De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
Ohio, openbaar viswater
ur He
an
ur He
nes
t
t raa
de
Da
Da
str aat
rre s
n
LEGENDE
ine
Snippenweide U bevindt zich hier
Scheldekan
g Mistwe
at
r. rst
tra
ke
tra
at
An
N
Water Openbaar viswater Pad en (enkel daar) hengelzone Parking Bebouwing Bos Rustplaats Station Projectgebied
raat
br
Eine Fa
t
raa
st iek
P
iost
ho
Lokale weg Verbindingsweg Spoorweg Gent-Oudenaarde
Oh
Sc
Sc
t
rge
ols
aat
e
ld he
Voor E
be
Ohio
W eve rs
str
Eine de Ster
t
aat Landaststr Graaf van tel
at
g
d pa
P
t
N441
Fie
tra
Jaa
l
estraa
im
Ste
Heurn
aar de den Ou
Gr
raa
Door opstapeling van plantenresten verlanden deze stilstaande plassen. In 2007 is het watervlak terug uitgediept en voorzien van paaiplaatsen (ondiepe, plantenrijke oeverzones die snel opwarmen). Zo kunnen de vissen zich gemakkelijk voortplanten. Door het uitbaggeren komt er meer open water en wordt het teveel aan voedingsstoffen verwijderd. Het water verheldert en waterplanten kunnen opnieuw groeien. Helder plantenrijk water is geschikt voor de ontwikkeling van rietvoorn, baars en blankvoorn. Ook de karper blijft een belangrijke rol spelen, onder andere in het bedwingen van te weelderige groei van waterplanten. De binnenoever is toegankelijk voor vissers.
Dal
l
P
age est
Zandstraat
Herhaalde rechttrekkingen van de Schelde hebben geleid tot het ontstaan van afgesneden riviermeanders. De Ohiomeander is één van de vier oude Scheldebochten in de Heurnemeersen.
Heuvel
eih W W a nn
Heuvel
raat
Trage l
Gent
ar W
aat
Kalkst
Heurne N60
ne
Sint-Amandusstraat
Maalderijstr
Stropstraat
str .
De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
U kan wandelen en vissen langs de binnenoevers van de oude Scheldearmen Ohio, Eine de Ster en de Heuvel. Ook op het noordelijk deel van de buitenoever van de Heuvel is wandelen en vissen mogelijk.
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
foto’s: Atlas van Vlaamse beek- en riviervissen
rietvoorn De rietvoorn of ruisvoorn komt veel voor in voedselrijk helder water met veel waterplanten. Hij leeft in scholen aan het oppervlak van het water. De rietvoorn paait van april tot juli. Naast planten eet hij ook watervlooien, slakjes en kreeftachtigen.
baars De baars leeft verspreid over bijna heel Europa en Noord-Azië in meren, plassen, moerassen, rivieren en brak water. De vissen paaien van maart tot juni in zeer ondiep water. De jonge roofvis zwemt vaak in scholen en zoekt zijn prooi langs de oever of bij de bodem. Als de baars ouder wordt, komt hij vaker solitair voor in dieper water.
blankvoorn Rietvoorn wordt vaak met de blankvoorn verward. Er zijn wel enkele verschillen: • De blankvoorn heeft een rood/oranje vlek boven de pupil. Dit is al duidelijk bij kleine exemplaren. Het oog van de rietvoorn is egaal geelachtig. • De rugvin van de rietvoorn is verder naar achteren geplaatst.
karper De karper is een vis die de bodem omwoelt. Vooral ‘s ochtends direct na zonsopgang is dit waar te nemen. De vis staat dan vaak rechtop in het water. Door het gewoel in de bodem zie je trossen kleine of grotere belletjes opstijgen naar de oppervlakte. De karper eet voornamelijk planten en waterinsecten.
De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
De Snippenweide De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
Zoals op veel plaatsen in de Scheldevallei werd ook hier in de jaren 1920 klei weggegraven en gebruikt om bakstenen te vervaardigen. Hierdoor verlaagde het terrein ongeveer 80 cm en werd de venige ondergrond aan de oppervlakte blootgesteld. Het terrein ligt er daarom zeer drassig bij. Het reservaat werd sinds 2006 nog natter door de plaatsing van een stuw op één van de grachten.
Nederename
Schelde
Sinds de realisatie van het inrichtingsproject is de oppervlakte gronden in natuurbeheer uitgebreid.
