Issuu

Verrekijker

EEN UITGAVE VAN DE VLAAMSE MILIEUMAATSCHAPPIJ - SEPTEMBER 2005

Dossier integraal waterbeleid

Integraal waterbeleid: een waterdichte aanpak Te veel mest, te weinig grond Formaldehyde vervuilt de lucht in huis Een milieuvriendelijk schooljaar!

Inhoud Vooruitkijken

Waterkwaliteit: grenzen aan mest

De Beslissing: een milieuvriendelijk schooljaar

Lastige Vragen aan Phara de Aguirre

Formaldehyde: vervuiler in huis

De Milieuwerker: â€˜Het is niet altijd zo idyllischâ€™

Dossier integraal waterbeleid Integraal waterbeleid breekt steeds verder door Scaldit-project bevordert samenwerking Regenwater, bruikbaar water Overstromingsbeleid: ruimte voor de rivier Minder kan ook: tips & test Samenwerking Land en Water: integraal waterbeheer in de praktijk Vlaanderen valt droog

13 17 20 22 25 26 28

Basisschool De Pinte op wateronderzoek

MIRA-BE voor een beter beleid

Snuif de stadslucht op in Antwerpen

Tegengas

Update

www.vmm.be

Vooruitkijken Beken en rivieren stromen dwars door administratieve grenzen en de vele functies en aspecten van water overschrijden de bevoegdheden van de verschillende overheden en administraties. Met het decreet Integraal Waterbeleid wordt het Vlaamse waterbeleid afgestemd op die complexe realiteit. Beleidsdomeinen zoals milieu en natuur, mobiliteit en ruimtelijke ordening, maar ook verschillende overheden werken samen om complexe problemen zoals overstromingen of slechte waterkwaliteit aan te pakken. Sinds het decreet in werking is getreden, verloopt die samenwerking tussen de waterbeheerders via de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid ( CIW ). Het uiteindelijke doel is een duurzaam waterbeleid: een evenwichtig gebruik van het watersysteem voor al die verschillende functies, zonder het systeem zelf in gevaar te brengen. Als het waterbeleid echt ‘integraal’ wil zijn, is samenwerking ook over de landsgrenzen nodig. De afgelopen drie jaar heb ik als projectmanager van het Scaldit-project in het stroomgebied van de Schelde zo’n internationale samenwerking van dichtbij kunnen meemaken. Hoewel het stroomgebied van de Schelde kampt met grote problemen zoals verontreiniging, verdroging en overstromingen, was Scaldit tot nu toe voor alle partners een erg leerzame en nuttige ervaring. In het integrale waterbeleid speelt de Vlaamse Milieumaatschappij een steeds grotere rol. Als gevolg van de hervorming van de Vlaamse administraties kregen we er immers een aantal taken bij. Natuurlijk blijven we de kwaliteit van het water op de voet volgen. Dat moet ook, als we nog maar in de buurt willen komen van de kwaliteitsdoelstellingen die de Europese kaderrichtlijn Water naar voren schuift. Hoe het gesteld was met de waterkwaliteit in 2004 kunt u lezen in ons jaarrapport Water 2004, dat ook deze maand wordt gepubliceerd. In deze Verrekijker verneemt u alvast heel wat meer over de problematiek van nitraat in het oppervlaktewater, en ongetwijfeld doet u ook inspiratie op om zelf duurzamer om te gaan met water. Ik wens u veel leesplezier.

Frank Van Sevencoten, Administrateur-generaal

Grenzen aan mest Te veel nitraat in het oppervlaktewater, een nieuw Mestactieplan, een nakende Europese veroordeling: de mestproblematiek is opnieuw erg actueel. Wat is er aan de hand in het overbemeste Vlaanderen? ÂŠ Yves Adams

EutrofiĂŤring.

Waterkwaliteit

nitraat eutrofiëring van het oppervlakte-

www.vmm.be

lijk afvalwater en afvalwater van bedrijven

water en van de zee: het water bevat te

en van waterzuiveringsinstallaties bevat-

veel voedingsstoffen, wat tot overmatige

ten nitraten. Kor Van Hoof: ‘In die sectoren

algengroei leidt.

is de laatste 15, 20 jaar echter een grote vooruitgang geboekt, onder meer via zui-

Europa: Nitraatrichtlijn

vering. De vermindering van de stikstofver-

‘In de jaren 80 heeft Europa aan de alarm-

ontreiniging vanuit de landbouw verloopt

bel getrokken,’ zegt Henk Maeckelberghe

veel trager. Daardoor is de landbouw in

van de VMM. ‘Omdat een aantal drinkwater-

Vlaanderen vandaag verantwoordelijk voor

maatschappijen heel hoge nitraatgehaltes

meer dan de helft van de stikstofbelasting

vonden in het grondwater, en ook omdat er

van het oppervlaktewater.’

duidelijk een eutrofiëring aan de gang was van de Noordzee.’ Om aan die twee pro-

Vlaanderen: Mestactieplan

blemen het hoofd te bieden, werd in 1991

Om te kunnen voldoen aan de Europese

de Nitraatrichtlijn uitgevaardigd. ‘Eigenlijk

Nitraatrichtlijn, werd in 1995 in Vlaande-

nogal onhandig, want het probleem met het

ren het eerste Mestactieplan uitgewerkt.

drinkwater en het probleem van de eutrofië-

In 1999 volgde het tweede, MAPIIbis. Het

ring zijn heel verschillende dingen die eigen-

was een hele verandering voor de boeren.

lijk elk een specifieke aanpak vragen.’

Zo mochten ze ’s winters geen mest meer

De Nitraatrichtlijn bepaalt dat er in het

opgelegd – maximale hoeveelheden mest

uitrijden, en kregen ze bemestingsnormen grondwater een maximumconcentratie

die ze op een hectare gras of akkerland

van 50 mg nitraat/l mag zitten, en trekt

mogen uitrijden. Bovendien kreeg elke

dat meteen ook door naar het oppervlak-

boer een maximale mestproductie opge-

tewater. Kor Van Hoof van de VMM : ‘Om

legd, de zogenaamde nutriëntenhalte, zelfs

Door de intensieve veeteelt in Vlaanderen,

het probleem met drinkwater op te lossen

al mocht hij volgens zijn milieuvergunning

herbergen we op een vrij kleine opper-

volstaat die norm. Maar om de eutrofiëring

meer dieren houden.

vlakte een enorm aantal dieren. Die dieren

van de Noordzee en van traagstromende

produceren allemaal mest, en Vlaande-

waterlopen tegen te gaan, zou je eerder

Door de bemestingsnormen moesten de

ren heeft niet voldoende landbouwgrond

naar 10 mg moeten gaan.’ De norm van 50

boeren een deel van hun mest elders dan

om die mest op een milieuverantwoorde

mg halen, blijkt echter al een hele opdracht

op hun eigen velden kwijt geraken. Mest-

manier kwijt te geraken. Mest bevat onder

voor het overbemeste Vlaanderen. Tot op

verwerking en vervolgens uitvoer leek de

andere stikstof. Dat wordt in de bodem

vandaag, bijna vijftien jaar na de publicatie

ideale oplossing, maar dat bleek makke-

omgezet in nitraat en dient als voedings-

van de Nitraatrichtlijn, voldoen ruim vier op

lijker gezegd dan gedaan. Heel wat kip-

bron voor de gewassen. Als er echter meer

de tien MAP-meetpunten – meetpunten die

penmest wordt intussen verwerkt en zelfs

bemest wordt dan de planten nodig heb-

de nitraatvervuiling door de landbouw aan-

uitgevoerd naar het buitenland, maar voor

ben, blijft er te veel nitraat achter in de

tonen – niet aan die norm. Voor het gehele

varkensmest kwam de verwerking niet

bodem. Vanuit de bodem komt het nitraat

meetnet van de VMM is dat het geval voor

echt van de grond, omdat het een dure

terecht in het grondwater en in het opper-

één op zes meetplaatsen.

en moeilijke aangelegenheid is.

water de gezondheid van mens en dier

De landen tuinbouw is immers niet de

In de Nitraatrichtlijn verplicht Europa de

bedreigen. Bovendien veroorzaakt te veel

enige bron van nitraten. Ook huishoude-

lidstaten ook om kwetsbare zones af s

vlaktewater. Zo kan nitraat via het drink-

– zo gekozen dat ze het nitraat meten op

SENTWA-model: los van het weer

plaatsen waar dat alleen van de landbouw

Het MAP-meetnet meet alleen de nitraat-

afkomstig kan zijn, en waar er dus geen

concentraties, maar die zeggen op zich

invloed is van huishoudens of niet-land-

eigenlijk nog niks over de hoeveelheden

bouwbedrijven.’ Per jaar wordt op elk punt

nitraat, of de nitraatvracht, die uiteindelijk

twaalf tot vijftien keer een meting uitge-

in het oppervlaktewater en de zee terecht-

voerd. Omdat nitraat vooral uitspoelt in de

komen. De concentraties hangen immers

winter, en de piek soms voor en soms na

ook af van de hoeveelheid water die op

nieuwjaar valt, worden de meetresultaten

dat moment door de beken en rivieren

niet per kalenderjaar geëvalueerd, maar

stroomt. Om die vrachten te kunnen bere-

Door overbemesting kan nitraat in

per winterjaar, gerekend van begin juli tot

kenen, heeft de VMM het SENTWA-model

het drinkwater terecht komen.

eind juni van het daaropvolgende jaar.

laten ontwikkelen. Aan de hand van allerlei bekende elementen, zoals het land-

De afgelopen jaren toonden de MAP-meet-

bouwareaal, de teelten, de veestapel, het

te bakenen: gebieden waar het probleem

punten een positieve evolutie. In de winter

kunstmestgebruik enzovoort, berekent

nijpender is dan elders, en waar nog stren-

van 1999–2000 voldeden bijna zes op tien

het SENTWA-model hoeveel stikstof uit de

gere maatregelen gelden. Zo mag er in die

MAP-meetpunten niet aan de norm. In de

landbouw er werkelijk in het oppervlakte-

gebieden nog minder mest op het land

winter van 2002–2003 was dat aantal al

water terechtkomt. Nitraat is immers een

worden gebracht. Sinds 2002 is 46 pro-

flink gedaald: nog drie op tien voldeed toen

vorm van stikstof. Kor Van Hoof: ‘Met het

cent van het Vlaamse landbouwareaal

niet aan de norm. In die periode werden

SENTWA-model kunnen we voor een deel

kwetsbare zone. In West-Vlaanderen zijn

ook 550 nieuwe meetpunten in gebruik

de weersomstandigheden uitschakelen,

de nitraatpieken het hoogst: bijna heel de

genomen die niet allemaal twaalf keer wer- zodat we een duidelijker beeld krijgen van

provincie is dan ook aangeduid als kwets-

den bemonsterd.Dat verklaart voor een

de evolutie die aan de landbouw toe te schrijven is. Uit die berekening blijkt dat –

bare zone. Minstens om de vier jaar, en dus

deel het lage cijfer. De twee daaropvol-

zeker opnieuw in december 2005, moet

gende jaren verslechterde de toestand

Vlaanderen de aanduiding van de kwets-

weer, maar dat werd mee beïnvloed door

bare zones herzien.

de weersomstandigheden. Henk Maec-

MAP-meetnet meet nitraat

de, gevolgd door een periode met meer

De Nitraatrichtlijn verplicht de lidstaten

neerslag, heeft altijd hoge nitraatpieken

voorts om de nitraatvervuiling te monito-

tot gevolg. Bij droogte blijven de nitraten

ren. Vlaanderen heeft twee MAP-meetnet-

immers opgestapeld in de bodem en als

ten: een voor het grondwater, dat beheerd

het dan gaat regenen, spoelt alles in een

wordt door de afdeling Water van AMINAL,

keer uit. Dat fenomeen heeft zich de voor-

en een voor het oppervlaktewater, beheerd

bije twee winters gemanifesteerd. Volgens

door de VMM. Het MAP-meetnet van de

ons gaat het structureel niet opnieuw de

VMM begon met 266 meetpunten in 1999

verkeerde kant uit met de nitraatuitspoe-

en werd uitgebreid tot 800 meetpunten

ling in Vlaanderen. Misschien is er geen

in 2002. Henk Maeckelberghe: ‘Wij heb-

verdere verbetering, maar wij hebben niet

ben een heel fijnmazig net dat in Europa

de indruk dat de sector in het algemeen

zijn gelijke niet kent. De meetpunten wer-

lakser is geworden.’

den – in overleg met de landbouwsector

kelberghe: ‘Een lange droogteperio-

Henk Maeckelberghe.

Waterkwaliteit

www.vmm.be

bij gemiddelde neerslag – er tussen 1990 en 2003 een daling is van de stikstofverliezen met 20 procent: er is dus zeker een positief effect.’ Het nitraatprobleem in Vlaanderen blijft echter groot. Henk Maeckelberghe: ‘Neem nu West-Vlaanderen. Die provin© VMM -archief

cie is kwetsbare zone sinds 2002, maar dat heeft nog geen effect gehad. Misschien zijn de bemestingsnormen nog te hoog, maar dat betwijfel ik eerlijk gezegd, want in 60 procent van de meetpunten worden

te schrijven. De minister van Leefmilieu

zich aan verschillende zaken: de afba-

met diezelfde bemestingsnormen wel aan-

voorziet dat het nieuwe MAP volgend jaar

kening van de kwetsbare zones zou te

vaardbare resultaten behaald. Ik vermoed

in werking treedt. Henk Maeckelberghe:

beperkt zijn, het actieprogramma in die

dat het probleem vooral bij de handhaving

‘Het is volgens ons zeker nog te vroeg om

gebieden zou niet streng genoeg zijn en

van de regels ligt. In gebieden met hoge

globaal meer mest toe te laten. Een van

ook de code van goede praktijk en de

nitraatconcentraties gebeurt de bemesting

de elementen die vooropgesteld worden in

rapportering door België zijn niet naar de

blijkbaar vaak niet vanuit de vraag hoeveel

de voorstellen voor het nieuwe MAP is wel

zin van de Europese Commissie. Kor Van

mest de gewassen nodig hebben, maar

dat de afbakening van de kwetsbare zones

Hoof: ‘De Europese Commissie is de pro-

vanuit de hoeveelheid mest die de boeren

flexibel wordt: als de resultaten op de MAP-

cedure tegen België gestart in 1999, zodat

kwijt moeten geraken. Het is geen toeval

meetpunten in een zone goed zijn, zou er

de dreigende veroordeling ook enkel gaat

dat we de meeste zwarte punten vinden in

weer iets meer mogen worden bemest.

over de situatie tot 1999. In de jaren daarna

die gebieden waar de meeste dieren zitten.

