Inspecties in de sector gehandicaptenzorg met focus op COVID-19-gerelateerde elementen Eindrapport over de periode juli 2020 - maart 2021
www.departementwvg.be
COLOFON Verantwoordelijke uitgever Karine Moykens Secretaris-generaal Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Koning Albert II-laan 35 bus 30 1030 Brussel Samenstelling Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Zorginspectie Koning Albert II-laan 35 bus 31 1030 Brussel Tel. 02 553 34 34 - contact.zorginspectie@vlaanderen.be www.zorginspectie.be Productcoördinatie en vormgeving Afdeling Communicatie en Informatie – Team Communicatie Depotnummer D/2022/3241/036 Uitgave Januari 2022
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
2
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
INHOUD 1
SITUATIE
5
2
CONTINUÏTEIT VAN ZORG – ALGEMEEN
8
2.1 2.2
Op vlak van orthoagogische ondersteuning Op vlak van registratie van incidenten(seksueel) grensoverschrijdend gedrag en gebruik van de afzonderingsruimte
8
3
DAGONDERSTEUNING/DAGOPVANG VOOR EXTERNE GEBRUIKERS
10
4
WOONONDERSTEUNING
12
4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.2 4.2.1 4.2.2
Sociale contacten Gebruikers onderling Bezoek Naar huis en terug Continuïteit van zorg Op vlak van woonondersteuning of verblijf Op vlak van dagbesteding
12 12 12 14 15 15 16
5
PREVENTIEVE MAATREGELEN
18
5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.2 5.3 5.4 5.5
Handhygiëne Handen wassen Handontsmetting Basisvoorwaarden handhygiëne in de praktijk Gebruik chirurgische mondmaskers Onderhoud Alertheid voor COVID-symptomen Alertheid voor ventileren en verluchten
18 18 19 19 20 21 21 22
6
VOORBEREIDING OP EEN UITBRAAK VAN COVID-19
23
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Isolatiemogelijkheden Personeel Medische organisatie Persoonlijke beschermingsmiddelen Vorming
23 24 25 26 26
7
OUTBREAKPLAN/BUSINESS CONTINUITY PLAN/OVERGANG NAAR DE NIEUWE SITUATIE
27
8
EMOTIONEEL WELBEVINDEN VAN DE GEBRUIKERS
28
9
BESLUIT
29
9
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
3
1 SITUATIE Dit rapport gaat over de thematische inspectie met focus op COVID-19-gerelateerde elementen in de sector voor personen met een handicap, waarbij woonvormen en dagbesteding aan bod kwamen bij zowel volwassenen als minderjarigen. Met deze inspecties beoogde Zorginspectie de vergunde zorgaanbieders en multifunctionele centra een soort spiegel voor te houden, zodat het voor de organisatie en voor de overheid duidelijk werd hoe het ervoor staat in de voorziening mocht zich een clusteruitbraak voordoen. Samengevat kwam het volgende aan bod: >
toepassing van de algemene (preventieve) coronamaatregelen, conform de toepasselijke richtlijnen op moment van het inspectiebezoek
>
paraatheid voor een nieuwe uitbraakgolf, op grote lijnen
>
elementen van kwaliteit van zorg en leven: •
zoals die op het ogenblik van de inspectie worden vastgesteld
•
zoals die maximaal gegarandeerd kunnen worden bij een nieuwe uitbraak.
Op die manier wilde Zorginspectie de organisaties aanzetten om in te zetten op preventie, zich voor te bereiden op toekomstige uitbraken en een kwaliteitsvolle ondersteuning binnen aangepaste omstandigheden te blijven aanbieden. Zorginspectie valt hiervoor terug op de kaderrichtlijnen zoals verspreid door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) en de maatregelen COVID-19 zoals geformuleerd door het agentschap Zorg en Gezondheid. We gingen tijdens de inspectiebezoeken met verschillende medewerkers in gesprek en consulteerden relevante documenten (dossiers, procedures, interne richtlijnen, draaiboeken, enz.). Er is geopteerd voor aangekondigde inspectiebezoeken. Dit rapport volgt de structuur van de inspectieverslagen. Na een korte situering van de inspecties kunt u in de hoofdstukken 2 tot en met 7 stap voor stap onze bevindingen lezen op elk onderdeel. Deze hoofdstukken behandelen achtereenvolgens een aantal algemene aspecten van continuïteit van zorg, de organisatie van dagbesteding voor gebruikers die niet bij de voorziening verblijven, de mogelijkheden op sociaal contact binnen de woonondersteuning (binnen de voorziening, bezoek, naar huis), de preventieve maatregelen op vlak van handhygiëne, gebruik van mondmaskers, onderhoud, alertheid voor symptomen en ventileren en verluchten, voorbereiding op een eventuele uitbraak van COVID-19 (isolatiemogelijkheden, organisatie op medisch vlak en op vlak van inzet van personeel, beschikbaarheid van persoonlijke beschermingsmiddelen, vorming) en de beschikbaarheid van een outbreakplan. Hoofdstuk 8 geeft de rode draad weer in de rubriek emotioneel welbevinden van gebruikers. We sluiten het rapport af met een besluit over het geheel van de inspecties. Deze rapportage gaat over 193 inspectiebezoeken uitgevoerd bij 172 voorzieningen tussen 29 juni 2020 en 31 maart 2021. Gedurende deze hele inspectieperiode (juni 2020 tot eind maart 2021) kenden we drie periodes waarin de besmettingsgraad in de samenleving sterk toenam. De maatregelen genomen door de overheid fluctueerden hierdoor, net als de VAPH-richtlijnen voor de voorzieningen. Een inspectiebezoek en het bijhorende inspectieverslag gaan over één uitbatingsplaats van een vergunde zorgaanbieder. Bij 20 voorzieningen kwam tijdens een tweede inspectiebezoek een tweede uitbatingsplaats van deze voorziening aan bod. Een voorziening werd tweemaal geïnspecteerd omwille van opvolging van de vaststellingen in het eerste verslag.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Situatie
5
Bij elk inspectiebezoek werd een selectie gemaakt van de zorgvormen die aan bod kwamen. Voor alle inspecties samen, en verwerkt in het vervolg van het rapport, kwamen volgende zorgvormen aan bod:
Meerderjarigenwerking Totaal Minderjarigenwerking
Ondersteuningsfuncties
Aantal inspecties
Alleen dagondersteuning Alleen wonen Wonen en dagondersteuning
32 55* 61* 148 inspecties
Aantal inspecties met externe gebruikers dagondersteuning 32 0 47 79 inspecties
Alleen dagopvang (schoolvervangend en/of schoolaanvullend Alleen verblijf Verblijf en dagopvang
11
11
7* 17*
0 14
35 inspecties
25 inspecties
1 1* 8* 10 inspecties
1 0 5 6 inspecties
193 inspecties
110 inspecties
Totaal Meerderjarigen- en minderjarigenwerking Totaal TOTAAL
Alleen dagwerking Alleen verblijf Wonen/verblijf en dagwerking
*Dit geeft een totaal van 149 inspecties waarbij wonen of verblijf aan bod kwam.
De indeling uit de tabel wordt verder niet gehanteerd. Het onderscheid meerderjarigen/minderjarigen is niet relevant voor de verdere verwerking van de gegevens. Er werden een aantal klemtonen gelegd vanuit de ondersteuningsfunctie: >
Er werd specifiek gefocust op dagondersteuning/dagopvang voor externe gebruikers. Deze werkingen werden immers volledig stilgelegd in het voorjaar 2020 en dienden terug op te starten. Eens opgestart, vergt dit een aantal aanpassingen in de werking. Dagondersteuning/dagopvang kwam aan bod bij 110 van de 193 inspecties.