U bevindt zich hier Meander de Ster
In de natte bodem van de Snippenweide groeien typische valleiplantensoorten. Deze trekken op hun beurt veel diersoorten aan. In het centrale gedeelte doen vooral dotterbloem, echte koekoeksbloem, watermunt en bosbies het goed. Vogels zoals de watersnip en het bokje komen in de trekperiode en ’s winters op bezoek. In de lente maken andere soorten zoals wilde eend, blauwborst en rietgors er hun nest.
Snippenweide
Spoorweg
foto’s: Gerard Mornie foto: archief VLM
Omwille van het heel natte karakter is de Snippenweide moeilijk toegankelijk. Voor meer info, contacteer Natuurpunt (www.natuurpunt.be).
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
dotterbloem De dotterbloem is een typische soort voor natte bossen en drassige graslanden, broekbossen, natte kapvlakten, zeggenmoerassen, beek- en slootoevers. De plant bloeit geel in april en mei en behoudt zijn bladeren. De bladeren zijn rond tot bijna niervormig.
echte koekoeksbloem De echte koekoeksbloem voelt zich thuis in natte graslanden, vochtige bossen en veengebieden. De plant bloeit roze van mei tot augustus. Aan de onderzijde van de blaadjes vind je soms het nestschuim van insectenlarven, in de volksmond ‘koekoeksspuug’ genoemd.
watersnip De watersnip is tijdens het foerageren (= zoeken naar eten) gemakkelijk te herkennen aan zijn snelle, ritmische kopbewegingen. Hij vangt met zijn lange snavel wormen en andere ongewervelden uit het zachte slijk. De watersnippen tref je er het hele jaar aan.
blauwborst De blauwborst is iets groter dan een huismus. Hij zit graag in de top van het riet of een struik. Indien er gevaar dreigt, duikt hij in het riet. Het nest bevindt zich doorgaans dicht bij de grond en is goed verstopt. Hij eet zaden en insecten.
De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
Eine de Ster, openbaar viswater
ur ur
de
Da
age str
Da
aat n
LEGENDE
ine
Snippenweide
Scheldekan
g Mistwe
at
r. rst
tra
ke
tra
at
An
N
Water Openbaar viswater Pad en (enkel daar) hengelzone Parking Bebouwing Bos Rustplaats Station Projectgebied
raat
br
Eine Fa
t
raa
st iek
P
iost
ho
Lokale weg Verbindingsweg Spoorweg Gent-Oudenaarde
Oh
Sc
Sc
t
rge
ols
aat
e
ld he
U bevindt zich hier
Ohio
W eve rs
str tel
d pa
Voor E
aat Landaststr Graaf van
be
N441
Fie
Eine de Ster
t
im
at
g
l
P
t
estraa
Ou
Gr
raa
tra
Jaa
Heurn
aar de den
est
rre s
Deze meander is een openbaar viswater. De hele binnenoever is toegankelijk voor vissers en wandelaars. Wandelaars kunnen via deze oever de kern van Heurne bereiken of een beetje verder terug op het jaagpad komen.
Dal
l
P
eih W W a nn
Zandstraat
Heuvel
Ste
De oude Scheldearm Eine de Ster heeft een goed visbestand. Er zijn al zeventien verschillende soorten waargenomen waaronder voornamelijk drie voornsoorten (bittervoorn, blankvoorn en rietvoorn), twee baarsachtigen (baars en pos), de roofvissen snoek en paling en de kleinblijvende karperachtige soort vetje. Begeleidende soorten zijn brasem, kolblei, zeelt, giebel en karper. De planten dienen als schuilplaats en voedsel. Bittervoorn en vetje vertonen een zekere vorm van broedzorg: de bittervoorn legt eitjes in zwanenmossels en de mannetjes van het vetje bewaken het nest.
He
an
He
t nes
t raa
Heuvel
raat
Trage l
Gent
ar W
aat
Kalkst
Heurne N60
ne
Sint-Amandusstraat
Maalderijstr
Stropstraat
str .
De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
U kan wandelen en vissen langs de binnenoevers van de oude Scheldearmen Ohio, Eine de Ster en de Heuvel. Ook op het noordelijk deel van de buitenoever van de Heuvel is wandelen en vissen mogelijk.
