien en afvoeren gaf niet de verhoopte resultaten. Op deze locatie was een dikke Ap horizont (44 cm dik) en een begraven dunne 2AC-horizont (tussen 44-50 cm diepte) aanwezig. De analysen van 2009 bevestigden dat de voedselrijkdom nog steeds te hoog was. In 2016 is opnieuw een stukje afgegraven. De nieuwe uitgangssituatie zou nu voldoende voedselarm moeten zijn. Op PQ11-1 is het natuurstreefbeeld een duinvallei. De bodemchemische gegevens tonen aan dat de voedselrijkdom (tussen 0-10 cm) voldoende laag is.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 30.01.2018
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
pagina 41 van 51
5 REFERENTIES FAO, 1990. Guidelines for soil description, 3rd ed., Rome, 70 p. Green, R.N., R.L. Trowbridge & K. Klinka, 1993. Towards a Taxonomic Classification of Humus Forms. A Publication of the Society of American Foresters. Forest Science, Monograph 29, 49 p. Van Delft, B., 2004. Veldgids humusvormen. Beschrijving en classificatie van humusprofielen voor ecologische toepassingen. Alterra, Wageningen, 77 p. Vlaamse Landmaatschappij, 2003. Projectrapport, Noordduinen, 92 p. + kaarten. Vlaamse Landmaatschappij, 2005. Projectuitvoeringsplan, Noordduinen, 61 p., bijlagen + kaarten.
6 KAART
Kaart 1: Noordduinen, situering van de permanente kwadraten met bodembemonstering, onderzochte waterkwaliteit in poelen en peilbuizen.
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// pagina 42 van 51
Noordduinen Monitoring – Abiotiek
30.01.2018
ERROR: ioerror OFFENDING COMMAND: image STACK: -mark-savelevel-