>
In de tweede plaats werd stilgestaan bij een aantal elementen gelinkt aan wonen/verblijven in een voorziening. Dit komt aan bod bij 147 van de 193 inspecties. In 2 inspecties waar ook wonen of verblijf aanwezig is, werden deze elementen niet bevraagd.
Voor heel wat geïnspecteerde items is ook het onderscheid naar de ondersteuningsfunctie niet relevant: het merendeel van de richtlijnen geldt voor alle ondersteuningsfuncties. De gegevens worden over het geheel van de inspecties verwerkt.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
6
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Mate waarin de gehele organisatie geconfronteerd werd/wordt met COVID-19 binnen de werking: Er zijn op moment van het inspectiebezoek COVID+ gebruikers binnen de woonondersteuning of verblijf Er zijn op moment van het inspectiebezoek externe gebruikers van dagondersteuning of dagopvang met COVID+ Er waren in het verleden COVID+ gebruikers binnen de woonondersteuning of verblijf
0,5% ja 81,3% nee 18,1% niet van toepassing (geen woonondersteuning of verblijf) 3,6% ja 75,1% nee 21,2% niet van toepassing (geen dagondersteuning of dagopvang voor externe gebruikers) 35,8% ja Indien ja (meerdere antwoorden mogelijk): 60,9% aanwezig op deze locatie 29% aanwezig op een andere locatie 4,3% niet aanwezig in de voorziening 7,2% aanwezig op deze locatie en op een andere locatie 45,6% nee 0,5% gesprekspartner is niet op de hoogte 18,1% niet van toepassing (geen woonondersteuning)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Situatie
7
2 CONTINUÏTEIT VAN ZORG – ALGEMEEN Door de coronacrisis werd een deel van de werking mogelijk opgeschort. Geleidelijk aan kunnen de verschillende elementen van de werking worden heropgestart, soms in een aangepaste vorm. De nood aan ondersteuning bij de personen met een handicap blijft bestaan: op welke manier probeert de voorziening continuïteit te bieden?
2.1 OP VLAK VAN ORTHOAGOGISCHE ONDERSTEUNING Na de tweede lockdown werd dit onderdeel sinds 1 december 2020 niet meer systematisch bevraagd. Dit om tijd te maken voor twee extra onderdelen, namelijk: alertheid voor ventileren en verluchten en sociaal emotioneel welbevinden van gebruikers. Om de inspectie nog mogelijk te maken in een halve dag werd dit onderdeel in 45 inspecties dus niet bevraagd. De percentages zijn berekend op het aantal voorzieningen (met uitzondering van de aantallen handelingsplannen) dat bevraagd is. Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: De vaststellingen zijn gebaseerd op nazicht van de handelingsplannen. Er waren de laatste 6 maanden in x percentage van de 148 voorzieningen handelingsplannen aan herziening toe In de 148 voorzieningen werden 443 handelingsplannen nagekeken. In x percentage van de nagekeken handelingsplannen is er een actueel handelingsplan (volgens de eigen interne afspraken) beschikbaar Er wordt werk gemaakt van een inhaalbeweging op vlak van evalueren, bespreken, aanpassen, … van de handelingsplannen
95% ja 5% nee 81,5% ja 18,5% nee
De genomen maatregelen, specifieke afspraken, … worden uitgelegd op maat van de gebruikers
90,6% ja 0% nee 9,4% niet mogelijk omwille van de problematiek van de gebruiker 92,6% ja 0% nee 7,4% niet mogelijk omwille van de problematiek van de gebruiker
Er is een aanspreekpunt bij wie gebruikers terechtkunnen met hun zorgen, onvrede over bepaalde maatregelen, …
63,5% ja 2% nee 2% niet duidelijk 32,5% niet van toepassing (het gebruikelijke proces is niet stilgevallen)
In geval van (vermoeden van) besmetting op de locatie kan volgende orthoagogische opvolging worden gegarandeerd: De vaststellingen zijn gebaseerd op inzage in gebruikersdossiers, teamverslagen, … Het bijhouden van zorgdossiers, dagboek, … Het intern overleg over gebruikers
98,7% ja 1,3% nee 30,2% ja, dit blijft doorlopen zoals gebruikelijk 65,8% ja, maar in aangepaste vorm (via gebruik van online tools, …) 4% nee, dit zal worden beperkt of opgeschort
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
8
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Het terugkoppelen van relevante zaken naar het netwerk
Het evalueren, bespreken, aanpassen, … van de handelingsplannen
Er gaat bijzondere aandacht naar de implicaties van de te nemen maatregelen op de problematiek van de gebruikers (gedragsproblemen, autisme, …)
22,2% ja, dit blijft doorlopen zoals gebruikelijk 76,5% ja, maar in aangepaste vorm (via gebruik van online tools, …) 1,3% nee, dit zal worden beperkt of opgeschort 25,5% ja, dit blijft doorlopen zoals gebruikelijk 57% ja, maar in aangepaste vorm (via gebruik van online tools, …) 13,5% nee, dit zal worden beperkt of opgeschortwww.departementwvg.be 4% niet duidelijk 97,4% ja 1,3% gedeeltelijk 1,3% nee
2.2 OP VLAK VAN REGISTRATIE VAN INCIDENTEN (SEKSUEEL) GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG EN GEBRUIK VAN DE AFZONDERINGSRUIMTE Na de tweede lockdown werd ook dit onderdeel sinds 1 december 2020 niet meer systematisch bevraagd. Dit om tijd te maken voor twee extra onderdelen namelijk alertheid voor ventileren en verluchten en sociaal emotioneel welbevinden van gebruikers. Om de inspectie nog mogelijk te maken in een halve dag werd dit onderdeel in 22 inspecties dus niet bevraagd. De percentages zijn berekend op het aantal dat bevraagd is. Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Deze vaststellingen zijn gebaseerd op nazicht van de registraties. De gebruikelijke registratie en opvolging van incidenten van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag is up to date (Was in 39,2% niet van toepassing - er deden zich geen incidenten (s)gog voor) De gebruikelijke registratie rond gebruik van de afzonderingsruimte is up to date (Was in 64,9% niet van toepassing - deze vorm van afzondering wordt niet toegepast)
100% ja 0% nee
100% ja 0% nee
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Continuïteit van zorg - algemeen
9
3 DAGONDERSTEUNING/DAGOPVANG VOOR EXTERNE GEBRUIKERS Door de coronacrisis werd een deel van de werking mogelijk opgeschort. Geleidelijk aan kunnen de verschillende elementen van de werking worden heropgestart, soms in een aangepaste vorm. De nood aan ondersteuning bij de personen met een handicap blijft bestaan: op welke manier probeert de voorziening continuïteit te bieden? Bij 110/193 inspecties kwam externe dagondersteuning/dagopvang aan bod. Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Vaststellingen zijn gebaseerd op inzage aanwezigheidsregisters, dagschema’s, gesprekken met begeleiders. Er zijn gebruikers en/of netwerken die zelf wensen om nog niet aan te sluiten bij de dagondersteuning of dagopvang Er is dagondersteuning of dagopvang voorzien voor alle externe gebruikers die dit wensen
62,7% ja 37,3% nee 82,7% ja 11,9% ja, maar aan een lagere frequentie. Er is perspectief op verdere uitbreiding 1,8% ja, maar aan een lagere frequentie. Er is nog geen perspectief op verdere uitbreiding 2,7% nee, nog niet alle externe gebruikers kunnen aansluiten bij de dagondersteuning. Er is perspectief op verdere uitbreiding