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
foto: www.ibgebim.be
foto: www.ravon.nl
bittervoorn De bittervoorn is een karperachtige vis. Volwassen bittervoorns zijn 5 á 6 cm groot. De bittervoorn leeft in schooltjes van enkele tientallen dieren. Ze komen voor in stilstaand of langzaam stromend water van 40 tot 50 cm diep, dat vaak ook wat begroeid is. De bodem mag niet te modderig zijn omdat er anders geen zoetwatermosselen kunnen leven. Het bittervoornvrouwtje heeft de mossel nodig voor het afzetten van haar eitjes. Als de larven het uiterlijk van kleine visjes hebben en ongeveer 11 mm lang zijn, verlaten zij de mossel. De bittervoorn mijdt diep en open water en zoekt de buurt van de oevers op. De bittervoorns eten hoofdzakelijk algen en zachte delen van hogere planten, maar ook kleine ongewervelde diertjes.
foto: Geert-Jan Roebers - www.natuurinformatie.nl
foto: www.jeugdnatuur.web-log.nl
zwanenmossel Deze zoetwatermossel is het grootste schelpdier van ons land en kan 20 cm lang worden. Zijn schelp is vrij dun, bruinachtig en aan de binnenkant bedekt met parelmoer. Met zijn voet (die eruit ziet als een tong) trekt hij zichzelf de bodem in. Zoals de meeste schelpdieren filtert de zwanenmossel zijn voedsel uit het water door het door zijn kieuwen te pompen. De mannetjes spuiten hun sperma in het water. De vrouwtjes pompen actief water rond en worden zo bevrucht. Er ontwikkelen zich binnen de broedkieuwen van de moeder tot zo’n 300.000 larven. Deze worden in het water geloosd en hechten zich aan een vis. Daarop leven ze enige tijd parasitair waarna ze zich tot een klein mosseltje ontwikkelen en loslaten.
De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
Het Dal De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
Heurne
Meander den Heuvel Meander het Dal
In het Dal liggen een mooi rietveld, een aantal voedselarme weiden en een wilgenbos. Door aangepast beheer probeert Natuurpunt de oorspronkelijke fauna en flora te herstellen. Door hier niet langer te bemesten, komt de plantenrijkdom van de oorspronkelijke Scheldemeersen stilaan terug. Opvallende plantensoorten in de natte begraasde weilanden zijn gele plomp en ratelaar. Tijdens de lentemaanden trekt het Dal veel broedvogels aan zoals de fuut, de bosrietzanger en de graspieper. Het zomers rietveld is het ideaal leefgebied voor zangvogels als de kleine karekiet, de rietgors en de prachtige blauwborst, die hier hun jongen grootbrengen. Bij gevaar vluchten ze bliksemsnel tussen de rietstengels. Het enige wat dan op hun aanwezigheid wijst, is het welluidende gezang van de mannetjes. Daarmee laten ze hun soortgenoten weten waar ze zitten. Andere mannetjes worden zo gewaarschuwd om buiten het territorium te blijven. De vrouwtjes worden aangespoord om langs te komen. Ook de aalscholver bezoekt het Dal regelmatig.
Dal
U bevindt zich hier
foto’s: Gerard Mornie
foto: archief VLM
foto: archief VLM
Omwille van het heel natte karakter is het Dal moeilijk toegankelijk. Voor meer info, contacteer Natuurpunt (www.natuurpunt.be).
gele plomp Deze plant met drijvende bladeren groeit in vijvers en traagstromende waterlopen. Het is een plant die zich uitbreidt via zijn wortelstokken en zaad. De wortelstok is een ondergrondse horizontaal lopende stengel. Het eind van de wortelstok buigt omhoog en vormt zo een nieuwe plant. De gele plomp groeit in dieper water en draagt bij tot de hoeveelheid zuurstof in het water. De plant heeft er behoefte aan dat de bodem met rust gelaten wordt. Ze bloeit van mei tot augustus.
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
Het eerste jaar blijven de bladeren meestal
bosrietzanger De bosrietzanger overwintert net als de kleine karekiet in tropisch Afrika. Hij imiteert veel Afrikaanse vogelsoorten, waarvan hij de zang heeft opgepikt tijdens zijn eerste overwintering in Afrika. De bosrietzanger voelt zich thuis in natte ruigtevegetaties, riet en (wilgen)bosjes. Het nest wordt vastgemaakt aan enkele verticale rietstengels of takken en bevindt zich net boven het water. Het beste tijdstip om de bosrietzanger en de kleine karekiet te spotten, is net voor zonsopkomst.
kleine karekiet De kleine karekiet is een typische vogelsoort die in grotere rietvelden voorkomt. Hij broedt in vegetaties van riet, lisdodde, liesgras of in struiken. De broedgebieden worden bezet vanaf mei tot half juni. In het voorjaar kan je hem dan luidkeels op een rietstengel horen zingen. Hoewel de kleine karekiet en de bosrietzanger sterk op elkaar lijken, kan je hen gemakkelijk herkennen aan de zang. Het beperkte en treurig repertoire van de kleine karekiet staat in schril contrast met de muzikale capaciteiten van de bosrietzanger.