Op die manier kun je boeren motiveren en

heeft de Commissie echter nog vele ande-

En blijkbaar komen sluiklozingen van mest

zal ook de sociale controle zijn werk doen.’

re opmerkingen gemaakt, over het recen-

rechtstreeks in het oppervlaktewater ook

Boeren zouden in het nieuwe Mestactie-

tere beleid. Er zou wel eens een nieuwe

nog altijd voor. Het is allemaal heel moeilijk

plan ook weer meer dieren mogen houden,

ingebrekestelling kunnen volgen, als daar

te controleren en nog moeilijker te bestraf-

als ze maar een sluitende oplossing kun-

geen rekening mee wordt gehouden.’

fen. Wij hebben ook begrip voor de boe-

nen voorleggen voor de mest die hun die-

ren: je zal als boer maar in hetzelfde gebied

ren produceren. ‘Zo laat je de markteco-

Volg de MAP-meetresultaten

werken als een cowboy die zich nergens

nomie zijn gang gaan, maar het is wel de

op www.vmm.be/MAP

iets van aantrekt. Op die manier belanden

vraag hoe de kleinere, familiale bedrijven

goedmenende boeren ook in kwetsbare

zich in zo’n systeem staande kunnen hou-

Meer informatie over de waterkwaliteit

zones, met alle beperkingen en economi-

den. Het is niet ondenkbaar dat aan akker-

in Vlaanderen kunt u terugvinden in

sche gevolgen voor hun bedrijf.’

bouwers veel geld zal worden betaald om

het jaarrapport Water 2004. U kunt

hun land te mogen bemesten.’ Een nieuw Mestactieplan

een gratis exemplaar bestellen via het Infoloket, A. Van de Maelestraat 96,

Het Mestactieplan is door de jaren heen

Een Europese veroordeling?

9320 Erembodegem, tel. 053-72 64 45,

verschillende keren aangepast en bijge-

Intussen hangt België een veroordeling

fax 053-71 10 78, info@vmm.be of het

spijkerd. Voor de boeren werd het heel

door het Europees Hof boven het hoofd:

rapport downloaden op

ingewikkeld, zodat de Vlaamse Regering

België is in gebreke gesteld door de Euro-

www.vmm.be/water

heeft beslist om een nieuw Mestactieplan

pese Commissie. De Commissie stoort

Een milieuvriendelijk schooljaar! Op elke school worden stapels papier gebruikt, moeten de klassen worden verwarmd en levert de lunchpauze een hele berg afval op. Enkele tips voor een milieuvriendelijk schooljaar. ¬ Gebruik een brooddoos en een drinkbus en geen aluminiumfolie, brikjes of blikjes. Stop ook je (losse) koekjes voor tijdens de speeltijd in je brooddoos of neem fruit

een balpen leegschrijven, krijg je in juni

dan uit. Zet apparaten zoals computers en

een enorme berg lege balpennen.

TV’s helemaal uit en dus niet in stand-by.

¬ Voor een rekenmachine op zonne-energie hoef je geen batterijen te kopen.

mee als tussendoortje.

warming dan even af.

¬ Ga zuinig om met papier. Gebruik beide zijden van het papier, ook bij het kopiëren.

Schiet in actie

Pen …

Papier dat maar aan een kant beschre- Je bereikt nog meer effect als de hele

¬ Kijk goed na welk schoolgerief van vorig

ven of bedrukt is, is prima kladpapier.

school milieuvriendelijk wordt. Zo kun je

jaar nog bruikbaar is. Elk jaar een nieuwe

¬ Gebruik gerecycleerd papier. Vermijd

– bijvoorbeeld via de leerlingenraad – de

pennenzak is misschien goed voor het

met chloor gebleekt papier of papier met

school aanzetten om drinkfonteintjes te

imago, maar niet voor het milieu.

ECF-label (elementair chloorvrij). Kies lie-

installeren of om het afval beter geschei-

ver zuurstofgebleekt papier, ongebleekt

den in te zamelen. Een zwerfafvalactie rond

gerief. In sommige stiften, lijmen, correc-

papier of papier met TCF-label (totaal

de school, een natuureducatieve wande-

tierollers enzovoort zitten milieugevaarlijke

chloorvrij).

ling, degelijke fietsenstallingen, biologi-

Deuren dicht

1001 manieren om je school milieuvriende-

¬ Gebruik ecologisch verantwoord school-

ren bij het verlaten van het lokaal. Verlucht regelmatig de klas, maar zet de ver-

¬ Gooi geen papiertjes op de grond, in of … en papier rond de school.

¬ Sluit ’s winters ramen, gordijnen en deu-

stoffen: kies dus voor de milieuvriendelijkste soort. Op www.milieukoopwijzer.be

sche maaltijden in de schoolkantine: er zijn

vind je heel wat informatie, ook over mer- ¬ Gebruik milieuvriendelijke transportmid- lijker te maken. ken en verkoopadressen. ¬ Koop duurzaam materiaal: liever een

delen, zoals fiets, step of rolschaatsen of neem het openbaar vervoer.

Meer info?

metalen meetlat dan een plastic lat, lie- ¬ Verspil ook op school geen water: laat de

www.milieuzorgopschool.be

ver een vulpen dan een balpen. Die ene

kraan niet lopen en speel niet met kraan-

www.milieukoopwijzer.be

lege balpen lijkt maar een klein beetje

tjeswater.

afval, maar als alle kinderen elke maand

¬ Verlaat je als laatste de klas? Doe het licht

De Beslissing

Lastige Vragen

www.vmm.be

‘Onnodige verpakking verbieden’ Houdt de milieuproblematiek

je douche komt, dat is fantastisch. Het is

u bezig?

bovendien iets waar je de kinderen bewust

Phara de Aguirre (44)

Ik denk daar wel aan, maar ik besef dat

van kunt maken: als het weinig geregend

Kessel-Lo

ik op dat vlak een enorm luxebeest ben.

heeft, is het water soms gewoon op. Om

Gehuwd, 4 kinderen

We wonen namelijk in een heel groene

ons te wassen, schakelen we dan over

Tv-journaliste

omgeving, met een grote tuin en een

op leidingwater, maar daar springen we

natuurgebied en een provinciaal domein

dan wel zuinig mee om.

vlakbij. Ik word dus elke dag geconfron-

ge in Ter Zake. In Vlaanderen wordt heel veel bouwafval gerecycleerd, maar vaak

teerd met de mooie kanten van het milieu.

Begaat u soms een zonde?

wordt het niet hergebruikt omdat aanne-

Ik heb ooit naast een vleesverwerkend

Elke dag: ik rijd met de auto naar Brussel.

mers verplicht zijn om nieuwe materialen

bedrijf gewoond, en dan zie je natuurlijk

Na Ter Zake ben ik pas om half tien klaar

te gebruiken, bijvoorbeeld door het bestek.

de keerzijde.

en met het openbaar vervoer duurt het

Dat is waanzin. Milieuminister Kris Pee-

twee uur voor ik thuis ben – met de auto

ters zei toen wel dat hij er iets wou aan

Wat doet u zoal voor het milieu?

maar een half uurtje, en dan kan ik mijn

doen. Want als je die secundaire grond-

Ik sorteer heel ijverig. We hebben kip-

man en de oudste kinderen nog zien.

stoffen niet opnieuw gebruikt, heeft recycleren geen zin.

pen om het keukenafval op te eten en ik ben een enorme papierverzamelaar. Het

Wat zou volgens u een goeie

papier wordt hier afwisselend opgehaald

milieumaatregel zijn?

door de gemeente en door de jeugdbewe- Teveel verpakking zou men moeten ver-

Wilt u ook wel eens antwoorden op de

ging. Mijn man is dan een van de ouders

bieden. Flessen shampoo bijvoorbeeld,

Lastige Vragen van onze reporter? Laat

die rondrijden met de bestelwagen. Ik geef

waarom moet je die nog eens

de kinderen ook brooddozen en drinkbus-

per twee verpakken? Een

sen mee naar school en ik doe mijn bood-

heel andere kwestie

schappen met een boodschappentas.

is de recyclage van

dan iets weten aan Katrien Smet, VMM-Infoloket, info@vmm.be,

A. Van de Maelestraat 96, 9320 Erembodegem.

bouwafval. Daarover Ik probeer ook duurzame aankopen te

hadden we onlangs

doen. Zo kocht ik ooit een heel stevige

een reporta-

boekentas voor mijn oudste zoon, die nu 21 is. Mijn jongste van 7 gebruikt die tas nu nog. ’s Zomers neem ik ze altijd eens goed onder handen. Natuurlijk protesteren de kinderen soms, maar ik vind dat ze moeten leren minder te consumeren.

Op welke goede daad voor het milieu bent u best trots? Wij hebben drie grote regenputten voor 15.000 liter regenwater laten installeren. We gebruiken dat water voor de wasmachine, de toiletten, maar ook voor de dou-

che. Het idee dat er puur regenwater uit

Formaldehyde: vervuiler in huis Verf, schoonmaakproducten en zelfs meubelen kunnen de lucht in uw huis behoorlijk vervuilen. Onder meer formaldehyde, een irriterende en kankerverwekkende stof, komt in huis vaak in hoge concentraties voor. Uit metingen die de VMM vorig jaar liet uitvoeren, bleek dat formaldehyde in de buitenlucht echter geen direct probleem vormt. Een onderzoek van Test-Aankoop toonde in april nog maar eens aan dat de lucht binnen vaak sterker verontreinigd is dan de buitenlucht. De consumentenorganisatie mat de formaldehydeconcentraties in 95 woningen en vergeleek die met richtwaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie ( WGO ), die ook door het Vlaamse Gewest zijn overgenomen. Uit de metingen bleek dat in 91 procent van de huizen de concentratie formaldehyde minstens één keer hoger lag dan 10 microgram/m3, de richtwaarde die door de WGO wordt gehanteerd voor gevoelige personen. De drempel van 100 microgram/m3, die is vastgelegd voor normale personen, werd in geen enkel huis overschreden. Er werden echter wel concentraties gemeten tot 90 microgram/ m3. Ter vergelijking: de hoogste buitenconcentratie die de VMM heeft gemeten, was 13 microgram/m3. Spaanplaatgas Formaldehyde, ook wel bekend onder de naam formol, is een zogenaamde vluchtige organische stof ( VOS ). Ze is aanwezig in uitlaatgassen, maar ook in spouwmuurisolatie, spaanplaten,

MDF-platen, multiplex, overgordijnen, tapijt, behang en tabaks-

rook. De stof komt in huis vooral vrij bij schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid. Formaldehyde is kankerverwekkend, kan ogen en slijmvliezen irriteren, allergieën veroorzaken enzovoort. In nieuwbouwwoningen of kleine kinderkamers vol fineermeubelen bijvoorbeeld kunnen

Dracena

de concentraties hoog oplopen. U kunt de concentraties laag

Lucht

www.vmm.be

houden door uw huis goed te verluchten

ter hogere concentraties voorkomen dan

Claeys: ‘Daar werd een concentratie van

en door de hoeveelheid plaatmaterialen te

in het verkeer. Op basis van de geken-

50 microgram/m3 gemeten. Dat is relatief

beperken tot maximum 3 m2 spaanplaat

de emissies hebben we een toptien van

hoog, vooral omdat het kantoor was uit-

per 4 m3. Er zijn overigens ook planten

bedrijven gemaakt en daar zijn we gaan

gerust met een afzuigsysteem.’

die formaldehyde absorberen: onder meer

meten. Die bedrijven bevinden zich vooral

Aloë vera, chlorophytum en dracena.

in West-Vlaanderen en in Limburg in de

Wat zijn nu de voornaamste conclusies

omgeving van Genk.’

van het onderzoek? ‘Ten eerste dat we

Om na te gaan hoe het gesteld is met

Ruim beneden de normen

seerd, want er was geen echte referentie-

Focus op verkeer en bedrijven

de meetmethode hebben geoptimali-

formaldehyde in de buitenlucht, heeft de

Op de plaatsen met druk verkeer werden

methode beschikbaar. Formaldehyde

VMM vorig jaar metingen laten uitvoeren

gemiddelde dagconcentraties gemeten tus-

meten, blijft echter wel een dure zaak.

door de Vlaamse Instelling voor Techno-

sen 4 en 8 microgram/m3. In de buurt van

Daarom hebben wij daggemiddelden

logisch Onderzoek ( VITO ). ‘We hadden

de bedrijven lagen de daggemiddelde con-

gemeten, en geen halfuurswaarden. Had-

eigenlijk geen recente gegevens over

centraties tussen 5 en 13 microgram/m3.