Er is een (aangepast) dagprogramma voor de gebruikers De gebruikers hebben inspraak in het (aangepaste) dagprogramma
Er is een alternatief aanbod voor externe gebruikers die nu minder frequent naar de dagondersteuning of dagopvang kunnen komen
0,9% nee, nog niet alle externe gebruikers kunnen aansluiten bij de dagondersteuning. Er is geen perspectief op verdere uitbreiding 99% ja 0% nee 1% niet van toepassing (externen komen (nog) niet) 90% ja 0,9% nee 8,2% niet mogelijk omwille van de problematiek van de gebruiker 0,9% niet van toepassing (externen komen (nog) niet) 29% ja, wordt stelselmatig aangeboden 11,8% ja, wordt op vraag van de context aangeboden 1,8% wordt eerder in uitzonderlijke omstandigheden aangeboden 3,7% nee, er is geen alternatief aanbod 53,7% niet van toepassing (externe gebruikers kunnen gebruik maken van de dagondersteuning volgens de gebruikelijke frequentie)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
10
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Er is collectief vervoer mogelijk
Er is een alternatief voor het collectief vervoer
63,6% ja 36,4% nee (het gaat om voorzieningen die of geen collectief vervoer aanbieden of die geen collectief vervoer meer konden aanbieden binnen de geldende COVID-19-richtlijnen) 20% ja 4,6% nee 75,4% niet van toepassing (gebruikelijke afspraken op vlak van vervoer lopen door)
Voor wat betreft de organisatie van de dagbesteding: Vaststellingen zijn gebaseerd op inzage dagschema’s, observaties tijdens de rondgang, … Er zijn maatregelen genomen (o.a. inrichting ruimtes, activiteitenaanbod, …) om de afstand van 1,5 m te respecteren tussen de gebruikers
De gebruikelijke activiteiten buitenshuis zijn hernomen (binnen de contouren van de richtlijnen)
78,2% ja 4,5% nee 10,9% de aard van de doelgroep maakt het zeer moeilijk deze afstand aan te houden 6,4% niet van toepassing (het betreft lagereschoolkinderen) 17,3% ja, volledig 67,3% ja, gedeeltelijk 9% nee 6,4% niet van toepassing (er zijn geen activiteiten buitenshuis)
In geval van (vermoeden van) besmetting op de locatie kan volgende dagondersteuning of dagopvang worden gegarandeerd: Vaststellingen zijn gebaseerd op inzage outbreakplan, business continuity plan, … Voor de gebruikers die niet getroffen zijn door een (vermoeden van) besmetting: •
21,8% Het dagondersteuningsaanbod zal blijven doorlopen zonder ingrijpende veranderingen
•
3,5% Het dagondersteuningsaanbod zal inhoudelijk worden ingeperkt
•
5,5% Het dagondersteuningsaanbod zal worden stopgezet
•
5,5% Het dagondersteuningsaanbod zal worden stopgezet en vervangen door een alternatief
•
45,5% De voorziening heeft meerdere scenario’s uitgewerkt
•
11,8% Het dagondersteuningsaanbod loopt grotendeels door, maar het aantal deelnemers wordt beperkt
•
6,4% Er wordt op voorhand niet voor één bepaalde aanpak gekozen, maar er is een scenario afgesproken om bij (vermoeden van) besmetting snel tot afspraken te komen
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Dagondersteuning/dagopvang voor externe gebruikers
11
4 WOONONDERSTEUNING In 147 inspecties werden onderstaande elementen bevraagd over woonondersteuning.
4.1 SOCIALE CONTACTEN Ter preventie van besmetting zijn ingrijpende maatregelen genomen met een weerslag op de sociale contacten van de bewoners (bijvoorbeeld de bezoekregeling, de mogelijkheden om naar huis te gaan). Op welke manier wordt aandacht geschonken aan een goed evenwicht tussen normale levensomstandigheden en veiligheid?
4.1.1 Gebruikers onderling Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers. Voor de gebruikers van woonondersteuning of verblijf: Het leven van de bewoners speelt zich zoveel mogelijk af binnen de bubbel van de leefgroep/woning Bewoners kunnen gebruikmaken van gemeenschappelijke ruimtes binnen (ontspanningsruimte, snoezelruimte, …)
77,6% ja, deze maatregel blijft behouden 4% ja, maar er is perspectief om deze maatregel af te bouwen 18,4% nee, deze maatregel wordt niet langer toegepast 16,3% ja, zonder specifieke afspraken 67,4% ja, maar met specifieke afspraken (niet tegelijk met bewoners uit een andere leefgroep/woning; sommige ruimtes zijn toegewezen aan bepaalde leefgroepen/woningen, …) 4% nee, gemeenschappelijke ruimtes worden momenteel niet gebruikt 12,3% niet van toepassing (op deze locatie zijn geen gemeenschappelijke ruimtes)
4.1.2 Bezoek Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers, observatie tijdens rondgang, inzage bezoekregeling, bezoekersregister, … Bezoek is mogelijk
99,3% ja Sinds april: 6,8% Sinds mei: 63,7% Sinds juni: 23,3% Sinds juli: 0,7% Datum niet bevraagd: 5,5% 0,7% momenteel niet, er is geen datum bepaald vanaf wanneer bezoek kan doorgaan
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
12
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Er is een bezoekfrequentie bepaald
Het aantal toegelaten bezoekers voor één bewoner per keer is bepaald De bezoekers zijn gespreid in de tijd
17,7% ja, algemeen bepaald 20,4% ja, individueel afgesproken 61,2% nee 0,7% niet van toepassing (bezoek nog niet mogelijk) 59,2% ja, algemeen bepaald 21,1 % ja, individueel afgesproken 19% nee 0,7% niet van toepassing (bezoek nog niet mogelijk) 21,8% altijd dezelfde 11,6% verschillende bezoekers uit eenzelfde gezin/bubbel 28,5% verschillende bezoekers uit verschillende gezinnen/bubbels 19% wordt per situatie bekeken 18,4% niet bepaald
Het bezoek is toegelaten (meerdere antwoorden mogelijk per locatie)
0,7% niet van toepassing (bezoek is nog niet mogelijk) 29,9% op de kamer 1,4% op de kamer enkel als de bewoner onvoldoende mobiel is 86,4% in de buitenlucht 17,7% in een ruimte buiten de voorziening 36% in een gemeenschappelijke ruimte binnen de voorziening die alleen daarvoor wordt voorzien
De bezoeker moet (meerdere antwoorden mogelijk per locatie)
41,5% in een gemeenschappelijke ruimte die ook voor andere doeleinden wordt gebruikt 19,7% achter (plexi)glas blijven 67,3% 1,5 m afstand in acht nemen 70,7% een linnen mondmasker dragen 66% een chirurgisch mondmasker dragen 0% geen specifieke richtlijnen in acht nemen
De duur van het bezoek is bepaald
38,8% andere maatregelen volgen 30,6% ja, algemeen bepaald (in 28 inspecties is dit 1 uur, in 9 een half uur, in 1 twintig minuten, in 2 driekwartier, in 1 vijftig minuten, in 1 anderhalf uur, 1 heeft specifieke bezoekuren en 2 geven aan dat dit afhankelijk is van de situatie/kleurcode op dat moment) 15,6% ja, individueel afgesproken 53% nee 0,7% niet van toepassing (bezoek is nog niet mogelijk)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Woonondersteuning
13
Elk bezoek wordt geregistreerd (minstens naam en contactgegevens) De bewoner heeft inspraak in wie er op bezoek komt Er is een alternatieve bezoekregeling voor palliatieve bewoners (Was niet van toepassing in 62,6% van de voorzieningen en werd in 0,7% van de voorzieningen niet bevraagd)
97,3% ja 2% nee 0,7% niet van toepassing (bezoek is nog niet mogelijk) 91,8% ja 0% nee 8,2% niet mogelijk omwille van de problematiek van de gebruiker 98% ja 2% nee