aalscholver De aalscholver is een grote donkere watervogel die onder meer in bomen broedt. Hij zwemt met rechte hals, opwaarts gerichte kop en het lichaam diep in het water. Hij duikt naar vis zoals baars, snoekbaars en paling. Vaak zit hij met uitgespreide vleugels op een paaltje bij het water. Dit is omdat hij - in tegenstelling tot andere zwemmende en drijvende vogels - geen beschermende en waterafstotende vetlaag op de veren heeft en dus na iedere zwemtocht moet drogen om weer te kunnen vliegen.
De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
Den Heuvel, openbaar viswater
ur He
an
ur He
nes
t
t raa
de
Da l
P
str
Da
aat be
n
LEGENDE
ine Voor E
Scheldekan
g Mistwe
at
r. rst
tra
e nk
at
A
tra
t
N
Water Openbaar viswater Pad en (enkel daar) hengelzone Parking Bebouwing Bos Rustplaats Station Projectgebied
raat
Eine
aa str
k
rie
Fab
P
iost
ho
Lokale weg Verbindingsweg Spoorweg Gent-Oudenaarde
Oh
Sc
Sc
Snippenweide
ols
aat
De hele binnenoever en het noordelijk gedeelte van de buitenoever is toegankelijk voor vissers en wandelaars.
e
ld he
t
rge
Ohio
W eve rs
str
Eine de Ster
t
aat Landaststr Graaf van tel
at
g
d pa
P
t
N441
Fie
tra
Jaa
l
De oude Scheldemeander heeft een goed maar éénzijdige visbestand. Kleine wateren worden sterk beïnvloed door de omgeving. Voedselaanrijking (via bladval, mestuitspoeling, …) leidt dikwijls tot dominantie van enkele soorten en een minder plantenrijk water, ook wel brasemwater genoemd. Door de voedselrijkdom komen er dikwijls dichte visstanden voor (500kg/ha) van overwegend niet te grote brasems (tot 30 cm lengte). Toch komen hier nog elf verschillende vissoorten voor. Naast brasem, blankvoorn en pos komen kolblei, zeelt, karper, giebel, baars, snoekbaars en paling in kleinere aantallen voor. De in 2006 aangelegde vijf meter breed gebufferde oeverstrook (graszone waarop niet bemest wordt) zal de impact van de omgeving op het watersysteem beperken (minder inspoeling van mest). De Canadese ganzen heffen momenteel dit voordeel echter weer op. Een stuw op de gracht langs de trekweg stuwt het water zuidwaarts op zodat het waterpeil in het natuurreservaat het Dal hoger komt. Zo wordt het oorspronkelijk valleikarakter deels hersteld.
estraa
im
rre s
Heurn
aar de den Ou
Gr
raa
Ste
U bevindt zich hier
Dal
age est
Zandstraat
Heuvel
eih W W a nn
Heuvel
raat
Trage l
Gent
ar W
aat
Kalkst
Heurne N60
ne
Sint-Amandusstraat
Maalderijstr
Stropstraat
str .
De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
U kan wandelen en vissen langs de binnenoevers van de oude Scheldearmen Ohio, Eine de Ster en de Heuvel. Ook op het noordelijk deel van de buitenoever van de Heuvel is wandelen en vissen mogelijk.
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
foto: Wikipedia
brasem De brasem is een scholenvis die gemiddeld 40 tot 60 cm lang wordt. De vissen graven gezamenlijk in de modder of het zand, waar ze eetbare bodemdiertjes uitfilteren. Soms zijn de 10 tot 15 cm grote ‘brasemputten’ te zien langs ondiepe oevers.
foto: Wikipedia, Piet Spaans
pos De pos behoort tot de familie van de baarzen. Hij wordt tot 25 cm lang. Tijdens de paaitijd, van april tot juni, vormt de pos grote scholen. Ze paaien in ondiep water op waterplanten, stenen en obstakels. Pos is naast blankvoorn het belangrijkste voedsel voor de aalscholver.
foto: Wikipedia, Ron Offermans
kolblei De kolblei of blei behoort tot de karperachtigen. De kolblei zwemt dicht bij de bodem en voedt zich met kreeftjes, slakken, planten en algen. Voor de voortplanting zijn waterplanten essentieel. Kolblei wordt vaak verward met brasem.