den we gemiddelden per half uur gemaakt,

formaldehydeconcentraties in de bui-

In Beringen, waar op een neutrale plaats

dan hadden we lokaal waarschijnlijk wel

tenlucht,’ zegt Natacha Claeys, die voor

de zogenaamde achtergrondconcentra-

hogere concentraties gezien. De tweede

de VMM het project coördineerde. ‘Aan-

tie werd gemeten, lagen de waarden tus-

conclusie is dat er in de buitenlucht met

gezien formaldehyde ook een ozonvor-

sen 3 en 5 microgram/m3. Afgezien van

formaldehyde blijkbaar niet echt grote

mend gas, is het een van de parame-

twee metingen in de buurt van bedrijven,

problemen zijn, hoewel we natuurlijk niet

ters waarvan we op vraag van Europa

lagen alle waarden ruim beneden de WGO-

kunnen uitsluiten dat in de buurt van een

de concentraties opvolgen.’ Uit indica-

normen. Naast de metingen in de omge-

bedrijf de concentraties te hoog kunnen

tieve metingen was echter wel bekend

vingslucht werd één binnenhuismeting

oplopen. Ik sluit zeker niet uit dat we nog

dat in de buurt van sommige bedrijven

gedaan, in een rokerig kantoor. Natacha

gerichter gaan meten.’

verhoogde concentraties formaldehyde voorkomen. Dat is onder meer het geval bij spaanplaatproducenten. Spaanplaten bestaan immers uit houtsnippers of vezels die worden gemengd met formaldehydelijm en daarna worden samengeperst. In het voorjaar en in de zomer van 2004 werden op 12 plaatsen metingen uitgevoerd, enerzijds op plaatsen met druk verkeer en anderzijds in de buurt van bedrij-

Hou formaldehyde buiten • • • • • • •

ven die veel formaldehyde uitstoten. ‘Het verkeer is verantwoordelijk voor het overgrote deel van de formaldehyde-uitstoot. In de buurt van bedrijven kunnen ech-

•

Verlucht uw huis zoveel mogelijk. Hou de kamertemperatuur tussen 18 en 24°C en de relatieve vochtigheidsgraad tussen 30 en 70%. Rook niet in huis. Laat uw auto niet draaien in een garage die met de woning is verbonden. Kies meubelen uit vol hout en natuurlijke producten, of op zijn minst producten die weinig formaldehyde bevatten. Bevestig vast tapijt met zelfklevende plakband liever dan met lijm. Sluit openingen in meubelen uit spaanplaat zorgvuldig af en bewerk ze met een goed dekkende ecologische verf of vernis. Sluit potten met lijm, verf of vernis zorgvuldig af en bewaar ze niet of zo kort mogelijk. s

De Milieuwerker

‘Het is niet altijd zo idyllisch’ We ontmoeten drie VMM-medewerkers op de oever van een oude Schelde-arm in Nazareth, waar ze sondes plaatsen in een overstort van de riolering. Zo’n overstort biedt een uitweg aan het rioolwater, als de riolering overbelast geraakt, bijvoorbeeld door hevige regen.

(v.l.n.r.) Marc D’hollander, Herwig De Jonge en Philippe Vertonghen Werk: Technici overstortmeetnet VMM

‘Normaal gezien mag een overstort maxi-

pe: ‘Ook gassen kunnen gevaarlijk zijn.

De VMM begon in 2003 met de uitbouw

mum zeven keer per jaar overlopen in de

Daarom hangen we een gasdetectietoe-

van het overstortmeetnet. De twee tech-

beek of de rivier,’ zegt Philippe. ‘Maar uit

stel in de put. Onlangs, in Ninove, zijn we

nische ploegen die elke dag op de baan

onze metingen blijkt dat sommige over-

moeten stoppen met werken omdat er

zijn, hebben nu ongeveer 200 meetpunten

storten constant overlopen. Dat is een

te veel koolstofmonoxide ( CO ) in de put

uitgerust. Philippe: ‘Een nieuw meetpunt

ramp voor het oppervlaktewater’.

hing, door uitlaatgassen van vrachtwa-

installeren, duurt ongeveer twee dagen.

gens. Dan ben je echt wel blij dat je met

Daarnaast doen we het onderhoud en ook

drie bent.’

bureauwerk. Die afwisseling bevalt mij

Eén man blijft boven Om de sondes te plaatsen moet Herwig

Naam:

wel, en we hebben een goed team. Het

de put in. ‘We wisselen wel af, want het

Alarm: overstort!

is soms vuil werk, maar iemand moet het

moet nog leuk blijven, hé. Hier is de rio-

In het overstort worden vijf sondes gehan-

doen. En als het meetnet goed werkt en

lering zo’n vijf meter diep, maar vooral

gen die verbonden zijn met een logger.

je kunt er goede rapporten uithalen, dan

de stroming en het slib kunnen gevaar-

Philippe: ‘De logger wekt om de tien

geeft dat voldoening.’ Herwig en Marc

lijk zijn.’ Ook de omgeving waar de riool-

minuten de sondes en houdt de gemeten

vallen hem bij. ‘Het is vuil werk, maar dat

put zich bevindt, kan verschillen. Marc:

waarden bij. Is er een overstort of komt het

wordt gecompenseerd door de goeie

‘Het is niet altijd zo idyllisch als hier. Soms

water tot op tien centimeter van de over-

sfeer. Je moet goed overeenkomen en

werken we in putten midden op de rijweg.

stortmuur, dan gaat de logger in verhoog-

elkaar kunnen vertrouwen. We lachen en

Dan daalt er iemand af aan de driepikkel

de logging en worden de waarden van de

we zeveren wel eens , maar als we in de

boven de put. Er blijft altijd minstens één

sondes om de minuut bijgehouden. Elke

put kruipen, weten we dat we op de ande-

man boven, maar je mag er toch niet aan

avond worden al die gegevens via een

ren kunnen vertrouwen.’

denken dat er eens een auto of vracht-

modem doorgestuurd naar de centrale

wagen tegen de driepikkel rijdt.’ Philip-

server van de VMM in Aalst.’

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Een watersysteem vormt één geheel. Veranderingen stroomopwaarts hebben bijvoorbeeld onvermijdelijk gevolgen stroomafwaarts. Het waterpeil en de kwaliteit van ons oppervlaktewater beïnvloeden de waterstand en de kwaliteit van ons grondwater. Bij ingrepen op het watersysteem moet het volledige systeem worden bekeken, met al zijn aspecten zoals oppervlaktewater, grondwater, waterbodem, oevers, fauna en flora, enzovoort. Die aanpak moet in elk geval leiden

De stille revolutie

tot duurzaam waterbeheer. Dat wil zeggen dat het watersysteem wordt gebruikt voor verschillende doeleinden

Integraal waterbeleid breekt steeds verder door

zoals scheepvaart, drinkwater, industrie, landbouw, enzovoort zonder dat het uit evenwicht geraakt, zodat ook de volgende generaties er nog van kunnen

Het waterbeleid maakt een stille revolutie door. Stap voor stap wordt gewerkt aan een integraal waterbeleid over alle administratieve en landsgrenzen heen. Op het Vlaamse niveau speelt de VMM daarbij een centrale rol.

genieten. Dat zijn, heel kort gezegd, de principes van integraal waterbeleid. Win-win Het bovenstaande lijkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk is een integrale aanpak niet zo eenvoudig. Bijna elk watersysteem wordt immers doorsneden door vele lands- en administratiegrenzen. Bovendien is het vaak moeilijk om alle functies van het watersysteem in evenwicht te houden. Natuur en recreatie, allemaal goed en wel, maar wie zijn huis onder water ziet lopen doordat de nabijgelegen rivier buiten zijn oevers is getreden, wil in de eerste plaats dààrvoor een oplossing. En die oplossing, zo denken de meeste mensen, is een dijk. Het liefst een hoge. ‘Dat is een begrijpelijke reactie’, zegt Lieve De Roeck van de VMM. ‘In een aan-

Lieve De Roeck

tal gevallen ís een dijk ook de juiste s

oplossing - maar zeker niet altijd. Vaak verplaatst een dijk de wateroverlast naar de buren stroomafwaarts, die dan óók weer

Vier stroomgebieden, 11 bekkens

een dijk moeten bouwen, enzovoort. Als je de oorzaak van de wateroverlast weg-

Er liggen vier stroomgebieden op het

water en het kustwater zijn toegevoegd.

neemt, bijvoorbeeld door een gebied te

Vlaamse grondgebied: de Schelde, de

De rivieren op het Vlaamse grondge-

laten overstromen waar het water weinig

Maas, de IJzer en de Brugse Polders.

bied worden dus overkoepeld door

schade aanricht, zijn er niet overal hoge

Die twee laatste zijn toegevoegd aan het

twee internationale stroomgebiedsdis-

dijken nodig. En als dat overstromingsge-

stroomgebiedsdistrict van de Schelde.

tricten: dat van de Maas en dat van de

bied na verloop van tijd tot een broedplaats

Een stroomgebiedsdistrict is het stroom-

Schelde. In Vlaanderen zijn die beide

voor zeldzame vogels uitgroeit, is meteen

gebied van een grote rivier waaraan om

stroomgebiedsdistricten opgedeeld

ook de natuur een handje geholpen.’

administratieve redenen de stroomge-

in elf bekkens, die zelf verder worden

bieden van een kleine rivier, het grond-

onderverdeeld in deelbekkens.

Integraal waterbeleid streeft ernaar om zoveel mogelijk dergelijke win-winsituaties te creëren. ‘De keuze voor meer evenwicht tussen alle aspecten van het watersysteem is vooral een zaak van efficiëntie. Het heeft geen zin om maatregelen te nemen die direct economisch nut hebben maar tegelijk ecologisch nefast zijn. Want uiteindelijk moeten daarvoor weer andere maatregelen worden genomen. Dat is dubbel verlies van tijd en geld.’ Afstemming De principes van integraal waterbeleid zijn intussen al een tijdje bekend en worden langzamerhand ook algemeen aanvaard. Iedereen is er zich van bewust dat een geïntegreerde aanpak per watersysteem veruit het efficiëntst is. Alleen: de administratieve werkelijkheid zoals ze in de loop der jaren is gegroeid, komt niet echt met

dat geïntegreerde ideaal overeen. Alleen al in Vlaanderen zijn er aparte instellingen die zich bezighouden met oppervlaktewater, grondwater, neerslag en afvalwater, en daarbinnen nog aparte instanties die aandacht hebben voor scheepvaart, industrie, landbouw, natuur en milieu. Dat is niet noodzakelijk een slechte zaak: specia© Yves Adams

lisatie heeft voordelen, en een kleine beek Scheldeschor aan de Notelaer in Bornem.

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Polder aan de Schelde

hoeft niet beheerd te worden door een

deren en waakt erover dat iedereen bij

gegeven aan de bepalingen van de Euro-

centrale instantie in Brussel. Maar er moet

de opmaak van de waterbeheerplannen

pese kaderrichtlijn Water. Ook op andere

wel overleg en samenwerking zijn tussen

dezelfde aanpak hanteert. De CIW levert

gebieden werpt de coördinatie van de

alle bevoegde diensten, zodat iedereen

ook de Vlaamse inbreng in de internatio-

CIW vruchten af. Zo hebben we onlangs

zijn maatregelen op de andere betrokke-

nale stroomgebiedbeheerplannen.

nen kan afstemmen.

richtlijnen voorbereid die onder andere gemeenten kunnen gebruiken als ze hun

Mijlpaal

vergunningen aan de watertoets onder-

Het decreet Integraal Waterbeleid dat

‘Het decreet is werkelijk een mijlpaal’, zegt

werpen. Voorts hebben we praktische

sinds november 2003 in Vlaanderen van

Lieve De Roeck, die ook secretaris is van

voorbereidingen getroffen voor de over-

kracht is, legt vast hoe die samenwerking

de CIW. ‘Het heeft een heel nieuwe dyna-

legstructuren in de bekkens, maar daar-

precies moet verlopen. Het verdeelt de

miek aan het waterbeleid gegeven en de

voor wachten we nog op een beslissing

stroomgebieden op het Vlaamse grond-

samenwerking duidelijk versterkt. Soms

van de Vlaamse Regering. Kortom, de

gebied onder in bekkens en deelbekkens.

gaat dat moeizaam, want iedereen heeft

samenwerking staat op de sporen en de

Daarvoor moeten de betrokken overheden

uiteraard eigen prioriteiten en visies. Maar

eerste resultaten zijn er. Stapje voor stap-

dan een waterbeheerplan opstellen. Het

er is overleg en het gaat vooruit.’

decreet voert ook een aantal instrumenten

je wordt het geïntegreerde waterbeleid in de praktijk gebracht.’

in om het waterbeleid te vergemakkelijken, ‘Overal is gestart met de opmaak van waterbeheerplannen, waarbij de CIW

Afspraak in 2006

een sleutelrol aan de Coördinatiecommis-

erover waakt dat ze onderling afge-

Wat merkt de doorsnee burger van al dat

sie Integraal Waterbeleid ( CIW ) onder voor-

stemd zijn. De waterbeleidsnota, waarin

werk? Momenteel nog niet zoveel. ‘De

zitterschap van Frank Van Sevencoten, de

de Vlaamse Regering haar visie op het

filosofie achter integraal waterbeleid is

administrateur-generaal van de VMM. Die

integrale waterbeleid uit de doeken doet,

relatief jong en het decreet is nog recent.

commissie is een ambtelijk overlegplat-

is grotendeels door de CIW voorbereid.