In geval van (vermoeden van) besmetting in de woonhuizen op deze locatie: De bezoekregeling wordt teruggeschroefd
25,2% ja, de totale regeling wordt teruggeschroefd 72,1% ja, maar er zal rekening gehouden worden met de specifieke situatie 2% nee 0,7% niet duidelijk
4.1.3 Naar huis en terug Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers, inzage in business continuity plan, outbreak plan,… Bewoners kunnen naar huis
Personen die tot nu toe thuis verbleven, kunnen weer (tijdelijk) residentieel worden opgenomen Er wordt een minimale verblijfsduur in de voorziening opgelegd vooraleer naar huis te mogen gaan
97,3% ja, sinds Maart 2020: 1/142 1e helft mei 2020: 6/142 2e helft mei 2020: 35/142 1e helft juni 2020: 74/142 2e helft juni 2020: 9/142 1e helft juli 2020: 9/142 2e helft juli 2020: 1/142 September 2020: 2/142 1 maart 2021: 1/142 Datum niet gecontroleerd: 4/142 2,7% nog niet, er is geen datum bepaald vanaf wanneer bewoners naar huis kunnen 78,2% ja 1,4% momenteel niet, er is geen datum bepaald vanaf wanneer gebruikers weer residentieel opgenomen worden 17,7% niet van toepassing (bewoners blijven in de voorziening) 2,7% niet bevraagd 6,8% ja, algemeen bepaald 4,1% ja, individueel afgesproken 85,1% nee 4% niet van toepassing (er is geen regeling om heen en weer naar huis te gaan)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
14
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Er wordt een minimale verblijfsduur thuis opgelegd vooraleer te mogen terugkeren naar de voorziening Bij terugkeer in de voorziening na verblijf thuis
5,4% ja, algemeen bepaald 4,8% ja, individueel afgesproken 86,4% nee 3,4% niet van toepassing (er is geen regeling om heen en weer naar huis te gaan) 8,2% wordt een vorm van isolatie toegepast 34% wordt getest 36,1% andere maatregelen De andere maatregelen kunnen onder meer bestaan uit het meten van de temperatuur, (op voorhand telefonisch) contact met de context opnemen, extra alerte houding aannemen, een week lang een mondmasker dragen/apart eten op de kamer, handen ontsmetten, verklaring op eer ondertekenen, … 17,7% zijn er geen specifieke richtlijnen 4% niet van toepassing (er is geen regeling om heen en weer naar huis te gaan)
In geval van (vermoeden van) besmetting in de woonhuizen op deze locatie: Vaststellingen zijn gebaseerd op inzage in het outbreak plan, … De regeling die toelaat dat bewoners naar huis gaan, wordt teruggeschroefd
19,8% ja, en dit voor alle bewoners van de locatie 54,4% ja, maar alleen voor de bewoners van de getroffen leefgroep 21,8% ja, maar alleen voor de gebruiker die (vermoedelijk) besmet is 0% nee 4% niet van toepassing (er geen regeling/mogelijkheid om naar huis te gaan)
4.2 CONTINUÏTEIT VAN ZORG 4.2.1 Op vlak van woonondersteuning of verblijf Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers. Bewoners die langer thuis verblijven dan gebruikelijk, krijgen een alternatieve vorm van ondersteuning (meerdere opties zijn mogelijk)
38% ondersteuning op afstand 10,9% ondersteuning op afstand en ondersteuning aan huis 0,7% ondersteuning aan huis 0,7% nee, er is geen alternatieve vorm 49,7% niet van toepassing (er zijn geen bewoners die langer thuis verblijven dan gebruikelijk)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Woonondersteuning
15
De ondersteuning van op afstand bestaat uit: (meerdere opties zijn mogelijk)
De alternatieve ondersteuning
91,8% telefonische contactname 83,6% gebruik van onlinetools 56,2% voorzien van een vast aanspreekpunt binnen de voorziening 8,2% andere zoals het leveren aan huis van pakketjes met materiaal, opdrachten, enz. 41,5% wordt systematisch aangeboden 7,5% wordt op vraag van de context aangeboden 0,7% wordt eerder in uitzonderlijke omstandigheden aangeboden
Er zijn (naast de bezoekregeling) contactmogelijkheden voorzien met de context voor wie langer dan gebruikelijk in de voorziening verblijft
50,3% niet van toepassing (er zijn geen bewoners die thuis verblijven of er is geen alternatieve ondersteuning) 44,9% ja 1,4% nee 53,7% niet van toepassing (het verblijfsregime is gelijk gebleven)
4.2.2 Op vlak van dagbesteding Voor de gebruikers van woonondersteuning of verblijf: Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers, inzage in het business continuity plan. Er is een (aangepast) dagprogramma voor de gebruikers De gebruikers hebben inspraak in het (aangepaste) dagprogramma De dagbesteding voor gebruikers woonondersteuning en externe gebruikers zijn van mekaar gescheiden
100% ja 0% nee 93,2% ja 0,7% nee 6,1% niet mogelijk omwille van de problematiek van de gebruiker 42,3% ja, deze maatregel blijft behouden 5,4% ja, maar er is perspectief op afbouw van deze maatregel 2% ja, het is de bedoeling om deze maatregel af te bouwen; het perspectief is onduidelijk 19% nee 25,9% niet van toepassing (op deze locatie is er geen dagondersteuning gericht op externe gebruikers) 5,4% niet van toepassing (de externe gebruikers komen (nog) niet)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
16
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
In geval van (vermoeden van) besmetting op de locatie kan volgende dagbesteding worden gegarandeerd: Vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders en gebruikers, inzage in het business continuity plan. Voor de gebruikers die niet getroffen zijn door een (vermoeden van) besmetting: •
25,9% Het dagondersteuningsaanbod zal blijven doorlopen zonder ingrijpende veranderingen
•
14,9% Het dagondersteuningsaanbod zal inhoudelijk worden ingeperkt
•
3,4% Het dagondersteuningsaanbod zal worden stopgezet
•
4,8% Het dagondersteuningsaanbod zal worden stopgezet en vervangen door een alternatief
•
34% De voorziening heeft meerdere scenario’s uitgewerkt
•
4,8% Het dagondersteuningsaanbod loopt grotendeels door, maar het aantal deelnemers wordt beperkt
•
12,2% Er wordt op voorhand niet voor één bepaalde aanpak gekozen, maar er is een scenario afgesproken om bij (vermoeden van) besmetting snel tot afspraken te komen
Voor de gebruikers van woonondersteuning en/of verblijf voor wie een vorm van isolatie wordt toegepast wegens (vermoeden van) besmetting: Een dagbestedingsaanbod blijft gegarandeerd
98,6% ja (uiteraard rekening houdend met de ernst van de ziekte) 0,7% nee (uiteraard rekening houdend met de ernst van de ziekte) 0,7% niet duidelijk
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Woonondersteuning
17
5 PREVENTIEVE MAATREGELEN Met het oog op preventie van een uitbraak van COVID-19 wordt op meerdere vlakken extra aandacht verwacht. De essentiële acties op dit vlak hebben betrekking op handhygiëne, gebruik van chirurgische mondmaskers, onderhoud en alertheid voor COVID-19-symptomen. Dit item werd bij alle 193 inspecties bevraagd en geobserveerd. Het item ventileren en verluchten werd toegevoegd aan de inspecties sinds 1 december 2020 en is 72 keer bevraagd. De vaststellingen zijn gebaseerd op observaties tijdens de rondgang, inzage in instructies, gesprekken met begeleiders en directie.