De Heurnemeersen
VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ SAMEN INVESTEREN IN DE OPEN RUIMTE
Agentschap voor
Natuur en Bos
Wilgenbos
ur He
an
ur He
nes
t
t raa
de
Da
age
Da
str aat be
rge
n
LEGENDE Lokale weg Verbindingsweg Spoorweg Gent-Oudenaarde ine
Scheldekan
g Mistwe
at
r. rst
tra
e nk
at
A
tra
t
N
Water Openbaar viswater Pad en (enkel daar) hengelzone Parking Bebouwing Bos Rustplaats Station Projectgebied
raat
Eine
aa str
k
rie
Fab
P
iost
ho
U bevindt zich hier
Oh
Sc
Sc
Snippenweide
ols
aat
e
ld he
t
t
Ohio
W eve rs
str
Eine de Ster
d pa
Voor E
aat Landaststr Graaf van tel
at
g
P
N441
Fie
tra
Jaa
t
im
rre s
l
estraa
Ou
Gr
raa
Ste
Heurn
aar de den
est
Vanop de binnenoever mag worden gevist. In het water komen voornamelijk bittervoorn, blankvoorn, rietvoorn, baars, pos, snoek, paling en vetje voor. Ga wel zorgzaam om met het milieu, de natuur, andere recreanten en andermans eigendom. Laat dus geen afval achter, gebruik lokaas met mate, gooi nooit overschotten in het water en zet de vissen steeds terug. Wandelaars kunnen via deze oever de kern van Heurne bereiken of een beetje verder terug op het jaagpad komen. De oever aan de overkant is belangrijk als broedplaats voor de ijsvogel die nestgangen in de verticale, afgekalfde oever graaft.
Dal
l
P
Het wilgenbos is een typisch wijmierbosje op drassige grond. De aanleg ervan was in dit deel van de Scheldevallei zeer gewoon. Tot halverwege de 20e eeuw kende de regio een bloeiende mandenvlechtersindustrie. Deze industrie is echter in onbruik geraakt zodat slechts weinig aanplantingen meer overblijven. Dit type vrijwel onbetreden bosjes biedt voor heel wat diersoorten veel rust, dekking- en broedgelegenheid. De bodem in het bosje ligt vrij laag omdat de grond ooit uitgebrikt werd voor het ambachtelijk vervaardigen van bakstenen. Het was een activiteit die algemeen voorkwam tussen Gent en Oudenaarde. Meer dan de helft van de oppervlakte aan valleigrond werd er afgegraven.
Zandstraat
Heuvel
eih W W a nn
Heuvel
raat
Trage l
Gent
ar W
aat
Kalkst
Heurne N60
ne
Sint-Amandusstraat
Maalderijstr
Stropstraat
str .
De Scheldevallei van Heurne is gelegen binnen het landinrichtingsproject Leie en Schelde van de Vlaamse Landmaatschappij. Het inrichtingsplan Heurne werd uitgevoerd in 2006 en 2007.
U kan wandelen en vissen langs de binnenoevers van de oude Scheldearmen Ohio, Eine de Ster en de Heuvel. Ook op het noordelijk deel van de buitenoever van de Heuvel is wandelen en vissen mogelijk.
Verantwoordelijke uitgever: ir. Guido Clerx, waarnemend gedelegeerd bestuurder VLM, Gulden-Vlieslaan 72, 1060 Brussel VLM Oost-Vlaanderen, juni 2009
foto: Wikipedia
foto: Gerard Mornie
foto: Wikipedia
snoek De snoek is een roofvis die voornamelijk jaagt op vis, met voorkeur voor zieke en verzwakte exemplaren die gemakkelijk te vangen zijn. Ook amfibieën, kreeftachtigen en knaagdieren staan op het menu. De eitjes van de snoek worden in het voorjaar in ondiep water op planten afgezet. Zodra een jong snoekje uit het ei komt, hecht het zich vast aan de plant om te voorkomen dat het naar de bodem zakt of wordt opgegeten door een soortgenoot.
www.birdphoto.nl J. Schwiebbe
ijsvogel De ijsvogel broedt in de buitenste oever van de oude meander en houdt van helder, visrijk water met steile oevers in een bossige of halfopen omgeving. Ze graven nesttunnels in de steile oeverrand. Een tak boven het water biedt een uitkijkpost vanwaar hij naar vissen of waterinsecten duikt. Deze vogels zijn echter zeer schuw, waardoor maar zelden een exemplaar goed waar te nemen is.