De structuren van de CIW, de bekkens en

form voor alle betrokken partijen in Vlaan-

Binnen de CIW wordt tevens uitvoering

de deelbekkens zijn momenteel nog niet

zoals de watertoets (zie p. 24). En het geeft

Oeverversteviging ter hoogte van Sint-Amands.

officieel vastgelegd in uitvoeringsbesluiten, al zijn ze informeel wel al opgestart. Pas tegen eind dit jaar zullen de eerste waterbeheerplannen in een eerste ontwerp gegoten zijn. Dat ontwerp zal dan aan het grote publiek worden voorgelegd. Pas dan zullen de mensen te zien krijgen wat het geïntegreerd waterbeleid concreet kan inhouden voor het water in hun omgeving, en het landschap eromheen. Uiteraard zullen ze op dat ogenblik ook inspraak hebben in die plannen: communicatie en participatie zijn belangrijke pijlers van het waterbeleid zoals het nu vorm krijgt.’ Meer informatie over integraal waterbeleid en de CIW vindt u op de website www.ciwvlaanderen.be 16

De VMM heeft het decreet Integraal Waterbeleid samengevat in de bevattelijke brochure Mijlpaal voor het Vlaamse waterbeleid. Over de waterbeleidsnota maakte de CIW een informatieve brochure. Beide brochures kunt u gratis aanvragen bij het Infoloket van de VMM.

Europa wijst de weg Het decreet Integraal Waterbeleid komt niet zomaar uit de lucht vallen. In heel Europa evolueren de geesten al een tijdje in de richting van integraal waterbeleid en van meer samenwerking binnen eenzelfde stroomgebied. De Europese kaderrichtlijn Water die op 23 oktober 2000 van kracht werd, legt daarover een aantal basisprincipes vast waaraan alle Europese lidstaten zich moeten houden. Het decreet Integraal Waterbeleid vertaalt de principes van de kaderrichtlijn in Vlaamse regelgeving en gaat tegelijk een stuk verder. Zo geeft de kaderrichtlijn Water wel regels in verband met stroomgebieden, maar spreekt ze niet over bekkens of deelbekkens. Het decreet doet dat wel. Bovendien schenkt de kaderrichtlijn Water weinig aandacht aan wateroverlast, in tegenstelling tot het decreet. Het hoofddoel van de kaderrichtlijn Water is om tegen eind 2015 in alle Euro-

pese wateren een goede toestand te bereiken, zowel op ecologisch als op chemisch vlak. Een bijzonder ambitieuze doelstelling, zeker als je de huidige toestand van de Vlaamse oppervlaktewateren bekijkt. ‘De kaderrichtlijn is dan ook in de eerste plaats een inspanningsverplichting’, zegt Veronique Van Den Langenbergh van de VMM. ‘Ze legt alle landen een methodiek op om de goede toestand van het oppervlakte- en grondwater te bereiken: ieder stroomgebied moet de huidige en de gewenste toestand beschrijven, en een realistisch plan opmaken om tot die gewenste toestand te komen. Natuurlijk beseft iedereen dat de Schelde niet de waterkwaliteit van een Noorse fjord gaat halen, want daarvoor verschillen beide gebieden te sterk op het vlak van bevolking en industrie, reliëf, neerslag, enzovoort. De kaderrichtlijn houdt ook rekening met die verschillen. Maar zomaar bij de pakken blijven zitten, is niet toegestaan.’

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Scaldit

bevordert samenwerking

Integraal waterbeleid beperkt zich niet tot Vlaanderen. De twee grootste rivieren die Vlaanderen rijk is, stromen door meer dan één land en dus is ook internationale samenwerking nodig. Om de samenwerking voor alvast een van die rivieren, met name de Schelde in goede banen te leiden, is het pilootproject Scaldit opgestart. Veronique Van Den Langenbergh

De Europese kaderrichtlijn Water legt

2006 en wordt gedeeltelijk gefinancierd

Scaldit-project. ‘Het is vooral een goede

zeker niet alles vast over de toepassing

door het Europese samenwerkingspro-

test van de internationale samenwer-

van de richtlijn in een stroomgebiedsdis-

gramma Interreg III B.

trict. Er zijn wel een aantal richtsnoeren

king binnen een stroomgebied’, zegt ze. ‘Binnen Scaldit zitten we met overhe-

opgesteld om de werking te concretise-

Scaldit is het enige pilootproject dat een

den van verschillende niveaus én met

ren, maar vòòr die richtsnoeren in de hele

volledig internationaal stroomgebiedsdis-

twee talen: Nederlands en Frans. Dat

EU werden toegepast, wilde men eerst

trict beslaat. Het is ook het grootste pro-

brengt nogal wat tolk- en vertaalwerk

testen of ze in de praktijk wel haalbaar

ject van de vijftien. In totaal nemen er zes

mee, wat de zaken vertraagt en de kos-

zijn. Daarom werden in heel Europa 15

partners aan deel uit de drie landen waar

ten de hoogte injaagt. Het Scheldedis-

pilootprojecten opgestart. Scaldit (van

de Schelde doorheen stroomt: Frankrijk,

trict is op Europese schaal een klein dis-

Scaldis, het Latijnse woord voor Schelde,

België en Nederland.

trict, maar toch merk je de onderlinge

en Integrated Testing) is er één van. Het

culturele verschillen. En uiteraard heeft

project legt de basis voor een integraal

N/F

iedereen eigen visies en prioriteiten. Dat

waterbeheer in het stroomgebiedsdistrict

Veronique Van Den Langenbergh ( VMM )

van de Schelde. Het project loopt tot eind

verzorgt het dagelijkse beheer van het

is binnen Vlaanderen al zo, dus zeker op dit niveau.’ s

van het stroomgebied is onlangs gepu-

Nuttig project

ste fase van de kaderrichtlijn doorlopen,

bliceerd: we hebben het stroomgebieds-

Scaldit kost de VMM en de andere part-

met name de analyse van het district, en

district gekarakteriseerd, een druk- en

ners heel wat energie. Is het project al die

Het Scalditproject heeft nog maar de eer-

zelfs dat bleek al omslachtiger dan op

impactanalyse gemaakt, en een economi-

moeite wel waard? ‘Volgens mij zeker wel.

het eerste gezicht verwacht. ‘Het is soms

sche analyse uitgevoerd. Dat is de eerste

Op zichzelf zijn we natuurlijk niet verplicht

moeilijk om vergelijkbare gegevens te ver-

stap naar het stroomgebiedbeheerplan,

om op deze manier samen te werken: de

zamelen voor het volledige district. Gege-

dat tegen 2008 aan het publiek zal wor-

kaderrichtlijn Water zegt alleen dat er ‘een’

vens in de verschillende regio’s worden

den voorgelegd.’

samenwerking moet zijn. Maar Vlaande-

vaak op een andere manier gegenereerd 18

ren ligt centraal in het stroomgebied. Het

of zijn niet beschikbaar op dezelfde geo- Zoals verwacht laat de beschrijving van de

alternatief was om met alle andere part-

grafische schaal, op hetzelfde detailni-

huidige toestand een weinig fraai beeld

ners afzonderlijk samenwerkingen te

veau of in hetzelfde formaat.’

zien: het water in het Scheldestroomge-

beginnen, en dan is deze methode toch

bied is overal van een matige tot slechte

een stuk efficiënter en sneller. Het is niet

Goede vorderingen

kwaliteit. ‘Het is ook een heel dichtbe-

toevallig dat Vlaanderen de belangrijkste

Ondanks al die verschillen en hindernis-

volkt gebied, met veel landbouw en indu-

trekker van het project is.’

sen maakt het project goede vorderingen,

strie. De druk op het watersysteem van

vindt Veronique. ‘We zitten op schema.

de Schelde is groot, en dat merk je.’ (zie

‘Bovendien heeft Scaldit ons een veel

De beschrijving van de huidige toestand

kaderstukje).

beter zicht gegeven op de aanwezige ken-

www.vmm.be

Dossier integraal waterbeleid

u Schelde ter hoogte van Sint-Amands. w Binnenscheepvaart op de Benedenschelde. Schor ter hoogte van Doel.

Veel mensen, weinig natuur Het Scheldestroomgebiedsdistrict

trict 2.518 geïnventariseerde bedrijven.

heeft een oppervlakte van 36.416 km2

Ook de landbouw is prominent aanwe-

en behoort daarmee tot de kleinere

zig in het district, met 2,2 miljoen hec-

nis en methodes van de andere partners.

internationale stroomgebiedsdistricten

tare landbouwgrond: 61% van de totale

We weten nu veel beter wat de overeen-

binnen Europa. Ongeveer de helft van

oppervlakte.

komsten en de verschillen zijn, en hoe we

het stroomgebiedsdistrict ligt op Frans

Natuurgebieden zijn dan weer erg

het best samenwerken om voor iedereen

grondgebied en ongeveer een derde op

schaars in het stroomgebied van de

een maximaal resultaat te halen. Op ter-

Vlaams grondgebied.

Schelde. Ze nemen nog geen 8 % van

mijn zal dat heel wat betere resultaten

Het Scheldestroomgebiedsdistrict

de totale oppervlakte in. Het grootste

opleveren dan een lossere samenwer-

is met 353 inwoners per km2 bijna drie

gedeelte van de natuurgebieden in het

kingsvorm. De Schelde zal er zeker baat

keer zo dicht bevolkt als het Europese

district zijn bossen. Waterrijke gebieden

bij hebben!’

gemiddelde. De clusters Leie, Beneden-

en andere natuurgebieden maken elk

loop Schelde en Zenne tellen het groot-

slechts 6% uit van de totale oppervlak-

Meer informatie over het Scaldit-project

ste aantal inwoners en bovendien de

te aan natuur.

vindt u op de website www.scaldit.org

meeste industrie. In totaal telt het dis-

Regenwater = bruikbaar water In het integrale waterbeleid is ook voor de huishoudens een rol weggelegd. Zo gebruiken we te veel hoogwaardig water, zoals leidingwater en grondwater, voor activiteiten waarvoor we net zo goed regenwater kunnen gebruiken. De WC spoelen met drinkwater: eigenlijk rijmt dat niet. Waarom regenwater? Het grondwater, waaruit ook veelal ons drinkwater wordt geput, is maar beperkt beschikbaar. Regenwater daarentegen valt jaar in, jaar uit gewoon uit de lucht. Waarom het dan niet gebruiken? Het is beter voor het milieu, het is gratis en doordat het zacht water is, met weinig kalk, is het voor sommige toepassingen zoals de wasmachine zelfs gewoon beter dan leidingwater. Waarvoor kunt u regenwater gebruiken? Om de tuin te begieten, de auto te wassen of te poetsen met regenwater hebt u niet meer nodig dan een ouderwetse ton. Maar u kunt ook verder gaan, zoals in heel wat woningen nu al gebeurt. Door in een regenwaterput en een goed afgescheiden tweede circuit te voorzien, kunt u regenwater ook gebruiken voor de wasmachine en de spoeling van het toilet. Op die manier kunt u tot de helft besparen op uw drinkwatergebruik. De totale kostprijs van een regenwaterinstallatie varieert tussen 2000 en 4000 euro. Voor de persoonlijke hygiĂŤne, de vaat en om te koken of te drinken blijft leidingwater echter aangeraden. Regenwaterput verplicht? In sommige gevallen zijn bouwers verplicht een regenwaterput te installeren. Wie? Iedereen die een stedenbouwkundige vergunning wil krijgen om een gebouw met een horizontale dakoppervlakte groter dan 75 m2 te bouwen of herbouwen. Ook wie de dakoppervlakte van een gebouw uitbreidt met meer dan 50 m2 is verplicht. ÂŠ Jan Caudron

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Eisen? De regenwaterput moet aan de

Van het Vlaamse Gewest: als uw gemeen-

volgende eisen voldoen:

te een samenwerkingsovereenkomst heeft

¬ De inhoud van de regenwaterput is

of de regenwaterafvoer van de riolering.

getekend, doet het Vlaamse Gewest er

afhankelijk van het horizontale dakop-

Alleen als dat niet kan, wordt de over-

soms nog een subsidie bovenop. De aan-

pervlak, met een minimum van 3000

loop aangesloten op de riolering.

vraag en de uitbetaling lopen dan via de

liter.

gemeente. Let wel: om de subsidie te kun-

¬ De regenwaterput ontvangt het regen- Uitzonderingen? De verplichting geldt

nen krijgen moet u aan een aantal bijko-

water van de volledige dakoppervlakte.

niet:

mende voorwaarden voldoen. Ook daar-

Alleen bij een gesloten bebouwing die

¬ voor gebouwen met een rieten dak of

over kan uw gemeente u meer informatie

herbouwd wordt, volstaat de afwatering

een groendak

geven.

van de helft van het horizontale dakop- ¬ voor gebouwen op percelen kleiner dan pervlak.

3 are

¬ Er wordt een pomp aangesloten op de

Voor meer informatie over de installatie, de dimensionering, het onderhoud en de

put, om het gebruik van het regenwater

Kunt u subsidies krijgen?

mogelijk te maken, of de aftappunten

Van de gemeente: heel wat gemeenten

lijke voorschriften, subsidies enzovoort,

moeten gravitair (door de werking van

geven een subsidie voor de installatie van

kunt u terecht bij het Waterloket op het

kostprijs van regenwaterputten, wette-

de zwaartekracht) worden gevoed.

een regenwaterput. Om te weten of uw

gratis nummer 0800 99 004, of surf naar

¬ De overloop van de regenwaterput

gemeente ook subsidies geeft en onder

www.waterloketvlaanderen.be

wordt aangesloten op een infiltratie-

welke voorwaarden, neemt u het best

bed, een gracht, het oppervlaktewater

contact op met uw gemeente.