5.1 HANDHYGIËNE Een goede handhygiëne in de zorgsector is van essentieel belang. Handen vormen namelijk de belangrijkste overdrachtsweg van micro-organismen. Handhygiëne is de meest doeltreffende maatregel ter preventie van zorginfecties en de verspreiding van (multiresistente) micro-organismen (onder andere bacteriën, virussen en schimmels). Met goede handhygiëne voorkom je enerzijds besmetting van de bewoner en van jezelf, anderzijds voorkom je ook besmetting van de omgeving (www.zorg-en-gezondheid.be).
5.1.1 Handen wassen Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Handen wassen (zelfstandig of met hulp van de begeleiding) maakt deel uit van de dagelijkse routine van de gebruikers Handen wassen maakt deel uit van de dagelijkse routine van de medewerkers Bij elke gecontroleerde wastafel in het gemeenschappelijk sanitair beschikt men over: • vloeibare zeep •
papieren wegwerphanddoekjes
•
instructies over hoe de handen te wassen
•
aangepaste vuilbak (niet met de hand te bedienen)
99% ja 1% nee 100% ja 0% nee 95,3% ja 4,7% nee 87,6% ja 12,4% nee 80,8% ja 19,2% nee 63,2% ja 36,8% nee
Aantal sanitaire ruimtes bezocht: 664. Dit zijn zowel sanitaire ruimtes voor personeel, als voor gemeenschappelijk gebruik door meerdere gebruikers. 68% van de bezochte sanitaire ruimtes zijn volledig in orde, bij de andere 32% ontbreekt één of meerdere van de hierboven gecontroleerde items.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
18
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
5.1.2 Handontsmetting Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Er is handalcohol beschikbaar •
Aan de toegang tot de voorziening
• Aan de bezoekersruimte (In 34,2% niet van toepassing, er is geen bezoekersruimte) •
Bij de dagbestedingslokalen
(In 12,4% niet van toepassing, er zijn geen dagbestedingslokalen) • Bij de lift (In 48,7% niet van toepassing, er is geen lift, lift wordt momenteel niet gebruikt of lift wordt enkel met een sleutel bediend)
100% ja 0% nee 99,5% ja 0,5% nee 96,4% ja 3,6% nee 81,8% ja 19,2% nee
5.1.3 Basisvoorwaarden handhygiëne in de praktijk Een aantal basisvoorwaarden op vlak van toepassen van handhygiëne werden in elke organisatie bevraagd. Tussen voorzieningen en tussen leefgroepen van één voorziening zijn er vaak zeer grote verschillen in de mate waarin gebruikers zorgafhankelijk zijn. ‘Zorgafhankelijk’ vullen we als volgt in: nood aan toiletbegeleiding, nood aan voedingsbegeleiding, incontinentiezorg, sondevoeding krijgen, … Dit gaat dus zowel over gebruikers die volledig zorgafhankelijk zijn als over gebruikers die maar voor één handeling zorgafhankelijk zijn (vb. verpamperd worden ’s nachts). Bij 137 inspectiebezoeken werd aangegeven dat men gebruikers begeleidt die zorgafhankelijk zijn. Bij 161 inspectiebezoeken werd aangegeven dat men (ook of uitsluitend) gebruikers begeleidt die niet zorgafhankelijk zijn. De mate van voldoen aan de basisvoorwaarden wordt voor de beide profielen meegegeven. Dit item werd zowel geobserveerd tijdens de inspectie als bevraagd aan de gesprekspartners. Zodra één medewerker niet voldoet aan de basisvoorwaarden inzake handhygiëne werd een ‘nee’ gescoord. Het totaal aantal geobserveerde medewerkers werd niet in kaart gebracht. De percentages hieronder slaan dus op het aantal inspecties waar de items al dan niet in orde waren. Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: De basisvoorwaarden inzake handhygiëne worden door de medewerkers nageleefd.
Dragen van kledij met korte mouwen Geen armbanden, ringen, uurwerken, … ter hoogte van de handen en polsen/voorarmen Verzorgde en kortgeknipte nagels Geen nagellak of kunstnagels
Bij gebruikers die zorgafhankelijk zijn
Bij de overige gebruikers
59,1% ja 36,5% nee 4,4% niet bevraagd 67,9% ja 28,5% nee 3,6% niet bevraagd of niet toetsbaar 90,5% ja 5,1% nee 4,4% niet bevraagd of niet toetsbaar 84,7% ja 9,5% nee 5,8% niet bevraagd of niet toetsbaar
44,7% ja 46% nee 9,3% niet bevraagd of niet toetsbaar 54% ja 37,9% nee 8,1% niet bevraagd of niet toetsbaar 81,4% ja 8,7% nee 9,9% niet bevraagd of niet toetsbaar 76,4% ja 12,4% nee 11,2% niet bevraagd of niet toetsbaar
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Preventieve maatregelen
19
5.2 GEBRUIK CHIRURGISCHE MONDMASKERS De richtlijnen voor het gebruik van chirurgische mondmaskers zijn beschreven in de infonota ‘Preventieve en hygiënische maatregelen voor VAPH-zorgaanbieders’ van 24 juni 2020 en volgende update(s) – www.vaph.be/maatregelen-coronavirus/professionelen (rubriek Preventieve en hygiënische maatregelen voor VAPH-zorgaanbieders). Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Medewerkers kunnen binnen hun werk 1,5 m afstand houden van de gebruikers
Medewerkers die we zagen tijdens de rondgang dragen een chirurgisch mondmasker zoals verwacht vanuit de richtlijnen
1,5% ja (mogelijk doorheen het geheel van de taken) 73,6% niet voor alle taken 24,9% nee (niet mogelijk doorheen het geheel van de taken) 90,2% ja 1,5% nee, er wordt geen masker gedragen 5,2% nee, er wordt een linnen masker gedragen 1,6% niet vast te stellen (geen werking actief op moment van het inspectiebezoek)
Het chirurgisch mondmasker wordt correct gedragen (het bedekt neus en mond)
1,5% niet van toepassing (het betreft een locatie met kinderen jonger dan 12 jaar zonder specifieke fysieke kwetsbaarheid) 93,3% ja 2,6% nee 2,6% niet vast te stellen (geen medewerkers met mondmasker gezien, er wordt geen mondmasker gedragen)
Er zijn situaties waarbij aan de gebruikers gevraagd wordt om een (chirurgisch) masker te dragen
1,5% niet van toepassing (het betreft een locatie met kinderen jonger dan 12 jaar zonder specifieke fysieke kwetsbaarheid) 89,6% ja 10,4% nee
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
20
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
5.3 ONDERHOUD Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Minstens de volgende high-touch-oppervlakken worden aan volgende frequentie gereinigd: Deurknoppen
Materiaal in de dagbesteding na gebruik ervan (In 16,6% niet van toepassing, men maakt geen gebruik van gedeeld materiaal)
0,5% niet dagelijks 12,4% dagelijks 87,1% meermaals per dag 1% niet dagelijks 12,4% dagelijks 85% meermaals per dag 1,6% niet duidelijk 3% niet dagelijks 11,2% dagelijks 82,8% meermaals per dag 3% niet duidelijk 0% niet dagelijks 4,7% dagelijks 94,3% meermaals per dag 1% niet duidelijk 90% ja 3% nee 7% niet duidelijk
De voorziening heeft geverifieerd of het gebruikte poetsproduct efficiënt is in de bestrijding van COVID-19
96,4% ja 2,6% nee 1% niet duidelijk
Lichtschakelaars
Liftknoppen (In 30,6% niet van toepassing, er zijn geen liften of lift is niet in gebruik) Tafels
5.4 ALERTHEID VOOR COVID-SYMPTOMEN Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: De aanwezige gebruikers worden dagelijks gecontroleerd op het optreden van COVID-symptomen Er zijn instructies wat te doen bij het vaststellen van COVIDsymptomen Er is een arts aangeduid om contactopsporing te doen in de voorziening
De voorziening heeft met oog op contactopsporing zicht op de contacten van de gebruikers (binnen de geboden zorg en ondersteuning)
89,7% ja, alle gebruikers 5,7% ja, maar alleen de bewoners 1% ja, maar alleen de externe gebruikers 3,6% nee 100% ja 0% nee 36,8% ja, de coördinerende arts 49,7% ja, een huisarts 6,2% ja, andere (CLB-arts, eerste lijn zone, bedrijfsarts of plaatselijk ziekenhuis) 7,3% nee, nog geen actie ondernomen 97,9% ja 1,6% gedeeltelijk (bijvoorbeeld alleen bezoek, …) 0,5% nee
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Preventieve maatregelen
21
5.5 ALERTHEID VOOR VENTILEREN EN VERLUCHTEN Dit item werd toegevoegd aan de inspecties sinds 1 december 2020 en is 72 keer bevraagd. Op moment van het inspectiebezoek kan het volgende worden vastgesteld: Er wordt gezorgd voor een voortdurende ventilatie in de verschillende ruimtes Indien ja, door … (meerdere antwoorden zijn mogelijk) De gemeenschappelijke ruimten worden aan volgende frequentie verlucht
De sanitaire ruimten worden aan volgende frequentie verlucht
De kamers worden aan volgende frequentie verlucht
Er is een verantwoordelijke aangeduid voor de verluchting van de ruimten, d.w.z. het raam of de buitendeur wijd open zetten gedurende een korte tijd (vb. zeker na baden en douchen, ’s morgens bij opstaan, bij schoonmaken, bij koken, bij drogen van was in huis, indien er veel mensen aanwezig waren in dezelfde ruimte)
88,9% ja 9,7% nee 1,4% niet duidelijk 29,7% ventilatieroosters in de ramen 64% ramen op een kier te plaatsten 46,9% een ingebouwd ventilatiesysteem 1,6% andere: ventilatieroosters in de muren 31,9% dagelijks 55,6% meermaals per dag 9,7% telkens na gebruik van de ruimte 0% ruimten worden niet verlucht 2,8% niet duidelijk 16,7% dagelijks 50% meermaals per dag 26,4% telkens na gebruik van de ruimte 2,8% ruimten worden niet verlucht 4,1% niet duidelijk 61,1% dagelijks 34,7% meermaals per dag 1,4% telkens na gebruik van de ruimte 0% ruimten worden niet verlucht 2,8% niet duidelijk 86,2% ja, namelijk: begeleiders, logistiek personeel, coördinatoren of adjunct-directeur 6,9% nee 6,9% niet duidelijk
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
22
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
6 VOORBEREIDING OP EEN UITBRAAK VAN COVID-19 Om snel en adequaat beslissingen te kunnen nemen tijdens een uitbraak van COVID-19 is het van belang dat een voorziening op voorhand heeft nagedacht over de aanpak. Hierin staan een aantal elementen centraal: wat zijn de mogelijkheden om isolatie van besmette bewoners te realiseren (rekening houdend met hun problematiek), wat op vlak van de personeels- en medische organisatie? De organisatie moet een eigen voorraad persoonlijk beschermingsmateriaal aanleggen en voorzien in tijdige aanvulling ervan. Medewerkers hebben basiskennis nodig over gebruik van persoonlijk beschermingsmateriaal en correcte handhygiëne om op de juiste manier zorg te kunnen bieden en besmetting onderling te voorkomen. De vaststellingen zijn gebaseerd op observaties tijdens de rondgang, inzage in de voorraad van beschermingsmiddelen, inzage in het outbreakplan en het business continuity plan, inzage in het VTO-plan, gesprekken met begeleiders en directie.
6.1 ISOLATIEMOGELIJKHEDEN In geval van (vermoeden van) besmetting in de woonhuizen: Zal worden ingezet op contactdruppelisolatie op de eigen kamer (In 23,8% niet van toepassing, geen woonondersteuning) Zal worden ingezet op cohortering in de eigen leefgroep (In 23,8% niet van toepassing, geen woonondersteuning) Zal worden ingezet op cohortering in een aparte afdeling/ruimte op dezelfde locatie (In 23,8% niet van toepassing, geen woonondersteuning) Zal worden ingezet op cohortering op een andere locatie (In 23,8% niet van toepassing, geen woonondersteuning) Heeft de voorziening bij gebrek aan een oplossing in de eigen organisatie een alternatief beschikbaar? (In 23,8% niet van toepassing, geen woonondersteuning)
94% ja 6% nee 0% niet duidelijk 36,1% ja 61,2% nee 2,7% niet duidelijk 44,9% ja 53% nee 2,1% niet duidelijk 23,8% ja 74,1% nee 2,1% niet duidelijk 10,3% ja 2% nee 6,8% niet duidelijk 80,9% niet van toepassing (isolatie kan binnen de eigen organisatie gerealiseerd worden)
Bij deze rubriek werden ook belemmerende factoren in kaart gebracht, ongeacht of de voorziening voor die bepaalde optie kiest of niet. Het kan zijn dat men om bepaalde redenen niet kiest voor een bepaalde optie (bijvoorbeeld geen kamerisolatie omwille van de aard van de doelgroep). Het kan ook zijn dat men wel kiest voor een bepaalde optie maar die niet helemaal naar de letter van richtlijnen kan toepassen (bijvoorbeeld kamerisolatie, maar er is geen eigen sanitair).
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Voorbereiding op een uitbraak van COVID-19
23
Dit hoeft niet in alle gevallen een groot probleem te betekenen op korte termijn mocht zich een uitbraak voordoen, maar stemt wel tot nadenken over de levenskwaliteit als zich een uitbraak voordoet en over de overwegingen die organisaties moeten maken bij toekomstige infrastructuurprojecten. Voor wat betreft contactdruppelisolatie op de eigen kamer, komen volgende belemmerende factoren naar voor: (meerdere antwoordopties mogelijk per locatie) • 14,3% Niet alle bewoners hebben een individuele kamer. •
12,2% Er zijn kamers zonder enige vorm van sanitair.
•
57,8% De kamers beschikken enkel over een lavabo.
•
17,7% Het aantal gemeenschappelijke badkamers laat niet toe om verschillende circuits van bewoners te organiseren.
•
10,9% De individuele kamers zijn klein.
•
4,8% De problematiek van de bewoners laat niet toe om voor deze optie te kiezen.
Voor wat betreft cohortering, komen volgende belemmerende factoren naar voor: (meerdere antwoordopties mogelijk per locatie) • 12,9% De ruimte voor cohortering kan enkel worden aangewend indien een deel van de werking (bijvoorbeeld dagbesteding, minderjarigenwerking, …) niet actief is. •
6,8% Er is onvoldoende begeleidend personeel overdag om medewerkers exclusief toe te wijzen aan de cohorteafdeling/leefgroep.
•
13,6% Er is onvoldoende begeleidend personeel ‘s nachts om medewerkers exclusief toe te wijzen aan de cohorteafdeling/leefgroep.
•
7,5% Er is onvoldoende logistiek personeel om medewerkers exclusief toe te wijzen aan de cohorteafdeling/leefgroep.
•
6,8% Er is geen geschikte ruimte om cohortering toe te passen: - de ruimtes zijn te klein - er kan geen apart sanitair worden voorzien - er is geen sas om zich om te kleden 9,5% Het is tegenaangewezen om cohortering op een aparte isolatie-afdeling toe te passen omwille van de problematiek van sommige bewoners (niet aangewezen om bewoners weg te halen uit de vertrouwde omgeving).