Laat het water infiltreren

Er zijn verschillende infiltratietechnieken. U kunt regenwater onmiddellijk laten infiltreren in grasstroken of door middel van doorlaatbare materie zoals steenslag, dolomiet, grasbetontegels enzovoort. U kunt het water ook bergen en laten infiltreren in een infiltratiekom of een wadi. En er bestaan zelfs ondergrondse installaties om regenwater te laten infiltreren. Welk systeem haalbaar is voor u, hangt onder meer af van de doorlaatbaarheid van de grond en van de hoogte van de grondwatertafel. U vraagt dus beter deskundig advies voor u eraan begint. In bepaalde gevallen geldt een verplichting om een infiltratievoorziening aan te leggen, meer bepaald als u een verhard grondoppervlak aanlegt groter dan 200 m2 dat bestaande infiltratiemogelijkheden vernietigt. Ook over infiltratietechnieken vindt u meer info bij het Waterloket.

Ook door regenwater in de bodem te laten infiltreren, helpt u het milieu vooruit. Regenwater dat langzaam de bodem kan insijpelen, kan immers de grondwaterreserves aanvullen. Bovendien helpt het overstromingen voorkomen. Die ontstaan immers onder meer doordat er te veel verharde oppervlakten zijn waarlangs het regenwater te snel wordt afgevoerd.

21 Een andere manier om de afvoer van regenwater te verminderen, is een groendak. Dat is een dak bedekt met levende planten. Voor een groendak met mossen, vetplanten en kruiden is geen aangepaste dakconstructie nodig. Misschien een idee? Meer informatie: www.bosengroen.be

Ruimte voor de rivier

Ook overstromingsbeleid wordt integraler De voorbije jaren hebben delen van Vlaanderen geregeld te kampen gehad met overstromingen. Integraal waterbeleid introduceert een heel nieuwe aanpak om dat overstromingsgevaar te beheersen. Rivieren krijgen meer ruimte zodat ze minder snel buiten hun oevers treden. En tegelijk gaat er meer aandacht naar andere aspecten dan veiligheid alleen.

meer water bufferen en hun peil minder fors en minder plots stijgt. Gecontroleerd overstromingsgebied Hoe wordt die theorie nu in de praktijk gebracht? Een mooi voorbeeld is het gecontroleerd overstromingsgebied ( GOG ) Kruibeke-Bazel-Rupelmonde, onderdeel van het Sigmaplan dat in 1977 werd opge-

Overstromingen zijn een natuurlijk en

dat die regen zo snel in de beken en rivie-

steld om de Schelde te beschermen tegen

onvermijdelijk gegeven. Nog niet zo lang

ren terechtkomt, doet het water sneller

stormtij.

geleden gingen de meeste overheden en

stijgen dan normaal. ‘De Zeeschelde, het deel van de Schelde

burgers er echter van uit dat overstrominVlaanderen heeft, na Monaco en Vati-

tussen Gent en de Belgisch-Nederlandse

houden, als de dijken maar hoog genoeg

caanstad, de meeste verharde oppervlak-

grens, is een uitzondering in Vlaanderen’,

waren. Het huidige waterpeilbeheer kiest

te per m2 ter wereld. Regen die anders in

zegt Stefaan Nollet van de NV Waterwe-

er niet langer voor om overstromingen

de grond zou sijpelen, stroomt daardoor

gen en Zeekanaal. ‘Het grote overstro-

tot elke prijs tegen te houden, maar wel

rechtstreeks naar de riolering en van daar

mingsgevaar komt hier meestal niet door

om de schade te minimaliseren. Op veel

uit naar de beken. En omdat die in het ver-

dagenlange regens, maar onder invloed

plaatsen is die schade beperkt en in som-

leden meestal rechtgetrokken en ingeko-

van het getij. Bij stormtij wordt het getij

mige gebieden kunnen overstromingen

kerd zijn, voeren ze dat water in sneltempo

namelijk opgestuwd, zodat een hoge

zelfs positieve effecten hebben. Elders,

af naar de rivieren, die de vloed niet kun-

golf vanuit de zee het land intrekt. Zodra

zoals in dichtbevolkte gebieden, moe-

nen slikken en buiten hun oevers treden.

ze voorbij is, is het gevaar geweken. Bij

ten ze absoluut worden vermeden. Over-

Door het betongehalte van onze waterlo-

normale overstromingen, die door hevi-

stromingen moeten dus zo gecontroleerd

pen te verminderen en ze waar mogelijk

ge regen worden veroorzaakt, stijgt het

mogelijk gebeuren, op plaatsen waar dat

hun natuurlijke, meanderende loop terug

water langzamer en trekt het ook langza-

verantwoord is. Een gebied met dichte

te geven, kunnen we ervoor zorgen dat ze

mer weer weg.’

bebouwing moet veel beter worden beveiligd dan een gebied zonder bebouwing – zelfs al loopt het onbebouwde gebied een grotere overstromingskans. Daarnaast wil de overheid ook meer aandacht besteden aan een natuurlijker waterbeleid. Niet alleen hevige regenval veroorzaakt overstromingen. Ook het feit Bazelse polder

gen wel degelijk konden worden tegenge-

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Om het overstromingsgevaar tegen te

jaren ook meer aandacht gekregen voor

veiligheid in het Scheldebekken wél nog

gaan, voorzag het Sigmaplan in een sub-

andere aspecten dan de veiligheid, met

doen stijgen, onder meer door nog meer

stantiële dijkverhoging én gecontroleer-

name voor natuur en recreatie. Delen van

overstromingsgebieden in te richten. Dat

de overstromingsgebieden. Die zijn ook

het gebied zullen dagelijks overstromen,

is veel natuurlijker dan zo’n megaproject:

grotendeels gerealiseerd. Alleen het over-

zodat hier een interessant schorren- en

in feite geeft het de Schelde een stuk van

stromingsgebied Kruibeke-Bazel-Rupel-

slikkenlandschap ontstaat. Er komt een

zijn natuurlijke bedding terug. Een rivier

monde is nog niet voltooid. ‘Het is dan

weidevogelgebied van 150 hectare, en

die meer ruimte krijgt, zal niet meer zo

ook het grootste gebied, en mede daar-

een bos van 100 hectare, deels ter com-

makkelijk overstromen.’

door het ingewikkeldst om aan te leggen.

pensatie voor het bos dat verdwenen is bij

Onder meer het gewestplan moest ervoor

de aanleg van de ringdijk. Het wordt echt

Nederland heeft wel een mechanische

worden veranderd. Intussen zijn we goed

een mooi stukje natuur, met bovendien

stormvloedkering. Zijn ze in Vlaanderen

opgeschoten met de plannen en kunnen

ruimte voor wandelaars en fietsers.’

lakser, of hebben de Nederlanders over-

we ze voorleggen aan de burgers, om ze

dreven? ‘Het is vooral een heel andere

eventueel bij te sturen. Maar zelfs als de

Ruimte voor de rivier

situatie. Nederland ligt, zoals bekend,

plannen zijn goedgekeurd, zal het nog

Intussen wordt het Sigmaplan ook volop

grotendeels onder de zeespiegel. Een

een aantal jaren duren voor het gebied

geactualiseerd, en dat gebeurt zoveel

overstroming heeft daar veel rampzaliger

volledig gerealiseerd is.’

mogelijk volgens de principes van inte-

gevolgen dan in Vlaanderen. Geen won-

graal waterbeleid. ‘In het oorspronkelij-

der dat ze zich in Nederland beschermen

Als het overstromingsgebied er een-

ke Sigmaplan was een stormvloedkering

tegen zelfs de kleinste overstromingskans.

maal is, zal het hele gebied van de Zee-

voorzien: een enorm bouwwerk met reus-

Maar Nederland is dan ook het enige land

schelde bestand zijn tegen overstromin-

achtige pijlers, hoger dan de kathedraal

ter wereld dat daar zo ver in gaat. In Enge-

gen die gemiddeld eens om de 350 jaar

van Antwerpen, en schuiven die zouden

land, bijvoorbeeld, zijn de dijken veel min-

voorkomen. Dat is nog een stuk veiliger

dichtgaan als er stormtij op komst was.

der hoog dan in Vlaanderen.’

dan nu het geval is. ‘Dat veiligheidsas-

Dat plan is nooit uitgevoerd omdat de

pect stond al voorop in het Sigmaplan.

enorme kosten eenvoudigweg niet opwe-

Meer informatie vindt u op

Daarnaast heeft de overheid de laatste

gen tegen de baten. Maar we willen de

www.sigmaplan.be en www.gogkbr.be

De watertoets Eén van de nieuwigheden van het

Meestal is de impact op het watersy-

decreet Integraal Waterbeleid is de

steem veel kleiner. In sommige geval-

water toets. Overheden (meestal

len kan de gemeente wel extra ver-

gemeentebesturen) die een vergun-

gunningsvoorwaarden opleggen. Zo

ning moeten afleveren voor een ver-

kan de gemeente bijvoorbeeld eisen

kaveling of bouwaanvraag, moeten

dat een parking wordt aangelegd in

voortaan ook afwegen of de te ver-

doorlaatbaar materiaal (bijvoorbeeld

gunnen werken schade toebrengen

betontegels met gaten in), zodat neer-

aan het watersysteem. Is die schade

slag toch nog in de ondergrond kan

extreem groot, dan kan de vergun-

dringen.

ning zelfs worden geweigerd. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een verka-

veling midden in een gebied dat regelmatig overstroomt: een dergelijke aanvraag is onzinnig en is veel te belastend

voor de maatschappij (en de bewoners

Privé-parking met betontegels.

van de verkaveling).

Dossier integraal waterbeleid

Twee miljard liter per dag ¬ De Vlaming gebruikt per dag gemid- ¬ 1 keer het toilet doorspoelen kost: deld 110 liter water. Dat zijn elf

• 9 tot 12 l zonder spaarspoeltoets

emmers op een rij. Waar gaat dat

• 6 tot zelfs 3 l met spaarspoeltoets ¬ 1 douche nemen kost:

water naartoe? • 12 l in bad

• 40 tot 55 l zonder spaardouchekop

• 32 l in de douche

24 tot 33 l met spaardouchekop

• 30 l in de wc

¬ 1 ligbad bevat tot 110 l water

• 17 l in de was

¬ De productie van 1 kilo sla vraagt 2,65 l water

• 8 l aan de afwas • 3 l om te koken en te drinken • 8 l voor van alles en nog wat

¬ De productie van 1 ton staal vraagt 290.000 l water

Het gaat natuurlijk om daggemiddelden, ¬ In Vlaanderen gebruiken we elke dag want om een bad te vullen bijvoorbeeld

meer dan 2 miljoen m3 water. Dat is

is meer dan 12 liter water nodig.

twee miljard liter per dag …

www.vmm.be

Test uw kennis Hoeveel procent van het water op aarde is zoet? a) 1 % b) 3 % c) 10 % Hoeveel procent is zoet en tegelijk vloeibaar? a) 0,6 % b) 2 % c) 8 % Hoeveel water heeft een mens per dag nodig om te voorzien in zijn basisbehoeften (drinken, wassen en koken)? a) 5 l b) 10 l c) 15 l Hoeveel water heeft een mens per dag nodig voor een naar westerse normen aanvaardbare levenskwaliteit en een goede volksgezondheid? a) 60 l b) 80 l c) 100 l Hoeveel leidingwater kunt u besparen door voor het toilet regenwater te gebruiken? a) 20 % b) 30 % c) 40 %

Oplossing: zie pagina 37

en koop een goede spaardouchekop.

Het kan met minder Er zijn 1001 manieren om minder water te gebruiken. Alvast enkele eenvoudige tips: ¬ Laat het water niet onnodig lopen. ¬ Gooi teveel afgetapt water niet

ducten. Van minder naar meer

nen. Ze leveren een waterbesparing

milieubelastende wasmiddelen: fijn-

van 40 tot 50 procent op.

wasmiddel – bontwasmiddel – totaal-

¬ Draai volle (vaat)wasmachines en laat

wasmiddel. De poederversie is tel-

de was liever een nachtje weken dan

kens minder milieubelastend dan het

een voorwas te doen.

vloeibare middel. Met bruine of groe-

¬ Kies voor machines met een laag waterverbruik. ¬ Was de auto met emmer en spons. ¬ Sproei de tuin alleen in lange droogte-

om bijvoorbeeld de planten te gie-

periodes, en zeker niet midden op de

ten.

dag.

bakken zo snel mogelijk. ¬ Kies bij een nieuw toilet voor een

¬ Kies voor de minst schadelijke pro-

¬ Plaats bruismondstukken op de kra-

zomaar weg. U kunt het opvangen

¬ Repareer lekkende kranen en stort-

perder.

En ook met minder vervuiling

ne zeep kunt u het overgrote deel van het poetswerk klaren. ¬ Giet geen schadelijke producten door de gootsteen. Nog meer tips vindt u op de website van het Waterloket, www.waterloketvlaanderen.be, of in de brochure Een watervriendelijk huishouden die

spaarspoeltoets. In een oud toilet

Het is ook belangrijk om het water dat u

u kunt bestellen bij het VMM -Infolo-

kunt u makkelijk een spaargewicht

gebruikt, zo min mogelijk te vervuilen:

ket, A. Van de Maelestraat 96, 9320

in de spoelbak installeren of volle fles-

¬ Gebruik de juiste dosis was- en

sen water in de stortbak leggen.

schoonmaakmiddelen. Met meer

¬ Neem liever een douche dan een bad,

wordt uw was of vloer echt niet pro-

Erembodegem, tel. 053 72 64 45, fax 053-71 10 78, info@vmm.be

‘Zoveel mogelijk aan de bron’ Samenwerking Land en Water brengt integraal waterbeheer in de praktijk Dat integraal waterbeheer niet (alleen) zaak is van de grote plannen en principes, bewijzen ze elke dag in Sint-Truiden en omgeving. ‘Oké, mannen maken plannen. Maar hier zijn de resultaten ook zichtbaar.’