•
•
7,5% van de voorzieningen geven aan COVID+ en COVID- gebruikers niet van elkaar te kunnen scheiden.
6.2 PERSONEEL Bij uitval van personeel kunnen extra medewerkers worden ingeschakeld: (meerdere antwoordopties zijn mogelijk per locatie)
45% dienst thuisverpleging 13,5% dienst thuiszorg 31% vrijwilligers 31% stagiaires 60,1% begeleiders van een andere locatie of afdeling 30% onderhoudspersoneel van een andere locatie of afdeling 38,3% medewerkers van een andere vergunde zorgaanbieder 69,4% therapeuten, medewerkers uit (midden)kader, … 1,6% neen/niet voorzien 2% niet duidelijk 22,8% andere
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
24
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
Er is een groep van medewerkers aangeduid die bereid is te werken op de COVID-19-afdeling Er wordt psychologische ondersteuning geboden aan personeel (debriefings, discussiegroepen, enz.) Er wordt een extern aanbod van psychologische ondersteuning kenbaar gemaakt aan de medewerkers (vb. dezorgsamen.be, …)
60,2% ja 16% nee 23,8% niet van toepassing (er is geen woonondersteuning op deze locatie of geen woonondersteuning geïnspecteerd) 87,6% ja 1% nee 11,4% voorziening ervaart hier niet direct nood aan (geen woonondersteuning waar COVID+ gebruikers kunnen verblijven) 87,6% ja 3,1% nee 9,3% voorziening ervaart hier niet direct nood aan (geen woonondersteuning waar COVID+ gebruikers kunnen verblijven)
6.3 MEDISCHE ORGANISATIE De werking op deze locatie kan in normale omstandigheden beroep doen op volgende medische knowhow:
32,6% arts verbonden aan de voorziening
(meerdere antwoordopties zijn mogelijk per locatie)
38,3% verpleegkundige(n) verbonden aan de voorziening
41,5% verpleegkundige(n) verbonden aan deze locatie
66,8% huisarts(en) betrokken op de voorziening 38,9% thuisverpleging die structureel naar deze locatie komt voor een aantal gebruikers 6,7% geen op vaste basis. Bewoners consulteren hun eigen (huis)arts.
Men kan in geval van een uitbraak bijkomend een beroep doen op: (meerdere antwoordopties zijn mogelijk per locatie)
10,9% andere 22,8% arts van het nabijgelegen ziekenhuis 8,3% verpleegkundige(n) van het nabijgelegen ziekenhuis 11,4% ziekenhuishygiënist 44,6% huisarts
Er is een medisch verantwoordelijke aangeduid met een coördinerende opdracht bij een uitbraak
15,5% andere 88,6% ja 1% nee 10,4% niet van toepassing (geen woonondersteuning)
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Voorbereiding op een uitbraak van COVID-19
25
6.4 PERSOONLIJKE BESCHERMINGSMIDDELEN Volgens de inschatting van de voorziening is er voldoende voorraad van Mondmaskers Handalcoholgel Schorten
Handschoenen
Oogbescherming (faceshields/brillen, …)
Er zijn afspraken over het op peil houden van de voorraad
100% ja 0% nee 100% ja 0% nee 92,2% ja 0,5% nee 7,3% voorziening ervaart hier niet direct nood aan (geen woonondersteuning waar COVID+ gebruikers kunnen verblijven) 97,4% ja 0,5% nee 2% voorziening ervaart hier niet direct nood aan (geen woonondersteuning waar COVID+ gebruikers kunnen verblijven) 91,7% ja 1% nee 7,3% voorziening ervaart hier niet direct nood aan (geen woonondersteuning waar COVID+ gebruikers kunnen verblijven) 99,5% ja 0% nee 0,5% niet duidelijk
6.5 VORMING Er is vorming georganiseerd inzake handhygiëne: •
voor begeleidend personeel
•
voor onderhoudspersoneel
0% ja, langer dan een jaar geleden 98,5% ja, minder dan een jaar geleden 1% nee, maar er is nog vorming gepland 0,5% nee 0% ja, langer dan een jaar geleden 92,7% ja, minder dan een jaar geleden 2,1% nee, maar er is nog vorming gepland 2,1% nee 3,1% niet van toepassing (geen in dienstverband)
Er is vorming georganiseerd inzake het correct gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen: •
voor begeleidend personeel
•
voor onderhoudspersoneel
0% ja, langer dan een jaar geleden 96,4% ja, minder dan een jaar geleden 1% nee, maar er is nog vorming gepland 2,6% nee 0% ja, langer dan een jaar geleden 91,7% ja, minder dan een jaar geleden 2,1% nee, maar er is nog vorming gepland 3,1% nee 3,1% niet van toepassing (geen in dienstverband)
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
26
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
7 OUTBREAKPLAN/BUSINESS CONTINUITY PLAN/OVERGANG NAAR DE NIEUWE SITUATIE Om snel en adequaat beslissingen te kunnen nemen tijdens een uitbraak van COVID-19 is het van belang dat een voorziening de eigen werkwijze, kerntaken en afspraken bij een uitbraak heeft beschreven en dat de voorziening die regelmatig evalueert en actualiseert. Elke organisatie kan in principe de gebruikelijke activiteiten hernemen: ook daarvoor moet een plan worden uitgeschreven met aandacht voor een evenwicht tussen zorg en veiligheid. Dit item is 16 keer niet bevraagd. De vaststellingen zijn gebaseerd op inzage in het outbreakplan en het business continuity plan, gesprekken met begeleiders en directie, brieven/mails naar het netwerk, website van de voorziening, ... Er is een crisisteam aangeduid De geschetste voorbereidingen op een uitbraak van COVID-19 zijn schriftelijk uitgewerkt
100% ja 0% nee 89,2% ja 0,5% Er is een discrepantie tussen de delen van het outbreakplan die doorheen de inspectie worden voorgelegd en de vastgestelde praktijk 0,5% nee, nog niet maar er wordt aan gewerkt 0,5% nee, er is evenmin een aanpak om tot een bundeling te komen 1% niet duidelijk op de bezochte locatie
De geschetste voornemens op vlak van minimale dienstverlening, bezoekregeling, … bij een (vermoeden van) besmetting zijn schriftelijk uitgewerkt
8,3% niet bevraagd 89,7% ja 0,5% Er is een discrepantie tussen de schriftelijke weergave van de voornemens op vlak van minimale dienstverlening die doorheen de inspectie worden voorgelegd en de vastgestelde praktijk 0,5% nee, nog niet maar er wordt aan gewerkt 1% nee, er is evenmin een aanpak om tot een bundeling te komen 0% niet duidelijk op de bezochte locatie 8,3% niet bevraagd
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Outbreakplan/business continuity plan/overgang naar de nieuwe situatie
27
De geschetste voornemens op vlak van overgang naar de nieuwe situatie zijn schriftelijk uitgewerkt
91,2% ja 0% Er is een discrepantie tussen de schriftelijke weergave van de voornemens op vlak van overgang naar de nieuwe situatie die doorheen de inspectie worden voorgelegd en de vastgestelde praktijk 0% nee, nog niet maar er wordt aan gewerkt 0,5% nee, er is evenmin een aanpak om tot een bundeling te komen
Het plan op vlak van overgang naar de nieuwe situatie is overlegd met de vertegenwoordiging van gebruikers (gebruikersraad, …) Er is een verantwoordelijke aangeduid om de schriftelijke informatie up to date te houden Er is communicatie naar (het netwerk van) de gebruikers over … (meerdere antwoordopties per locatie zijn mogelijk)
8,3% niet bevraagd 81,9% ja 6,2% nee 2,6% dit is gepland 1% niet duidelijk op de bezochte locatie 8,3% niet bevraagd 90,7% ja 1% nee 8,3% niet bevraagd 68,9% de bezoekregeling 68,9% de regeling naar huis en terug 8,6% de modaliteiten van de nieuwe situatie 1% niet duidelijk op de bezochte locatie 8,3% niet bevraagd