De Samenwerking Land en Water is een

Het samenwerkingsverband is in de eerste

Veilig + natuurlijk

tijdelijk samenwerkingsverband tussen

plaats opgericht wegens de vele modder-

Veiligheid is de eerste prioriteit . ‘Maar dat

Gingelom, Sint-Truiden, Geetbets, Nieu-

en wateroverlast die de streek regelmatig

wil niet zeggen dat we de andere aspec-

werkerken, Herk-de-Stad en de Wate-

treft. ‘Op heel wat plaatsen spoelde de

ten verwaarlozen. Alles hangt immers met

ring van Sint-Truiden voor het deelbek-

akkergrond regelmatig de huizen binnen

alles samen. Dat de vruchtbare grond van

ken van de Melsterbeek. ‘In het decreet

en in twaalf jaar tijd zijn sommige dorpen

de akkers wegspoelt, heeft onder meer te

Integraal Waterbeleid is voorzien dat er

hier tien keer overstroomd. In 2002 was

maken met het gebrek aan erosiebestrijden-

waterschappen moeten worden opge-

het weer zover, en hebben we gezegd:

de maatregelen die de grond zouden kunnen

richt voor het voeren van het waterbeheer

nu moet het gedaan zijn. We hebben de

tegenhouden. De wateroverlast wordt mee

op deelbekkenniveau,’ zegt Karel Van-

handen in elkaar geslagen. De strijd tegen

veroorzaakt doordat we er met zijn allen voor

daele van de Watering Sint-Truiden. ‘Wij

wateren modderoverlast is het bindmid-

hebben gezorgd dat het overtollige regen-

wilden er al wat vroeger aan beginnen en

del van het samenwerkingsverband. De

water zo snel mogelijk wordt afgevoerd naar

zoveel mogelijk ervaring opdoen om zo

strijd voor schoon water in een evenwich-

de lager gelegen zones in het landschap,

finaal uit te groeien tot een permanente

tig systeem is het ultieme doel.’

meestal zonder buffering. Een natuurlijker

samenwerking.’

beheer dient dus tegelijk de veiligheid.’

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be

Nieuw aangelegd wachtbekken in Bevingen: ecologisch ingericht met poelen en aangepaste beplanting, en wandelpad.

Leerproces

een natuurlijke manier proberen in te rich-

Het plan is een puik stukje werk. ‘Maar het

ten en waar we een recreatieve waarde

is theorie. We hadden weinig zin om alleen

aan trachten te geven, door er bijvoor-

met dat plan naar de mensen te gaan en

beeld wandelpaden aan te leggen. Het

te zeggen: àls het wordt uitgevoerd, dan

is dus altijd meer dan een wachtbekken

denken we dat dit de resultaten gaan zijn.

alleen.’

Daarom hebben we tegelijkertijd, en dus niet na de planningsfase, zoveel mogelijk

Resultaat

pilootprojecten opgestart. Zo kan ieder-

De modderoverlast hebben de pilootpro-

een zien wat we van plan zijn en wat de

jecten alvast duidelijk tegengegaan. Voor

effecten zijn – goed of minder goed, want

wateroverlast is het resultaat vooralsnog

het is ook een leerproces.’

minder zichtbaar omdat er tot nu toe

geen groot overstromingsgevaar meer is Eén van de projecten was bijvoorbeeld

geweest in de streek. ‘Maar we zijn ervan

om een ontkoppelingsambtenaar gra-

overtuigd dat onze aanpak werkt. Om

tis te laten langsgaan bij alle huizen die

een watersysteem in evenwicht te bren-

aan een weg liggen waar werken aan de

gen, moet je van bron naar monding wer-

gang waren om riolerings- en afvalwater

ken, niet omgekeerd. Door samen te wer-

gescheiden afvoerbuizen te geven. ‘Om

ken aan concrete maatregelen zo dicht

het maximum te halen uit die geschei-

mogelijk bij de bron, werk je bovendien

den afvoer, zouden ook de bestaande

veel efficiënter.’

huizen daarop moeten aansluiten. Maar dat kost werk en vooral veel geld. Het

‘Eigenlijk zou die brongerichte aanpak in

hoeft dan ook niet te verwonderen dat

heel hellend Vlaanderen, van Voeren tot

maar een beperkt aantal bewoners op

de Vlaamse heuvels, veel meer moeten

hun privé-domein afval- en regenwater

worden gestimuleerd. Want water vloeit

hebben afgekoppeld.’

naar beneden: wat boven gebeurt, heeft

Dergelijke basisprincipes en hun uitwer-

invloed beneden, niet omgekeerd. Het

king staan allemaal te lezen in het water- Andere pilootprojecten zijn succesvoller.

verhaal begint vanaf het moment dat de

beleidsplan voor het deelbekken van de

Zo wordt bodemerosie onder meer tegen-

regendruppel valt. Meer dan 90 % van

Melsterbeek. Het plan legt de nadruk op

gegaan door grasbufferstroken, grasgan-

de neerslag valt op het land vooraleer het

een brongerichte en integrale aanpak:

gen en kleine aarden dammetjes die de

in de waterlopen terechtkomt. De beste

problemen worden zo hoog mogelijk

afgespoelde grond beletten om verder

waterhuishouding voer je dus op het land.

stroomopwaarts aangepakt, waar ze vaak

de vallei in te stromen. ‘Je ziet zo’n dam- Anders omgaan met land en water is de

nog met (verschillende) kleine maatrege-

metje haast niet liggen, maar het houdt

len te counteren zijn. ‘Het klinkt raar, maar

wel de modderoverlast tegen.’ Ook voor

de beste waterhuishouding voer je op het

wateroverlast kunnen de vele kleine dam-

enige uitweg.’

land. We zijn echter realistisch genoeg om

metjes stroomopwaarts soms genoeg

Meer informatie over de Samenwerking

te beseffen dat een brongerichte aanpak

zijn doordat ze bij hevige regenval mini-

Land en Water en zijn werking vindt

alleen niet voldoende is. Ook in de valleien

overstromingsgebiedjes doen ontstaan.

u op de website www.samenwerking-

moet er meer ruimte voor water komen.’

‘Meer stroomafwaarts zijn dan weer wat

land-en-water.be

grotere wachtbekkens nodig, die we op

Vlaanderen valt droog We gebruiken in Vlaanderen met zijn allen meer water dan er eigenlijk beschikbaar is. Het watergebruik moet dringend naar beneden en vooral met het grondwater moeten we zuinig omspringen.

Het is misschien moeilijk te geloven, maar ondanks ons regenachtige klimaat is er in Vlaanderen water tekort. ‘De waterhuishouding in Vlaanderen is ernstig verstoord,’ zegt Hanne Degans, van het MIRA-team van de VMM. Dat uit zich op

verschillende manieren: drinkwatertekorten tijdens droogteperiodes, verdroging van de grond, een forse daling van het grondwaterpeil, maar ook overstromingen zijn er een gevolg van. De oorzaken van de verstoring zijn al even divers. ‘Het hoge watergebruik in Vlaanderen speelt een grote rol,’ zegt Hanne Degans. ‘Maar ook andere factoren, zoals bijvoorbeeld de klimaatsverandering, zijn belangrijk. Bebouwing en verharding doen het regenwater versneld afstromen en infrastructuurwerken zoals het rechttrekken van rivieren kunnen een invloed hebben op de waterhuishouding.’ 110 liter per dag: u ook? In vergelijking met de andere Europese landen is er in Vlaanderen per inwoner erg weinig water beschikbaar. Bovendien zijn we voor een aanzienlijk deel van dat water afhankelijk van de aanvoer vanuit het buitenland, bijvoorbeeld via de rivieren. ‘Het regent veel in Vlaanderen en

ook de rivieren voeren heel wat water aan, maar tegelijk is Vlaanderen erg dichtbevolkt, zodat we ook erg veel water nodig hebben. Een deel van het rivierwater moet ook verderstromen naar de buurlanden, vooral naar Nederland. En natuurlijk hebben alle sectoren water nodig: de

industrie, de landbouw, de huishoudens, Hanne Degans

Dossier integraal waterbeleid

www.vmm.be www.vmm.be

enzovoort. Door al die factoren gebrui-

te herstellen zouden drastische maatre-

er enorm gedaald, getuige daarvan zijn

ken we meer water dan goed is.’ Om het

gelen nodig zijn.

bijvoorbeeld pompputten die verdiept

onevenwicht te herstellen is er maar één

moeten worden omdat ze dreigen droog

oplossing: minder water gebruiken en

Hanne Degans: ‘Net zoals er in Vlaande-

te vallen. In opdracht van AMINAL heeft

goed afwegen welk water we voor welke

ren bovengronds een aantal stroomge-

de Universiteit Gent berekend dat om de

toepassingen gebruiken.

bieden zijn, zijn er onder de grond zes

grondwaterpeilen in de watervoerende

grondwatersystemen geïdentificeerd,

lagen van het Sokkelsysteem opnieuw

Het totale watergebruik in Vlaanderen

die natuurlijk ook de landsgrenzen over-

te doen stijgen en daarna voor 50 jaar te

is de laatste 15 jaar behoorlijk gedaald.

schrijden. De afdeling Water beschrijft

stabiliseren, er 75 procent minder water

‘Het watergebruik is echter nog altijd veel

die systemen en maakt er modellen van,

uit moet worden opgepompt. Dat illu-

te hoog, zeker bij de huishoudens. Het

zodat ze onder meer kunnen nagaan

streert hoe ernstig de toestand is, want

is vooral de industrie die voor de daling

hoe die stromingen waren in het verle- zo’n enorme reductie is niet haalbaar

heeft gezorgd. Bovendien zien we nog

den, wat de toekomst zal brengen en

als er geen gebruik wordt gemaakt van

geen dalend gebruik van grondwater en

wat we kunnen doen om de toestand te

waterbesparende maatregelen en alter-

leidingwater, terwijl het juist daar zo nodig

herstellen.’

natieve waterbronnen. Hanne Degans:

is.’ De Vlaamse gezinnen zijn verantwoordelijk voor een derde van het totale water-

‘En er is een bijkomend probleem: het Een van die zes grondwatersystemen is

is allesbehalve duidelijk hoeveel water

gebruik, de industrie voor de helft. We

het Sokkelsysteem, dat bestaat uit diepe

er wordt opgepompt. Voor kleine hoe-

gebruiken thuis gemiddeld 110 liter drink-

watervoerende lagen die voorkomen in

veelheden, minder dan 500 m 3 /jaar,

water per persoon per dag, wat veel te

de provincies West- en Oost-Vlaanderen,

heb je immers geen vergunning nodig.

veel is. Het recentste Milieubeleidsplan

het westen van Vlaams-Brabant en het

En daarnaast worden er waarschijnlijk

stelt 98 liter drinkwater als streefdoel

zuidwestelijke tipje van Antwerpen. Uit

zonder vergunning ook grote hoeveelhe-

tegen 2007.

de watervoerende lagen van het Sok-

den water opgepompt of wordt er meer

kelsysteem wordt veel water onttrokken,

gewonnen dan de vergunning toelaat.’

Het grondwater zakt

terwijl er maar een beperkte voeding van

Als er ’s zomers minder en soms zelfs

die lagen is. De grondwaterpeilen zijn

geen water meer uit de kraan komt of als

De industrie, voornamelijk de voedingsen de textielindustrie, is de voornaam-

er op waterlopen niet meer kan worden

Drie gouden regels

ste gebruiker van grondwater. Om de

gevaren, zijn dat heel zichtbare effec-

van duurzaam watergebruik:

problemen aan te pakken zijn de voor-

ten van de verstoorde waterhuishouding.

¬ gebruik minder water

waarden om vergunningen voor grond-

Veel minder zichtbaar, maar zeker niet

¬ gebruik water van hoge kwaliteit

waterwinning te verkrijgen, veel strenger

minder erg, is de daling van het grond-

alleen voor toepassingen die

geworden, en bovendien wordt de loop-

waterpeil. De afdeling Water van AMINAL

dat expliciet eisen en gebruik

tijd van de vergunning beperkt. Nog veel

heeft de laatste jaren de grondwatersy-

waar mogelijk een verantwoord

beter zou het echter zijn als in de plaats

stemen in Vlaanderen in kaart gebracht,

alternatief zoals regenwater

van grond- en leidingwater meer regen-

en kwam tot weinig opbeurende conclusies: het grondwaterpeil is op verschillende plaatsen enorm gedaald, en om het

¬ verontreinig het water zo min mogelijk

water of andere alternatieve waterbronnen zouden worden gebruikt.