8 EMOTIONEEL WELBEVINDEN VAN DE GEBRUIKERS Sinds 1 december 2020 werd dit item toegevoegd aan de inspecties. Het werd in 67 inspecties bevraagd in de periode van 1 december 2020 tot eind maart 2021. Vermits dit maar in 34,7% van alle inspecties aan bod is gekomen, is dit item geen weergave van het emotioneel welbevinden van de gebruikers in voorzieningen. We hebben dan ook niet de ambitie om eenduidige conclusies te trekken over dit item. Aan de ene kant wordt er aangegeven dat het emotioneel welbevinden van de bewoners gedaald is. De redenen die daarbij worden aangehaald zijn: het leven in een kleine groep/bubbel en dus verenging van het aantal contacten, het missen van bewoners uit andere bubbels of dagbesteding, het gemis van buitenactiviteiten zoals marktbezoek, op café gaan, begeleid werken, zwemmen en allerlei festiviteiten, de onzekerheid over de duur van de pandemie en de angst om besmet te worden. Anderzijds komen er verhalen naar boven dat het nu rustiger en fijner is, tafelmomenten rustiger verlopen, het dagritme voor sommige bewoners een verbetering is. Opvallend is de inzet van medewerkers om de negatieve impact van de maatregelen zo laag mogelijk te houden en in te zetten op creatieve, nieuwe en digitale zorgvormen. De vaststellingen zijn gebaseerd op gesprekken met de begeleiders en gebruikers.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
28
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN
9 BESLUIT Algemeen kunnen we stellen dat heel deze periode een moeilijke periode was voor iedereen. De confrontatie met een pandemie was zowel binnen de sector voor personen met een handicap als in de maatschappij een geheel nieuw gegeven. Gaandeweg hebben we met zijn allen veel geleerd over COVID-19, preventie en bestrijding ervan. De emotionele impact van deze pandemie en periode van lockdown werd zeer verschillend ervaren. Waar enerzijds de lockdown voor rust en daaraan gekoppeld een verhoogde kwaliteit van leven wordt opgemerkt, zijn er anderzijds ervaringen van onrust, stress, gemis van familie en vrienden met een daling van de kwaliteit van leven tot gevolg. Gedurende deze hele inspectieperiode (juni 2020 tot eind maart 2021) kenden we drie periodes waarin de besmettingsgraad in de samenleving sterk toenam. De maatregelen genomen door de federale regering fluctueerden hierdoor en hebben dan ook een rol gespeeld in de richtlijnen die naar voorzieningen zijn gestuurd door het VAPH. Dit heeft tot gevolg dat afhankelijk van de periode waarin de inspectie plaatsvond, er voor bepaalde items wel of geen verbeterpunt werd genoteerd. Zo werd bijvoorbeeld het verplicht dragen van een chirurgisch mondmasker door begeleiders gaandeweg ingevoerd. Elk inspectieverslag is een weergave van de op dat moment actueel zijnde richtlijnen. Globaal gezien konden we weinig tot geen inbreuken vaststellen ten opzichte van de - op dat moment - geldende richtlijnen. We konden vaststellen dat handen wassen overal deel uitmaakte van de dagelijkse routine van zowel gebruikers als medewerkers. Meermaals per dag werden de handen gewassen. Op strategische punten was ook alcoholgel voorzien. Er is nog verbeterpotentieel in het aanbrengen van instructies om handen te wassen (19,2%) en het voorzien van een vuilbak die niet met de hand bediend moet worden (36,8%). Ook ontbrak er her en der alcoholgel aan de lift. Voor wat betreft de toepassing van de basisvoorwaarden handhygiëne is een rudimentair onderscheid gemaakt tussen situaties waarbij gebruikers zorgafhankelijk zijn en zij die dat niet zijn. We hebben tijdens de inspecties vooral gefocust op gebruikers die zorgafhankelijk zijn. Op basis van de observatie van medewerkers tijdens de rondgang springen het dragen van ringen, armbanden, … (28,5%) en het niet dragen van korte mouwen (36,5%) het meest in het oog als elementen die nog verbeterd kunnen worden. Er wordt wel geregeld aangegeven door de gesprekspartners dat bij de echte verzorgingsmomenten een striktere toepassing van de voorwaarden wordt verwacht of toegepast. Voor wat betreft het onderhoud van high-touch-oppervlakken kon vastgesteld worden dat men minstens tweemaal daags de oppervlakken reinigt. Vooral deurknoppen en lichtschakelaars worden niet meermaals per dag gereinigd. Er wordt wel regelmatig aangegeven en ook vastgesteld tijdens de rondgang dat men deuren laat openstaan en lichten laat branden gedurende heel de dag. In elk geval bracht COVID-19 een verwachting van een meer medische insteek met zich mee, ook daar waar er zeker nog onervarenheid was op medisch vlak. Er is immers binnen deze sector een grote heterogeniteit tussen de verschillende doelgroepen op vlak van medische noden en nood aan fysieke zorg. Het hoeft geen betoog dat dit bij momenten een druk legde op de orthoagogische benadering die gangbaar is binnen de organisaties en ook wel vragen oproept over te maken keuzes in de toekomst. Voor wat betreft de voorbereiding op een uitbraak van COVID-19 wordt slechts bij 6 à 7% van de inspecties vastgesteld dat de isolatiemogelijkheden onduidelijk zijn of de voorziene aanpak onvoldoende toelaat om COVID+ gebruikers te scheiden van COVID- gebruikers. In deze situaties kan een organisatie bij een uitbraak mogelijk in de problemen geraken om de toestand beheersbaar te houden.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Besluit
29
De aangehaalde belemmerende factoren op vlak van infrastructuur hoeven niet in alle gevallen een groot probleem te betekenen op korte termijn mocht zich een uitbraak voordoen. Maar ze stemmen wel tot nadenken over de levenskwaliteit als zich een uitbraak voordoet en over de overwegingen die organisaties moeten maken bij toekomstige infrastructuurprojecten (onder meer voor wat betreft de beschikbaarheid van een individuele kamer, individueel sanitair op de kamer, de grootte van de kamer, enz.). De aangehaalde belemmerende factoren op vlak van inzet van personeel betreffen voornamelijk het onvoldoende begeleidend personeel dat ’s nachts exclusief kan toegewezen worden aan de cohorteafdeling of leefgroep (13,6%), en in mindere mate het onvoldoende begeleidend personeel overdag (6,8%) of logistiek personeel (7,5%) dat exclusief kan toegewezen worden aan de cohorteafdeling. Voor wat betreft communicatie, toepassen van de richtlijnen uit de infonota’s, het gebruikersgericht werken en bieden van zorgcontinuïteit bij een (vermoeden van) besmetting concluderen we dat dit items zijn die men in de sector onder de knie heeft. Binnen moeilijke en steeds veranderende omstandigheden werden grote inspanningen geleverd en werd gezocht naar creatieve oplossingen om de zorg en ondersteuning kwaliteitsvol voort te zetten.
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
30
INSPECTIES IN DE SECTOR GEHANDICAPTENZORG MET FOCUS OP COVID-19-GERELATEERDE ELEMENTEN