Een oude Scheldearm in Zevergem, 8.30 uur ’s morgens. Vrolijk belgerinkel kondigt de komst aan van het vijfde leerjaar van de Vrije Basisschool De Pinte. Die klas heeft de tweede prijs gewonnen in de Floepjeswedstrijd die de VMM in het najaar van 2004 organiseerde: een buitenles waarin ze zullen leren om de waterkwaliteit van de Scheldearm te bepalen. De gidsen van dienst: Ward De Cooman, Joost Mertens, Lieven Detemmerman en Philippe Michiels van de VMM. ‘De waterkwaliteit hier is prachtig en de waterbodemkwaliteit is goed’, zegt Ward, die het evenement in goede banen moet leiden. Gelukkig maar, want het is uiteraard de bedoeling dat de leerlingen enig leven vinden in de opgeviste waterstaaltjes. ‘Toch is zo zuiver water een zeldmet een goede waterbodemkwaliteit op de vingers van mijn twee handen tellen. Waterbodems met slechte kwaliteit: © Jan Caudron

‘Prachtige waterkwaliteit’

zaamheid in Vlaanderen. Ik kan de beken

ongeveer 48 %.’ Eenmalig initiatief Voor we aan het werk gaan, legt Ward nog even uit wat de bedoeling is: het biologisch leven bekijken in het water en de waterbodem, en en passant ook de

Basisschool De Pinte gaat op wateronderzoek Buitenlessen: ze blijven voor altijd tot de weinige hoogtepunten van mijn jonge leven horen. En als er water aan te pas kwam, kon de dag al helemaal niet meer stuk. Een frisse lentedag in Zevergem levert het bewijs: de jeugd van tegenwoordig denkt er nog altijd precies hetzelfde over.

zuurtegraad en de hoeveelheid zuurstof in het water nagaan. ‘Normaal meten we nog andere dingen, zoals de fysico-chemische toestand van het water: komen er pesticiden in voor, bijvoorbeeld. Maar dat is echt laboratoriumwerk. Bovendien zegt het aantal aanwezige diertjes in het water op zichzelf al bijzonder veel over de toestand ervan. Als er weinig verschillende soorten aanwezig zijn, is er altijd iets fout.’

www.vmm.be www.vmm.be

Buitenles

De VMM heeft een uitgebreid meetnet om de oppervlaktewateren waterbodemkwaliteit van heel Vlaanderen in kaart te brengen, maar leerlingen komen daar normaal niet bij kijken. Vandaag wordt door de VMM het reilen en zeilen van zo’n bemonsteringscampagne getoond. Dergelijke buitenlessen worden normaal niet georganiseerd door de VMM. Wie een gelijkaardige les wil organiseren, kan wel terecht bij de natuureducatieve dienst van de provincie

Actie! En dan is er actie. Onder de deskundige

en vaak ook bij de gemeente.’

leiding van Lieven dalen een paar kids af in het water om met een handnet op zoek

Om niet al te nat te worden, moeten de

in. Bij temperaturen rond het vriespunt is

te gaan naar waterjuffers en muggenlar-

zoekers zich in een waadpak wurmen dat

dat niet meteen een pretje. En het water

ven allerhande. ‘Vergeet ook de water-

ruw geschat drie maten te groot is. Rond-

is ook niet altijd zo schoon als hier.’

planten niet’, waarschuwt Lieven. ‘Het is

poedelen in zo’n waadpak lijkt leuk, maar

de bedoeling om zoveel mogelijk diertjes

is het niet altijd. ‘Soms moeten onze men-

‘Let er vooral ook op dat er geen water in

te vinden.’

sen echt wel in weer en wind het water

je waadpak stroomt, want dan vormt s

En dan moet het echte hoogtepunt van de dag nog volgen: een staalname van de waterbodem. Want dat gebeurt met een boot, en dat is altijd een spektakel.

zich onderaan een luchtbel waardoor je

met een pincet uit de stalen vissen, staal-

De staalname zelf gebeurt met een een-

omkantelt en kunt verdrinken.‘

tjes onder de microscoop leggen, zuur-

voudig maar erg doeltreffend instrument,

tegraad en zuurstofgehalte van het water

legt Philippe uit: een soort zware grijper

meten: er is genoeg te doen.

aan een touw. Door zijn eigen gewicht

Nog bezoek

zakt de grijper tot twintig centimeter diep,

Intussen zijn er nog belangstellenden gearriveerd: de lokale televisie komt foto-

Met een voorgedrukte zoekkaart pro-

waar hij een hap uit de bodem neemt en

genieke beelden schieten van in het water

beren de leerlingen uit te vissen wat ze

weer wordt opgehaald. Waarna de terug-

poedelend grut, en ook de burgemees-

allemaal onder de microscoop krijgen.

reis naar de oever wordt aangevat. Op

ter van De Pinte brengt een bezoek aan

Leraar-voor-één-dag Joost ontpopt zich

de terugtocht springen reusachtige kar-

de jonge onderzoekers. Die voelen zich

tot een pedagogisch talent. ‘Hoe beweegt

pers op in het kielzog van het bootje.

meteen nog een stuk belangrijker. Maar

dit diertje zich voort? Met zuignappen.

Een bewijs te meer dat het water hier wel

er moet gewerkt worden. Waterdiertjes

Dus dat is…? Een bloedzuigertje, juist.’

degelijk van een goede kwaliteit is!

MIRA-BE: voor beter beleid

www.vmm.be

MIRA

Barbara Tieleman

Eind oktober verschijnt voor de tweede keer het MIRA-BE rapport, een van de drie milieu- en natuurrapporten die de VMM coördineert. MIRA-BE neemt niet het milieu, maar het milieubeleid onder de loep. BE staat dan ook voor beleidsevaluatie. Het MIRA- BE rapport verschijnt om de

al die verschillende beleidsevaluaties op

sen verschillende departementen. ‘Als die

twee jaar en analyseert en beoordeelt het

een overzichtelijke manier worden gebun-

hun acties op elkaar zouden afstemmen,

beleid op het vlak van milieu en natuur, of

deld.’

zou het beleid effectiever zijn. Wij geven

althans een deel ervan. Het loont immers

die aanbevelingen mee zodat de politici en

de moeite om na te gaan of het gevoerde

Succesfactoren en knelpunten

ambtenaren ze kunnen gebruiken om het

beleid succes heeft, en of het geen onbe-

Het uiteindelijke doel van MIRA-BE is een

beleid te verbeteren. Maar daar hebben

doelde effecten heeft. In het rapport wor-

beter en effectiever milieu- en natuurbe-

wij natuurlijk geen controle over.’

den ook telkens aanbevelingen gedaan

leid. ‘Voor elk beleidsterrein dat onder de

om het beleid te verbeteren.

loep wordt genomen, worden een aan-

Interesse? Vanaf eind oktober kunt u het

tal goede aspecten, zogenaamde suc-

MIRA-BE rapport tegen kostprijs bestellen

VMM-medewerkster Barbara Tieleman

cesfactoren, geformuleerd, maar ook

bij het VMM-Infoloket, A. Van de Maeles-

is coördinator van het MIRA-BE rapport.

een aantal knelpunten. Op basis daar-

traat 96, 9320 Erembodegem, tel. 053-72

‘Het MIRA- BE rapport 2005 bestaat uit

van doen de onderzoekers dan aanbe-

64 45, fax 053-71 10 78, info@vmm.be

twee grote delen. Het eerste deel bevat

velingen om het beleid te verbeteren. Zo

vijf diepgaande evaluaties, onder meer

blijkt uit de evaluatie dat er iets schort

van het lokale waterbeleid en van de

aan de handhaving van de milieuwetge-

Drie MIRA-rapporten

handhaving in het Vlaamse milieubeleid.

ving in bedrijven. Soms wordt er jaren-

Naast MIRA-BE geeft de VMM nog twee

Het tweede deel behandelt beknopter

lang geprobeerd om een bedrijf te laten

andere MIRA-rapporten uit:

19 beleidsevaluaties. Die evaluaties zijn

meewerken. Als dat niet lukt, komt het

MIRA-T rapporteert jaarlijks over de toe-

de afgelopen twee jaar gemaakt door

tot een strafrechtelijke vervolging, maar

stand van het milieu in Vlaanderen.

externe instanties, zoals universiteiten,

vaak wordt de zaak vervolgens gesepo-

MIRA-S rapporteert om de vijf jaar over

de MiNa-raad, het Rekenhof enzovoort.

neerd. MIRA-BE beveelt aan dat er meer

de milieukwaliteit bij mogelijke toekom-

Waar we dat nodig vinden, laten we zelf

strafrechtelijk vervolgd zou worden.’ Een

stige ontwikkelingen.

een beleidsevaluatie uitvoeren. De grote

andere aanbeveling heeft te maken met

verdienste van het MIRA-BE rapport is dat

de soms gebrekkige samenwerking tus-

Meer info op www.vmm.be/mira

Snuif de stadslucht op Sinds juni kun je onder de Boerentoren in Antwerpen elk moment van de dag zien hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit. Maar welke stoffen adem je zoal in op je tocht door de stad? Wij volgden onze neus … en Frea Blommaert. We beginnen onze wandeling in de Natio-

uitstoot. Als je 100 km/h rijdt, is de uitstoot

concentraties midden in het verkeer, maar

nalestraat, en meteen worden we gecon-

wel lager dan bij 120 km/h, maar rustig

in een zijstraat, dalen de concentraties

fronteerd met de voornaamste oorzaak

rijden aan een constante snelheid heeft

heel snel. De ingang van de parkeergara-

van luchtvervuiling in de stad: de auto’s.

nog meer invloed.’

ge onder de Groenplaats zorgt dan weer voor hogere concentraties vervuilende

Auto’s stoten van alles uit: stikstofoxiden

( NOx ), fijn stof ( PM ) en dan voornamelijk

We verlaten dus maar snel de drukke stra-

zwarte roetdeeltjes, koolstofmonoxide

ten en gaan richting Groenplaats. Lucht!

( CO ), poly-aromatische koolwaterstof-

Open ruimte! Of toch niet? ‘Jawel hoor.

stoffen.’ Stof op de Leien

fen ( PAK’s), benzeen en andere organi- Zodra je in een straat met minder ver-

Na een korte omweg langs de Boeren-

sche producten. Verschillende van die

keer komt, is de luchtkwaliteit beter. Van

toren – waar we het infoscherm van de

stoffen hebben een rechtstreeks effect

benzeen bijvoorbeeld meet je heel hoge

VMM raadplegen (zie kader) en zien dat

op de gezondheid, andere – zoals stik-

de luchtkwaliteit vandaag goed is – zet-

stofdioxide – zorgen dan weer voor het

ten we koers naar de autovrije Meir. Daar

ontstaan van ozon, ook al een schadelijk

trekt Frea onze aandacht op de gebou-

gas. ‘In een straat met druk autoverkeer

wen. ‘De Meir is autovrij sinds eind jaren

zoals hier is de luchtkwaliteit ongetwijfeld

80. Voordien waren de gebouwen hier erg

slechter dan elders in de stad,’ zegt onze

aangetast door verzuring en roet. Sinds

gids Frea Blommaert van de VMM. ‘Zeker

de straat autovrij is, blijven de gerestau-

als auto’s geregeld optrekken en afrem-

reerde gebouwen mooi.’ Maar als we nog

men, zoals bijvoorbeeld aan verkeers-

betere lucht willen, moeten we nog even

lichten, komen er extra veel schadelijke

doorstappen. ‘Naar het stadspark, of naar

stoffen vrij. Meer nog dan een lage snel-

de Zoo, ook een groene oase van ruim

heid, zorgt rustig rijgedrag voor minder

tien hectare.’

Lucht

www.vmm.be www.vmm.be

Om daar te geraken, moeten we eerst langs de Teniersplaats, waar we in beide richtingen uitkijken op de Leien. ‘In 2001 en 2002 hebben we de lucht in Antwerpen uitgebreid bemonsterd. Voor de meeste vervuilende stoffen afkomstig van het autoverkeer lagen de waarden hier op de Teniersplaats een stuk hoger dan op ons vast meetstation aan de Plantin en Moretuslei in Borgerhout. Zo hebben we hier 30 procent meer fijn stof gemeten. Uit de metingen van stikstofmonoxide konden we overigens duidelijk de ochtend- en avondspits aflezen.’ Door de werken is er op de Leien natuurlijk heel wat minder uitstoot door het verkeer. Automobilisten die de Leien gebruiken om de ring of de autosnelweg te bereiken, zijn op weg naar nog slechtere lucht, vooral als er files staan. ‘Zeker wagens waarvan de motor nog koud staat, stoten meer schadelijke stoffen, zoals CO, uit. Overigens krijg je ook in de wagen die schadelijke stoffen binnen: de lucht in de

Volg de luchtkwaliteit op straat

auto zou zelfs slechter zijn dan buiten. En

Sinds juni kunnen de Antwerpenaren

in de tunnels is de luchtkwaliteit mogelijks

op elk moment van de dag de lucht- zeer slecht. En natuurlijk geven we aan

nog slechter. Om daarover meer duide-

kwaliteit in hun stad opvolgen, aan de

teitsindex, die gaat van zeer goed tot voorbijgangers tips en informatie om

lijkheid te krijgen, plannen we dit jaar nog

hand van een infoscherm in de etalage

de luchtkwaliteit te helpen verbeteren.

een onderzoek naar de luchtkwaliteit in

bij Argus, het milieupunt van KBC, onder

Als er bijvoorbeeld ’s zomers een ozo-

de Kennedytunnel.’

de Boerentoren. VMM werkte het pro-

nalarm is, of als er op een winterdag

ject uit samen met de stad Antwerpen

teveel fijn stof in de lucht zit, zul je dat

en met Argus.

op het scherm kunnen lezen.’ Daarnaast

Groene longen Wij zitten intussen op een bankje in het

komt er in het Ecohuis een computer-

stadspark. Is zo’n park nu werkelijk een

‘Op het scherm kun je uur na uur opvol-

terminal waarop je de gegevens over de

spreekwoordelijke groene long? ‘Eigenlijk

gen hoeveel ozon, stikstofdioxiden, fijn

luchtkwaliteit in heel Vlaanderen kunt

wel. Door fotosynthese halen de bomen

stof ( PM10) en zwaveldioxide er in de

raadplegen. Dezelfde gegevens kun je

CO2 en water uit de lucht. Ze zetten die om

lucht zitten,’ zegt Frea Blommaert. ‘Op

overigens ook thuis bekijken, via www.

in voedingsstoffen en in de plaats geven

een tweede scherm voegen we die vier

luchtkwaliteit.be of www.vmm.be/lucht-

ze zuurstof af. Hier in het park zit er dus meer zuurstof in de lucht.’ Wie wil spor- s

samen tot een algemene luchtkwali-

kwaliteit.

den de Europese norm en zijn in 20 jaar met de helft gedaald. Overigens is een deel van de SO2-uitstoot afkomstig van de schepen die in Antwerpen aanleggen.’ De industrie in de haven stoot nog allerlei andere stoffen uit en draagt ook bij tot de NOx-concentraties, onder meer door het drukke verkeer in en rond de haven. ‘De Antwerpse haven ligt landinwaarts, zodat er geen zeebries is om de vervuiling weg te blazen. Daardoor beïnvloedt de havenactiviteit de luchtkwaliteit in de

ten in open lucht zoekt daarom beter een

deren ontsnap je nergens meer aan de

stad, en eigenlijk in de hele Antwerpse

park op: joggen in een drukke straat doet

invloed van verkeer, bewoning of indu-

agglomeratie.’

je gezondheid meer kwaad dan goed. Op

strie. Zo is in Antwerpen-stad ook de

heel warme zomerdagen ben je echter

invloed van de haven onmiskenbaar. De

beter voorzichtig, want dan kunnen de

VMM heeft er onder meer vijf meetstati-

ozonconcentraties hoog oplopen. Zware

ons die de impact van de uitstoot door de

inspanningen in de buitenlucht kun je dan

petroleumindustrie monitoren, vooral wat

beter vermijden tussen 12 en 20 uur.

betreft SO2 of zwaveldioxide. ‘In het Antwerpse havengebied komen de hoogste

Volledig zuiver is de lucht ook in het stads-

concentraties SO2 voor van heel Vlaande-

park niet. In het dichtbebouwde Vlaan-

ren. Ze bleven de voorbije jaren wel bene-

Tegengas

www.vmm.be www.vmm.be

Bouwplannen? Bespaar energie

Op zich is dat zeker geen reden

U kunt de gratis brochure

tot paniek. Als u echter asbest-

Asbest in en om het huis bestel-

Bent u aan het bouwen of heeft

materiaal afbreekt of verwijdert,

len bij de Vlaamse Infolijn op

Verantwoord consumeren

u bouwplannen voor de toe-

dan gelden een aantal veilig-

0800 3 02 01, of via de website

Onze huidige consumptiepa-

komst? Surf dan zeker eens

heidsregels. Om die reden heeft

www.vlaanderen.be/lucht, waar

tronen zijn nefast voor het leef-

naar www.bouwteamwoning.

de cel Lucht van AMINAL de bro-

u ze ook kunt downloaden.

milieu en bovendien veroorza-

be. Op die nieuwe website kunt

chure Asbest in en om het huis

u berekenen welke invloed ener-

gemaakt.

giebesparende maatregelen

ken ze een grondig onevenwicht

Limburg drinkt kraantjeswater

tussen het noorden en het zuiden. Enkele tips om verant-

zouden hebben op de kostprijs

Schadelijk? Asbestvezels,

Leidingwater of drinkwater heeft

woord te winkelen:

van uw woning. Daarbij wordt

vaak microscopisch klein, kun-

zijn naam niet gestolen: het is

¬ Denk na voor u iets koopt, en

zowel rekening gehouden met

nen diep in de longen doordrin-

wel degelijk water dat u gewoon

de bouwkost als met de ver-

gen en ernstige ziekten, waar-

elke dag kunt drinken. Leiding-

bruikskost.

koop alleen wat u nodig hebt. ¬ Lees de etiketten en vraag meer uitleg als dat nodig is..

onder longkanker, veroorzaken.

water is veilig en gezond en

U zult merken dat duurzaam

Zolang de asbestvezels stevig

wie het drinkt, spaart boven-

en energiezuinig bouwen en ver-

vastzitten in het dragermateri-

dien het milieu. Leidingwater

een eco-label en een ethisch

bouwen niet duurder hoeven te

aal is er geen probleem. Heel

komt immers rechtstreeks uit

label.

zijn. Sommige ingrepen maken

anders wordt het als de asbest-

de kraan en er is geen verpak-

het bouwen zelfs goedkoper en

vezels vrijkomen.

king of transport voor nodig.

¬ Kies voor producten met

geproduceerde en seinzoens-

Om die boodschap kracht bij te

besparen onmiddellijk energie.

¬ Koop zoveel mogelijk lokaal producten.

Andere keuzes verhogen wel de

Los of vast? Asbesthoudend

zetten, worden verspreid over

¬ Koop producten die gemaakt

bouwkost, maar betalen zich op

materiaal zoals golfplaten, leien

Limburg maar liefst 731 drink-

zijn uit gerecycleerde materi-

termijn terug en leveren een gro-

en buizen leveren geen pro-

waterfonteinen geplaatst, voor-

alen of materialen die gemak-

ter comfort. Een aantal maatre-

bleem op zolang ze in de goede

al in scholen, maar ook in biblio-

kelijk kunnen worden afge-

gelen betalen zich nooit terug,

staat zijn. Als ze echter in slech-

theken, sporthallen, op pleinen

broken of gerecycleerd.

maar leveren comfort en milieu-

te staat zijn of ondeskundig

enzovoort. De provincie Lim-

winst op.

worden gesloopt, bewerkt of

burg werkt daarvoor samen met

indien mogelijk on line: zo

bespoten met een hogedrukrei-

de drinkwatermaatschappij-

beperkt u de vervuiling door

niger kunnen er wel vezels vrij-

en, OVAM en de gemeentebestu-

transport en aanverwante

komen. Dat is ook het geval bij

ren. De actie past in een brede-

activiteiten.

bijvoorbeeld asbestkoord.

re campagne rond water, onder

Verwijderen? Niet-verweerd

¬ Koop rechtstreeks en koop

het motto ‘Druppelsgewijs, wijs

Nog veel meer informatie en tips

met water’.

rond thema’s als voeding, reizen, afval, media, klimaat, water,

materiaal kan meestal gewoon blijven zitten. Soms is het ech-

Meer informatie? Provincie Lim-

energie, onderwijs, dierenleed

ter nodig dat het asbestmate-

burg, Hanne Keunen,

enzovoort vindt u in de infor-

Voorzichtig met asbest

riaal verwijderd wordt. In een

tel. 011 23 83 61,

matiebrochure Jonger & Wijzer

aantal gevallen kunt u dat zelf,

fax 011 23 83 10,

van Unesco. Een brochure aan-

In en rond heel wat woningen zijn

maar soms is professionele hulp

duurzaam@limburg.be, www.lim-

vragen? www.unesco-vlaande-

nog asbesthoudende cement-

nodig. In de brochure vindt u de

burg.be/milieuennatuur

ren.be of info@unesco-vlaande-

golfplaten, dakleien, gevelleien,

adressen van gespecialiseerde

bloembakken of andere asbest-

instellingen, bedrijven en per-

houdende materialen te vinden.

sonen.

ren.be

De oplossing van p. 25 is: b-a-a-b-c

VMM Update

Werken bij de VMM maakt gelukkig Isabel Peiremans, mede-

ten zijn, hoe sterk er in het

werkster bij de communica-

bedrijf rekening wordt gehou-

tiegroep van de VMM, is een

den met het evenwicht tus-

van de gelukkigste werk-

sen werk en privé-leven, hoe

nemers van Vlaanderen. Ze

groot de waardering en het

was immers een van de vijf-

vertrouwen in de werkne-

tien finalisten in de wedstrijd

mer is, of er sprake is van

De gelukkigste werknemer

een vorm van zelfrealisatie en

die elk jaar wordt georgani-

hoe de werknemer dat zelf

seerd door Job@, de jobbij-

allemaal verwoordt of pre-

lage van de VUM-kranten en

senteert.’ Hoewel dat alle-

HUMO. Meer dan 1000 kan-

maal dik in orde was bij Isa-

didaten namen deel. Bij de

bel, werd niet zij, maar een

keuze van de winnaar werd

banketbakster uit Meche-

rekening gehouden met vijf

len uitgeroepen tot winnaar.

factoren, zegt professor Stefan Lievens, die de vijf-

Bij de VMM zijn er geregeld

tien laureaten selecteerde:

vacatures. Raadpleeg daar-

‘We hebben onderzocht hoe

voor de VMM-website.

groot de beslissingsmogelijkheden van de kandida-

2004: een jaar van bedrijvigheid

2004 was een belangrijk jaar

deren, MIRA. Wij meten en

watersystemen. De VMM

bije jaar de voorbereidingen

voor de Vlaamse Milieumaat-

bewaken ook de luchtkwa-

kreeg bovendien de taak van

getroffen. In onze klassieke

schappij. Niet in het minst

liteit. Inzake water krijgt de

economische én ecologi-

activiteiten bleven we streven

omdat – met het oprichtings-

VMM er een aantal bevoegd-

sche toezichthouder toege-

naar verbetering. 2004 was

decreet van het Intern Ver-

heden bij. Zo wordt de VMM

wezen: we dienen zowel het

voor de VMM dan ook een jaar

zelfstandigd Agentschap ( IVA)

de motor van het integraal

ecologische resultaat van de

vol bedrijvigheid. De hoogte-

– onze nieuwe structuur werd

waterbeleid. In de toekomst

waterzuivering als het eco-

punten beschrijven we kort

goedgekeurd, samen met het

zal de VMM niet langer alleen

nomische rendement ervan

in een activiteitenverslag.

bijbehorende takenpakket.

de waterkwaliteit bemon-

te monitoren en het toe-

steren en analyseren, maar

zicht erop te verzekeren.

De VMM is nu al verantwoor-

ook de conclusies formule-

delijk voor de samenstelling

ren en maatregelen nemen

Voor die en andere nieuwe

van het Milieurapport Vlaan-

tegen de verstoring van onze

taken hebben we in het voor-

U kunt het Activiteitenverslag 2003-2004 gratis aanvragen bij het Infoloket van de VMM.

www.vmm.be

VMM -labo Antwerpen beste stagebedrijf Het laboratorium van de

Voor de Antwerpse

nen voor hun inspanning-

Vlaamse Milieumaat-

Kamer voor Koophandel

en. De winnaars krijgen

schappij in Antwerpen

zijn stages in bedrijven

een financiële aanmoe-

heeft in mei de Stage

de aangewezen manier

diging waarmee ze

Award voor het beste sta-

om leerlingen hun eerste

opleidingen kunnen vol-

gebedrijf ontvangen. De

stappen te laten zetten

gen bij de KamerAcade-

Antwerpse Kamer voor

op de bedrijfsvloer. Voor

mie Antwerpen-Waas-

Koophandel reikt die prijs

bedrijven en organisaties

land. Bij de VMM zullen

jaarlijks uit, samen met

is zo’n stage een goed

Tina Heiremans en Clau-

prijzen voor de beste sta-

screenings- en recrute-

dia Huygens, de stage-

gestudenten en de beste

ringsmiddel. Met de prij-

begeleidsters in kwes-

stagebegeleider. Dit jaar

zen wil de Kamer voor

tie, van die kans gebruik

waren er een honderd-

Koophandel bedrijven,

kunnen maken.

tal genomineerden.

stagiairs en scholen belo-

De mooiste natuur- of milieufoto Nog tot 15 september

oktober de inzending-

toonstelling elke werk-

kunt u deelnemen aan

en van de vorige edi-

dag bezoeken in de Dok-

de fotowedstrijd Natuur

tie van de fotowedstrijd

ter De Moorstraat 24-26.

Gratis abonnement?

en milieu in pixels, van

bekijken. U kunt de ten-

De toegang is gratis.

Verrekijker is een magazine van

Argus, het milieupunt van

de Vlaamse Milieumaatschappij

KBC. Ook de VMM werkt

dat drie keer per jaar verschijnt.

mee aan de wedstrijd en

In elke editie wordt een bepaald

reikt twee speciale prij-

aspect van het leefmilieu onder de

zen uit, een voor het

loep genomen. Verrekijker geeft

thema lucht en een voor

heel wat praktische informatie en

het thema water. Deelne-

concrete tips. U kunt zich gratis

men aan de wedstrijd is

abonneren via het Infoloket.

gratis. De prijsuitreiking vindt plaats op 2 decem-

De recentste nummers

ber in Antwerpen. Meer

kunt u downloaden op

info over de wedstrijd,

www.vmm.be/verrekijker

het reglement, de thema’s en de prijzen vindt u

Wilt u reageren op een artikel?

op www.argusmilieu.be.

Contacteer Katrien Smet via

In het VMM-gebouw in

A. Van de Maelestraat 96, 9320

Aalst kunt u nog tot 1

het Infoloket van de VMM,

tel. 053-72 64 45, fax 053-71 10 78.

Colofon Verrekijker wordt om de vier maanden gepubliceerd door de Vlaamse Milieumaatschappij. Coördinatie en eindredactie Katrien Smet

Werkten mee aan dit nummer Frea Blommaert, Katrien Bosman, Natacha Claeys, Ward De Cooman, Herwig De Jonge, Hanne Degans, Evelien de Munter, Els De Putter, Lieve De Roeck, Vera De Saedeleer, Lieven Detemmerman, Marc D’Hollander, Maarten Goris, Henk Maeckelberghe, Sophie Puype, Ward Roekens, Barbara Tieleman, Véronique Van den Langenbergh, Kor Van Hoof, Liesbeth Van Snick, Daniël Verlé, Philippe Vertonghen. Met dank aan Phara de Aguirre Hilde Nechelput, afdeling Water Stefaan Nollet, NV Waterwegen en Zeekanaal Karel Vandaele, Watering Sint-Truiden Redactie & Realisatie Jansen & Janssen Uitgeverij, www.jaja.be Verantwoordelijke Uitgever Johan Janda, afdelingshoofd Informatie Algemene informatie VMM-Infoloket A. Van de Maelestraat 96 9320 Erembodegem info@vmm.be Tel. 053-72 64 45 Fax 053-71 10 78 D/2005/6871/021